I) Lời giới thiệu.
Chúng ta đã đi những bớc đầu tiên trên con đờng tiến tới nền kinh tế thị tr-
òng theo định hớng xã hội chủ nghĩa. Cứ mỗi tiến nên, chúng ta lại gặp những
vấn đề mới mẻ trong lĩnh vực quản lý kinh tế, quản lý tài chính đối với cả nhà
nớc lẫn doanh nghiệp. Qua giai đoạn khởi động, nền kinh tế đã đến lúc Nâng
cấp trình độ quản lý tài chính nhằm mở đờng cho kinh tế thị trờng nớc ta phát
triển theo cả bề rộng và bề sâu . Một trong những công cụ chủ yếu để làm việc
đó là công tác kiểm toán trong nền kinh tế thị trờng, hoạt động kiểm toán độc
lập đã trở thành nhu cầu tất yếu đối với hoạt động kinh doanh và nâng cao chất
lợng quản lý của các doanh nghiệp. Kiểm toán luôn đi kèm và là sự tiếp lối với
hoạt động kế toán. Nếu kế toán làm nhiệm vụ tổ chức thu thập, xử lý và cung
cấp những thông tin thì kiểm toán chính là cái quan trọng hơn là để qua đó hoàn
thiện quá trình tổ chức thông tin phục vụ có hiệu quả cho các đối tợng sử dụng
thông tin kế toán. Trên thế giới đặc biệt là các nớc có nền kinh tế thị trờng phát
triển thì hoạt động kiểm toán đợc quan tâm sử dụng và phát triển mạnh mẽ. Hoà
nhập vào nền kinh tế thị trờng quốc tế, Việt nam cũng đã hình thành và từng b-
ớc phát triển hệ thống kiểm toán độc lập.Đây là một lĩnh vực khá mới mẻ đối
với chúng ta vì thế nó đã thu hút đợc sự quan tâm chú ý của rất nhiều ngời.
Ơ bài viết này em xin trình bày về vấn đề: Kiểm toán độc lập ở Việt nam-
Thực trạng và giải pháp để nâng cao chất lợng kiểm toán.
I. Tổng quan về kiểm toán độc lập
1. Kiểm toán độc lập là gì?
Kiểm toán độc lập là hoạt động kiểm toán đợc tiến hành bởi các kiểm toán
viên độc lập thuộc các công ty, các văn phòng kiểm toán chuyên nghiệp. Kiểm
toán độc lập là hoạt động t vấn đợc pháp luật thừa nhận và bảo hộ, đợc quản lý
chặt chẽ bởi các hiệp hội chuyên ngành về kiểm toán. Theo đinh nghĩa của liên
đoàn kế toán quốc tế IFAC thì kiểm toán độc lập là quá trình kiểm tra các số
liệu tài liệu của doanh nghiệp do các kiểm toán viên độc lập thực hiện để xác
nhận tính trung thực, hợp lý của các báo cáo tài chính và cung cấp kết quả kiểm
toán cho những ngời trả phí kiểm toán. Để đảm bảo tính độc lập khách quan,
kiểm toán độc lập thờng đợc tổ chức thành các công ty cổ phần, chi nhánh hoặc

-Có nhiều công ty kiểm toán độc lập Việt nam thuộc loại hình doanh nghiệp, có
cơ quan chủ quản là bộ tài chính đã khiến cho rất nhiều ngời băn khoăn, nghi
ngờ về tính độc lập của những công ty này
- Đến nay, theo các đạo luật về loại hình doanh nghiệp Việt nam thì hầu hết
các công ty kiểm toán độc lập ỏ Việt nam đều thuộc loại công ty trách nhiệm
hữu hạn. Kể cả các công ty kiểm toán độc lập ở nớc ngoài đang thuộc loại công
ty hợp danh, chịu trách nhiệm vô hạn nhng khi vào Việt nam, theo luật đầu t n-
ớc ngoài lại đợc thành lập doanh nghiệp theo loại hình công ty trách nhiệm hữu
hạn. Điều này nếu cứ tiếp tục sẽ khiến cho những ngời sử dụng báo cáo kết quả
kiểm toán nghi ngờ về khả năng bồi thờng của công ty khi có sự cố xảy ra
c) Việc cho phép các doanh nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài làm ăn tại Việt
nam đã góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Tuy nhiên nói riêng trong lĩnh
vực kế toán- kiểm toán còn có nhiều bất cập nảy sinh:
- Quy định các doanh nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài phải thực hiện chế độ
kế toán hiện hành của Việt nam, nếu có nhu cầu thực hiện chế độ kế toán khác
phải đợc bộ tài chính chấp nhận bằng văn bản. Nh vậy khó cho các doanh
nghiệp 100% vốn nớc ngoài và các đơn vị hợp tác kinh doanh vì nếu áp dụng
chế độ kế toán Việt nam sẽ gặp bất cập so với chế độ kế toán tại nớc ngoài yêu
cầu .tính đặc thù ở các tài khoản ,các báo cáo định kì ,chứng từ gốc trong khi
pháp lệnh kế toán thống kê đang có hiệu lực ,không cho phép tồn tại hai hệ
thông kế toán khó đánh giá hiệu quả kinh doanh.
- Từ đó đặt ra vấn đề là mức độ áp dụng pháp lí của các báo cáo tài chính đã
đợc kiểm toán.
- Hiện nay các tiêu chuẩn của kiểm toán đang thu hút đợc nhiều nhà quản
lí .ở Việt nam bên cạnh những công ty kiểm toán độc lập trong nớc bộ tài chính
đã cho phép một số công ty kiểm toán nớc ngoài hoạt động nhng vì có những
bất cập về kế toán và kiểm toán nên báo cáo tài chính của nhiều doanh nghiệp
có vốn nớc ngoài và liên doanh đợc công ty kiểm toán nớc ngoài không đợc bộ
tài chính Việt nam thừa nhận .đối phó với tình hình một số doanh nghiệp đã mời
hai công ty kiểm toán một của Việt nam một của nớc ngoài hai công ty này

vì thề mà kiểm toán viên không đợc chủ động tiếp cận khách hàng tìm hiểu nhu
cầu và đề xuất các dịch vụ thiết thực mang lại hiệu qủa cao cho khách hàng .
Chính điều này cũng đã làm cho nhiều khách hàng cha đến với các tổ chức
kiểm toán Việt nam
3- Vì hoạt động kiểm toán ở nơc ta còn mới mẻ , kiến thức chuyên môn còn
hạn hẹp nên nhận thức của công chúng và những ngời quan tâm cha thực sự tin
tởng vào chất lợng công việc của kiểm toán cũng nh vai trò của kiểm toán .
Điều đó đã làm hạn chế đến sự phát triển của kiểm toán
- Trừ những đơn vị kế toán có sự tham gia quản lý của nớc ngoài , hầu hết
những ngời quản lý ở các đơn vị cha hiẻu hết mục đích của hoạt động kiểm toán
, cha thấy đợc lợi ích thiết thực từ những t vấn của kiểm toán viên .
- Nhiều doanh nghiệp đặc biệt là những doanh nghiệp nhà nớc , công ty t
nhân , công ty cổ phần , cha muốn tiết lộ những thông tin thực về hoạt động của
doanh nghiệp mình cho ngời khác , trừ khi bị bắt buộc hoặc khi doanh nghiệp
có sự cố
-Vì vâỵ mà khách hàng của các tổ chức kiểm toán Việt nam hiện nay chủ
yếu là các doanh nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài,liên doanh với nớc ngoài , các
tổ chức viện trợ hoặc tiếp nhận viện trợ ( là những tổ chức bị bắt buộc phải kiểm
toán ), một số doanh nghiệp khác có sự cố tài chính ...
iII. một số giải pháp để nâng cao chất lợng kiểm toán
báo cáo tài chính
Dù ở phơng diện xu thế phát triển , phơng diện môi trờng kiểm toán , môi
trờng quiản lý hay là nhu cầu tự thân thì việc nâng cao chất lợng kiểm toán đã
nổi nên nh một nhu cầu bức xúc , nếu không nói là đã trở thành một đòi hỏi
khách quan , một sự thách thức có tầm quan trọng lớn trên con đờng tự đổi mới
và hoàn thiện hoạt động kiểm toán .
Muốn có chất lợng kiểm toán cần phải có những yếu tố đảm bảo :
1. Yếu tố về công cụ pháp lý , tức là các luật và các văn bản pháp quy phải đầy
đủ , rõ ràng , dễ hiểu khi điều chỉnh các quan hệ kiểm toán và cả khi điều chỉnh
các hoạt động của đối tợng kiểm toán

- Thứ ba:Sau khi có trơng trình thống nhất chúng ta có thể cho phép "tự do
hoá " việc đào tạo và bồi dỡng cán bộ kiểm toán .Xung quanh vấn đề này ,có ý
kiến cho rằng nhà nớc nên khống chế chỉ cho một số trờng đại học đợc phép
đào tạo cán bộ kiểm toán nhng chúng tôi cho rằng nh vậy sẽ làm giảm mức độ
cạnh tranh mà nên để nhiều trờng đợc phép đào tạo trong lĩnh vực này để tạo ra
sự ganh đua giữa các trờng cũng nh giữa các sinh viên học chuyên ngành kiểm
toán trong các trờng đó
- Thứ t:Xây dựng hệ thống tài liệu phục vụ giảng dạy học tập bao gồm các
giáo trình lí thuyết các bài giảng thực tiễn các tình huống và quy trình kiểm
toán các văn bản pháp luật...Đồng thời đổi mới phơng pháp giảng dạy nhằm
nâng cao chất lợng và hiệu quả đào tạo ,bồi dỡng ,đào tạo một đội ngũ giáo viên
.Hơn nữa ,qua đào tạo các chuyên gia giảng dạy có thể tác động tới những sinh
viên giỏi tham gia vào công tác kế toán kiểm toán
- Thứ năm:Đổi mới công tác tuyển chọn cán bộ đầu vào nhằm cả vào hai đối
tợng: Chỉ lựa chọn cán bộ cũ có đủ điều kiện và thi tuyển kiểm toán viên từ
những sinh viên u tú của các trờng đại học để bồi dỡng thành một lớp kiểm toán
viên giỏi phù hợp với yêu cầu mới và có đủ khả năng đảm trách nhiệm vụ lâu
dài
- Thứ sáu:Mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế về đào tạo bồi dỡng kiểm toán
viên giúp kiểm toán viên có cơ hội và điều kiện hội nhập với quiốc tế từ đó có
thể học hỏi kinh nghiệm từ các nớc có nền kiểm toán phát triển nh
:Đức,Malayxia ,Nhật ,Anh....mối quan hệ quốc tế đó sẽ góp phần nâng cao chất
lợng đào tạo và nghiên cứu khoa học phục vụ cho hoạt động kiểm toán
- Tóm lại đào tạo và bồi dỡng đội ngũ kiểm toán viên là vấn đề quan trọng
và bức bách của hoạt động kiểm toán nói chung và kiểm toán độc lập nói riêng .
Muốn đào tạo đội ngũ kiểm toán viên có năng lực trí tụê hoạt động có hiệu quả
thì phải có chiến lợc và việc xây dựng tiềm lực cho công tác đào tạo và bồi dỡng
. Điều đó sẽ đóng góp vào sự phát triển của đội ngũ kiểm toán viên trong tơng
lai.
4. Thời gian giá phí chất l ợng kiểm toán:

kiểm toán ở mức độ phù hợp với thu nhập của các doanh nghiệp Việt Nam trong
một khoảng thời gian kiểm toán phù hợp.
5. Một số kinh nghiệm rút ra qua kiểm toán ở Việt Nam (của một số công
ty kiểm toán ) nhằm nâng cao chất lợng kiểm toán báo cáo tài chính:
Đối với các nớc khác , kiểm toán độc lập báo cáo tài chính là bắt buộc nhng ở
Việt Nam do hoạt động kiểm toán còn mới mẻ cho nên Nhà nớc cha bắt buộc
mọi doanh nghiệp phải đợc kiểm toán và do doanh nghiệp cha hiểu kiểm toán là
gì? , mặt khác, họ không muốn ngời thứ ba can thiệp vào tình hình tài chính của
doanh nghiệp. Trong thực tế có những doanh nghiệp biết về công việc kiểm
toán và hoạt động của các công ty kiểm toán qua các phơng thức tiến hành kiểm
tra hoạt động tài chính phụ thuộc vào nội dung và yêu cầu của từng hợp đồng
kiểm toán.
Sau đây tôi xin trình bày một số kinh nghiệm rút ra trong quá trình thực hiện
kiểm toán ở Việt nam:
1. Trong công việc Tìm hiểu khách hàng : Đối với khách hàng thờng xuyên
sau mỗi cuộc kiểm toán công ty phải đánh giá và quan tâm đến những thay đổi
trong kinh doanh của khách hàng và KTV phải bổ sung thêm thông tin vào hồ
sơ thờng trực. Đối với khách hàng mới chấp nhận mời kiểm toán thì trong giai
đoạn tiếp theo phải hoàn thiện hồ sơ thờng trực về khách hàng. Khi thu thập
thông tin về khách hàng phải bố trí những KTV giàu kinh nghiệm và am hiểu
lĩnh vực kinh doanh của khách hàng.
2. Trong việc kiểm tra tính pháp lý của khách hàng, KTV cần phải kiểm tra
chi tiết một số vấn đề sau:
Giấy phép thành lập và điều lệ công ty khách hàng. Đối với công ty liên
doanh có vốn đầu t nớc ngoài cần xem xét:Nguồn vốn đầu t, vốn pháp định,
giấy phép đầu t, tổng số vốn đồng góp, dạng vốn góp và các chứng từ liên quan
đến vốn góp. Trong thực tế, có nhiều công ty liên doanh đã cố tình ghi trùng,
ghi khống số tài sản góp (bên nớc ngoài)vốn ,có nhiều loại ngoại tệ (kỳ này
ngoại tệ này, kỳ sau ngoại tệ khác) làm cho vốn góp tăng lên nhiều lần
Các biên bản họp , các hợp đồng kinh tế quan trọng Từ các tài liệu này có

+Ph ơng pháp 1 :Kiểm tra vật chất.
+Ph ơng pháp 2 : Lấy xác nhận.
+Ph ơng pháp 3: Xác minh tài liệu.
+Ph ơng pháp 4 : Quan sát.
+Ph ơng pháp 5 : Điều tra.
+Ph ơng pháp 6 : Tính toán.
+Phơng pháp 7: Phân tích.
Cần lu ý khi bằng chứng kiểm toán cha thật đáng tin cậy thì không đợc sử dụng
vì nó dễ dẫn tới những kết luận sai lầm. Khi có nguồn thông tin đối lập thì phải
mở rộng diện điều tra Hết sức cẩn thận khi xét đoán những bằng chứng kiểm
toán có tác dụng khẳng định kết luận này nhng phải phủ định kết luận khác.
Trong việc phân tích và đánh giá cần phải phân bổ tính trọng yếu cho từng
khoản mục. Dựa vào các bằng chứng thu đựoc để phân tích đánh giá, điều quan
trọng là sử dụng hệ thống các tỷ suất tài chính để phân tích, đánh giá tình hình
tài chính của doanh nghiệp. Đối với những khoản mục không có đủ bằng chứng
cần phải thu thập thêm hoặc từ chối đa ra kết luận đối với khoản mục đó.
5. Một vấn đề hết sức quan trọng ảnh hởng đến chất lợng kiểm toán đó là mối
quan hệ giữa KTV và các đối tợng khác trong quá trình thực hiện kiểm toán:
Quan hệ KTV với trợ lý:Trong quá trình kiểm toán, KTVphải giám sát,
kiểm tra các phần việc của trợ lý đợc giao. Và tự thân thẩm định kết luận
các t liệu đó có sử dụng đợc không. Nếu những t liệu của trợ lý đợc sử
dụng mà dẫn đến sai phạm trọng yếu thì KTV phải chịu trách nhiệm trớc
pháp luật.
Quan hệ KTV với chuyên gia :Trong trờng hợp đặc biệt , KTV có thể
phải xin ý kiến chuyên gia. Nếu ý kiến của chuyên gia là thiếu khách
quan, KTV có thể thay chuyên gia khác và có thể trích dẫn ý kiến của
chuyên gia nếu đợc sự đồng ý của chuyên gia hoặc cấp trên.
Quan hệ KTV với khách hàng: Là quan hệ xuyên suốt cuộc kiểm toán.
Khách hàng là thợng đế nhng lại bị kiểm tra, phỏng vấn những câu hỏi mà
họ không muốn trả lời, kể cả cấp cao nhất của doanh nghiệp. Song KTV