SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO HÀ NỘI
TRƯỜNG THPT MỸ ĐỨC B
===============
ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG HÌNH ẢNH TRỰC QUAN ĐỂ NÂNG CAO
HIỆU QUẢ GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG VÀ CHẤT LƯỢNG GIẢNG
DẠY KHI DẠY BÀI 9 "BIỆN PHÁP CẢI TẠO VÀ SỬ DỤNG
ĐẤT XÁM BẠC MÀU, ĐẤT XÓI MÒN MẠNH TRỞ SỎI ĐÁ"
Tên tác giả : Nguyễn Hữu Hanh
Năm học :
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm NguyÔn H÷u Hanh – Tr êng THPT Mü §øc B
Hà nội
NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI:
Tên đề tài: Sử dụng hình ảnh trực quan để nâng cao hiệu quả giáo dục
môi trường và chất lượng giảng dạy khi dạy bài 9 “Biện pháp cải tạo và sử
dụng đất xám bạc màu, đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá”. (SGK Công nghệ 10).
1. Lý do chọn đề tài
Môi trường tự nhiên là nền tảng không thể thiếu được cho sự sinh tồn của
loài người. Nó cung cấp vật chất và năng lượng để đảm bảo sự sống còn và phát
triển của nhân loại ở tất cả các giai đoạn lịch sử. Theo thời gian cùng với sự gia
tăng dân số và nhưỡng nhu cầu của con người về vật chất, về năng lượng đã làm
thay đổi thiên nhiên và dẫn tới phá vỡ cân bằng của tự nhiênvà làm thay đổi môi
trường sống theo hướng không có lợi. Mà điển hình là những thảm hoạ của thiên
nhiên như động đất, hạn hán, lũ lụt… Đã làm ảnh hưởng đến hành triệu người
trên thế giới, trong đó có Việt Nam chúng ta.
Trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là ngành trồng trọt. đất là yếu tố
quan trọng quyết định đến năng suất cây trồng. Với khoảng 60% dân số đang
sông bằng sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp. Theo thốnh kê của tổng cục quản lí
ruộng đất thì tình hình sử dụng đất đai còn nhiều điều chưa hợp lí
Như vậy một vấn đề đặt ra là: cần phải giáo dục cho học sinh kiến thức về
sử dụng đất một cách hợp lí và ý thức về bảo vệ môi trường.

bạc mầu, đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá”. (SGK Công nghệ 10). Theo phân phối
chương trình.
Lớp 10A12 lớp thí nghiệm
Lớp 10A11 lớp đối chứng
Thời gian thực hiện: Tiết 10, bài 9. “Biện pháp cải tạo và sử dụng đất xám
bạc mầu, đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá” môn công nghệ 10. Năm học 2009 - 2010.

3
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm NguyÔn H÷u Hanh – Tr êng THPT Mü §øc B
III. QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1. Tình trạng thực tế khi chưa thực hiện
Với nội dung của bài 9. “Biện pháp cải tạo và sử dụng đất xám bạc mầu, đất
xói mòn mạnh trơ sỏi đá” (SGK công nghệ 10 ). Chứa đựng nhiều kiến thức quan
trọng mang tính thời sự cao. Với 70% diện tích đất tự nhiên phân bố ở vùng đồi
núi chịu ảnh hưởng mạnh của xói mòn đất, mật độ dân số cao, trình độ canh tác
còn nhiều hạn chế hiện tượng phá rừng làm giảm độ che phủ của đất, khi mưa
xuống dẫn đến đất bị xói mòn, xạt lở đất, lũ quét lũ ống, làm lượng nước bề mặt
chảy mạnh, nhanh, lượng nước ngấm xuống đất bổ xung nước ngầm ít… làm
ảnh đến đời sống con người (mùa mưa thì lũ lụt, xạt lở đất… mùa khô thì hạn hán
không có nước, lượng nước ngầm ngày càng hạ thấp, các dòng suối không có
nước ) Đây đều là những hệ quả của việc sử dụng không hợp lý các nguồn tài
nguyên trong đó có tài nguyên đất, tài nguyên rừng. Để khắc phục hiện tượng này
đòi hỏi nghành giáo dục phải tăng cường giáo dục môi trường cho học sinh đặc biệt
là làm tăng độ che phủ của thảm thực vật ở nơi đất dốc. Như vậy bài 9. “Biện pháp
cải tạo và sử dụng đất xám bạc mầu, đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá” là nội dung rất
thích hợp để lồng ghép nội dung này. Tuy nhiên nếu chỉ dùng phương pháp truyền
thống thì rất khó truyền đạt đủ trong 1 tiết dễ gây quá tải về nội dung, gây tâm lý
căng thẳng cho học sinh. Mặc dù những thông tin về lũ lụt hạn hán đã được phản
ánh nhiều trên các thông tin đại chúng như tivi, báo chí, mạng internet…
Do chúng ta chưa chú ý giáo dục môi trường cho học sinh nên nhận thức

Tỉ lệ (%) 2% 12% 32% 44% 10%
Kết quả trên cho thấy, sử dụng ít các hình ảnh trực quan, giáo viên chủ
động phát huy tính tích cực của học sinh bằng các phương pháp vấn đáp, thuyết
trình, thảo luận… có tác dụng tốt trong việc truyền đạt nội dung, khắc sâu kiến
thức nhưng kết quả chưa thực sự cao.

5
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm NguyÔn H÷u Hanh – Tr êng THPT Mü §øc B
Số liệu được khảo sát vào tuần thứ 8 của năm học (Tháng 10 năm 2009).
Đối tượng khảo sát là học sinh lớp 10, các em đã học nội dung được khảo sát
qua một năm. Với nội dung chương trình THPT tương đối cao (Số tiết học chính
khóa của khối 10 có thời điểm lên đến 31tiết/ tuần) thì tỉ lệ ghi nhớ kiến thức
điều tra trên không phải là quá thấp và có thể chấp nhận được.
Đối với nhận thức của học sinh về bảo vệ môi trường so với tình hình
thực tế thì kết quả này là khá thấp. Chúng ta đã nói rất nhiều đến môi trường,
đến bảo vệ môi trường. Rất nhiều môn học trong trường phổ thông đã lồng ghép
giáo dục môi trường vào giảng dạy.
Sử dụng máy chiếu làm phương tiện dạy học, giáo viên có thể khai thác
nguồn tư liệu là tranh ảnh, đoạn phim trên mạng intenret để bổ xung, minh họa
cho bài học. Kích thích sự nhận thứ của học sinh.
Lồng ghép Giáo dục môi trường vào giảng dạy môn công nghệ 10. Đặc
biệt là bài 9. “Biện pháp cải tạo và sử dụng đất xám bạc mầu, đất xói mòn mạnh trơ
sỏi đá”. (SGK Công nghệ 10), với nội dung khá dài và nhiều nội dung đòi hỏi
học sinh phải liên tưởng, tưởng tượng nhiều. Bản thân tôi nhận thấy còn những
hạn chế nhất định khi không sử dụng máy tính và máy chiếu vào dạy học.
3. Những biện pháp thực hiện
Tôi tiến hành theo dõi kết quả trên 2 lớp: Lớp 10A11 Và 10A12
Lớp 10A11. Lớp đối chứng, không sử dụng máy chiếu, chủ yếu sử dụng
các hình ảnh trong sách giáo khoa để phát huy tính tích cực của học sinh.
Lớp 10A12: Lớp thí nghiệm, sử dụng máy chiếu để đưa các hình ảnh trực

- Địa hình dốc thoải - rửa trôi mạnh
- Chặt phá rừng.
Giáo viên tiếp tục nêu câu hỏi: Đất xám bạc mầu có những tính chất nào
cần chú ý? Học sinh trả lời.
Giáo viên ghi bảng 2: Tính chất của đất xói bạc mầu. Dùng máy chiếu nêu
nội dung, kèm theo hình ảnh.

7
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm NguyÔn H÷u Hanh – Tr êng THPT Mü §øc B
- Tầng đất mặt mỏng: (Hình 9.1 SGK công nghệ 10). (Bình quân 10 con)
- Thành phần cơ giới nhẹ.
- Môi trường khô hạn.
- Chua đến rất chua (pH
KCl
= 3,0 - 4,5)
- Nghèo dinh dưỡng, nghèo mùn (hàm lượng mùn 0,5 - 1,5%)
-Vi sinh vật hoạt động yếu
Giáo viên thuyết trình. Chuyển tiếp: Từ những tính chất của đất xám bạc
màu chúng ta có thể đề ra những biện pháp để cải tạo đất xám bạc màu.
Giáo viên ghi bảng: 3. Biện pháp cải tạo và hướng sử dụng.
a. Biện pháp cải tạo:
Giáo viên dùng máy chiếu nêu mẫu phiếu học tập, học sinh nghiên cứu
SGK và điền vào vở theo bảng mẫu.
Biện pháp Tác dụng
Giáo viên chia lớp thành các nhóm nhỏ thảo luận điền vào bảng mẫu. Đại
diện nhóm báo cáo và nhóm khác bổ sung.
Giáo viên tóm tắt: Nêu từng nội dung đã chuẩn bị bằng máy chiếu vào
bảng mẫu.
1. Xây dựng bờ vùng, bờ thửa, tưới tiêu hợp lí → khắc phục hạn hán tạo
môi trường thuận lợi cho vi sinh vật phát triển

tổng kết.
- Nước mưa rơi phá vỡ kết cấu đất, bào mòn lớp đất mặt, địa hình dốc làm
xói mòn, rửa trôi.
- Chặt phá rừng làm giảm độ che phủ → tốc độ dòng cháy lớn.

9
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm NguyÔn H÷u Hanh – Tr êng THPT Mü §øc B
Dùng máy chiếu, Giáo viên hỏi: Em hãy cho biết: Xói mòn đất thường
xảy ra ở vùng nào?
Đất nông nghiệp và đất lâm nghiệp, đất nào chịu tác dụng của quá trình
xói mòn đất mạnh hơn? Tại sao?
HS trả lời: Giáo viên kết luận: Thường xảy ra ở vùng đồi núi, nơi có độ
dốc lớn. Đất lâm nghiệp chịu tác động mạnh hơn vì đất lâm nghiệp thường ở
vùng đồi núi có độ dốc lớn.
* Giáo viên: Chiếu lên một số tranh ảnh về lũ lụt, hạn hán, lũ quét. Hỏi:
Nguyên nhân sâu xa dẫn tới lũ lụt hạn hán nhiều này là gì?
Giáo viên mở rộng khắc sâu kiến thức: Do chặt phá rừng, làm đất nghèo
mùn, giảm độ che phủ → tốc độ dòng chảy của nước mưa lớn, lượng nước thấm
vào đất ít dẫn đến lũ lụt vào mùa mưa, hạn hán vào mùa khô.
Giáo viên cho HS xem một đoạn băng hình ngắn về các dòng suối đầy
nước ở các rừng nguyên sinh có độ che phủ lớn và tầng thảm mục dày:
Giáo viên giải thích: Lớp thảm mục như tấm bọt biển thấm nước và giữ
nước vào mùa mưa, mùa khô, nước thẩm thấu ra các sông suối tạo dòng chảy
quanh năm.
2. Tính chất cả đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá.
- Giáo viên dùng máy chiếu nêu câu hỏi? Hãy cho biết tính chất của đất
xói mòn mạnh trơ sỏi đá?
HS trả lời, giáo viên tổng kết đưa nội dung.
- Hình thái phẫu diện đất không hoàn chỉnh
- Cát sỏi chiếm ưu thế

IV. KẾT QUẢ THỰC HIỆN.
+ Kết quả trên lớp
- So với lớp đối chứng ở lớp thí nghiệm 10A12, lớp học sôi nổi hơn, học
sinh hứng thú với tiết học. Các câu hỏi phát vấn trong bài học. Học sinh được
quan sát các tranh ảnh, đoạn băng hình kết hợp với SGK nên câu trả lời được HS
đưa ra nhanh hơn, chính xác hơn và đúng trọng tâm hơn, lĩnh hội được nhiều
kiến thức hơn.
- Đối với giáo viên truyền đạt được nhiều nội dung đặc biệt là các nội
dung về giáo dục môi trường qua các tranh ảnh đoạn băng hình so với lớp đối
chứng 10A11 không thực hiện được.
+ Kết quả định tính
Sau khi học hết tiết Tiết 10, bài 9. “Biện pháp cải tạo và sử dụng đất xám
bạc mầu, đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá” môn công nghệ 10. Giáo viên tiến hành
cho lớp thí nghiệm và lớp đối chứng làm 1 bài kiểm tra 15 phút về nội dung của
bài học (trong đó có kiến thức kỹ thuật và kiến thức về bảo vệ môi trường). Với
mức độ kiến thức và thời gian như nhau để lấy kết quả làm căn cứ so sánh đánh
giá hiệu quả thực hiện đề tài. (Sử dụng câu hỏi trắc nghiệm)
Kết quả: Sau khi thực hiện chấm và thống kê (kết quả làm cơ sở nghiên
cứu, phân tích)
Lớp thí nghiệm: 10A12. Sĩ số 40 học sinh.
Điểm Giỏi Khá Trung bình Yếu Kém
Xếp loại
SL
4 19 17 0 0
Tỉ lệ % 10% 47,5% 42,5% 0% 0%

12
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm NguyÔn H÷u Hanh – Tr êng THPT Mü §øc B
Lớp đối chứng: 10A11. Sĩ số: 42 học sinh
Điểm Giỏi Khá Trung bình Yếu Kém

thoải mái, đem lại hiệu quả cao
+ Không khí lớp học được diễn ra thoải mái, giảm áp lực học, lọai bỏ được
không khí căng thẳng, mệt mỏi trong giờ học
2. Kiến nghị
- Ban giám hiệu:
+ Thường xuyên động viên giúp đỡ khuyến khích giáo viên ứng dụng
công nghệ thông tin vào dạy học.
+ Hỗ trợ kinh phí cho giáo viên hoặc mở các lớp bồi dưỡng ứng dụng
công nghệ thông tin vào dạy học.
- Với tổ chuyên môn:
Thường xuyên tổ chức các buổi hội thảo, sinh hoạt chuyên môn, chuyên
đề trao đổi các thông tin, kinh nghiệm giảng dạy và các tư liệu dạy học để bài
giảng được hiệu quả và sinh động hơn.
Trên đây là một số kinh nghiệm về việc sử dụng hình ảnh trực quan, qua
thiết bị là máy chiếu để nâng cao tác dụng giáo dục môi trường và hiệu quả

14
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm NguyÔn H÷u Hanh – Tr êng THPT Mü §øc B
giảng dạy khi dạy bài 9. “Biện pháp cải tạo và sử dụng đất xám bạc mầu, đất xói
mòn mạnh trơ sỏi đá” môn công nghệ 10, đã mang lại hiệu quả nhất định. Qua
bài này kính mong hội đồng khoa học nhà trường, các đồng nghiệp trao đổi góp
ý để bản thân có nhiều kinh nghiệm quý báu trong dạy học.
Ý KIẾN ĐÓNG GÓP CỦA HĐKH CƠ SỞ
Mỹ Đức, ngày 20 tháng 4 năm 2010
Người viết sáng kiến
Nguyễn Hữu Hanh

15
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm NguyÔn H÷u Hanh – Tr êng THPT Mü §øc B
TÀI LIỆU THAM KHẢO