Trờng Đại học s phạm Hà Nội Tạp chí khoa học số 6 năm 2004
Trao Đổi
Về phơng pháp hợp tác theo nhóm nhỏ
Đoàn Thị Thanh Phơng
Khoa Địa lý trờng ĐHSP Hà Nội
I. Đặt vấn đề
Hiện nay, trên thế giới phơng pháp dạy học hợp tác nhóm đã đợc nghiên cứu, vận
dụng và thu đợc nhiều thành tựu. Song ở Việt Nam phơng pháp này mới chỉ vận dụng ở
một số ít môn học nh: giáo dục thể chất, năng khiếu.Chính vì vậy cần phải nghiên cứu vận
dụng phơng pháp này trong dạy học.
Đối với phơng pháp dạy học hợp tác nhóm thì các nhiệm vụ học tập đợc giải
quyết không phải bởi từng cá nhân riêng rẽ mà là sự phối hợp, hợp tác của các thành viên
trong một nhóm. Chính trong quá trình học tập chung đó các em đợc trao đổi thảo luận
lẫn nhau, đợc khẳng định mình trong nhóm, tạo bầu không khí dân chủ trong lớp học.
Đồng thời học tập nhóm còn rèn luyện tính độc lập, tự chủ, khả năng diễn đạt, lập luận vấn
đề, sự hợp tác tơng hỗ lẫn nhau, tạo nên ý thức cộng đồng, tính kỷ luật. Từ đó có thể giúp
học sinh thích ứng nhanh với những đòi hỏi ngày càng cao của đời sống xã hội và hớng
học sinh vào chuẩn bị cho cuộc sống chứ không phải cho thi cử. Đây cũng chính là mục
đích cuối cùng của dạy học.
II.

Nội dung
1. Một số khái niệm
a. Khái niệm về nhóm
Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về nhóm, tuy nhiên các định nghĩa đều phản ánh
những vấn đề chung và tơng đối thống nhất về số lợng thành viên.
Trong cuốn "
Xã hội học nhập môn
" của J.Fichter, ông định nghĩa: "
Nhóm là những
ngời kết hợp với nhau bởi những hành động tơng hỗ dựa trên mô hình hành vi xác định

nhóm có khoảng từ hai đến sáu học sinh là có hiệu quả nhất).
Học sinh phải chủ động hình thành nhóm học tập khẩn trơng theo sự phân chia của
giáo viên.
Bớc hai: Giao nhiệm vụ
Nhiệm vụ của nhóm cần đợc giao cụ thể. Xác định rõ mục tiêu về kiến thức và kỹ
năng mà các nhóm cần đạt đợc. Tốt nhất giáo viên nên giao việc bằng phiếu học tập.
Phiếu giao việc phải rõ ràng, có thể sử dụng cả hai dạng câu hỏi: câu hỏi đóng và câu hỏi
mở. Nếu không có câu hỏi sẵn giáo viên cần viết rõ ràng yêu cầu lên bảng.
- Quy định thời gian làm việc nhóm: Giáo viên dự tính thời gian hoạt động nhóm
cho thích hợp, đủ để học sinh di chuyển và thảo luận.
- Yêu cầu về cách thức làm việc theo nhóm.
Về phía học sinh:
+ Sau khi nhận nhiệm vụ, các nhóm học sinh cần tích cực chủ động nghiên cứu, tìm
tòi để lập dàn ý trả lời.
+ Phải xác định nội dung trả lời: dựa vào thông tin nào? trong sách giáo khoa hay
các phơng tiện khác nh: bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh
Bớc ba: Làm việc trong nhóm
Giáo viên phân công cho từng thành viên
Nhóm trởng: Bao quát hoạt động của nhóm
Th ký: Ghi chép các ý kiến của mọi ngời trong nhóm
Các thành viên khác tham gia thảo luận.
Với thực tế ở Việt Nam mỗi lớp có số học sinh quá đông, từ 40 tới 60 em, khó có
thể tổ chức học theo nhóm với các bài lý thuyết. Hình thức này chỉ có thể thực hiện với các
bài thực hành hay buổi học ngoài trời (tham quan, dã ngoại ). Khi tổ chức giáo viên chia
nhóm từ 4 tới 6 ngời, trong đó nhóm trởng điều khiển cuộc thảo luận. Th ký ghi chép ý
kiến các thành viên trong nhóm. Có thể một thành viên kiêm nhiệm 1-3 nhiệm vụ.
Các nhóm triển khai công việc bao gồm các nhiệm vụ:
+ Trao đổi thảo luận trong nhóm hoặc phân công từng cá nhân trong nhóm làm việc
độc lập rồi trao đổi.
+ Trình bày kết quả làm việc của nhóm: Có thể cử đại diện hoặc luân phiên nhau để

Nhóm gồm một số học sinh ở vòng trong nh những con cá vàng và thảo luận xung
quanh một chủ đề nào đó. Một số học sinh khác ở vòng ngoài để quan sát cuộc thảo luận.
Trong khi các học sinh vòng trong thảo luận, học sinh vòng ngoài có thể tiếp cận vấn đề ở
nhiều góc độ. Những ngời vòng ngoài mặc dù cha có điều kiện để bộc lộ ý kiến của
mình nhng đợc quan sát, nghe ý kiến của những ngời trong cuộc. Từ đó có thể đánh
giá, nhìn nhận vấn đề toàn diện hơn và nảy sinh những ý tởng mới.
Phơng pháp bể cá đòi hỏi giáo viên phải lựa chọn chủ đề hấp dẫn, mang tính thời
sự gây tranh cãi đối với học sinh.
d. Nhóm rì rầm hay chụm đầu (Buzz groups)
Loại nhóm này có từ hai đến ba học sinh, thờng không có sự sắp xếp, thời gian
hoạt động nhóm diễn ra trong khoảng từ 3 - 5 phút. Sau khi kết thúc giáo viên yêu cầu bất
cứ ngời nào trong nhóm trình bày.
e. Nhóm ném tuyết hay xây kim tự tháp (Pyramiding, snowballing)
Đây là hình thức mở rộng nhóm rì rầm, sau khi tự thảo luận theo cặp, hai cặp sẽ hợp
thành nhóm 4 ngời. Nếu cần thiết 2 nhóm 4 ngời lại ghép thành nhóm 8 ngời.
Ví dụ:
Bớc 1
: Nhóm 2 ngời suy nghĩ tìm ra những giải pháp để giải quyết vấn đề
ô nhiễm môi trờng: Những báo động về lỗ thủng tầng ôdôn, về sự nóng lên của Trái Đất
do các khí thải làm tăng hiệu ứng nhà kính có phải là những báo động về khủng hoảng môi
trờng không? Hãy giải thích.

Bớc 2:
Kết hợp hai nhóm 2 ngời thành nhóm 4 ngời, các nhóm đối chiếu
xem có bao nhiêu ý kiến trùng lặp và tiếp tục thảo luận xung quanh các ý kiến khác biệt để
đi đến thống nhất.
Bớc tiếp theo ghép các nhóm 4 thành nhóm 8 và cách làm tơng tự.
5. Một số điều kiện để hoạt động nhóm có hiệu quả
a. Điều kiện đối với giáo viên
- Thay đổi nhận thức của giáo viên. Mọi giáo viên phải hiểu rằng sau khi đổi mới mục tiêu

của phơng pháp là học sinh học tập tơng tác, giao tiếp lẫn nhau dới sự hớng dẫn và
chỉ đạo của thầy.
Việc sử dụng phơng pháp dạy học hợp tác theo nhóm trong dạy học là rất cần
thiết. Để tổ chức phơng pháp này có hiệu quả, phổ biến rộng rãi đòi hỏi giáo viên không
những phải có lòng nhiệt tình, tâm huyết mà còn phải có những năng lực s phạm nhất
định, phải đầu t chuẩn bị khá công phu. Việc thực hiện phơng pháp dạy học này đợc chi
phối bởi nhiều yếu tố nh tổ chức mỗi lớp chừng 20 học sinh, phải có đầy đủ trang thiết bị,
tài liệu phục vụ giảng dạy, bàn ghế xê dịch đợc để thay đổi tổ chức v.v
Tài liệu tham khảo
[1]. N.N Baranxki.
Phơng pháp giảng dạy địa lý kinh tế
(Tập 2). Nxb Giáo dục Hà Nội,1976
[2] Causinet -Roger.
Một số phơng pháp làm việc tự do cho các nhóm
Nxb Giáo dục, 5/2000
[3]. Lê Khánh Bằng.
Công nghệ dạy học với vấn đề tổ chức quá trình dạy học ở PTTH.
Bộ
GD&ĐT, Vụ giáo viên, 1995.
Summary
The implementation of cooperative learning in small Groups
Doan Thi Thanh Phuong
Nowdays, cooperative learning in small groups has been taken into research and
implementation with great results. That is why this method should be adopted in teaching
in secondary schools of Viet Nam.
Group work is a cooperative learning activity that aims to activate the learning
process. However, in order to make the group work more effective, we must ensure some
necessary conditions including the students awareness, teachers role in organizing the
groups, teaching aids (maps, graphics, materials, learning sheets etc.)