Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
PHAN QUỐC THỤ
ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ MỘT SỐ MÔ HÌNH
RỪNG TRỒNG THEO DỰ ÁN 661
TẠI HUYỆN PHÚ LƯƠNG - TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Lâm học
Mã số: 60 62 60 LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. ĐẶNG KIM VUI

THÁI NGUYÊN - 2010

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

- 1 -


- 2 -

tự nhiên chuyển sang sử dụng nguyên liệu gỗ rừng trồng và chế biến các sản
phẩm tổng hợp, lợi dụng gỗ các sản phẩm bằng ván dăm nhân tạo thay cho
vật liệu gỗ rừng tự nhiên. Ngành lâm nghiệp và chế biến lâm sản phải sớm
có qui hoạch và kế hoạch đồng bộ để nâng cao năng suất và sản xuất các loại
ván gỗ nhân tạo thích hợp với các loại nguyên liệu từ gỗ rừng trồng và các
phế liệu trong chế biến nông lâm sản, đồng thời từ các loại ván gỗ nhân tạo
chế biến ra các loại đồ mộc và vật liệu thay cho gỗ rừng tự nhiên đáp ứng
mọi nhu cầu về gỗ ngày càng tăng của nền kinh tế nước ta. Đây là việc làm
hết sức cấp thiết, phù hợp với xu thế phát triển công nghiệp chế biến gỗ trên
thế giới và cũng là biện pháp tích cực nhất để bảo vệ và phát triển vốn rừng
tự nhiên, thúc đẩy nhanh sự nghiệp trồng rừng tập trung qui mô lớn, góp
phần thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Nhằm đảm bảo cho nhu cầu đời sống của người dân và phát triển
kinh tế, bảo vệ môi trường sinh thái. Đảng và Nhà nước đã có nhiều
chủ trương, chính sách phát triển nông thôn miền núi. Đặc biệt là
chiến lược phát triển lâm nghiệp ở các giai đoạn 1998- 2010 và 2010 -
2020 thuộc dự án 661. Nhằm thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế xã
hội vùng nông thôn miền núi. Dự án đã đem lại nhiều kết quả lớn như:
Xây dựng được một số mô hình trình diễn về sản xuất, đã chuyển giao
những tiến bộ khoa học tới người dân, qui hoạch sử dụng các loại đất
đặc biệt là đất lâm nghiệp góp phần xây dựng luận cứ khoa học cho
vùng đất dốc Thái nguyên và vùng có điều kiện tương tự.
Để đánh giá được những ưu, nhược điểm cũng như những lợi ích
mà dự án 661 mang lại, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:
“Đánh giá hiệu quả một số mô hình rừng trồng theo dự 661
tại huyện Phú Lương - tỉnh Thái Nguyên ”.


khác nhau:
+ Dự án trồng rừng phòng hộ đầu nguồn Sông Đà.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

- 4 -

+ Dự án trồng rừng nguyên liệu giấy nhà máy giấy Bãi Bằng.
+ Dự án nông lâm kết hợp.v.v…
Nhìn chung các Dự án đều có các can thiệp nhằm đem lại những thay
đổi trong nhận thức và hành động tập thể của cộng đồng. Nhờ đó các lực
lượng bên trong và bên ngoài cộng đồng quyết tâm thực hiện các kế hoạch
hành động nhằm đem lại một sự thay đổi về điều kiện hay môi trường sống.
Khi có Dự án các nhận thức, năng lực, kỹ năng tổ chức, các hoạt động tập thể
được nâng cao, tạo cơ sở cho việc hình thành những Dự án mới. Do đó tình
trạng xã hội, môi trường của cộng đồng lại được cải thiện ở mức cao hơn.
Trong bài giảng về Quản lý lâm nghiệp xã hội của Trung tâm lâm
nghiệp xã hội [30], hiện nay để nhìn nhận Dự án một cách đầy đủ nhất phải
đứng trên nhiều khía cạnh khác nhau, về hình thức, về quản lý, về kế
hoạch, về nội dung.
Về hình thức: Dự án là một tập tài liệu trình bầy chi tiết, có hệ thống
các hoạt động và chi phí dưới dạng một văn bản kế hoạch để đạt được
những kết quả và thực hiện những mục tiêu nhất định trong tương lai.
Về quản lý: Dự án là một công cụ quản lý việc sử dụng vật tư lao
động, để tạo ra các kết quả kinh tế, tài chính, xã hội, môi trường trong
tương lai.
Về mặt kế hoạch: Dự án là một công cụ thể hiện kế hoạch chi tiết để
đầu tư sản xuất kinh doanh phát triển kinh tế, xã hội làm tiền đề cho các quyết
định đầu tư và tài trợ.
Về mặt nội dung: Dự án được coi là tập hợp các hoạt động có liên quan


Thời gian
Hiện tại Mong muốn

Dự án

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

- 6 - Những yêu cầu trên là cơ sở quan trọng để Dự án có thể triển khai tại
cộng đồng. Những vấn đề này sẽ được đề tài vận dụng trong việc đánh giá
tác động của Dự án đến phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường của
khu vực nghiên cứu
2.1.2. Đánh giá tác động của Dự án
Đánh giá tác động của Dự án là một quá trình phân tích và so sánh sự
khác biệt về giá trị các chỉ tiêu kinh tế, xã hội, môi trường ở các thời điểm
trước khi thực hiện Dự án và sau khi thực hiện Dự án. Đồng thời có thể so
sánh các chỉ tiêu đó ở vùng có Dự án với vùng không có Dự án.
Mục tiêu của đánh giá Dự án là nhằm xác định ảnh hưởng của Dự án
đến môi trường xung quanh, kết quả thực hiện của Dự án những thay đổi về
kinh tế, xã hội, môi trường.
Công tác quản lý đầu tư xây dựng cơ bản cũng thay đổi từ hình thái
mệnh lệnh chỉ huy sang một hình thái mới đó là quản lý dưới dạng các Dự
án đầu tư. Các Dự án đầu tư được thực hiện theo một chu trình khép kín từ
khâu xây dựng Dự án, tổ chức thực hiện và đánh giá tác động đến môi

ma trận môi trường để đánh giá tác động của các loại hình canh tác và
phương án canh tác lâm nghiệp ở vùng lòng hồ huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn
La. Các loại hình canh tác được đánh giá là vườn tạp, vườn cây ăn quả,
nông lâm kết hợp, rừng tự nhiên.v.v… Trong phương pháp ma trận môi
trường việc phân tích số liệu được thể hiện thông qua các hàng và cột.
Bằng phương pháp này có thể đưa ra hàng loạt các chỉ tiêu khác nhau thuộc
các lĩnh vực chịu tác động như kinh tế, xã hội và môi trường. Những tác
động cụ thể của từng hoạt động, phương án được đánh giá qua tổng điểm.
Tuy nhiên sử dụng phương pháp bán định tính này chỉ mang lại tính tương
đối. Vì việc cho điểm phụ thuộc vào nhiều yếu tố chủ quan đó là trình độ
kinh nghiệm của nhóm nghiên cứu.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

- 8 -

Nghiên cứu tác động "Công tác giao đất đến một số yếu tố kinh tế,
xã hội ở các hộ gia đình" thuộc Dự án lâm nghiệp xã hội Sông Đà trong
chương trình hợp tác kỹ thuật Việt - Đức đối với hệ thống canh tác trên
địa bàn huyện Yên Châu tỉnh Sơn La và huyện Tủa Chùa tỉnh Lai Châu
do Scott Fritzen tiến hành đã đi sâu vào việc phân tích một số mô hình sử
dụng đất cấp thôn và cấp hộ gia đình, phân tích hiện trạng sử dụng đất
nông nghiệp và lâm nghiệp của các hộ gia đình, chiến lược phát triển kinh
tế hộ gia đình, phân tích hệ thống kinh tế, sản xuất cấp thôn và tác động
của giao đất đến đời sống kinh tế, xã hội của các hộ gia đình trên các mặt
chủ yếu như cơ cấu thu nhập, chi phí, khả năng tiếp cận thị trường.
Luận văn Thạc sỹ của Phạm Xuân Thịnh [29] khi đánh giá tác động
của Dự án về mặt kinh tế đã sử dụng một số chỉ tiêu thu nhập chi phí, sử
dụng đất đai để so sánh cơ cấu và giá trị tuyệt đối tại các thời điểm trước
và sau Dự án.

những năm gần đây như sau:
- Năm 1990 Per Hstahl và Heine Krekula đã tiến hành đánh giá hiệu
quả kinh tế cho hoạt động kinh doanh rừng Bạch đàn trồng làm nguyên liệu
giấy tại khu công nghiệp giấy Bãi bằng Phú Thọ. Các chỉ tiêu kinh tế NPV,
IRR đã được đề cập và đành giá kỹ, còn các chỉ tiêu về môi trường sinh thái
và xã hội nhân văn mới chỉ được đề cập đến một cách chung chung chưa đi
vào phân tích sâu.
- Hội thảo quốc gia về nông lâm kết hợp khu vực trung du miền núi đẫ
được tổ chức tại Trường Đai học lâm nghiệp tháng 10/1992, hội thảo đã thảo
luận, phân tích đánh giá hiệu quả của phương thức nông lâm kết hợp, trong đó
chú ý tới nhu cầu gỗ củi.
- Năm 1994 Trung tâm nghiên cứu phát triển lâm nghiệp Phù Ninh kết
hợp với trường Đại học Lâm nghiệp đã nghiên cứu khả năng giữ nước và bảo
vệ đất của các phương thức canh tác trên đất dốc tại Tuyên Quang, đề tài do
GS. TS. Phùng Ngọc Lan và TS. Vương Văn Quỳnh thực hiện.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

- 10 -

- Năm 1995, trường Đại học Tổng hợp Hà Nội kết hợp với trường Đại
học Lâm nghiệp tiến hành đề tài: “ Nghiên cứu đề xuất mô hình phát triển
kinh tế môi trường vùng thượng nguồn sông Trà Khúc” đề tài do GS.TS Đặng
Trung Thuận và GS.TS Nguyễn Hải Tuất thực hiện.
- Năm 1996 Viện nghiên cứu chiến lược và chính sách( Bộ
KHCN&MT) đã nghiên cứu tiến hành đánh giá hiệu quả môi trường rừng
Quảng Ninh.
- Hiện nay nghành lâm nghiệp đang đứng trước một thử thách là làm
thế nào để khai thác sử dụng hợp lý tài nguyên rừng và đất rừng để đồng thời
vừa phát triển sản xuất lâm nghiệp, vừa bảo đảm được sự bền vững của môi

về chiều cao đạt 2,63m.
2.2. Trên thế giới
2.2.1. Khái niệm về Dự án
Xuất phát từ thực tiễn quản lý kinh tế về phương pháp luận đã đưa ra
nhiều khái niệm khác nhau về Dự án.
Theo Cleland và King (1975) thì Dự án là sự kết hợp giữa các yếu tố
nhân lực và tài lực trong một thời gian nhất định để đạt được một mục tiêu
định trước.
Gittinger (1982) đưa ra quan điểm: Dự án là một tập hợp các hoạt
động mà ở đó tiền tệ được đầu tư với hy vọng được thu hồi lại. Trong quá
trình này các công việc kế hoạch tài chính, vận hành hoạt động là một thể
thống nhất được thực hiện trong một thời gian xác định.
Clipdap cho rằng Dự án là một tập hợp các hoạt động để giải quyết một
vấn đề hay để hoàn thiện một trạng thái cụ thể trong một thời gian xác định.
Từ điểm xã hội học của David Jary và Julia Jary [34] đưa ra định
nghĩa về Dự án như sau: Dự án là những kế hoạch của địa phương được xác
lập với mục đích hỗ trợ các hành động cộng đồng và phát triển cộng đồng.
Theo định nghĩa này có thể hiểu Dự án là một kế hoạch có sự can thiệp có
mục tiêu, nội dung, thời gian, nhân lực và tài chính cụ thể. Dự án là sự hợp
tác của các lực lượng xã hội bên ngoài và bên trong cộng đồng. Với cách
hiểu như trên thì thước đo sự thành công của Dự án không chỉ là sự hoàn

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

- 12 -

thiện các hoạt động có tính kỹ thuật (đầu tư cái gì, cho ai, bao nhiêu, như thế
nào ?) mà nó còn góp phần vào chuyển biến xã hội tại cộng đồng.
2.2.2. Đánh giá Dự án
Đánh giá Dự án là khâu then chốt trong quá trình thực hiện các hoạt

thì công tác đánh giá thường tách riêng ra từng mảng hoạt động hay còn gọi
là đánh giá theo chuyên đề.
Theo FAO [40], thì đánh giá về mặt kinh tế thường dùng để phân tích
các lợi ích và chi phí của xã hội, nên các lợi ích và chi phí đó phải được tính
chi suốt thời gian mà chúng còn có tác dụng, nhất là đối với dự án trồng
rừng, phải sau một khoảng thời gian dài thì chúng mới tạo ra một đầu ra nhất
định, đồng thời lại có những tác động về môi trường có thể còn có tác dụng
lâu dài hơn nhiều so với Dự án sau khi kết thúc. Vậy thì vận dụng khoảng
thời gian nào là đánh giá thích hợp ?
Nhiều công trình của FAO [40], Lyn Squire đã chỉ rằng, trong trường
hợp các chi phí hoặc lợi ích môi trường kéo dài trong tương lai thì các lợi
ích và chi phí đó phải được đưa vào phân tích. Không phải là do Dự án đã
kết thúc về mặt hành chính mà chúng ta phải bỏ qua các lợi ích và chi phí
về môi trường. Tuy nhiên thực tế do vấn đề tỷ suất triết khấu và lý do muốn
giản đơn việc tính toán đã làm cho nhiều người chọn các thời hạn phân tích
và đánh giá ngắn hơn nhiều; đối với các Dự án quản lý rừng đầu nguồn
hoặc trồng rừng thì thời hạn đánh giá phải đủ lớn chừng 15 đến 20 năm để
thấy đầy đủ và rõ ràng về các lợi ích về chi phí kinh tế.
UNEP đã xây dựng bản hướng dẫn đánh giá tác động môi trường của
các Dự án phát triển. Đây là một phương pháp nghiên cứu chính thức để dự
báo các tác động môi trường của Dự án phát triển chủ yếu đang được dự
kiến, nhưng cũng có thể vận dụng để đánh giá những tác động đã qua đối
với môi trường. Việc đánh giá tác động môi trường nhằm trả lời 5 câu hỏi:
Điều gì sẽ xẩy ra sau khi Dự án kết thúc? Phạm vi của các biến đổi đó là
gì? Các biến đổi thực sự có phải là vấn đề lớn không? Có thể làm gì đối với
chúng? Cần phải thông báo cho những người ra quyết định như thế nào về
những việc phải làm? v.v…

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên



- 15 -

- Nghiên cứu bối cảnh ra đời của Dự án và tình hình triển khai thực
hiện các hoạt động của Dự án tại huyện Phú Lương tỉnh Thái Nguyên từ
năm 2006 đến năm 2009.
- Nghiên cứu điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, tài nguyên rừng,
những khó khăn, thuận lợi trong vùng Dự án.
- Đánh giá tình hình thực hiện các hoạt động của Dự án trồng rừng
661 tại huyện Phú Lương Thái nguyên.
- Bước đầu đánh giá hiệu quả của các mô hình trồng rừng sản xuất
đến phát triển kinh tế, xã hội và môi trường.
- Một số giải pháp để duy trì, phát triển các kết quả và mở rộng phạm
vi hoạt động của Dự án.
+ Về kinh tế
Nghiên cứu sự thay đổi về cơ cấu sử dụng đất, cơ cấu thu nhập và
chi phí của hộ gia đình.
Nghiên cứu sự thay đổi về loại hình kinh tế hộ và các tiêu chí phân
loại kinh tế hộ gia đình.
+ Về xã hội
Nghiên cứu mức độ tham gia của người dân đối với quá trình thực
hiện Dự án.
Nghiên cứu tác động của Dự án đến nhận thức của người dân trong
công tác trồng rừng, chăm sóc rừng và bảo vệ rừng. Tác động của Dự án
đến chất lượng cuộc sống của người dân.
+ Về môi trường
Tác động của Dự án đến khả năng chống xói mòn, bảo vệ đất.
Tác động của Dự án đến tiểu khí hậu xung quanh.
3.5. Phƣơng pháp nghiên cứu
3.5.1. Quan điểm và phương pháp luận

3.5.2. Phương pháp thu thập số liệu
+ Kế thừa các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu bao gồm:
- Những thông tin về Dự án, các văn bản của nhà nước như các văn
bản pháp luật, các nghị định của Chính phủ, thông tư hướng dẫn của các
bộ, ngang bộ, hiệp định ký kết của Dự án, quyết định thực hiện Dự án.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

- 17 -

- Các báo cáo, hồ sơ thiết kế, theo dõi giám sát và các báo cáo tổng
kết thường kỳ của Dự án .
- Diễn biến tài nguyên rừng và đất rừng qua từng năm thực hiện.
- Các chính sách về khoa học công nghệ.
- Chính sách về thị trường thương mại.
- Bản đồ hiện trạng, bản đồ qui hoạch, bản đồ thổ nhưỡng, văn kiện
Dự án.
- Điều kiện kinh tế, xã hội, tài nguyên rừng vùng Dự án.
- Các qui trình, qui phạm, các kết quả nghiên cứu, các bảng biểu có
liên quan.
- Các phần mềm xử lý số liệu.
+ Phương pháp điều tra:
Điều tra phỏng vấn người dân áp dụng một số phương pháp sau:
- Điều tra phỏng vấn linh hoạt (phương pháp PRA) điều tra 30 hộ gia
đình tham gia Dự án được lựa chọn theo kết quả điều tra sơ bộ và tham
khảo ý kiến của cán bộ chuyên môn phụ trách Dự án.
Trong quá trình điều tra kinh tế hộ gia đình sử dụng phương pháp PRA có
nhiều công cụ được thực hiện, nhưng trong khuôn khổ đề tài để thu thập thông
tin cần thiết từ người dân thì 2 công cụ được sử dụng chủ yếu đó là họp dân và
phỏng vấn linh hoạt đối với từng hộ gia đình, từng cá nhân đây là phương pháp

3. Những cơ sở vật chất chủ yếu bao gồm:
-
-
4. Diện tích đất đai của hộ.
Số TT
Loại đất
Diện tích (m
2
)
Ghi chú
1
2
3
4
5
6
7
Đất thổ cư
Đất vườn hộ
Đất ruộng
Nương rẫy
Rừng và đất rừng
Ao
Đất khác
Cộng 3.
Chi kinh doanh cây ăn quả, cây công nghiệp 4.
Chi kinh doanh nghề phụ 5.
Chi sản xuất khác II
Chi phục vụ đời sống 1.
Chi cho ăn uống. 2.
Chi cho may mặc. 3.
Chi cho học hành.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

- 20 -

7.Các khoản thu nhập của hộ gia đình trong năm

STT
Loại sản phẩm
ĐV
tính
Khối
lƣợng
Đơn
giá
Thành
tiền
I
Thu từ sản xuất NN

1
Từ trồng trọt

2
IV
Thu từ nghề phụ

V
Thu khác

1
Lương

2
Các khoản trợ cấp

3
Thu khác
Thu từ sản xuất lâm
nghiệp

2.
Sản xuất lâm nghiệp

3.
Thu từ kinh doanh
cây ăn quả

3.
Kinh doanh cây ăn
quả, cây công nghiệp

4.
Thu từ nghề phụ

4.
Kinh doanh nghề phụ

5.
Thu từ nguồn khác

5.
Chi phục vụ đời sống

6.

dựng luận chứng, giám sát, lập kế hoạch thực hiện và đánh giá Dự án.
- Có tổ chức các lớp tập huấn để nâng cao nghề nghiệp cho người dân
địa phương hay không ?
+ Tiêu chí 2: Bảo vệ sức khoẻ, an toàn lao động và phúc lợi công
cộng cho người lao động.
* Thu nhập và các phúc lợi xã hội khác của người lao động tham
gia Dự án.
+ Tiêu chí 3: Đảm bảo quyền đề đạt ý kiến và tham gia thảo luận của
các hộ gia đình về vấn đề có liên quan đến quyền và lợi ích của người lao
động.
* Tham khảo ý kiến của người dân khi xây dựng kế hoạch quản lý và
sản xuất kinh doanh.
* Thực hiện đầy đủ các ý kiến về dân chủ ở cơ sở, để thu hút ý kiến
của người lao động về những vấn đề có liên quan đến đời sống và việc làm
của họ, những sáng kiến nhằm nâng cao hiệu quả của Dự án.
+ Tiêu chí 4: Chủ Dự án tham gia tích cực vào hoạt động văn hoá, xã
hội của địa phương.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

- 22 -

- Phương pháp đánh giá:
+ Sử dụng các phương pháp và công cụ có người dân tham gia nhờ bộ
câu hỏi ghi trong phiếu điều tra để thu thập thông tin và đánh giá.
+ Chuyển các tiêu chí đánh giá thành các bộ câu hỏi tổng quát để trả
lời là "Đạt" hay "Không Đạt".
* Điều tra môi trường
Căn cứ vào hiện trạng, tình hình triển khai thực hiện Dự án trên địa bàn,
tiến hành điều tra một số chỉ tiêu cơ bản mà Dự án tác động đến: độ che phủ,

- 23 -

Để đánh giá hiệu quả kinh tế của các hộ (nhóm hộ) tham gia Dự án
trồng rừng chúng tôi sử dụng phương pháp phân tích chi phí và thu nhập
(Cost - Benifit analysis) viết tắt là CBA
Phương pháp CBA là phương pháp so sánh giữa đầu vào (chi phí) và
đầu ra (thu nhập) có tính đến giá trị của đồng tiền theo thời gian.
Thông thường các hoạt động sản xuất kinh doanh lâm nghiệp có
chu kỳ kinh doanh dài. Việc đầu tư chủ yếu tập trung vào những năm
đầu chu kỳ kinh doanh và thu nhập vào những năm cuối của chu kỳ kinh
doanh. Vì vậy để so sánh các chỉ tiêu với nhau ta phải đưa về giá trị hiện
tại, các thu nhập và chi phí.
Theo John E. Gunter [37] công thức tính được xác định như sau:
Giá trị hiện tại của thu nhập:
 
)13(
r1
Bt
BPV
n
0t
t






Trong đó: Bt: thu nhập tại năm thứ t.
r: tỷ lệ lãi suất (tỷ lệ chiết khấu)







Trong đó: NPV là giá trị hiện tại thuần tuý

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

- 24 -

Bt là thu nhập tại năm thứ t.
Ct là chi phí tại năm thứ t
r: Tỷ lệ lãi suất
t: thời gian
Nếu NPV > 0 kinh doanh đảm bảo có lãi, phương án được chấp nhận.
Nếu NPV < 0 kinh doanh bị thua lỗ, phương án không được chấp nhận.
Chỉ tiêu này cho biết qui mô của lợi nhuận về mặt số lượng giữa các
phương án có qui mô và kết quả đầu tư như nhau. Cho phép lựa chọn
phương án nào có NPV lớn hơn.
Những chỉ tiêu này không nói được mức độ chất lượng của các chi phí
để được giá trị NPV tức là chưa biết được chất lượng đầu tư là tốt hay xấu.
Vì vậy để đánh giá hiệu quả kinh tế ta cần kết hợp một số chỉ tiêu khác.
- Tỷ lệ thu nhập trên chi phí:
Tỷ lệ thu nhập trên chi phí là thương số giữa toàn bộ thu nhập so với
toàn bộ chi phí sau khi đã chiết khấu đưa về giá trị hiện tại.
Công thức tính tỷ lệ thu nhập trên chi phí theo John E. Gunter [42]
như sau:
 