PHẦN I. MỞ ĐẦU
1/. Lý do chọn đề tài:
Xuất phát từ mục tiêu giáo dục là nâng cao chất lượng giảng dạy đối với
học sinh Trung học cơ sở, môn Hoá học là môn học rất mới mẻ, việc trang bị
kiến thức có đào sâu suy nghĩ rèn luyện năng lực tư duy, phát huy trí lực học
sinh là một điều vô cùng quan trọng, nó là cơ sở vững chắc để các em học tập
Hoá học được tốt hơn.
Trong quá trình giải toán hoá học không có phương pháp nào là tối ưu. Do
đó người dạy phải thường xuyên trang bị thêm cho các em một số kiến thức mở
rộng trên nền kiến thức cơ bản đã học, biết vận dụng chúng thành thạo trong
việc giải toán hoá học.
Trong chương trình Hoá học Trung học cơ sở kiến thức về xác định công
thức hoá học là rất quan trọng cần được đặc biệt quan tâm, vì nó được sử dụng
rất nhiều trong chương trình học. Xuất phát từ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn
trên, bằng kinh nghiệm thức tế trong quá trình giảng dạy để giúp các em giải
thành thạo các bài toán hoá học, tôi có một kinh nghiệm nhỏ: "Hướng dẫn học
sinh giải toán Hoá học theo chủ đề nhằm tăng hứng thú và kết quả học tập
môn Hóa của học sinh", nhằm giúp các em nắm vững các phương pháp giải
bài toán hoá học. Và qua đó nhằm phát huy trí lực của học sinh, góp phần nâng
cao chất lượng dạy học.
Ở cấp THCS các em bắt đầu làm quen với bộ môn Hóa học từ lớp 8.
Nhưng muốn học tốt môn Hóa học đòi hỏi ở mỗi học sinh phải giải quyết nhiều
bài tập, biết vận dụng lý thuyết để giải bài tập. Vì thế, các em phải nắm được
các bước giải bài tập Hóa học cơ bản ngay từ lớp 8.
Vấn đề được đề tài nghiên cứu trong giảng dạy hóa học là kiến thức cơ
bản, xuyên suốt trong chương trình Hóa học phổ thông. Nó làm nền tảng căn
1
bản quan trọng trong việc giải bài tập tính theo phương trình hóa học. Do đó để
khắc phục tình trạng mất căn bản môn Hóa học ở học sinh, bản thân tôi nghĩ
rằng cần phải tìm ra một giải pháp để nâng cao chất lượng bộ môn Hóa học là
nhiệm vụ rất quan trọng và cần thiết. Đó là lý do tôi chọn đề tài này để nghiên

Trong những năm học trước giáo viên giảng dạy thường đơn thuần theo
kiến thức sách giáo khoa, không khắc sâu mở rộng để học sinh giải thành thạo
một số dạng toán hoá học. Trong quá trình giải toán hoá học các phương pháp
rất đa dạng và phong phú. Song tuỳ từng dạng bài mà ta áp dụng phương pháp
khác nhau. Vì vậy tôi hướng dẫn học sinh theo từng phần:
- Tóm tắt lý thuyết theo từng chủ đề.
- Bài tập theo từng chủ đề.
- Bài tập tự luyện và bài tập nâng cao.
II - NỘI DUNG CỤ THỂ
A. Cơ sở lý thuyết.
Xác định công thức hoá học của một chất:
+ Dựa vào hoá trị của chúng.
+ Một nguyên tốt kết hợp với một nhóm nguyên tố.
+ Dựa vào kết quả phân tích định lượng.
+ Dựa theo phương trình hoá học.
+ Bằng bài toán biện luận.
+ Dựa trên tính chất vật lý, tính chất hoá học của chất đó.
B. Các dạng chủ đề và các bài tập áp dụng.
Chủ đề 1:
Xác định công thức hoá học của một chất có 2 nguyên tố dựa vào hoá trị
của chúng:
- Ghi hai ký hiệu hoá học của chất có 2 nguyên tố dựa vào hoá trị của
chúng kèm theo hoá trị đặt bên trái của mỗi nguyên tố.
- Hoá trị của nguyên tố này là chỉ số của nguyên tố kia.
VD:
III
ALO
II
CTHH AL
2

CTHH
b. C
IV
S
II
CS
2
CTHH
a. Mg
II
O
II
MgO
* Chủ đề 2:
Xác định công thức hoá học của chất gồm một nguyên tố kết hợp với một
nhóm nguyên tố.
- Một nhóm các nguyên tố cũng có thể có hoá trị.
VD: nhóm NO
3
có hoá trị I
SO
4
có hoá trị II
PO
4
có hoá trị III
- Hoá trị của nguyên tố hay nhóm nguyên tố này là chỉ số của nguyên tố
hay nhóm nguyên tốt kia.
Bài tập 2:
Lập công thức hoá học của các chất tạo bởi:

II
Fe
2
(SO
4
)
3

CTHH
a. Na
II
PO
4
III
Na
3
PO
4
Chủ đề 3:
Xác định công thức hoá học của một chất dựa vào kết quả phana tích định
lượng.
Kết quả phân tích định lượng cho biết % về khối lượng các nguyên tốt
trong một hợp chất.
- Một hợp chất Xx Yy Zz có chứa phần trăm về khối lượng Z là a%, % về
khối lượng Y là b% và % về khối lượng Z là c% thì do tỷ lệ về khối lượng
nguyên tốt bằng với tỷ lệ % khối lượng các nguyên tố nên:
XM
x
: YM
y

Suy ra tên nguyên tố và tên chất.
Các công thức cần nhớ:
Số gam (m) Số lít khí V
Số mol (n) = ; Số mol (n) =
Khối lượng mol (M) 22,4
Bài tập áp dụng:
Bài tập 4:
Hoà tan hoàn toàn 18,46g một khối Sunfat của kim loại hoá trị vào nước
được 500ml dung dịch A. Cho toàn bộ dung dịch A tác dụng với dung dịch
BaCL
2
dư được 30,29g một nước Sunfat kết tủa. Tìm công thức hoá học của
mối đã dùng.
Giải:
7
Đặt công thức muối Sunfat kim loại hoá trị I là X
2
SO
4
đã dùng. Như vậy
dung dịch A có chứa a mol X
2
SO
4
.
Ta có phản ứng của dung dịch A với BaCl
2
X
2
SO

Ta có phản ứng: n
x + HCL = XCL
n
+ H
2
2
1 mol n
8

2
1 mol n

2
Suy ra ta có hệ: ax = 3,78 (1)
n 4,704
= = 0,21 (2)
2 22,4
(2) => an = 0,42 (3)
x
(1), (3) => = 9
n
=> x = 9n
Vì hoá trị I kim loại có thể là 1, 2 hoặc 3. Xét bảng sau:
n 1 2 3
x 9 18 27
Trong các số kim loại đã biết, chỉ có AL có hoá trị III ứng với nguyên tử
lượng 27 là phù hợp kết quả biện luận.
Vậy x là kim loại AL
Chủ đề 6:
Xác định công thức hoá học một chất dựa trên các tính chất vật lý, tính

3
trong phân tử. Vậy A là NaHCO
3
, B là Na
2
CO
3
3.
Các phương trình phản ứng:
t
o
NaHCO
3
NaCO
3
+ CO
2
+ H
2
O
CO
2
+ Ca(OH)
2
CaCO
3
+ H
2
O
3. BÀI HỌC RÚT RA TỪ THỰC TẾ.

2xxx và có thể triển khai áp dụng đại trà.
2. Kiến nghị
Rèn cho học sinh kỹ năng học tập môn hóa học là một yếu tố rất quan
trọng trong quá trình giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh. Qua
nghiên cứu thực tế và tận dụng phương pháp dạy học mới, tôi rút ra bài học
kinh nghiệm sau:
- Để học tốt môn Hóa học, học sinh phải nắm vững các kiến thức cơ bản về
hóa học ngay từ lớp 8.
11
- Nắm chắc từng đối tượng học sinh để có biện pháp giảng dạy phù hợp
với mọi đối tượng.
- Giáo viên chọn những bài tập phù hợp với trình độ học sinh, soạn giảng
trong hệ thống bài tập từ đơn giản nhưng có mức độ nâng cao dần lên, cho học
sinh làm đi làm lại bài tập tương tự để khắc sâu cách giải cho học sinh. Đó là
phương pháp để kích thích hứng thú học tập của học sinh, giúp học sinh tiến bộ,
có căn bản, tự tin và học tốt môn Hóa học.
- Giáo viên hệ thống cho học sinh những kiến thức cơ bản cần nhớ, rèn cho
học sinh kỹ năng viết phương hoá học và phương pháp giải bài tập theo phương
trình hóa học.
Qua đây, tôi cũng có một số kiến nghị như sau:
1. Với Phòng GD&ĐT, Sở GD&ĐT
Cần quan tâm hơn nữa đến việc bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho
giáo viên dạy Hóa học THCS. Cơ quan quản lí nên tổ chức các hội thảo chuyên
đề chuyên sâu cho giáo viên trong quận, huyện, tỉnh. Đặc biệt, nên tổ chức
hướng dẫn cho giáo viên sử dụng thí nghiệm và thí nghiệm ảo.
2. Với BGH nhà trường
- Hiện nay, nhà trường đã có một số sách tham khảo, hóa chất, dụng cụ
thí nghiệm. Tuy nhiên, số lượng vẫn ít, chưa đầy đủ. Vì vậy nhà trường cần
quan tâm hơn nữa về việc trang bị thêm sách tham khảo môn Hóa học để học
sinh được tìm tòi, học tập để các em có thể tránh được những sai lầm trong khi