B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC M THÀNH PH H CHÍ MINH
V HU THÀNH QUAN H NGÂN HÀNG TÁC NG N HIU QU HOT
NG CA DOANH NGHIP NIÊM YT TRÊN TH
TRNG CHNG KHOÁN VIT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
Mã s chuyên ngành: 60 34 20

LUN VN THC S TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG Ngi hng dn khoa hc:
TS. NGUYN MINH HÀ

TP. H Chí Minh, nm 2012
i

Quan h ngân hàng tác đng đn hiu qu hot đng ca doanh nghip niêm yt trên th trng chng
khoán Vit Nam

LI CAM OAN
Tôi cam đoan rng lun vn này “Quan h ngân hàng tác đng ti hiu qu hot
đng ca các doanh nghip niêm yt trên th trng chng khoán Vit Nam” là bài

th

Vietnam Economist Annual Meeting 2012) đã trao cho tôi mt c hi thun li đ gii
thiu nghiên cu này ti đông đo các nhà nghiên cu đn t nhiu quc gia khác
nhau. Tôi xin chân thành cm n các nhà nghiên cu tham d bui thuyt trình ca tôi
ti Section 2 đã đa ra các câu hi, các ý kin đóng góp và các gi ý đy hu ích nhm
giúp tôi hoàn thin nghiên cu này.
Cui cùng tôi xin gi li cm n ca tôi ti nhng ngi bn chí ct đã ng h
và giúp đ tôi trong quá trình hc tp và thc hin lun vn này.
Thành ph H Chí Minh, ngày … tháng … nm 2012
V Hu Thành
iii

Quan h ngân hàng tác đng đn hiu qu hot đng ca doanh nghip niêm yt trên th trng chng
khoán Vit Nam
TÓM TT
Lun vn này đc thc hin vi mc tiêu nghiên cu nh hng ca quan h
ngân hàng tác đng ti hiu qu hot đng ca doanh nghip niêm yt trên th trng
chng khoán Vit Nam. Trong đó, quan h ngân hàng đc biu hin bi các bin s
“s lng mi quan h ngân hàng” và “quan h tài tr tín dng”, và hiu qu hot đng
ca doanh nghip đc mô t bi các bin s “li nhun sau thu trên vn ch s hu”
(ROE) và “li nhun trc thu trên tng tài sn” (ROA).
 thc hin nghiên cu này, lun vn đã s dng các nghiên cu v lý thuyt
và nghiên cu v thc nghim trc đây v nh hng ca quan h ngân hàng ti hiu
qu hot đng ca doanh nghip đ áp dng trong trng hp ca Vit Nam.
Nghiên cu đã s dng các thông tin t các báo cáo tài chính và bn cáo bch
ca 465 công ty niêm yt trên hai sàn Hà Ni và H Chí Minh vi tng s 1860 quan
sát trong thi gian t nm 2007 ti nm 2010 đ đa vào mô hình phân tích. Thông qua
các phân tích thng kê mô t và mô hình hi quy Fixed Effect (mô hình hi quy các
nhân t nh hng c đnh) vi d liu bng, nghiên cu đã tìm thy bng chng thng

DANH MC CÁC HÌNH viii
CHNG 1: M U 1
1.1. Lý do nghiên cu. 1
1.2. Câu hi nghiên cu. 2
1.3. Mc tiêu nghiên cu. 3
1.4. i tng và phm vi nghiên cu. 3
1.5. Ý ngha ca đ tài. 3
1.6. Kt cu ca lun vn. 4
CHNG 2. C S LÝ THUYT 5
2.1. Gii thiu ni dung v quan h ngân hàng. 5
2.1.1. nh ngha v quan h ngân hàng. 5
2.1.2. Các nhân t biu hin quan h ngân hàng. 7
2.1.3. Thun li và bt li ca doanh nghip t mi quan h vi ngân hàng. 10
2.2. Tác đng ca quan h ngân hàng ti hiu qu hot đng ca doanh nghip. 15
2.2.1. Tng giá tr tài sn ca c đông. 16
2.2.2. Tác đng ti đu t ca doanh nghip. 16
2.2.3. Tác đng ti hiu qu kinh doanh và tng trng. 17
2.3. Mt s nghiên cu thc nghim trc v tác đng ca quan h ngân hàng ti hiu
qu hot đng doanh nghip. 18
CHNG 3. PHNG PHÁP NGHIÊN CU VÀ D LIU NGHIÊN CU 24
vi

Quan h ngân hàng tác đng đn hiu qu hot đng ca doanh nghip niêm yt trên th trng chng
khoán Vit Nam
3.1. Phng pháp nghiên cu. 24
3.2. Mô hình nghiên cu. 25
3.2.1. Các bin s trong mô hình nghiên cu và các gi thuyt nghiên cu. 27
3.2.2. Xác đnh mô hình hi quy d liu bng. 37
3.3. D liu nghiên cu 38
CHNG 4. KT QU THNG KÊ VÀ HI QUY 40

meeting 2012) 83
Ph lc 11. Bn nghiên cu tóm tt bng ting Anh tham d hi tho Veam 2012 84 viii

Quan h ngân hàng tác đng đn hiu qu hot đng ca doanh nghip niêm yt trên th trng chng
khoán Vit Nam
DANH MC CÁC BNG
Bng 3.1. Tóm tt vic thu thp và tính toán các bin s nghiên cu chính 34
Bng 3.2. Tóm tt các bin s ti tng trng hp hi quy 38
Bng 3.3. T l mu quan sát trên tng th 39
Bng 4.1. Thng kê mô t các bin s đnh lng 42
Bng 4.2. Thng kê mô t các bin s đnh tính 44
Bng 4.3. So sánh các t l n đi vi vn ch s hu và tng tài sn ti ba trng hp
thit lp quan h ngân hàng 44
Bng 4.4. Phân loi loi hình ngân hàng ti Vit Nam 46
Bng 4.5. Thng kê s hin din ca các ngân hàng trong quá trình tài tr tín dng
doanh nghip 45
Bng 4.6. Ma trn tng quan các bin đc lp 48
Bng 4.7. Kim đnh Hausman cho 2 trng hp c lng 49
Bng 4.8. Kt qu c lng cho hai trng hp 50
Bng 4.9. Các mô hình hi quy đc vit li 51

DANH MC CÁC HÌNH
Hình 3.1. Mô hình nghiên cu. 26
1

khoán Vit Nam
Nn kinh t Vit Nam đang trong thi k chuyn đi t nn kinh t tp trung
sang nn kinh t th trng, du n ca Nhà nc hin vn còn rng khp trong nhiu
lnh vc khác nhau ca nn kinh t. Trong quá trình này, th trng tài chính ca Vit
Nam vn cha hoàn ho, mang dáng dp đc quyn Nhà nc. Do đc thù đó nên c
hi tip cn ngun vn t các ngân hàng ca các doanh nghip t nhân s khó hn đi
vi các doanh nghip Nhà nc. Trong vài nm gn đây, Nhà nc đang kim soát
tng trng tín dng đ kim ch lm phát dn đn vic tip cn ngun vn vay càng
khó khn hn. Vi điu kin nh vy, doanh nghip nào d dàng tip cn đc vi
ngun vn vay ca Ngân hàng thì s có li th cnh tranh hn hay có c hi tng
trng hn các doanh nghip khác, đc bit là nhng doanh nghip có ngun gc Nhà
nc hoc có vn ch s hu ca Nhà nc ln. Mt câu hi đc đt ra trong điu
kin này là thc s các doanh nghip có mi quan h ngân hàng tt hn th hin  các
đc đim vay n ngân hàng và có s lng ngân hàng cho vay nhiu hn thì có hiu
qu hot đng đng tt hn so vi các doanh nghip còn li không? ây cng là mt
trong nhng lý do nghiên cu ca đ tài.
Vn đ mi quan h gia hiu qu hot đng ca doanh nghip và ngân hàng đã
đc chng minh thông qua rt nhiu các nghiên cu trên th gii. Tuy nhiên c th ti
mt th trng nh  Vit Nam thì cha có nghiên cu nào
đ cp. Cng nh nhiu
nghiên cu trc đây, nghiên cu này s la chn hng tip cn đnh lng tác đng
ca mi quan h này ti hiu qu hot đng ca doanh nghip đã niêm yt ti th
trng chng khoán Vit Nam đ làm sáng t vn đ và thông qua đó có đc nhng
khuyn ngh đi vi các thc th tham gia vào mi quan h này cng nh đa ra đc
các khuyn ngh cn thit v chính sách.
1.2. Câu hi nghiên cu.
Câu hi nghiên cu chính ca đ tài này là:
3

Quan h ngân hàng tác đng đn hiu qu hot đng ca doanh nghip niêm yt trên th trng chng

Chng 1: M đu. Chng này nêu ra lý do nghiên cu, mc tiêu nghiên cu,
đi tng, phm vi nghiên cu, và ý ngha ca đ tài.
Chng 2: C s lý thuyt v quan h ngân hàng. Ni dung chng nêu lên
tng quan v c s lý thuyt và các nghiên c
u trc v tác đng ca mi quan h
ngân hàng đn hiu qu hot đng ca doanh nghip.
Chng 3: Phng pháp nghiên cu. Mc đích ca chng mô t mô hình
nghiên cu, gii thích các bin trong mô hình và d liu nghiên cu.
Chng 4: Kt qu thng kê và hi quy. Chng này đa ra các kt qu phân
tích thng kê mô t, phân tích tng quan và phân tích hi quy đng thi đa ra các
nhn xét trong quá trình phân tích.
Chng 5: K
t lun và kin ngh. Chng này nêu lên các kt lun rút ra t
quá trình phân tích đng thi đa ra các kin ngh đi vi các đi tng liên quan da
trên các kt lun đã nêu. Chng 5 cng nêu lên nhng hn ch ca đ tài trong quá
trình nghiên cu và đ xut hng nghiên cu tip theo. 5

Quan h ngân hàng tác đng đn hiu qu hot đng ca doanh nghip niêm yt trên th trng chng
khoán Vit Nam
CHNG 2. C S LÝ THUYT
Chng này gm ba phn. Phn đu trình bày lý thuyt v quan h ngân hàng
trong đó nêu bt đnh ngha, các nhân t th hin quan h ngân hàng, thun li và bt
li ca doanh nghip thu đc t mi quan h vi ngân hàng. Phn hai trình bày các
tác đng ca quan h ngân hàng ti hiu qu hot đng ca doanh nghip. Phn ba tóm
tt mt s nghiên cu thc nghim tiêu biu trc liên quan ti hot đng quan h
ngân hàng và nhng điu hc hi rút ra t nhng nghiên cu này.
2.1. Gii thiu ni dung v quan h ngân hàng.

Ongena và Smith (2000), nghiên cu này đa ra đnh ngha v “Quan h ngân hàng”
nh sau:
“Quan h ngân hàng là s kt ni gia ngân hàng và khách hàng trong mi
quan h cung c
p tín dng và đc th hin qua các đc đim ca mi quan h. S kt
ni này vt qua c các giao dch tín dng đn thun và to điu kin cho ngân hàng
phát trin nhng kin thc sâu sc v kinh doanh ca khách hàng, đng thi khai thác
các yu t thông tin ca khách hàng đ đa ra các quyt đnh cho vay đúng đn. Các
khách hàng cng k vng đt đc nhng li ích do đc ngân hàng tng cng h
tr trong sut thi k doanh nghip gp khó khn”.
Trong đó các đc đim th hin mi quan h gia doanh nghip vi ngân hàng
bao gm: S lng mi quan h, lng tín dng đc cung cp, thi gian thit lp mi
quan h và lãi sut nhn đc.
7

Quan h ngân hàng tác đng đn hiu qu hot đng ca doanh nghip niêm yt trên th trng chng
khoán Vit Nam
2.1.2. Các nhân t biu hin quan h ngân hàng.
Mi quan h gia doanh nghip vi ngân hàng đc biu hin thông qua bn
nhân t chính (i) đ dài ca mi quan h, (ii) s lng tín dng, (iii) lãi sut cho vay
và (iv) s lng mi quan h.
2.1.2.1.  dài quan h.
 dài ca mi quan h nói lên thi gian mà ngân hàng và doanh nghip tng
tác vi nhau thông qua quá trình tài tr tín dng.
 dài ca mi quan h giúp cho ngân hàng nm bt đc nhiu thông tin hn,
còn doanh nghip to lp đc uy tín hn thông qua hàng lot các giao dch. Mi quan
h càng dài lâu càng giúp cho doanh nghip d dàng tip cn đi vi ngun vn vay
ca ngân hàng (Sharpe, 1990; và Petersen và Rajan, 1994) và làm gim các khon th
chp (Berger và Udell, 1995). Mt s nghiên cu đa ra các kt lun trái ngc nhau
v nh hng ca thi hn quan h đi vi khon lãi sut phi tr. Petersen và Rajan

và Rajan (1995) cho thy rng nhng doanh nghip nh và tr có xu hng ít ràng
buc v mt tín dng và nhn đc lãi sut vay mn tt hn khi h vay t mt ngân
hàng. Cùng vi quan đim này Ongena và Smith (2000) đã ch ra nhng doanh nghip
nh có xu hng vay mn t ít ngân hàng hn các hãng ln và h đt đc chi phí
vay mn thp hn là khi đi vay mn vi nhiu ngân hàng.
2.1.2.3. Lng tín dng cho vay.
Lng tín dng đc vay là mt biu hin thành công nht mi quan h ca
doanh nghip vi ngân hàng. Doanh nghip càng d dàng tip cn tín dng và càng
nhn đc nhiu nhng khon tài tr tín dng càng chng t ngân hàng đã có đ các
thông tin cn thit và doanh nghip to dng đc uy tín vi ngân hàng. Hiraki và ctg
(2003) cho rng lng tín biu hin s gn bó gia ngân hàng và doanh nghip. Mi
9

Quan h ngân hàng tác đng đn hiu qu hot đng ca doanh nghip niêm yt trên th trng chng
khoán Vit Nam
quan h càng tt thì doanh nghip ngày càng k vng tín dng s tng lên hoc d dàng
tip cn hn và điu này dn ti là các doanh nghip s ni lng các hn ch v tính
thanh khon ca dòng tin, tng c hi đu t và gim khó khn v tài chính. Kt qu
là hiu qu hot đng ca doanh nghip tng lên (Robert và Elston, 1996; Shen và
Wang, 2005).
2.1.2.4. S lng mi quan h.
S lng mi quan h vi ngân hàng đã đc đ cp trong hu ht các nghiên
cu. Tùy vào tng loi hình doanh nghip khác nhau mà các doanh nghip s quyt
đnh là to lp mi quan h vi mt ngân hàng hay nhiu ngân hàng. Nu xét v quy
mô, doanh nghip nh thng theo đui chính sách mt ngân hàng, còn doanh nghip
ln to lp mi quan h vi nhiu ngân hàng hn (Peterson và Rajan, 1994). Nu xét
v thi gian thành lp, doanh nghip mi thành lp thng theo đui mi quan h vi
mt ngân hàng duy nht trong khi đó doanh nghip có tui đi lâu nm s to dng
mi quan h vi nhiu ngân hàng hn (Diamon, 1991). Nu xét v lnh vc kinh
doanh, các doanh nghip trong các ngành công ngh cao và có đu t ln vào lnh vc

cu lý thuyt ca Stiglitz và Weiss (1981), thông tin bt cân xng đy th trng khi
đim cân bng cnh tranh hoàn ho.  gim bt tác đng tiêu cc ca thông tin bt
cân xng, các ngân hàng thông qua quá trình tài tr tín dng cho doanh nghip đã tích
ly đc nhng thông tin cn thit v ni b doanh nghip (Diamond, 1984 và 1991;
Fama 1985; Rajan, 1992; Holmstrom và Tirole, 1997; Bolton và Freixas, 2000). Các
thông tin này đc Pertersen và Rajan (1994) phân bit thành thông tin bí mt và thông
tin đi chúng, và chúng đc s dng đ sàng lc các hãng trong quá trình tài tr tín
dng (Streb và ctg, 2002). Các hãng khi thit lp đc mi quan h gn gi vi ngân
hàng thông qua quá trình tài tr tín dng s giúp cho ngân hàng nm rõ hot đng ca
11

Quan h ngân hàng tác đng đn hiu qu hot đng ca doanh nghip niêm yt trên th trng chng
khoán Vit Nam
doanh nghip và thông qua đó d dàng chp thun các khon tài tr tín dng cùng vi
chi phí vay mn thp hn (Houston và James, 1996; Pertersen và Rajan, 1995) .
Th hai, gii quyt vn đ ràng buc thanh khon ca dòng tin và suy gim đu
t. m bo dòng tin n đnh là mt trong nhng vn đ sng còn ca doanh nghip.
Doanh nghip có th đm bo dòng tin thông qua quá trình bán hàng, thu hi công n,
tài tr vn c phn t th trng vn và tài tr tín dng t th trng tín dng. Nghiên
cu ca Fazzari và ctg (1988), Hoshi và ctg (1990), Ramirez (1995), và đc bit là
Shen và cng s (2004) đã tìm hiu tác đng ca quan h ngân hàng đi vi đu t ca
doanh nghip. Các nghiên cu đã ch ra rng vic to dng mi quan h tt vi ngân
hàng s ci tin c cu tài chính ca doanh nghip, nó giúp cho doanh nghip ít b ph
thuc vào tính thanh khon ca dòng tin bên trong doanh nghip và t đó doanh
nghip có th d dàng đu t vào tài sn c đnh vi chi phí t bn thp hn. ng vi
quan đim trên, Fohlin và Iturriaga (2006) cng thy rng mi quan h gn gi vi
ngân hàng s giúp cho doanh nghip ci thin các ràng buc tài chính thông qua vic
cung cp tính thanh khon.
Th ba, gii quyt vn đ ngi đi din. Thông qua tin trình tài tr tín dng,
ngân hàng s dng quyn giám sát đ nhm đm bo ngun tín dng cho vay đc bo

d dàng hn trong các đt IPO. Theo Ongena và Smith (1998), nhng bn tuyên b v
các khon vay mn ngân hàng truyn đt nhng thông tin mang tính tích cc ti các
nhà đu t khác và làm gim chi phí vay mn t các ngun đi chúng
Th nm, gi bí mt hot đng kinh doanh ca doanh nghip. Quan h ngân
hàng cho phép mt doanh nghip đt đc các tho thun tài tr tài chính mà không
phi tip l các thông tin đáng giá ra ngoài công chúng. Campbell (1979) là ngi đu
tiên nhn ra rng các hp đng vay mn vi ngân hàng đc a thích hn khi các nhà
qun lý mun duy trì bí mt kinh doanh. Bhattacharya và Chiesa (1995) cho rng tính
bo mt t vic vay mn khuyn khích doanh nghip đu t vào vic nghiên cu và
phát trin. Yosha (1995) đa ra kt lun rng nhng doanh nghip đc đánh giá là 1
Dass và Massa đ cp ti thun ng “Coperate Governace”. Thut ng này mô t quá trình qun tr các vn đ
thng tng kin trúc doanh nghip thông qua vic to ra các lut l hot đng cho các nhóm li ích có liên quan
nh c đông, hi đng qun tr, ban giám sát và các ban chuyên môn khác, ban giám đc và ngi lao đng.
13

Quan h ngân hàng tác đng đn hiu qu hot đng ca doanh nghip niêm yt trên th trng chng
khoán Vit Nam
hot đng hiu qu s la chn tài tr song phng vi ngân hàng đ tránh rò r thông
tin thông qua vic tài tr đa phng hoc là t th trng chng khoán.
Th sáu, tr giúp trong các thi k khó khn. Vic to dng đc mi quan h
gn gi vi ngân hàng s góp phn giúp cho các doanh nghip tri qua các thi k hot
đng khó khn (Ongena và Smith, 1998). Suwanaporn (2003) đã nhn thy trong hu
ht các ngân hàng c, các giám đc chi nhánh ngân hàng đu tr thành giám đc
quan h doanh nghip và tham gia vào vic tr giúp các các doanh nghip có kích c
trung bình vt qua các thi đim khó khn v tài chính và kinh doanh.
Th by, tác đng lên hiu qu hot đng ca doanh nghip. Rt nhiu các
nghiên cu đã ch ra rng quan h ngân hàng tác đng lên hiu qu hot đng ca

n đ tc nghn (hold – up) và làm phát sinh chi
phí chuyn đi cho vic tìm kim đn v cung cp khon vay mi và phân b không
hiu qu hoc mt đi các c hi đu t ln (Greenbaum và ctg, 1989; Sharpe, 1990;
Rajan, 1992; Thadden, 1995).
Th t, cn tr quá trình m rng quy mô ca các doanh nghip nh. Nhiu
nghiên cu thc nghim đã ch ra rng các doanh nghip nh thng có xu hng thay
đi ngân hàng trong mi quan h tài tr tín d
ng, và rng khi doanh nh có nhiu c
hi tng trng thì h cng thay đi ngân hàng (Farinha và Santos, 2001).  không
mt quyn lc chi phi doanh nghip, ngân hàng thng có xu hng kim ch các d
đnh tng trng ca hãng nh (Gambini và Zazzazo, 2009).
Th nm, ny sinh vn đ hn ch ngân sách mm (Soft Budget Constraint).
Khi mt khách hàng có mi quan h lâu bn, ngân hàng thng có xu hng tài tr
thêm cho khách hàng khi khách hàng lâm vào hoàn cnh khó khn đ nhm mc đích
thu hi các khon vay trc đó (Boot, 2000). iu này dn ti là cách doanh nghip s
 li và thiu n lc đ ngn chn các hu qu xu xy ra do k vng rng cui cùng
15

Quan h ngân hàng tác đng đn hiu qu hot đng ca doanh nghip niêm yt trên th trng chng
khoán Vit Nam
thì ngân hàng cng s can thip. Trong lý thuyt trò chi, cân bng trong trò chi này
(sub-game perfect equilibrium) chính là “không n lc - can thip”. Doanh nghip
đc hành đng trc và nó s có xu hng chn “không n lc”. Khi doanh nghip
đã chn hành đng là “không n lc”, ngân hàng ch có cách chn “can thip” thì mi
có li. Và c th, doanh nghip s luôn không n lc và ngân hàng luôn phi can thip.
Giannetti (2001) cho thy tht khó đ phân bit gia “ch ngha t bn thân hu”
(crony capitalism) và “mi quan h ngân hàng”. Ch ngha t bn thân hu xut hin
nu mt hãng tái tài tr nhng khon vay mi đi vi nhng d án không đ kh nng
tr n, và thông thng s cng dn thua l cho c hai phía. Và đó cng chính là biu
hin ca vn đ hn ch ngân sách mm.

hàng và li nhun c phiu ca hãng vào ngày hãng công b s vay mn. H đã c
đoán rng nu nh mt hãng đi vay t các ngân hàng có mc xp hng tt thì giá tr
ca c phiu s tng nhiu hn so vi hãng đi vay t ngân hàng có mc xp hng
không tt bng. Nhng điu này cho thy rng tài sn ca c đông đã tng lên khi thit
lp mi quan h ngân hàng.
2.2.2. Tác đng ti đu t ca doanh nghip.
Nghiên cu ca Fazzari và ctg (1988), Hoshi và ctg (1990), Ramirez (1995), và
đc bit là Shen và ctg (2004) đã tìm hiu tác đng ca quan h ngân hàng đi vi đu
t ca doanh nghip. Các nghiên cu đã ch ra rng vic to dng mi quan h tt vi
ngân hàng s ci tin c cu tài chính ca doanh nghip, nó giúp cho doanh nghip ít b
ph thuc vào tính thanh khon ca dòng tin bên trong doanh nghip và t đó doanh
nghip có th d dàng đu t vào tài sn c đnh vi chi phí t bn thp hn.

Trích đoạn ng 3.1 Tóm tt vic thu th p và tính toán các bi ns nghiên cu chính .D l iu nghiê nc u ng 3.3 Tl mu quan sát trê nt ngth

---