Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

   HOÀNG ANH ĐỨC

¬

NGHIÊN CỨU MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU GÓP PHẦN
PHÁT TRIỂN RỪNG TRỒNG SẢN XUẤT TẠI HUYỆN ĐỒNG HỶ
TỈNH THÁI NGUYÊN LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP
Chuyên ngành: Lâm học
Mã số: 60.62.60
LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Trần Thị Thu Hà

Thái Nguyên, năm 2010 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 3
MỤC LỤC

Lời nói đầu
Trang

2.4
Nội dung nghiên cứu
11
2.5
Phương pháp nghiên cứu
12
2.5.1
Cách tiếp cận và quan điểm của đề tài nghiên cứu
12
2.5.2
Phương pháp nghiên cứu cụ thể
13
2.5.3
Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
16
Chƣơng 3
Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội của khu vực
nghiên cứu
20
3.1
Điều kiện tự nhiên
20
3.1.1
Vị trí địa lý
20
3.1.2
Địa hình
21
3.1.3
Khí hậu, thuỷ văn

4.2.3
Đánh giá tình hình sinh trưởng của cây trồng
42
4.2.4
Đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội và môi trường
44

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 4
4.2.4.1
Hiệu quả kinh tế
44
4.2.4.2
Hiệu quả xã hội
48
4.2.4.3
Hiệu quả về mặt môi trường
51
4.3
Nghiên cứu ảnh hưởng của chính sách và thị trường
tới phát triển trồng rừng ở huyện Đồng Hỷ
53
4.3.1
Ảnh Hưởng Của các chính sách đã có tới phát triển
trồng rừng
53
4.3.1.1
Phân tích hệ thống các chính sách đã có liên quan đến

73
4.4.2
Những thách thức đối với phát triển trồng rừng huyện
Đồng Hỷ
74
4.4.3
Đề xuất một số giải pháp phát triển trồng rừng sản xuất
ở huyện Đồng Hỷ
75
4.4.3.1
Những quan điểm và định hướng chung
75
4.4.3.2
Các giải pháp cụ thể
76
Chƣơng 5
Kết luận và kiến nghị
81
5.1
Kết luận
81
5.2
Tồn tại
83
5.3
Kiến nghị
83

Tài liệu tham khảo


Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn! Tác giả
Hoàng Anh Đức Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 6
ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong nhiều thập kỷ qua, do canh tác nương rẫy, chiến tranh tàn phá và
khai thác quá mức đã làm giảm diện tích rừng Việt Nam từ 43% năm 1943
xuống còn 28% năm 1995 [1]. Rừng và sản phẩm từ rừng đóng một vai trò
quan trọng trong đời sống con người, đặc biệt là vùng nông thôn miền núi.
Rừng cung cấp vật liệu cho đời sống hàng ngày cũng như cung cấp nguyên
liệu, vật liệu cho các nhà máy chế biến, ngoài ra còn giúp con người nâng cao
nguồn thu nhập và chống lại sự thoái hoá của môi trường.
Hội nhập phát triển kinh tế trong khu vực và thế giới, trong thập kỷ vừa
qua, Việt Nam đã đạt được một mức tăng trưởng kinh tế đáng kể. Trong đó
lâm nghiệp Việt Nam với các hoạt động quản lý, bảo vệ, xây dựng và sử dụng
rừng đã có những đóng góp trong việc cải thiện môi trường sinh thái gắn với
xóa đói giảm nghèo góp phần đảm bảo an ninh quốc phòng và bảo tồn đa

Keo được du nhập vào Việt Nam từ giữa thế kỷ 20 [10],[19]. Ngày nay, Bạch
đàn và Keo được coi như là những loài cây có triển vọng trong các chương
trình trồng rừng, cho dù việc trồng Bạch đàn đã gây ra một số tranh cãi vệ
việc gây thoái hoá đất [2]. Hiện tại, diện tích rừng trồng Keo và Bạch đàn đạt
khoảng 576.000ha [16] và chiếm khoảng 46% tổng diện tích rừng trồng tại
Việt Nam [13], [14].
Đồng Hỷ là một huyện của tỉnh Thái Nguyên nơi có nhiều diện tích rừng
trồng được xây dựng trong thời gian qua. Tại đây các mô hình rừng trồng
thuộc đối tượng rừng sản xuất cũng đã hình thành và khá đa dạng, trong đó
đặc biệt chú ý tới các mô hình do Công ty Ván dăm Thái Nguyên quy hoạch
và triển khai thực hiện ở nhiều điểm khác biệt, thu hút được nhiều hộ dân
tham gia vào công tác bảo vệ và phát triển rừng, góp phần xóa đói, giảm
nghèo và giải quyết các vấn đề xã hội của huyện. Đây cũng là huyện có nhiều
bài học và kinh nghiệm thực tiễn trong việc tổ chức trồng rừng thuộc rừng sản
xuất. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có một công trình khoa học có hệ thống
đánh giá về các mô hình rừng trồng ở huyện Đồng Hỷ. Việc đánh giá kết quả
trồng rừng đặc biệt đối tượng là rừng sản xuất nhằm rút ra các kinh nghiệm,
lựa chọn được những mô hình có triển vọng cho phát triển rừng trồng có giá
trị kinh tế cao ở huyện Đồng Hỷ là rất cần thiết. Đây chính là lý do chúng tôi
tiến hành lựa chọn và thực hiện đề tài “Nghiên cứu một số giải pháp chủ yếu
góp phần phát triển rừng trồng sản xuất tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái
Nguyên”.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 8
Chƣơng 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1.Tình hình nghiên cứu trên thế giới
Để nâng cao sản xuất và duy trì tính ổn định, bền vững của rừng trồng,

nhiều tác giả quan tâm và nghiên cứu. Theo Bradford (2002) ở Fuji người ta
trồng một số loài tre luồng trên đồi vừa để bảo vệ đất và phát triển kinh tế cho
các hộ gia đình nghèo, tương tự ở Indonesia người ta đã áp dụng phương thức
nông lâm kết hợp với cây Tếch đây là một trong những hướng đi rất phù hợp
với đất vùng đồi núi ở một số nước Đông Nam Á [28].
* Về kinh tế và chính sách:
Muốn duy trì được tính ổn định, bền vững của rừng thì công tác trồng
rừng phải đạt được hiệu quả kinh tế, sản phẩm rừng trồng phải có thị trường
tiêu thụ, các sản phẩm lâm sản ngoài gỗ phải phục vụ được mục tiêu trước
mắt và lâu dài của người dân, phương thức canh tác phải gần với kiến thức
bản địa và được người dân dễ áp dụng.
Đối với các chính sách khuyến khích trồng rừng thì cũng được nhiều các
nhà nghiên cứu quan tâm như Narong Mahannop (năm 2004) ở Thái Lan các
tác giả cho biết ở các nước Đông Nam Á các vấn đề được xem là quan trọng,
khuyến khích người dân tham gia trồng rừng là: Quy định rõ ràng về quyền sử
dụng đất; Quy định rõ đối tượng hưởng lợi từ rừng trồng; Nâng cao hiểu biết
và nắm bắt kỹ thuật của người dân [31] .
1.2.Tình hình nghiên cứu trong nƣớc
Trong nhiều năm qua cùng với sự đổi mới của đất nước, nghành lâm
nghiệp đã có những bước chuyển biến trên nhiều lĩnh vực đặc biệt là lĩnh vực
phát triển rừng trồng. Nhiều các chương trình, dự án về trồng rừng đã được
thực hiện trên phạm vi cả nước, nhiều mô hình rừng trồng sản xuất có quy mô
được thiết lập, các biện pháp kỹ thuật được đúc rút và xây dựng thành quy
trình, quy phạm để áp dụng vào công tác trồng rừng.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 10
* Trong công tác giống cây trồng:


11
nơi đã góp phần vào công tác phát triển rừng đem lại giá trị kinh tế cao trong
những năm qua.
* Các nghiên cứu về kinh tế - chính sách phát triển trồng rừng kinh tế:
Từ khi đổi mới chiến lược phát triển kinh tế lâm nghiệp Việt Nam, Nhà
nước đã ban hành nhiều chính sách về đất đai như: Nghị định 01, Nghị định
02, Nghị định 163 về việc giao đất và cho thuê đất lâm nghiệp. Các chính
sách về đầu tư tín dụng như: Khuyến khích đầu tư trong nước, Nghị định
43/1999/NĐ-CP, Nghị định 50/1999/NĐ-CP. Nhìn chung các chính sách trên
đã có tác động mạnh tới phát triển sản xuất lâm nghiệp đặc biệt là trồng rừng
kinh tế.
Nhà nước đã tiến hành quy hoạch lâm phận trong phạm vi cả nước và
các địa phương, phân chia rừng theo mục đích sử dụng. Đã tiến hành giao đất
giao rừng cho các tổ chức, hộ gia đình, các cá nhân sử dụng ổn định, lâu dài
vào mục đích lâm nghiệp. Từng bước thực hiện mỗi mảnh đất mỗi khu rừng
đều có chủ cụ thể và hướng tới xã hội hóa nghề rừng. Chính sách giao khoán
rừng và đất lâm nghiệp đã thu hút mọi nguồn nhân lực, vật lực để cùng kinh
doanh có hiệu quả trên mảnh đất được giao.
Nghiên cứu về kinh tế và chính sách phát triển trồng rừng kinh tế ở Việt
Nam trong thời gian gần đây cũng đã được quan tâm nhiều hơn song cũng chỉ
tập chung vào một số vấn đề như: phân tích và đánh giá hiệu quả kinh tế của
cây trồng, sử dụng đất lâm nghiệp, và một số nghiên cứu nhỏ về thị trường.
Một số nghiên cứu có thể kể đến như:
Đỗ Doãn Triệu (1993) đã nghiên cứu xây dựng một số luận cứ khoa học
và thực tiễn góp phần hoàn thiện các chính sách khuyến khích đầu tư nước
ngoài vào trồng rừng nguyên liệu công nghiệp [3]. Vũ Long (2000) đề tài
nghiên cứu về hiệu quả sử dụng đất sau khi giao và khoán đất lâm nghiệp ở
các tỉnh miền núi phía Bắc [21]. Đỗ Đình Sâm và Lê Quang Trung (2003) về


huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế [27].

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 13
Nhìn chung các nghiên cứu đã tập trung vào các vấn đề kinh tế chính
sách phát triển lâm nghiệp hiện nay và các hệ thống biện pháp kỹ thuật gây
trồng nhiều loài cây trên nhiều vùng sinh thái. Tuy nhiên các nghiên cứu tập
trung vào việc xây dựng mô hình trồng rừng có hiệu quả và bền vững phù hợp
với từng điều kiện lập địa cụ thể còn hạn chế. Việc chọn loài cây trồng, xây
dựng hệ thống biện pháp kỹ thuật trồng rừng hợp lý, có thị trường tiêu thụ sản
phẩm và được người dân chấp nhận, bảo vệ được môi trường sinh thái, dự báo
được sản lượng cho từng chu kỳ kinh doanh là những vấn đề cần được đặt ra
nghiên cứu. Có như vậy mới giải quyết được yêu cầu hiệu quả bền vững,
đồng thời cũng là nguyện vọng của người dân tham gia trồng rừng kinh tế.
* Về phân cấp 3 loại rừng và quy hoạch vùng trồng rừng:
Trong những năm gần đây công tác quy hoạch và phân chia lập địa cho
trồng rừng nguyên liệu cũng đã được quan tâm nghiên cứu và chú trọng hơn.
Đã có nhiều công trình nghiên cứu về lĩnh vực này tiêu biểu như:
Công trình nghiên cứu của Ngô Đình Quế, Đỗ Đình Sâm và các cộng sự
(2001) đã nghiên cứu xác định tiêu chuẩn phân chia lập địa vi mô cho rừng
trồng công nghiệp tại một số vùng sinh thái ở Việt Nam với các chỉ tiêu đá mẹ
và loại đất; độ dốc; độ dày tầng đất; thảm thực vật và chỉ thị [8] . Kết quả đã
xác định được các loài cây trồng rừng chính theo thứ tự ưu tiên cho từng
nhóm dạng lập địa ở nhiều vùng khác nhau đây là cơ sở quan trọng cho việc
phát triển trồng rừng kinh tế có hiệu quả và ổn định.
* Về vấn đề thị trường lâm sản rừng trồng kinh tế:
Bên cạnh những nghiên cứu về giống, kỹ thuật lâm sinh, kinh tế, chính
sách, thì việc nghiên cứu thị trường lâm sản cũng có nhiều tác giả quan tâm

Huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên trong những năm qua đã chú trọng
tới phát triển trồng rừng đặc biệt trên đất rừng sản xuất, đã có quy hoạch vùng
nguyên liệu, nhiều mô hình đã được xây dựng các mô hình này đã thu hút
được người dân địa phương tham gia. Tuy nhiên các công trình nghiên cứu về
rừng trồng kinh tế trên địa bàn chưa nhiều, các hoạt động thực tiễn chủ yếu

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 15
dựa vào kinh nghiệm và đang ở trong giai đoạn đầu, nhiều mô hình đã được
xây dựng nhưng chưa được đánh giá và tổng kết, các chính sách về đất đai, thị
trường, đầu tư còn nhiều bất cập, chưa có các giải pháp tổng hợp để phát
triển. Vì vậy đề tài nghiên cứu này đạt ra là cần thiết và có ý nghĩa đối với sự
phát triển trồng rừng kinh tế của địa phương.

2.4.3. Đánh giá ảnh hưởng của chính sách và thị trường tới rừng trồng ở
huyện Đồng Hỷ

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 17
- Ảnh hưởng của các chính sách đã có tới rừng trồng.
- Thị trường lâm sản rừng trồng ở huyện Đồng Hỷ.
2.4.4. Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển rừng trồng ở huyện
Đồng Hỷ
- Những cơ hội và thách thức đối với phát triển rừng trồng trên địa bàn
huyên Đồng Hỷ.
- Đề xuất các giải pháp phát triển rừng trồng trên địa bàn.
2.5. Phƣơng pháp nghiên cứu
2.5.1. Cách tiếp cận và quan điểm của đề tài nghiên cứu
Tính hiệu quả của rừng trồng được xem xét trong đề tài chủ yếu về
mặt kinh tế. Tuy nhiên trên quan điểm phát triển bền vững và ổn định rừng
trồng và các giải pháp đưa ra còn phải đáp ứng được cả yêu cầu về mặt xã
hội và môi trường. Như vậy để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững của rừng
trồng trước hết cần phải xem xét các nhu cầu của thị trường để đặt ra các mục
tiêu trồng rừng cho phù hợp . Từ những mục tiêu này sẽ đưa ra các giải pháp
cần thiết như: loài cây, biện pháp gây trồng, các biện pháp lâm sinh, tổ chức
thực hiện trong phạm vi đề tài này rừng trồng được xem xét trên cả hai
phương diện đó là:
- Rừng trồng giải quyết các vấn đề kinh tế hộ gia đình của người dân
huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên đây là những mô hình rừng trồng với quy
mô nhỏ
- Rừng trồng tập trung cung cấp nguyên liệu cho nhà máy Ván Dăm
Thái Nguyên với quy mô lớn và vừa.


2.5.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
2. 5.2.1. Phương pháp tìm hiểu quá trình phát triển rừng trồng ở
huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên
Sử dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn PRA, trong đó công
cụ chủ yếu được sử dụng là phỏng vấn người cấp tin chính, đặc biệt chú trọng
Thu thập và
phân tích các tài liệu
đã có sẵn
Tiến hành điều tra
khảo sát
Nghiên cứu, xem xét,
phân loại và lựa chọn
địa điểm nghiên cứu
Nghiên cứu, đánh
giá các mô hình đã
có trên địa bàn
Nghiên cứu các nội
dung và ảnh hƣởng của
các chính sách, thị
trƣờng
Phân tích và xử lý
các số liệu thu thập
đƣợc

theo.
- Trên cơ sở kết quả thu được ở bước 1 tiến hành điều tra đánh giá chi
tiết. Nội dung điều tra tập trung vào các vấn đề chủ yếu sau đây:
+ Các mô hình sản xuất rừng trồng đã có

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 20
+ Các biện pháp kỹ thuật đã áp dụng, các loài, giống cây trồng đã sử
dụng
+ Các chính sách, thị trường ảnh hưởng tới phát triển trồng rừng trên
địa bàn huyện
- Tiến hành lựa chọn ngẫu nhiên một số mô hình để đo đếm các số liệu
cần thiết. Dùng phương pháp bố trí các ô tiêu chuẩn (diện tích OTC là
500m
2
). Diện tích điều tra phải bằng 3-5% tổng diện tích. Thu thập các số liệu
về đường kính, chiều cao, chiều cao dưới cành, đường kính tán, theo mẫu biểu
dưới đây
Phiếu điều tra rừng trồng
ÔTC: Địa điểm
Loài cây: Tuổi:
Điều kiện lập địa: Hướng phơi: Độ dốc:
Ngày điều tra: Người điều tra
TT
D1.3
Hvn
Hdc
Dt

và các chính sách liên quan
- Các vấn đề về thị trường cần xem xét như:
+ Giá cả thị trường gỗ rừng trồng
+ Nguồn nguyên liệu gỗ trên địa bàn trong đó bao gồm: loại gỗ và
khối lượng
+ Các kênh tiêu thụ gỗ rừng trồng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 21
+ Sự phát triển của các cơ sở chế biến gỗ trong phạm vi toàn huyện:
tiến hành khảo sát một số cơ sở chế biến gỗ trên địa bàn
- Các vấn đề liên quan đến chính sách như:
+ Tình hình giao đất
+ Chính sách đất đai
+ Chính sách vay vốn, tín dụng
+ Chính sách khuyến khích phát triển lâm nghiệp
Đánh giá tình hình thực hiện chính sách được kết hợp các nội dung
nghiên cứu trên đây và phỏng vấn các hộ dân.
2.5.2.4. Phƣơng pháp đề xuất một số giải pháp phát triển trồng rừng
có hiệu quả kinh tế tại huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên
Căn cứ của việc đề xuất là tình hình thực tế trồng rừng hiện nay và
điều kiện cụ thể của địa phương từ đó sẽ xem xét những thách thức và các cơ
hội, những khó khăn và tiềm năng, thế mạnh về phát triển trồng rừng trên địa
bàn để đưa ra các giải pháp hợp lý.


NPV là hiệu số giữa giá trị thu nhập và chi phí thực hiện hàng năm
của các hoạt động sản xuất trong các mô hình rừng trồng, sau khi đã triết khấu
để quy về thời điểm hiện tại.
n Bt - Ct
(I) NPV = ∑
t=0 (1+r)

Trong đó:

NPV- Là giá trị hiện tại của lợi nhuận dòng (đồng)
Bt- Là giá trị thu nhập ở năm t (đồng)
Ct- Là giá trị chi phí ở năm t (đồng)
t- Là thời gian thực hiện các hoạt động sản xuất (năm)
n
∑ : Là tổng giá trị hiện tại của lợi nhuận dòng từ năm 0 đến năm t
t = 0
Giá trị hiện tại lợi nhuận dòng (NPV) là phương pháp dùng để đánh
giá hiệu quả các mô hình rừng trồng có quy mô đầu tư, kết cấu giống nhau,
mô hình rừng trồng nào có giá trị hiện tại lợi nhuận dòng cao thì hiệu quả sẽ
lớn hơn. Chỉ tiêu này thể hiện được quy mô lợi nhuận dòng về mặt số lượng,
nếu giá trị hiện tại của lợi nhuận dòng > 0 thì mô hình rừng trồng đó có hiệu
quả và nếu chỉ tiêu giá trị hiện tại lợi nhuận dòng < 0 thì mô hình rừng trồng
đó không hiệu quả. Chỉ tiêu giá trị hiện tại của lợi nhuận dòng nói lên được

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 23
mức độ của các chi phí đạt được giá trị hiện tại của lợi nhuận dòng nhưng
không biết được mức độ đầu tư.


24
Tỷ lệ thu hồi vốn nội bộ IRR là chỉ tiêu đánh giá khả năng thu hồi
vốn. Tỷ lệ thu hồi vốn IRR chính là tỷ lệ chiết khấu khi tỷ lệ này làm cho giá
trị hiện tại lợi nhuận dòng NPV = 0 có nghĩa là:

n Bt - Ct
(III) ∑ = 0 thì r = IRR
t=0 (1+r)
t Tỷ lệ thu hồi vốn nội bộ IRR được tính theo(%), được dùng để đánh
giá hiệu quả kinh tế, mô hình nào có tỷ lệ thu hồi vốn IRR lớn thì có hiệu quả
kinh tế cao và ngược lại.
Tỷ lệ chiết khấu dùng cho các công thức tính là 7,5%/năm Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên 25
Chƣơng 3: TỔNG QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
3.1. Điều kiện tự nhiên
3.1.1. Vị trí địa lý
Đồng Hỷ là huyện miền núi phía nằm về Đông Bắc của tỉnh Thái
Nguyên. Tổng diện tích tự nhiên 45.774,98 ha, phía Đông giáp tỉnh Bắc