Diễn đàn Dạy và học:
ĐỀ TÀI:
I MỞ ĐẦU:
1. Lí do chọn đề tài.
2. Mục đích đề tài
3. Nhiệm vụ đề tài.
4. Phương pháp nghiên cứu.
5. Phạm vi nghiên cứu. đối tượng nghiên cứu.
6. Khẳng định tính mới của đề tài.

II NỘI DUNG
1. Cơ sở khoa học.
2. Thực trạng.
3. Nội dung.
4. Đánh giá học sinh
5. Bồi dưỡng học sinh
MỤC LỤC
III. KẾT LUẬN:
1. Kết quả đạt được
2. Ý nghĩa
3. Nhận định chung khi áp dụng
4. Hướng phát triển đề tài
5. Ý kiến đề xuất
IV. TÀI LIỆU THAM KHẢO
V. PHẦN PHỤ LỤC
1. MỤC ĐÍCH YÊU CẦU:
Mục đích đề tài đề ra được sử dụng kĩ thuật
dạy học dùng sơ đồ tư duy để hướng dẫn
bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh
học tốt phần I cơ học vật lí lớp 6. Làm cho
học sinh yêu thích nắm vững kiến thức một

làm thí nghiệm rồi rút ra kết luận không thể học
theo lối học thuộc lòng được.
-
Khi giáo viên giảng cho học sinh tự ghi bài
nhiều em không biết ghi, ghi bài không đầy đủ
dẫn đến khó học bài, không hiểu bài, ngán học
môn vật lí, mất căn bản.
- Lối học chép không phát triển tư duy lôgic,
không tạo cho học sinh biết phân tích tổng hợp
một vấn đề thành thói quen.
Cách chép bài theo truyền thống làm cho học
sinh nhàm chán không có tác dụng học sinh nhớ
lâu.
Dạy học sinh theo truyền thống không còn phù
hợp với thời đại ngày nay vì thông tin trên truyền
thông nhanh như vũ bão, không thể tích lũy thành
kiến thức để thực hành giúp người học nối kết
được kiến thức thành một bức tranh tổng thể tạo
cho học sinh nhớ lâu đầy đủ, rõ ràng
Dạy học theo truyền thống thầy ghi gì học sinh
chép nấy, giáo viên làm dùm học sinh, không phát
triển tư duy .Học sinh không tự học, không có thầy
học sinh học không được dẫn đến học sinh không
tự tin, cứ phải đi học thêm.
4. NỘI DUNG
A- Cơ sở khoa học:
Tôi trang bị cho mình kĩ về: kĩ thuật dạy học
Sơ đồ tư duy. Sơ đồ tư duy là một công cụ tổ
chức tư duy, là con đường dễ nhất để chuyển
tải thông tin vào bộ não rồi đưa thông tin ra

hết 100% công suất của bộ não, thậm chí có ý kiến cho rằng:
trong cuộc đời, mỗi người chỉ sử dụng 10% các tế bào não,
90% tế bào còn lại ở trạng thái ngủ yên vĩnh viễn. Những
nghiên cứu bằng ảnh cộng hưởng từ chức năng cho thấy, toàn
bộ não hoạt động một cách đồng bộ trong các hoạt động tinh
thần của con người và quá trình tư duy là sự kết hợp phức tạp
giữa ngôn ngữ, hình ảnh, khung cảnh, màu sắc, âm thanh, và
giai điệu. Tức là, quá trình tư duy đã sử dụng toàn bộ các phần
khác nhau trên bộ não.

Ví dụ: khi học sinh tiến hành thí nghiệm, não trái
đóng vai trò thu thập số liệu; còn não phải đóng
vai trò xây dựng sơ đồ thí nghiệm, bố trí các
dụng cụ đo, thu thập hình ảnh về đối tượng cần
nghiên cứu. Ngoài ra, tính hấp dẫn của hình ảnh,
âm thanh, kết quả bất ngờ của thí nghiệm,… gây
ra những kích thích rất mạnh lên hệ thống rìa
(hệ thống cổ áo) của não giúp cho việc ghi nhớ
được lâu bền và tạo ra những điều kiện thuận lợi
để vỏ não phân tích, xử lí, rút ra kết luận hoặc
xây dựng mô hình về đối tượng cần nghiên cứu.
* Cơ sở tâm lí học:
Trực giác đóng vai trò quan trọng trong sáng tạo.
Cơ sở của trực giác là trí tưởng tượng khoa học. Trí
tưởng tượng là khả năng tạo hình ảnh phản ánh đối
tượng cho trước ở trong óc. Trí tưởng tượng đóng
vai trò quan trọng trong sáng tạo bởi con người
tưởng tượng ra cái mới ở trong óc rồi mới biến nó
thành hiện thực.
Khi ta suy nghĩ về một vấn đề gì đó, thông tin

với việc hình thành được kiến thức, các kĩ năng tư duy (đặc
biệt kĩ năng tư duy bậc cao) của học sinh cũng được phát
triển.
Với việc lập sơ đồ tư duy, học sinh không chỉ là người
tiếp nhận thông tin mà còn cần phải suy nghĩ về các thông
tin đó, giải thích nó và kết nối nó với cách hiểu biết của
mình. Và điều quan trọng hơn là học sinh học được một
quá trình tổ chức thông tin, tổ chức các ý tưởng.
Học sinh cần được giới thiệu nhiều cách tổ chức thông
tin dưới dạng sơ đồ tư duy: sơ đồ thứ bậc, sơ đồ mạng, sơ
đồ chuỗi, sơ đồ quan hệ toàn bộ/một phần…
Giáo viên đưa ra các câu hỏi để gợi ý học sinh lập sơ đồ
(thấy được quan hệ giữa từ khóa với các từ khóa thứ cấp
hay chủ đề chính với các chủ đề nhỏ).
Khuyến khích học sinh phát triển, sắp xếp ý tưởng để
hoàn thành sơ đồ
Cần lưu ý rằng không có cách nào là tốt nhất hoặc thích
hợp nhất với mọi người.
Một số học sinh thích sắp theo hàng, một số khác thích
dạng hình học, lại có người thích sắp xếp một cách tự do
hơn. Điều này liên quan rất nhiều đến nhân cách học của
mỗi cá nhân cũng như kinh nghiệm của người học.
Một số lưu ý khi tổ chức dạy học sử dụng sơ đồ tư duy
Ví dụ: Thay vì tổ chức cho học sinh ôn tập theo
cách truyền thống, giáo viên có thể triển khai các
nội dung cần ôn tập bằng cách sử dụng sơ đồ tư
duy, tạo điều kiện cho học sinh có cơ hội sử dụng
kiến thức đã học, vận dụng chúng vào thực tế.
Dưới đây là một phương án sử dụng sơ đồ tư duy
khi ôn tập chương “Điện học” (lớp 9)

dạy và học nhiều môn học khác nhau như Địa lí,
Lịch sử, Ngoại ngữ, Vật lí, Sinh học, v.v…:
Để tóm tắt kiến thức về Giữ gìn vệ sinh cho học
sinh, giáo viên có thể sử dụng một Sơ đồ Tư duy
với từ khòa trung tâm là “Giữ gìn vệ sinh”, xung
quanh từ khóa này là các từ khóa cấp 1 “Ăn
sạch”, “Uống sạch”, “Giữ vệ sinh cơ thể” , sau đó
đề nghị các em tiếp tục điền thêm các từ khóa
cấp độ nhỏ hơn, v.v…
Để dạy về các loại trái cây thường được dùng
trong đời sống hằng ngày, giáo viên có thể đưa ra
từ khóa “Trái cây”, sau đó đề nghị các em nêu tên
các loại trái cây mà các em biết, kế tiếp mời các
nhóm khác lên triển khai các ý tưởng xung quanh
một loại trái cây đã được nêu tên về các mặt: hình
dáng quả, cấu tạo, thời điểm xuất hiện trong năm,
v.v…
Sau khi học hết chương về cấu tạo của nguyên
tử, giáo viên có thể yêu cầu học sinh trình bày lại
cấu tạo của nguyên tử với các yếu tố; nhân, vỏ,
điện tích, khối lượng, v.v… dưới dạng một sơ đồ tư
duy.
Hay khi nghiên cứu một dự án về rắn, với từ khóa là
“Rắn”, học sinh có thể phát triển ý tưởng để xây dựng
một sơ đồ tư duy như hình dưới đây:
Sắc tố
Rắn
Tên la tinh
Giải phẫu
Môi trường sống

tư duy, thảo luận nhóm để xây dựng bài mới bằng sơ
đồ tư duy.
Chương I: Cơ học vật lí lớp 6 gồm có 17 bài