Trường THCS Hoài Hương Sáng kiến kinh nghiệm
Đề tài:
MỘT SỐ CÁCH TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH TRONG
TIẾT LUYỆN NÓI PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN.
A. MỞ ĐẦU
I. Đặt vấn đề:
1. Thực trạng của vấn đề:
a. Dân gian đã từng nói rằng: “ Học ăn, học nói, học gói,
học mở.” thế nhưng tâm lí học sinh lại sợ và chán học giờ luyện
nói. Còn tâm lí chung của giáo viên là ngại dạy giờ luyện nói và
đặt biệt không bao giờ chọn giờ luyện nói để thao giảng hay dự
giờ. Bởi vì khi dạy gặp nhiều khó khăn như: HS chưa chủ động
và tự tin khi nói trước đông người. Lớp học quá đông, thời gian
một tiết học quá ngắn, khó tạo điều kiện cho tất cả các HS đều
được nói. Hệ thống bài tập rèn luyện và phát triển kĩ năng nói
trong chương trình chưa phong phú, đa dạng. SGV chưa có
định hướng giúp GV chú trọng rèn luyện và phát triển kĩ năng
nói qua từng tiết luyện nói .
b. Và như thế nên phần đông giáo viên Ngữ văn và HS
THCS vẫn thực hiện tiết luyện nói như sau :
-GV dặn HS về nhà tự chuẩn bị bài theo gợi ý ở SGK.
- Đến tiết học trên lớp, từng HS được GV mời lên trình bày
kỹ năng nói trước tập thể ( nhóm/ lớp ).
Nếu dạy tiết luyện nói theo trình tự như thế sẽ giúp cho giáo
viên và học sinh đỡ vất vả, đỡ phải bỏ công sức, tâm huyết, đỡ
lo “cháy giáo án”, và nếu vậy khi đối chiếu với lý luận dạy-học,
với mục tiêu môn học và lý thuyết giao tiếp, những tiết luyện nói
Năm học: 2013-2014 Trang 1

Trường THCS Hoài Hương Sáng kiến kinh nghiệm
như trên đã gặp phải nhiều hạn chế.

bằng, dân chủ, văn minh”. Một Việt Nam quyết tâm chuyển
mình! Một Việt Nam quyết chí chạy đua cùng thế giới trong thời
đại kinh tế, kỹ thuật phát triển ào ào như vũ bão!
Để hội nhập thành công, Việt Nam phải có nguồn nhân lực
hiện đại – hiện đại từ tư duy, ý tưởng đến cách nói năng, hành
xử… Đối với con người hiện đại, kỹ năng nói phải thật sự là
một trong những kỹ năng rất quan trọng trong giao tiếp hàng
ngày cũng như khi thực thi công việc.
Và đương nhiên, thay đổi tiết luyện nói trong chương trình
Ngữ Văn THCS sẽ góp phần trong quá trình đào tạo nên những
thế hệ học sinh khi ra trường không chỉ biết suy nghĩ, sáng tạo
ý tưởng mà còn phải biết nói ra mạch lạc những điều mình
nghĩ, biết truyền đạt chính xác thông tin, biết thuyết phục hiệu
quả … để năng động nắm bắt mọi cơ hội thành công cho bản
thân, cho đất nước. Muốn vậy trước tiên phải tạo cho học sinh
tâm lí thích thú, hứng khởi trong giờ học này thì mới đạt được
những mục đích đề ra.
Trong mục tiêu dạy học môn Ngữ văn THCS, về kỹ năng,
chương trình môn Ngữ văn nhấn mạnh trọng tâm của việc rèn
luyện kỹ năng Ngữ văn cho HS là làm cho HS có kỹ năng nghe,
nói, đọc, viết tiếng Việt khá thành thạo theo các kiểu văn bản và
có kỹ năng sơ giản về phân tích tác phẩm văn học, bước đầu
có năng lực cảm nhận và bình giá văn học. Chính vì thế, SGK
Ngữ văn THCS đã chú trọng hơn tới việc hình thành và phát
Năm học: 2013-2014 Trang 3

Trường THCS Hoài Hương Sáng kiến kinh nghiệm
triển kỹ năng nói . Đây là một trong những điểm mới về quan
điểm dạy học của môn học. Cụ thể là bố trí một số giờ luyện nói
độc lập theo từng kiểu văn bản cần tạo lập.

I. Mục tiêu:
Nhìn nhận thực trạng dạy-học tiết luyện nói để từ đó thấy
rõ những nhược điểm cần khắc phục.
Trao đổi với đồng nghiệp về mục tiêu, nguyên tắc, nội
dung, trang thiết bị và CSVC … khi thực hiện tiết luyện nói theo
một số cách mới để kích thích gây hứng thú cho học sinh. Đây
là những vấn đề có ý nghĩa cơ sở làm tiền đề cho sự thăng hoa
sáng tạo ở tiết luyện nói nhưng tránh khuynh hướng thái quá.
Mô tả một số hình thức tổ chức tiết luyện nói theo một số
cách mới, đây chỉ là những gợi ý để đồng nghiệp tham khảo,
vận dụng một cách linh hoạt .
Giới thiệu một số tiết luyện nói đã thực hiện theo hướng
đổi mới nhằm trao đổi kinh nghiệm và làm cơ sở đánh giá tính
khả thi của đề tài.
Sơ bộ đánh giá bước đầu những ưu, nhược điểm của đề
tài qua phiếu thăm dò ý kiến của học sinh về tiết luyện nói theo
một số cách thức mới.
Tóm lại, đây là một số kinh nghiệm của bản thân trong quá
trình dạy dọc tiết luyện nói để nhằm mục đích kích thích gây
hứng thú cho học sinh trong giờ học, tôi muốn chia sẻ với đồng
Năm học: 2013-2014 Trang 5

Trường THCS Hoài Hương Sáng kiến kinh nghiệm
nghiệp để cùng tham khảo và từ đó tìm ra những cách thức dạy
học tốt hơn cho tiết luyện nói trong phân môn tập làm văn.
II. Mô tả giải pháp của đề tài:
1. Thuyết minh tính mới:
a/ Nội dung giải pháp:
Môn Ngữ văn có những đặc thù riêng, dạy văn vừa dạy
người vừa truyền tải vào thế hệ trẻ tình cảm gia đình, tình yêu

luyện nói.
- Thể hiện thái độ khích lệ, động viên, nâng đỡ để tránh
cho em cảm giác tự ti, xấu hổ.
- Đầu tư thật kỹ cho khâu chuẩn bị ở nhà của HS.
Như vậy, việc đổi mới cách dạy trong tiết luyện nói và đặc
biệt trong việc đổi mới cách tổ chức dạy học của giáo viên và
học sinh đã kích thích được hứng thú học tập, đồng thời góp
phần bồi dưỡng năng lực tự học, rèn kỹ năng giao tiếp cho học
sinh trung học cơ sở phù hợp với các mục tiêu đổi mới phương
pháp dạy học: dạy học theo hướng chủ động, tích cực, chống
lại thói quen học tập thụ động.
b/ Minh họa cụ thể những điểm mới, điểm sáng tạo của giải
pháp:
b.1 Mục tiêu cụ thể của giải pháp :
Cần phải cụ thể hóa mục tiêu chung của tiết học sao cho
phù hợp với đối tượng học sinh. Bởi học sinh ở mỗi lớp,
trường, vùng, miền lại có những đặc điểm riêng biệt.
Không có loại sách vở nào hay bất cứ ai khác có thể làm
Năm học: 2013-2014 Trang 7

Trường THCS Hoài Hương Sáng kiến kinh nghiệm
thay cho giáo viên đứng lớp trong việc vạch ra mục tiêu cụ thể.
Chỉ có sự nhạy cảm, năng lực sư phạm, tinh thần trách nhiệm
và tình yêu trẻ mới giúp chúng ta cụ thể hóa mục tiêu chung
một cách sáng tạo, sát hợp.
b.2 Lựa chọn nội dung trong tiết luyện nói :
- Cần lựa chọn nội dung luyện tập một cách linh hoạt, đạt
hiệu quả.
-Vừa bám sát vào các bài tập ở SGK vừa vận dụng tình
hình, đặc điểm cụ thể để có thể thay đổi, thêm bớt bài tập cho

b.4 Thực hiện khâu chuẩn bị trước khi tiến hành tiết luyện
nói :
Khâu chuẩn bị trước khi luyện nói trên lớp có tầm quan
trọng rất lớn tới việc quyết định thành công của tiết học, vì thế
nên giáo viên cần định hướng cho các em trong việc chuẩn bị
thật cụ thể, rõ ràng cả nội dung và cách thức ( Chuẩn bị cái gì ?
Chuẩn bị như thế nào, bằng cách nào ?)
Cũng cần phân công cụ thể cho các đối tượng học sinh,
nhưng chủ yếu là chỉ đạo thông qua đội ngũ tổ trưởng, nhóm
trưởng, cán sự bộ môn.
6- Một số hình thức tổ chức hoạt động dạy- học trong tiết
luyện nói :
GV nên linh hoạt, thiên biến vạn hóa trong việc thiết kế các
hoạt động dạy và học. Sau đây là một số minh họa cho cách
dạy nhằm kích thích hứng thú của học sinh trong tiết luyện nói.
Một số cách dạy gây hứng thú cho học sinh trong tiết
Năm học: 2013-2014 Trang 9

Trường THCS Hoài Hương Sáng kiến kinh nghiệm
luyện nói:
1/ HÁI HOA TÌM Ý.
-Có thể dùng hình thức này đối với lớp dạy có nhiều HS
yếu kém, chưa thành thạo kĩ năng tạo lập kiểu văn bản đang
học, chưa quen nói trước tập thể; lại ít có( hay không có ) nhân
tố tích cực ( HS khá, giỏi, lanh lợi, hoạt bát) làm nòng cốt.
-Hình thức này giáo viên có thể kết hợp với việc ứng
dụng công nghệ thông tin tạo ra sự mới lạ và hứng thú cho học
sinh.
* Cách thực hiện :
a- Chuẩn bị :

bày trước lớp cả bài ( theo dàn ý ) để khắc sâu cách tạo lập
kiểu văn bản đang học.
- Nếu còn thời gian, tiếp tục tổ chức cho các em trình bày
theo dàn ý trước nhóm ( nói từng phần để tạo điều kiện cho
nhiều HS được trình bày ).
Ví dụ: khi dạy tiết luyện nói: LUYỆN NÓI VĂN MIÊU TẢ ( Ngữ
văn 6 )
GV kết hợp hai hình thức “ Hái hoa tìm ý và thi nói
hay” :
Giáo viên thực hiện tiết luyện nói như sau:
1- Chuẩn bị :
- Lựa chọn nội dung :
+ Đưa BT 1/ SGK trang 71 vào phần kiểm tra đầu giờ .
+ Chú trọng BT 2, BT 3 / SGK trang 71.
Năm học: 2013-2014 Trang 11

Trường THCS Hoài Hương Sáng kiến kinh nghiệm
- Phân công các tổ thực hiện đề bài
ĐỀ 1: Miêu tả hình ảnh thầy giáo Ha-men.
-GV chuẩn bị những mảnh giấy lớn để HS ghi nội dung chi
tiết của dàn ý.
2-Trình tự thực hiện trong tiết học :
- GV nêu yêu cầu và cách thức .
- GV hướng dẫn lớp vừa luyện nói trong tổ vừa trình bày
dàn ý theo hình thức Hái hoa tìm ý ( 20 phút ).
+ GV chia bảng lớn thành 4 ô/ 4 tổ.
+ GV phát cho các tổ những mảnh giấy và yêu cầu sau đó
sẽ dán và trình bày sao cho vừa trên khung bảng được chia .
+ Các thành viên trong tổ thi nhau nói và bổ sung cho
nhau theo đề bài được phân công. Đồng thời sẽ ghi tóm tắt

+ Tranh ảnh, vật dụng phong phú, giàu ý nghĩa.
+ Cách dẫn chương trình hấp dẫn, sáng tạo.
- Có thể vận động HS cùng chuẩn bị như sưu tầm tranh
ảnh, vật dụng, soạn thảo câu hỏi- đáp án…
- Có thể chuẩn bị vài phần quà nho nhỏ giúp trò chơi thêm
hào hứng.
- HS được thông báo giới hạn một số đề tài chính để
nghiên cứu, suy nghĩ trước.
b. Trình tự thực hiện trong tiết học :
- Chia cuộc chơi thành 2-3 chặng. Lượng câu hỏi, bài tập
được sắp xếp vào từng chặng cho phù hợp.
-Sau mỗi chặng, có nhận xét và đổi người tham gia chơi.
Năm học: 2013-2014 Trang 13

Trường THCS Hoài Hương Sáng kiến kinh nghiệm
-GV trực tiếp làm giám khảo và cho điểm theo một thang
điểm đã được thống nhất và công bố; cử HS làm thư ký theo
dõi và tổng kết điểm ở từng chặng, cả đợt.
- Cuối cùng GV tổng kết, củng cố phương pháp tạo lập
văn bản. Nhận xét các đội chơi, khen thưởng và trao quà.
Khi đã thuần thục với cách làm trên thì lớp có thể “tự biên
tự diễn” mà GV chỉ là người định hướng từ xa chứ không cần
tham gia trực tiếp vào quá trình hoạt động của HS.
Ví dụ: khi dạy tiết luyện nói:
LUYỆN NÓI : NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐỌAN THƠ, BÀI THƠ
( Ngữ văn 9)
Tiết học này kết hợp hai hình thức: Trò chơi thông thái và
thi nói hay.
1- Chuẩn bị :
- Lựa chọn nội dung : Dựa vào BT ở SGK/112 ( Đề bài :

tre Việt Nam, chương trình truyền hình VT3 có Bếp Việt. Tương
tự như vậy, em có thể đổi nhan đề giúp Bằng Việt là: Bếp lửa
Việt Nam được hay không? Vì sao ?
+ So sánh hai bài thơ: Tiếng gà trưa của Xuân Quỳnh và
Bếp lửa của Bằng Việt .
+ Em có nghĩ rằng đến một lúc nào đó, cuộc sống hiện đại
sẽ làm biến mất hình ảnh bếp lửa trong đời sống Việt Nam
không ?
+ Phân tích câu thơ : Ôi kì lạ và thiêng liêng – bếp lửa !
+ Hình ảnh người bà được viết trong những tác phẩm
Năm học: 2013-2014 Trang 15

Trường THCS Hoài Hương Sáng kiến kinh nghiệm
nào ? Hãy liên hệ với Bếp lửa của Bằng Việt .
-GV giới thiệu tư liệu tham khảo cho HS: Tư liệu Ngữ văn
9, Tre Việt Nam của Nguyễn Duy, Thơ hiện đại- những lời bình
của Mã Giang Lân, những bài phê bình văn học của Hoài
Thanh, Xuân Diệu, Lê Trí Viễn …một số bài hát như Bà tôi của
Nguyễn Vĩnh Tiến …
- GV chuẩn bị một bảng phụ ghi một số cách thức bình
thơ- nghị lụân thơ cho học sinh tham khảo:
+ Tranh biện.
+ Bình về hình ảnh thơ, ngôn ngữ thơ, nhan đề … .
+ Chọn phân tích câu thơ hay( danh cú ), từ ngữ đặc sắc (
nhãn tự ).
+ Khái quát ý nghĩa biểu tượng.
+ Đối sánh, liên hệ với những văn bản nghệ thuật khác.
+ Đánh giá, vận dụng bài thơ vào thực tiễn cuộc sống hiện
tại …
- Chỉ dẫn HS tìm hiểu vận dụng phần thi hùng biện trong

một vấn đề nào đó.
- Tạo cho HS khả năng làm việc tập thể, biết phối hợp nhịp
nhàng, ăn ý, biết đoàn kết, hợp tác để hoàn thành nhiệm vụ.
- Hoạt động diễn ra chủ yếu dựa trên cơ sở đơn vị nhóm.
Nhóm trưởng giữ vai trò đặc biệt quan trọng ( tựa như người
nhạc trưởng một dàn nhạc) trong việc điều hành nhóm.
* Cách thực hiện :
a- Chuẩn bị :
Năm học: 2013-2014 Trang 17

Trường THCS Hoài Hương Sáng kiến kinh nghiệm
- Phân nhóm, lựa chọn nhóm trưởng.
- Thông báo về số lượng nội dung bài tập thực hành; cho
các nhóm nhận bài tập cụ thể.
- Hướng dẫn các nhóm chuẩn bị bài tập (chủ yếu thông
qua nhóm trưởng )
- Các nhóm HS lên chương trình tập luyện và chuẩn bị:
làm dàn ý, sưu tầm tranh ảnh, vật dụng, phân công việc cụ thể
cho các thành viên trong nhóm…
b- Trình tự tiến hành trong tiết học :
- Mỗi nhóm trình bày trước lớp về vấn đề đã chuẩn bị dưới
sự điều hành của nhóm trưởng. Có thể theo trình tự sau :
+ Lời chào và lời tự giới thiệu về nhóm và nội dung sẽ
trình bày
+ Giới thiệu dàn ý
+ Lần lượt trình bày từng phần theo dàn ý ( theo nhiều
hình thức sáng tạo khác nhau).
+ Lời chào kết thúc, lời cảm ơn.
- Lớp và GV lần lượt nhận xét về phần trình bày của từng
nhóm.

sao em thích đọc loại sách ấy.
Đề 6: Giải thích câu tục ngữ: Tốt gỡ hơn tốt nước sơn
- Gợi ý HS tham khảo tư liệu: Văn nghệ dân gian Nghĩa
Bình, Bình Định- danh thắng và di tích, Bàn về đọc sách – NV
lớp 9, Thuế máu- NV lớp 8…
- Phân công 6 đề / 6 nhóm và hướng dẫn các em chuẩn bị
Năm học: 2013-2014 Trang 19

Trường THCS Hoài Hương Sáng kiến kinh nghiệm
bài theo đơn vị nhóm:
+ Lên chương trình của nhóm. Phân công cụ thể cho các
thành viên và phối hợp thực hiện.
+ Làm dàn ý và ghi bảng phụ .
+ Chuẩn bị các vật dụng, tranh ảnh…
- GV chuẩn bị lời để dẫn chương trình và trình chiếu
những hình ảnh có liên quan trong các đề bài để học sinh quan
sát và hoàn thành nhiệm vụ được giao, và để chốt kiến thức về
văn giải thích.
2- Trình tự thực hiện trong tiết học :
- GV nêu yêu cầu và cách thức .
- GV điều khiển chương trình, lần lượt mời các nhóm lên
trình bày theo trình tự :
+ Lời chào và tự giới thiệu về nhóm.
+ Một HS giới thiệu dàn ý ( bảng phụ )
+ 3-5 HS lần lượt trình bày từng phần ( MB, TB, KB ), từng
ý – Xen kẽ giao lưu với những HS nhóm khác ở dưới lớp .
+ Lời kết thúc.
- Lớp và GV nhận xét chương trình của các nhóm.
- GV chốt kiến thức về văn giải thích ( phân biệt với văn
chứng minh ) trên màn hình.

a- Chuẩn bị :
- Bảng phụ ( tính điểm )
- Thông báo số lượng bài tập, nội dung bài tập
- Thông báo hình thức hoạt động để HS tập luyện .
Năm học: 2013-2014 Trang 21

Trường THCS Hoài Hương Sáng kiến kinh nghiệm
- Các nhóm chuẩn bị dàn ý, phiếu học tập của nhóm
- HS chuẩn bị thêm tranh ảnh, vật dụng liên quan ( nếu
cần )
- Chuẩn bị vài mòn quà nho nhỏ .
- Có thể chọn HS dẫn chương trình.
b- Trình tự thực hiện trong tiết học :
- GV nêu tiêu chí, yêu cầu, thang điểm
-Thi vòng 1: HS nói trong nhóm nghe ( vừa rèn kỹ năng nói
vừa tạo sự tự tin cho HS) , sau đó nhóm chọn ra người Nói hay
để dự thi vòng 2.
-Thi vòng 2: Tranh tài Nói hay giữa các nhóm
- Sau mỗi phần tranh tài của một nhóm là có phần nhận
xét và bình điểm của lớp, GV.
-Kết thúc cuộc thi: Công bố điểm, chọn giải nhất, nhì và
trao quà.
- Tổng kết tiết học, rút kinh nghiệm.
Ví dụ: Khi dạy bài
LUYỆN NÓI KỂ CHUYỆN ( Ngữ văn 6) –Tuần 8
1- Chuẩn bị : Yêu cầu HS chuẩn bị chương trình luyện nói:
Giao lưu và chia sẻ
- Nội dung chương trình: Kể về bản thân, gia đình, bè bạn,
công việc
( theo các đề bài ở SGK )

người nghe.
2- Trình tự tiến hành trong tiết học :
Năm học: 2013-2014 Trang 23

Trường THCS Hoài Hương Sáng kiến kinh nghiệm
a/ GV giới thiệu bài :
Nêu nội dung và mục đích của chương trình luyện nói :
GIAO LƯU – CHIA SẺ
Cô trò chúng ta đã gắn bó với nhau được hai tháng rồi .
Hai tháng trôi qua đã xóa dần những bỡ ngỡ ban đầu, nhưng
có lẽ chúng ta vẫn muốn có cơ hội hiểu nhau nhiều hơn, phải
không các em. Vậy cơ hội ấy đến rồi! Tiết học hôm nay sẽ thực
sự là một dịp tốt để chúng ta Giao lưu –Chia sẻ với nhau về
bản thân, gia đình, bè bạn, công việc…
Và thể loại kể chuyện đời thường sẽ giúp chúng ta xích
lại gần nhau hơn qua những lời kể chân thành, tự nhiên mà
không kém phần mạch lạc, hấp dẫn …
b/ GV nêu yêu cầu và thể lệ cuộc giao lưu :
* Yêu cầu:
Nội dung: đảm bảo được một số ý chính ( yêu cầu học
sinh Khá ,G, TB treo bảng phụ và giới thiệu dàn bài chi tiết )
*- Cách thức :
- Thời gian giao lưu: khoảng 35 phút; chia làm 3 vòng
+ Giao lưu trong tổ: 10 phút
+ Giao lưu trước lớp: 20 phút
+ Giao lưu với cô giáo: 5 phút
- Hình thức:
+ Các thành viên trong tổ trò chuyện với nhau về 4 nội
dung – trao đổi về việc thi đua giao lưu với các tổ khác.
+ Thành viên các tổ thi đua nhau lên giao lưu với cả lớp

điểm.
+Tổ nào đạt số điểm cao nhất sẽ được quyền ưu tiên giao
lưu với cô giáo
( phỏng vấn GV về 4 nội dung trên ) trong vòng 3-5 phút.
* / GV điều hành , tổ chức cho HS giao lưu :
- Phân công các tổ thực hiện vòng 1 – GV bao quát, chỉ
đạo.
- GV dẫn chương trình cho vòng 2
+Mở đầu bằng bài hát tập thể : Lớp chúng mình để gây
tâm thế hào hứng.
Năm học: 2013-2014 Trang 25