1
T VN 

Suy dinh dng là mt bnh thng gp  các nc đang phát trin trong đó có
Vit Nam. Hu qu ca suy dinh dng không nhng nh hng ti s phát trin th
cht mà còn nh hng ti phát trin tinh thn, trí tu và đ li hu qu cho xã hi.
Trong 10 nm gn đây, Vit Nam là mt trong nhng nc có nn kinh t tng trng
nhanh, cùng vi thành tu đó tình trng sc khe và dinh dng tr em cng đc ci
thin. T l tr suy dinh dng t 50% trong nhng nm 90 xung còn 30,1% vào nm
2002 và xung còn 19,9% nm 2008. Tuy nhiên, Vit Nam vn đc coi là nc có t
l tr em suy dinh dng th thp còi vn chim ti 32,6% [8].
Trong nhng thp niên gn đây, nc ta đư và đang n lc gii quyt gánh
nng suy dinh dng bng rt nhiu gii pháp, trong đó có chng trình nuôi con
bng sa m. Không ít các hi tho trong và ngoài nc dành riêng cho chng
trình này. T chc qu nhi đng liên hp quc đư coi nuôi con bng sa m là mt
trong bn bin pháp quan trng nht đ bo v sc khe tr em [1].
Nuôi con bng sa m đm bo v sinh hn và r hn nuôi tr bng các
thc phm khác. Thêm vào đó, các thành phn min dch có trong sa m giúp tr
chng li nhng bnh nhim trùng ph bin. Tr đc bú m s giúp tr nâng cao
sc khe khi bc vào môi trng không gian bên ngoài. Sa m là thc phm u
vit trên toàn Th Gii, đc bit nó chim mt v trí quan trng trong các nc đang
phát trin, ni mà có nhiu gia đình nghèo hn, các dch v chm sóc sc khe yu
kém hn, môi trng sc khe nói chung có nhiu nguy him hn. Nh vy qu nhi
đng liên hp quc (UNICEFF) đư thúc đy vic nuôi con bng sa m nh mt
phn chính ca chin lc ci thin cuc sng tr th [27].
Bên cnh đó, khi nn kinh t th trng đang phát trin mnh thì hàng lot
nhng sn phm sa hp và các sn phm thay th sa m đc bày bán công khai,
qung cáo  nhiu ni đư nh hng không ít ti vic nuôi tr.
 Vit Nam, chng trình nuôi con bng sa m đư đc trin khai nhiu
thp k nay và đư thu đc nhiu kt qu đáng khích l. Vic khuyn khích, h tr

3
CHNG 1
TNG QUAN

1.1 Mt s đnh ngha v sa m và nuôi con bng sa m
- Sa m: c to ra t h thng tuyn sa trong vú ca ngi ph n t
khi có thai tháng th 4 tr đi, bt đu có nhiu t khong 24 đn 48 gi sau khi
sinh. Sa m đc xem nh là ngun dinh dng quan trng nht cho tr s
sinh, trc khi tr có th tiêu hóa các loi thc phm khác.
- Nuôi con bng sa m (breastfeeding): là cách nuôi dng trong đó tr
đc trc tip bú sa m hoc gián tip ung sa m đc vt ra[22].
- Bú m hoàn toàn (exclusive breastfeeding): Trong đó tr ch đc n sa
m qua bú trc tip hoc gián tip thông qua vt sa m hoc bú trc tip tù
ngi m khác, ngoài ra không đc nuôi bng bt c loi thc n đò ung nào
khác. Các th khác ngoi l đc chp nhn là các git dng dung dch có cha
vitamin, khoáng cht hoc thuc [22].
- T vn trc tip v NCBSM: là quá trình trao đi trc tip vi cán b y
t v nhng vn đ liên quan đn vic nuôi con bng sa m.
- T vn gián tip: Ngi tham gia t vn đc tìm hiu v ni dung cn t vn
thông qua hình nh, báo chí, t ri, bng hình hay các phng tin truyn thông.
1.2. Thành phn dinh dng ca sa m
Sa m là thc n t nhiên hoàn chnh nht, thích hp nht đi vi tr
vì trong sa m có đy đ nng lng và cht dinh dng cn thit nh
protein,glucid, lipid, m, vitamin và mui khoáng vi t l thích hp cho s hp
thu và s phát trin c th tr.
Sa m tri qua 2 giai đon: sa non và sa n đnh
+ Sa non: là sa đc bài tit trong vài ngày đu ca tr. Sa non sánh
đc màu vàng nht. Trong sa non có cha nhiu nng lng, protein,
vitaminA, đng thi có nhiu cht kháng khun tng cng min dch cho tr.
Bên cnh đó sa non còn có tác dng tng phân su nhanh ngn chn vàng da


Thang Long University Library

5

1.3. Tm quan trng ca NCBSM
1.3.1. i vi tr
- NCSM giúp tr phát trin tt hn: Do thành phn và tính cht u vit
nh vy nên NCBSM là bin pháp dinh dng ti u cho tr [39]. Nhiu nghiên
cu cho thy có mt s liên quan gia tình trng dinh dng ca tr vi vic
NCBSM, nhng tr đc nuôi bng sa m phát trin tt hn [7]. Morow và
cng s (1988) cho thy có s liên quan cht ch gia s phát trin hiu bit ca
tr 2 tháng đu vi NCBSM và nhn thy rng có s khác nhau có ý ngha gia
nhng tr đc bú m hoàn toàn vi tr n nhân to [26]. Tr bú sa m thng
phát trin trí tu thông minh hn tr n sa bò [3].
- NCBSM làm gim t l bnh tt cho tr: Theo t chc UNICEF c
tính rng hàng nm có khong 1 triu tr em trên toàn th gii cht vì các lý do
gián tip hay trc tip có liên quan đn không hoc thiu nuôi dng bng sa
m [20].
Vin Hàn Lâm Nhi khoa Hoa K (1997) đư công nhn nhng li ích
đi vi tr đc nuôi bng sa m. Nghiên cu ti Hoa K, Canada, Châu Âu và
các nc phát trin khác trên dân s  tng lp trung lu cho thy vic NCBSM
giúp gim tn sut và hoc mc đ trm trng ca bnh tiêu chy, viêm đng
hô hp di, viêm tai gia, nhim khun huyt, viêm màng não do vi khun,
nhim trùng niu và viêm rut hoi t. Mt s nghiên cu cho thy NCBSM có
th có tác dng bo v vi hi chng đt t  tr em, bnh đái đng ph thuc
insulin, bnh Crohn, viêm loét đi tràng, các bnh d ng và các bnh lý mãn
tính khác ca đng tiêu hóa [4].
Theo tài liu ca WHO, nhng tr t 0 đn 2 tháng tui mà không đc
bú m thì t l b a chy cao hn 2 ln và nguy c tr cht do nhng nh hng

đc bú m ít b d ng, aczema so vi tr n sa bò [3].
1.3.2. i vi m
Bên cnh nhng li ích ca sa m đi vi tr thì vic cho con bú cng
mang li rt nhiu li ích và thun tin cho ngi m. NCBSM giúp cho bà m
Thang Long University Library

7
co hi t cung, tránh bng huyt sau đ. Khi tr bú s kích thích tuyn yên sn
xut ra oxytoxin có tác dng co các t bào c  xung quanh tuyn sa gây nên
phn x tit sa. Oxytocin cng có tác dng trên c t cung, do đó nu tr bú
m ngay sau đ, oxytocin cng đc sn xut và tác dng lên t bào c t cung
giúp cho vic cm máu nhanh sau đ [14], [23].
NCBSM làm chm có thai và có kinh tr li sau sinh. Lng st mà bà m
dung đ to sa ít hn so vi lng st mt đi do hành kinh. iu này cng giúp
hn ch thiu máu do thiu st [4].
Cho con bú đòi hi mt s tiêu hao nng lng t 200 đn 500Kcal/ ngày,
tng đng vi đp xe đp trong vòng 1 gi. iu này giúp bà m gim cân
nhanh hn. Vài nghiên cu gn đây cho thy các bà m không cho con bú có
nguy c gưy xng chu sau mưn kinh cao hn so vi các bà m NCBSM [4].
NCBSM có th làm gim nguy c ung th bung trng và ung th vú  ph
n tin mãn kinh [4].
1.3.3. Gn bó tình cm m con
NCBSM có điu kin gn bó m con, m và con có nhiu thi gian gn
gi t nhiên đó là yu t tâm lý quan trng giúp cho s phát trin hài hòa ca
đa tr, c v trí tu, nhân cách và tình cm, giúp cho bà m gim cng thng và
đc bit gim t l bnh trm cm sau sinh [4].
1.3.4. Hiu qu kinh t ca NCBSM
Sa m luôn có sn và  nhit đ thích hp, cho tr n ngay dù mùa
đông hay mùa hè. Cho con bú sa m s thun li vì không ph thuc vào gi
gic, không cn phi đun nu, dng cu pha ch. Tr bú sa m s kinh t hn

dng, chm sóc bà m và tr em đc tt hn. Nhng cùng vi đó là gánh
nng công vic khi ph n tham gia vào sn xut kinh t nh hng không nh
đn chm sóc con cái. Mt khác, s phát trin ca kinh t th trng ngày mt
phát trin, tính đn nm 2009, trên th trng có khong 120 nhãn sa mu mã
Thang Long University Library

9
khác nhau [10]. Vi hàng lot qung cáo hp dn, hu mưi đa dng ca các hãng
sa đư làm nh hng không nh đn tâm lý bà m chn sa nuôi con.
1.4.3. nh hng ca cán b y t đn thc hành NCBSM
Vai trò ca cán b y t và nhng ngi phc v v sc khe có nh
hng rt ln đn vic nuôi con ca các bà m. Trong các nhà h sinh cng nh
nhng phòng khám ph n hoc  ni chm sóc sau đ, nó li càng đc bit
quan trng, bi vì h đn đây trong tình trng cn đc chm sóc sc khe hoc
vì nhng bnh tt ca h. Nhng cán b y t tr thành mt phn ca xã hi nh
hng mnh m đn h [22], [36]. Các cán b y t có nh hng ti hành vi v
nuôi con ca các bà m bng cách cung cp thông tin, hng dn cách chm sóc
và bo v ngun sa. C hai vic đu làm cho bà m hiu và bo v đc ngun
sa [29].
Nhng thc hành ca cán b y t đóng mt vai trò quan trng trong vic
cho con bú sm. Nghiên cu ca Omotola va Kingele (1985) cho thy rng 80%
tr đc bú m trong vòng 48 gi đu sau khi đ hu ht các bà m đu vt b
sa non trong vòng 24 gi đu lý do ch yu là các bà m không đc nhn
nhng li khuyên thích hp và m và con phi nm tách nhau sau khi sinh. Tác
gi đư nhn mnh nên có mt chng trình giáo dc dinh dng [28].
Kt qu nghiên cu ca Morrow (1992) cng tìm thy rng mt s cán b
y t Vit Nam thm chí  trong các Bnh vin ln cng cho các bà m nhng li
khuyên không đúng, nhng điu đó làm trì hoưn vic cho tr bú sm t 1-3 ngày
sau đ [26].
Nhiu nghiên cu khác cho thy vic giáo dc ca cán b y t, cho con

trình đ vn hóa ca bà m, ni đ nhng s khác bit không đáng k, ni ít
nht cng có 90% tr đc bú m [12].
ào Ngc Din, Nguyn Trng An và cng s (1983) đư nghiên cu trên
500 tr di 5 tui ti vùng nông thôn và ni thành Hà Ni, kt qu cho thy
hu ht tr đc bú m sau 2-3 ngày. T l tr đc bú m trong vòng 24 gi ch
Thang Long University Library

11
đt 15,8%  ni thành và 35,5%  nông thôn, t 68% đn 97% tr đc n b
sung trong vòng 4 tháng đu [5].
Nghiên cu 162 cp bà m và con di 36 tháng tui ca Nguyn Công
Khn, Hoàng c Thnh và Nguyn Th Th Trâm nm 1990  mt vùng sinh
thái min Trung cho thy có ti 91,5% s bà m cho con bú mun sau 24 gi;
83,8% bà m s dng các dung dch cho tr ung ngay sau khi sinh ra. Khi tr
b bnh có ti 69,8% s bà m vn tip tc cho con bú bình thng. Nhng có
ti 30,2% s bà m ngng cho con bú, đng thi kiêng các thc n nh tht m,
du n, cá, trng và các thc n chua đi vi c m và con [6].
Qua điu tra 611 bà m đang nuôi con di 24 tháng  các vùng sinh thái
khác nhau ca Cao Thu Hng, Phm Thúy Hòa, Trn Thúy Nga, Hà Huy Khôi: t
l tr đc bú m hoàn toàn trong 4 tháng đu ch đt 44,4%, vn còn 56% các bà
m có con di 4 tháng đư cho con n b sung vì các bà m quan nim rng: m
thiu sa(41,2%), m phi đi làm (30%), cho tr cng cáp(18,8%) [12].
S hiu bit ca các bà m v li ích ca sa m là 79,7%, còn đi vi sa
non còn thp (39,1%), tình trng này có l do t vn cho bà m ca cán b y t
và ca cng đng còn yu.
1.6. Nhng hot đng thúc đy NCBSM
Cng đng quc t t lâu đư rt quan tâm đn vn đ nuôi dng tr
nh, lut quc t v sn xut và kinh doanh các sn phm thay th sa m đc
ban hành nm 1991; tuyên b v bo v, tng cng và khuyn khích nuôi con
bng sa m, sáng kin bnh vin bn hu tr em (BVBHTE) nm 1991 đn

thc hin đy đ 10 điu kin theo tiêu chun toàn cu đ NCBSM thành công.
- Hàng nm, bnh vin đu m các lp tp hun NCBSM cho nhân viên hc.
Tt c các nhân viên trong bnh vin đu đc hng dn thc hành NCBSM theo
quy đnh. Các nhóm h tr NCBSM đc thành lp bi 5-6 nhân viên ca bnh
vin đn tng ging bnh giúp đ cho các sn ph mi sinh cách cho con bú.
Thng xuyên đi đu trong vic áp dng phng pháp mi trong chm sóc là
phng pháp da k da ngay sau đ đ đ bà m có th cho em bé bú sm nht.
Hàng tun thng xuyên có các bui t vn trc tip NCBSM vào th 4, th 6 ti
Thang Long University Library

13
phòng khám; th 3, th 5 ti khoa s sinh. Và hàng tháng tp trung khong 200 bà
m đ hng dn cách chm sóc sc khe sinh sn t lúc mi mang thai cho đn
khi sau sinh em bé.

14
CHNG 2
I TNG VÀ PHNG PHÁP NGHIểN CU

2.1. i tng
2.1.1. Tiêu chun la chn
- Các sn ph sinh thng và sinh m trong vòng 7 ngày có đ tui t 18 tui
tr lên sinh con ti bnh vin PSTW.
- Các sn ph sinh con có cân nng t 2300g tr lên.
- Các sn ph đng ý tham gia nghiên cu.
2.1.2. Tiêu chun loi tr
- Sn ph đ con không sng.
- Sn ph sau đ chng ch đnh cho con bú.
- Sn ph b tâm thn .
- Không t nguyn tham gia phng vn.

1,96Z



- p: t l nhng tr đc cho bú trong na gi đu sau sinh ti xã Tân Lp là
68,6% [9]. p = 0.686
-  là mc ý ngha thng kê, vi  = 0,05 (tng ng đ tin cy là 95%) thì h s - : Sai s c lng ( = 0,13)
Công thc này cng vi 10% sai s xy ra khi ly thông tin.
Qua tính toán: c mu nghiên cu s đc c lng là 114 sn ph.
Trên thc t chúng tôi đư tìm đc 200 sn ph, bao trùm đ c mu nghiên cu.
2.2.3. Phng pháp chn mu:
Thu thp s liu t tháng 6/2012 đn tháng 8/2012, các nghiên cu viên trc
ti khoa Sn 2 và khoa iu Tr Theo Yêu Cu, chn tt c các bnh nhân đ tiêu
chun cho đn khi đ 200 bnh nhân.
2.3. Các sai s và cách khng ch:
2.3.1. Sai s
 Sai s chn.
 Sai s phng vn.
2.3.2. Cách khc phc
- i vi b công c: B câu hi đc thit k da trên mc tiêu nghiên cu
có tham kho các tài liu v NCBSM ca B Y t và tham kho b câu hi ca mt
s nghiên cu v NCBSM trc đây. B câu hi đc nhóm phng vn viên điu
tra th 20 sn ph có đ tiêu chun trc khi tin hành điu tra, sau đó đc chnh
sa cho phù hp.
- i vi điu tra viên: Gm 2 cng tác viên làm vic ti 2 khoa Sn 2 và iu
Tr T Nguyn. iu tra viên đc tp hun v mc đích ca cuc điu tra, k nng
phng vn, k nng tip xúc vi bnh nhân và k nng làm vic nhóm.


Thang Long University Library

17

CHNG 3
KT QU NGHIÊN CU

3.1. c đim ca đi tng nghiên cu:

Biu đ 3.1: S ln sinh ca các sn ph
Tng s bà m tham gia nghiên cu là 200. Trong đó, s sn ph sinh con đu
chim cao nht là 41.5 %.
Bng 3.1: Phân b ngh nghip và ni  ca các bà m
c đim
n
T l (%)
Ngh nghip
Công chc
T do
Ni tr
Làm rung

77
53
39
31

38,5
26,5

%
n
%
n
%
Có
110
70,1
47
29,9
157
100
Không
6
14
37
86
43
100
Tng
116
58
84
42
200
100
Kt qu nghiên cu bng 3.2 cho thy: T l sn ph sng ti Hà Ni đc t
vn khám thai ti BVPSTW cao hn nhóm  ngoi tnh. Các t l khác nhau có ý
ngha thng kê (p< 0.05).
Bng 3.3 : a đim sn ph tham gia t vn

100
Thang Long University Library

19
Có 71.1% bà m đc đc t vn trong quá trình mang thai, còn 28.3 % bà m
đc t vn NCBSM sau sinh ti BVPSTW.
Bng 3.5: T l sn ph tham gia t vn trc tip và gián tip
Thi đim

Hình thc
Trc sinh
Sau sinh
Tng
n
%
n
%
n
%
Trc tip
119
73
44
27
163
81.5
Gián tip
8
38.1
13
20 Bng 3.7: Thi đim phng vn sau sinh:
Ngày
n
T l (%)
1 ngày
2 ngày
3 ngày
>3 ngày
74
69
36
21
37
34,5
18
10,5
Tng
200
100

Trong tng s 200 sn ph đc phng vn, s lng sn ph sau đ ngày th
nht chim 37% là cao nht, s sn ph sau đ trên 72 gi là 10.5%.
3.2. Mt s yu t liên quan đn công tác t vn NCBSM
Bng 3.8: Liên quan tham gia t vn và ngh nghip ca m:
T vn

2.7
6.1
5.4
8.3
3
4
2
7
18.75
25
12.5
43.75
77
53
39
31
100
100
100
100
Tng
175
87.5
9
4.5
16
8
200
100
T l các sn ph đc tham gia t vn ti vin là công chc cao nht chim

163
21
100
100
Tng
105
52.5
79
39.5
184
100

Các sn ph sinh m có t l tham gia t vn trc tip cao hn (58.9%
>41.1%).
Do thi gian  li vin ca các sn ph m đ lâu hn nên s ngi đc t vn
nhiu hn.
Bng 3.10: Các sn ph tham kho tài liu v NCBSM và đc t vn
Tham kho
T vn
Có
Không
Tng
n
%
n
%
n
%
Có
Không

Tng
n
%
n
%
n
%
Công chc
T do
Ni tr
Làm rung
60
38
29
23
78
72
74
74
17
15
10
8
22
28
26
26
77
53
39

Con th 3 (>=3)
74
65
18
88
77
56
10
19
14
12
23
44
84
84
32
100
100
100
Thang Long University Library

23
Tng
150
78
50
22
200
100


74
32
100
100
100
Tng
163
88.6
21
11.4
184
100
T l tham gia t vn trc tip  các sn ph sinh con đu lòng cao hn các sn
ph sinh con th 3
Bng 3.14: Liên quan thi đim phng vn sau sinh và hình thc t vn
T vn

Thi đim
Trc tip
Gián tip
Tng
n
%
n
%
n
%
1ngày
2 ngày
>3 ngày


3.3. Hiu qu công tác t vn NCBSM
Bng 3.15: Các ch tiêu đánh giá hiu qu t vn
T vn Ch tiêu
(câu hi)
Trc tip
Gián tip
Trc sinh
Sau sinh
Trc
sinh
Sau sinh
n

%
n
%
n
%
n
%
1
2
3
4
5
6

99
98
98
98
97
98
93
90
92
94
95
96
96
97
96
34
36
34
38
36
40
38
37
37
33
37
40
41
42
43

9
8
11
7
7
7
77
77
85
77
77
69
69
85
77
69
62
69
62
85
54
54
54
1
5
3
5
5
3
5

Tng

119
100
44
100
13
100
8
100
Hình thc t vn trc tip khi khám thai đt hiu qu cao nht t 90% tr lên.
Các ni dung t vn gián tip ch tiêu đt đc thp hn.