2014-2015
Họ và tên: Hoàng Mai Phương
Lớp: 11 Văn 2
Trường THPT Chuyên Lê Hồng Phong
2014-2015
Chuyên đề Thơ Mới
Cảm thức thời gian trong thơ Xuân Diệu
MỞ ĐẦU
Lí do chọn đề tài:
Chủ nghĩa lãng mạn, ra đời từ cuối thế kỷ XVIII đầu thế kỷ XIX, ban
đầu là chủ nghĩa lãng mạn tiêu cực và sau đó là chủ nghĩa lãng mạn tích cực,
đã có ảnh hưởng rất to lớn đối với các nhà văn hiện thực khi đó và cả sau
này nữa. Một trong những thành tựu của chủ nghĩa lãng mạn hính là thơ ca
trữ tình. Georges Duhamel nhận xét: "Phát xuất từ tâm hồn cá nhân, thơ trữ
tình tỏa ra khắp thế giới và làm nó thay hình đổi dạng. Trữ tình không chỉ là
đặc tính của một loại thơ, đối với tính nhạy cảm của con người hiện đại, nó
là thực chất, là điều kiện cần và đủ của thơ ca.” Thi đàn thơ Việt Nam giai
đoạn từ đầu thế kỉ X đến Cách mạng Tháng Tám 1945 - một giai đoạn đánh
dấu quá trình lột xác chuyển mình của thơ ca dân tộc trên con đừờng hiện
đại hóa, đã lĩnh hội và tiếp thu một cách xuất sắc thể loại này với “Thơ
Mới”.
Trong vòng chưa đầy nửa thế kỉ, chưa bao giờ người ta chứng kiến
một bước chuyển mình nhanh và mau lẹ tới vậy trong suốt lịch sử quá trình
phát triển của văn học dân tộc. Tiếp xúc với làn gió Tây phương mới mẻ lạ
kì, “người thanh niên Việt Nam được dịp ngó trời cao đất rộng, nhưng cũng
nhân đó mà cảm thấy cái thê lương của vũ trụ, cái bi đát của kiếp người”,
mang tới một cơn ba đào khuấy đảo cả thi đàn Việt Nam lúc bấy giờ với
“những khuôn khổ nghìn năm không di dịch” một nền thơ đã có sự đổi mới
về thi hứng lẫn thi pháp – Thơ Mới. Đây chính là lúc Chủ nghĩa lãng mạng,
với việc đề cao chủ nghĩa cá nhân thực sự có những thành tựu rực rỡ. Lần
Hoàng Mai Phương - Lớp 11V2

con người trẻ tuổi và trẻ lòng lúc bấy giờ, Xuân Diệu bồng bột biết bao
trước cuộc sống, trao cả lòng mình hồn mình cho nàng tiên của sự sống, yêu
đến say đắm, thiết tha đến vội vàng, và khát khao đến cuồng si, mãnh liệt.
Và bởi thế, hơn ai hết, Xuân Diệu nhận thức rõ nét đế đớn đau, khắc nghiệt
giá trị của thời gian, của thời khắc tuổi trẻ. Đỗ Lai Thúy cũng đã từng khẳng
định, chỉ với “con – mắt – thời – gian” của Xuân Diệu, thời gian mới trở
thành một nỗi ám ảnh.
Lịch sử vấn đề:

Hoàng Mai Phương - Lớp 11V2
2
2014-2015
Nhắc tới Xuân Diệu, bên cạnh nhớ tới một nhà thơ “mới nhất trong
các nhà thơ mới” (Hoài Thanh) hay “người mang đến cho thơ mới nhiều cái
mới nhất” (Vũ Ngọc Phan), ta vẫn thường nói đến cái nồng nàn, tha thiết
trong cảm xúc thơ – điều đã ảnh hưởng trực tiếp đến lối nghĩ, lối cảm của
ông trước những nguồn cảm hứng thi ca. Và thời gian cũng là một trong
những nguồn cảm hứng chịu ảnh hưởng từ cảm quan ấy của Xuân Diệu. Bàn
về cái nhìn của Xuân Diệu về thời gian và yếu tố thời gian hiện lên trong thơ
Xuân Diệu không phải là một đề tài xa lạ.
Chu Văn Sơn trong “Phân tích bình giảng tác phẩm Văn học 11 Nâng
Cao” cũng đã nêu lên được cảm thức thời gian của Xuân Diệu qua tác phẩm
“Vội vàng”. Tuy nhiên, cảm thức ấy chỉ được nhìn nhận, gói gọn trong một
tác phẩm, chưa mang tính khái quát cao và tạo được tính thuyết phục.
Tương tự, bài viết “Cảm thức thời gian và lòng yêu đời, ham sống
trong thơ Xuân Diệu” đã đề cập tới khát vọng làm chủ thời gian trong thơ
ông, nhưng mới chỉ xét trong phạm vi ba bài thơ “Thơ duyên”, “Vội vàng”
và “Đây mùa thu tới”.
Đầy đủ hơn cả có lẽ là Đỗ Lai Thúy với bài viết “Xuân Diệu, nỗi ám
ảnh thời gian”, với một hệ thống luận điểm chặt chẽ, lí lẽ thuyết phục và dẫn

hiện tại; tương lai chỉ là những ảo ảnh dai dẳng.”
Theo giáo sư Trịnh Xuân Thuận – một nhà vật lý thiên văn học nổi
tiếng người Việt quốc tịch Mỹ đã nói rằng: “các vấn đề về thới gian và
phương hướng vận động của nó còn lâu mới được giải quyết và còn bị bao
bọc trong môt màn sương mù dày đặc” và phân loại thời gian thành hai loại:
thời gian vật lý - thời gian khách quan, và thời gian tâm lý - thời gian chủ
quan, phụ thuộc vào ý thức con người. Phương Đông ta, triết lý nhà Phật
quan niệm thời gian không phải một thực tại cứu kính, nó không tồn tại tách
biệt hiện tượng và người quan sát. Như trong một bài viết, Minh Chi đã nói
đến một ý nghĩa khác : “thời gian chỉ là một điều kiện chủ quan của nhận
thức trực cảm của chúng ta, nó không tồn tại ở ngoài chủ thể.” Ý nghĩa này
về thời gian, đặt trong lĩnh vực văn học nghệ thuật, đã được thể hiện rõ nét
hơn cả. Văn chương nói riêng và thơ ca nói chung, suy cho cùng đều xuất
phát từ tiếng lòng, cảm xúc, tình cảm của con người. Mà qua lăng kính tâm
hồn, bất cứ khái niệm, thực thể, hiện tượng nào đều không bị bó buộc, vạn
vật đều có thể biến tính, biến hình và được cảm thức theo những cách khác
nhau. Thời gian cũng không nằm ngoài quy luật ấy. Thời gian qua ngòi bút
nhà văn hoàn toàn có thể phá bỏ quy luật vận động vốn dĩ của nó, đảo lộn
trình tự hoặc bỏ qua một hoặc hai ba chiều vận động vốn có của nó. Đó là
cách một nhà văn làm ngưng đọng một khoảnh khắc, kéo dài và nới rộng nó
ra; cũng như nén lại, co vào một khoảng thời gian một trăm năm đến một thế
kỉ. Với thơ ca – nơi người nghệ sĩ gửi gắm vào đó tất cả tình cảm, cảm xúc
của mình với khát vọng tạo dựng một thế giớ ichủ quan đầy hình ảnh, thì
cảm thức về thời gian gắn liền với cảm thụ của nhà thơ trước cuộc đời cũng
như ý nghĩa chung về cuộc sống nhân sinh. Niềm rung động của nhà thơ với
đời càng dạt dào, nỗi lòng với cõi đời càng thiết tha bao nhiêu, thì những
Hoàng Mai Phương - Lớp 11V2
4
2014-2015
cảm thức trước mỗi khoảnh khắc lại càng trở nên tinh tế, mãnh liệt và linh

2014-2015
một định luật hiển nhiên của cuộc sống, biểu lộ tâm thế của nhà sư trước quy
luật sinh, tử ở cõi nhân gian, cái tịch diệt và cái vĩnh hằng trong vũ trụ.
Mùa xuân cũng như sự sống thiên nhiên chuyến biến bất tận: "xuân
qua" rồi "xuân tới", "hoa nở" rồi "hoa tàn" Mùa xuân là vĩnh hằng. Cỏ cây,
trăm hoa cũng như vạn vật, con người đều bị chi phối theo quy luật khắc
nghiệt của tự nhiên:
Xuân qua, trăm hoa rụng,
Xuân tới, trăm hoa cười.
Bước đi của mùa xuân "qua tới", cũng như trăm hoa "rụng nở",
một lối nói đầy cảm xúc, làm cho thơ vốn khô khan đã trở thành câu thơ đẹp
và hay.
Trong cuộc sống vốn vận động theo thời gian "Trước mắt việc đi
mãi ". Con người, có sinh tất có tử, lúc khoẻ mạnh ắt có lúc ốm đau, bệnh
tật, có tuổi hoa niên trẻ tráng tất cái già sẽ đến. Quy luật cuộc sống là như
thế, Đó là lẽ thường tình, có gì đáng sợ, đáng lo bởi “Thác là thể phách, còn
là tinh anh” :
Trước mắt, việc đi mãi,
Trên đầu, già đến rồi.
Hai câu trên nói lên sự tuần hoàn của bốn mùa, tiêu biểu là sự chuyển
vần của mùa xuân. Mỗi độ xuân về, trăm hoa nở đua sắc khoe hương. Hình
ảnh "trăm hoa cười" tượng trưng cho sức sống mạnh mẽ, cho vẻ đẹp của cây
cỏ thiên nhiên và mùa xuân. Và khi mùa xuân đi qua, ngày tháng sẽ trôi
nhanh theo các mùa rồi trở về mùa xuân. Cỏ cây, hoa lá, tạo vật cũng biến
đổi, sinh trưởng hay phai tàn theo thời gian. Khi mùa xuân trôi qua, "trăm
hoa rụng" theo quy luật của tự nhiên. Hai câu thơ mang màu sắc triết lí, khái
quát quy luật tồn tại của thiên nhiên và sự vận động của thời gian.
Cành mai có một sức sống mãnh liệt cũng vì lẽ đó. Một sức sống cùng
sự trường tồn của vòng thời gian vô tận. Mãn Giác dùng hình ảnh đơn giản
miêu tả thực tại, giúp người đời tự ngộ ra cái điều cơ bản nhất, quan trọng

Nhân sinh ba vạn sáu nghìn thôi
Vạn sáu chơi nhăng đã hết rồi.
(Nguyễn Công Trứ)
Và phải tới Thơ Mới, đến với Xuân Diệu, ta mới thấy được ý thức sâu
sắc đến cuồng nhiệt của thi nhân trước dòng thời gian chảy trôi vĩnh hằng.
3. Những quan niệm về thời gian trong Chủ nghĩa lãng mạn
Hoàng Mai Phương - Lớp 11V2
7
2014-2015
Trong chủ nghĩa lãng mạn, vấn đề thời gian được thể hiện qua rất
nhiều khía cạnh khác nhau. Một trong những chủ đề mà khi nhắc tới Chủ
nghĩa lãng mạn, ta không thể không nói tới, chính là sự hoài niệm, đề cao, lí
tưởng hóa quá khứ. Theo đó, thời gian đi từ quá khứ đến hiện tại, tương lai
theo đồ thị đi xuống. Có người tìm về những vẻ đẹp truyền thống của một
thờiq uá khứ đã lùi xa:
Năm nay đào lại nở
Không thấy ông đồ xưa
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?
(Ông đồ - Vũ Đình Liên)
Có thi nhân lại hoài niệm, tỏ lòng tiếc nuối với những vẻ đẹp bình dị,
xưa cũ của làng quê chân chất ngày xưa:
Nói ra sợ mất lòng em
Van em em hãy giữ nguyên quê mùa
…
Hôm qua em đi tỉnh về
Hương đồng gió nội bay đi ít nhiều
(Chân quê - Nguyễn Bính)
Không chỉ mang nặng nỗi niềm hoài cổ, thời gian trong chủ nghĩa
lãng mạn còn được thể hiện ở mối quan hệ giữa chủ thể thẩm mỹ với thời

Xuôi dòng đi xuôi
…
Nước trôi vô tri
Vô tình, thuyền đi
Nước không biết thuyền
Thuyền biết nước chi
Mỗi câu thơ cất lên lại như một lời thở than đầy não nề vủa chàng trai
trẻ trước cảnh nước chảy thuyền trôi không điểm dừng, chẳng hồi kết, dai
dẳng và miên man. Sử dụng hình tượng dòng nước để nói về thời gian không
phải là một sáng tạo nghệ thuật mới mẻ. Nhà thơ danh tiếng đời Đường
Trung Quốc - Lý Bạch cũng đã tìm ra sự tương đồng kì diệu ấy:
Quân bất kiến:
Hoàng Hà chi thuỷ thiên thượng lai,
Bôn lưu đáo hải bất phục hồi!
(Há chẳng thấy:
Nước sông Hoàng từ trời tuôn xuống
Chảy nhanh ra biển, chẳng quay về,)
( Thương tiến tửu )
Khổng Tử ở phương Đông cũng đã từng đứng bên trên sông ngắm
nhìn dòng nước mà nói với các học trò: Thệ giả như tư phù, bất xả trú dạ
Hoàng Mai Phương - Lớp 11V2
9
2014-2015
(Mọi vật đi qua như nước này chảy đi, ngày và đêm không có vật chi ngừng
nghỉ).
Xa nhau một dải đất, cách nhau cả nghìn năm, nhưng những con
người tài hoa ấy đã gặp gỡ nhau trong tư tưởng, trong cảm nhận. Thời gian
trôi không chờ người, năm tháng qua không đợi bất kì ai. Quỹ thời gian
khách quan của cuộc đời, vũ trụ có thể là vô hạn, vĩnh hằng, nhưng túi thời
gian nhỏ bé khiêm tốn của con người thì luôn có giới hạn và thời gian cứ

nói về thời gian: “ngọn gió”:
Hoàng Mai Phương - Lớp 11V2
10
2014-2015
Ngọn gió thời gian không ngớt thổi
Giờ tàn như những cánh hoa rơi
Và càng ý thức rõ nét bao nhiêu, cảm xúc của ông càng dâng lên
mãnh liệt đến độ nảy sinh cảm giác “sợ hãi”:
Xuân đương tới nghĩa là xuân đương qua
Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già
(Vội vàng)
Cặp từ đối lập tới – qua, non – già càng khắc sâu thêm con mắt đầy
thấp thỏm nhức nhối của Xuân Diệu trước bước chuyển vùn vụt của thời
gian. Thi nhân thấy cái sắp qua ngay trong cái đang đến, thấy cái khoảnh
khắc ngay trong cái trường cửu, thấy cái tàn phai ngay trong sự sung mãn,
thấy cái héo úa ngay trong cái tươi mới ròng ròng.
Như thế, sự trôi chảy của thời gian cứ quẩn quanh ám ảnh mãi trong
tâm tưởng, quấn chặt lấy từng câu thơ Xuân Diệu, như một nỗi nhức nhối
không thể tháo bỏ. Thời gian là sự tuôn chảy “một đi không trở lại”. Chính ý
thức về thời gian một chiều chứ không phải tuần hoàn, thời gian định hướng
chứ không phải định tính, đã tạo nên cái nhìn nghệ thuật trong toàn bộ
sáng tác của anh”.Với ông, thời gian không biết chờ đợi ai, và cũng chẳng
buông tha bất kì ai. Và con người là nạn nhân lớn nhất của thời gian khi hiểu
rõ thời gian sẽ một đi không trở lại, giới hạn ở ngay trước mắt mà bất lực
không thể làm gì để níu giữ, xoay chuyển nó.
4.2. Thời gian với Xuân Diệu cũng chứa đựng sự sống, có
những bước chuyển linh động.
Ý thức rõ nét được sự phũ phàng của thời gian cũng là lúc nhà thơ tập
trung căng mở mọi giác quan của mình chú ý đến từng bước đi của thời gian
từng chút một. “Phút giây hiện tại là sự cô đặc của thời gian… cái thời gian

( Thu, thơ, và nỗi nhớ )
Nhưng Xuân Diệu, với sự kết hợp nhuần nhị giữa những thi liệu đã
quen mắt ấy cùng cách diễn đạt rất mới, rất Tây, rất tân kì: “hơn một”, đã
mang tới hiệu quả thẩm mĩ và biểu cảm đặc sắc. Nhà thơ đã tinh tế phát hiện
ra từ những sự biến đổi, chuyển giao nhỏ nhặt, nhẹ nhàng, khẽ khàng nhất
của sự vật, để rồi cảm thấu được bước chuyển tĩnh lặng mà mau lẹ của thời
gian đất trời, thời gian đời người. Dường như Diệu đã huy động mọi giác
quan để cảm nhận cảnh vật của đất trời lúc sang thu và sự rũa mòn của thời
gian như tạo thành những luồng cảm giác run rẩy, rung rinh trong lá theo
cách riêng của mình. Để rồi Thế Lữ khi đọc các dòng thơ tả cảnh của Xuân
Diệu đã cảm thấy thi sĩ như đang nói: “tất cả chúng tôi run rẩy tựa dây đàn”.
Nhà thơ đã cảm thấy mùa thu bằng tất cả cảm giác của cơ thể. Điều đó đã
tạo nên câu thơ nổi tiếng mà Hoài thanh nhận xét là rất tiêu biểu cho cách
cảm thụ của Xuân Diệu.
Không chỉ hiện hữu trong từng bước chuyển, thời gian còn chảy trôi
với những bước chuyển động tàn nhẫn, khắc sâu sự đối lập giữa thời gian vũ
trụ với thời gian của một kiếp người:
Ngọn gió thời gian không ngớt thổi
Giờ tàn như những cánh hoa rơi
( Giờ tàn )
Hoàng Mai Phương - Lớp 11V2
12
2014-2015
Thời gian lướt qua vùn vụt như gió lướt, tích tắc trong khoảnh khắc
cánh hoa rơi, khiến con người bàng hoàng, sửng sốt.
Và khi thời gian trôi chảy dịch di với vận tốc có thể đo đếm được mỗi
phút trôi qua lại là những niềm sa xót:
Những ngày cứ thắt đi từng phút
Rồi mặt trời cao. Nắng cháy tràn
Trưa đến thôi rồi! Bình đã vỡ

giao hưởng âm thanh này nổi lên những giai âm như “Đây mùa thu tới” : sự
Hoàng Mai Phương - Lớp 11V2
13
2014-2015
thức nhận thời gian; “ Vội vàng”: một ứng xử với thời gian; “Gửi hương cho
gió”: tình yêu như sự chiến thắng thời gian; sau cùng, “Thơ thơ” : nghệ thuật
như là sự vĩnh cữu hóa thời gian.
4.3. Xuân Diệu tâm niệm con người trước thời gian cần phải có
bản lĩnh chiếm giữ và chế ngự.
4.3.1. Con người cần phải có thái độ sống tích cực, sống vội, sống tận
hưởng tận hiến.
Với Xuân Diệu, khi thời gian là kẻ thù nguy hiểm và dai dẳng nhất,
luôn chực chờ đe dọa sinh mạng con người, sinh mạng cá nhân. Thái độ đó,
quan niệm đó được Xuân Diệu trình bày một cách rõ ràng trong văn xuôi
của mình: Thời gian chỉ là sự cử động. Nếu tôi đứng, máu tôi ngừng… thời
gian của tôi sẽ không còn nữa ( Trường ca ). Bởi vậy, để thời gian không
mất đi, con người phải không ngừng vận động. Nhưng có điều quan trọng là
phải vận động ngang với tốc độ quay của cuộc đời, ngang với nhịp điệu
chuyển vần của vũ trụ.
Đồng nghĩa với việc nhận thức về dòng chảy thời gian “vô thủy, vô
chung”, một đi không trở lại, Xuân Diệu đã đem đến những vần thơ sôi nổi,
gấp gáp về một quan điểm sống hết mình trong từng hơi thở:
Tôi sung sướng nhưng vội vàng một nửa
Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân
( Vội vàng )
Đang ở đỉnh điểm của hạnh phúc, tâm hồn nhà thơ trỗi lên nỗi âu lo
trước cái mong manh của xuân sắc sẽ phai tàn, sự đan xen hai luồng cảm xúc
trái ngược là điều thường gặp trong thơ tình Xuân Diệu. Nó dẫn nhà thơ đến
những suy tư và quan niệm nhân sinh mang tính triết lý. Thi nhân nhận ra
cái quy luật khắc nghiệt của dòng chảy thời gian: "tất cả sẽ qua đi, tất cả sẽ

Sống, tất cả sống, chẳng bao giờ đủ.
Những vần thơ ấy cất lên thực sự là “những vần điệu vẫn phập phồng
mãi theo hơi thở cuộc đời” (Nguyên Hồng). Dường như thơ Xuân Diệu luôn
âm thầm dội vào lòng ta tiếng thôi thúc sống hết mình, sống tận hưởng, tận
hiến, vận hết tốc lực đến lực cạn sức kiệt để đuổi kịp tốc độ giật chớp của
thời gian. Chỉ có như thế, con người mới có khả năng nắm bắt và tận hưởng
trọn vẹn cuộc sống này.
Có một nỗi lo luôn thường trực, canh cánh trong suy nghĩ người thi
nhân tài hoa ấy:
Trái tim ngừng trong một lúc vô biên
Thời gian hết đất trời không còn nữa
“Vô biên” vốn là một từ mang tính chất bao la, vĩ đại, mà những thứ
bao la vĩ đại ấy thường khó có thể dừng lại, ngăn cản tỏng một sớm một
chiều. Nhưng với ý thơ và hồn người thi sĩ, điều đó với Xuân Diệu hoàn
toàn có thể. Trong giây phút ấy, thời gian như kéo ra, con người dã hòa tan
vào trời đất. Lúc này có lẽ là lúc Xuân Diệu đã chiến thắng thời gian, khiến
Hoàng Mai Phương - Lớp 11V2
15
2014-2015
cho thời gian ngưng đọng lại và con người có thể bắt kịp nhịp chảy của nó,
hòa nhập vào cuộc đời. Và dù chỉ “một lúc” thôi nhưng cũng đã đủ để thỏa
lòng yêu đời, yêu sống đến thiết tha rạo rực của Xuân Diệu:
Thà một phút huy hoàng rồi chợt tối
Còn hơn buồn le lói suốt trăm năm
Thái độ vượt lên chiến thắng thời gian được thể hiện đậm nét trong
nhiều bài thơ của Xuân Diệu. Thắng vượt thời gian bằng tốc độ sống nhanh
gấp, vội vàng và cả cường độ sống mạnh mẽ, vồ vập với bao thèm khát. Thế
giới thơ của Xuân Diệu đầy những từ ngữ: giục giã, vội vàng, mau, gấp, mau
lên … bởi thi nhân e sợ “lỡ làng”, “muộn màng”, “không kịp”, “lỡ thì”:
Mau lên chứ ! Thời gian không đứng đợi

những ảo mộng quá khứ oai linh.
Không chỉ một mình Thế Lữ, mà hầu hết những nhà thơ mới cùng
thời kì với Xuân Diệu đều có xu hướng nghiêng mình về quá khứ đã qua
như vậy. Đó còn là Lưu Trọng Lư hoài niệm về những lí ức mà Lòng rượi
buồn theo thời dĩ vãng/ Chập chờn sống lại những ngày không. Hay những
tiếng kêu thương thống thiết của Hàn Mặc Tử khi nuối tiếc nhớ lại một thời
dĩ vãng đã qua.
Nhưng với Xuân Diệu, ông ý thức được rằng mất mát sẽ đến nếu ta
không chớp thời cơ. Có lẽ vì thế mà Xuân Diệu không chờ mùa hạ đến mới
nhớ mùa xuân mà ôm riết mùa xuân lúc tràn đầy, viên mãn nhất. Nhận thức
được dòng thời gian tuyến tính vùn vụt trôi của đời, con người phải biết
sống nhanh chóng, khẩn trương, mở rộng lòng mình để ôm cho chặt, siết cho
trọn, thâu cho hết những tinh hoa đời người. Trước dòng đời chảy trôi, một
thái độ sống hối hả, cuống quýt, giục giã là rất cần thiết với mỗi con người
thật sự muốn “được sống”.
Xuân Diệu đã nêu lên được một lối sống tích cực, có ý nghĩa, một lối
sống dành cho những con người, trẻ lòng với niềm nhiệt huyết và đam mê
cháy bỏng trong cuộc đời.
4.3.2. Con người phải biết níu giữ những vẻ đẹp trong cuộc đời trước
thời gian chảy trôi.
Có ai hay vì sao chàng thi sĩ Xuân Diệu lại có cái nhìn day dứt đến thế
trước cuộc sống? Giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh để lí giải điều này : “Nhìn
một cách tổng quát toàn bộ sự nghiệp văn học của Xuân Diệu thấy có một tư
tưởng chi phối tất cả, ấy là niềm khát khao giao cảm với đời - cuộc đời hiểu
theo nghĩa chân thật và trần thế nhất !”. Thật vậy! Nếu cùng thời Xuân Diệu,
Thế Lữ thoát lên tiên, Huy Cận giải bày nỗi sầu lên cỏ cây, sông nước, Vũ
Hoàng Chương đến với thơ say để quên thực tại chán chường thì Xuân Diệu
rất nhập thế. Ông luôn gắn bó, quyến luyến với cuộc sống, với cảnh và
người nơi trần thế này. Con người rất có ý thức về bản ngã ấy không phải là
một cái tôi khép kín mà là cái tôi luôn mở ra với cuộc đời, khát khao được

nhất là cuộc sống trần thế. Với Thế Lữ thi nhân ta còn nuôi giấc mộng lên
tiên, một giấc mộng rất xưa. Xuân Diệu đốt cảnh Bồng Lai và xua ai nấy về
hạ giới (Thi nhân Việt Nam). Cảm xúc của Xuân Diệu trước cuộc đời và
thiên nhiên tạo vật luôn tươi mới, hồn nhiên, sôi nổi, bồng bột và luôn ở
trạng thái cực điểm nhất. Với Xuân Diệu thiên đường chẳng ở đâu xa mà ở
ngay trên mảnh đất trần gian này. Vì vậy, Xuân Diệu chủ trương chẳng thoát
ly đi đâu cả mà đứng vững ở cõi trần, bám lấy mỗi phút giây mình đang
sống để tận hưởng hạnh phúc, khẳng định sự sống cũng là cách hiện thực
hoá bản thân mình vào thế giới, cũng là cách giải tỏa nỗi cô đơn:
Giơ tay muốn ôm cả trái đất
Ghì trước trái tim, ghì trước ngực
Cho đầy trước mặt khoảng cô đơn
Hoàng Mai Phương - Lớp 11V2
18
2014-2015
Bao la muôn đời, sâu vạn vực
(Bài thơ tuổi nhỏ)
Cuộc sống xung quanh ta là đẹp nhất, vậy thì dại gì mà không tận
hưởng. Nhà thơ nhìn mùa xuân với tất cả sự say mê, cuồng nhiệt vồ vập.
Cuộc sống xung quanh ta là đẹp nhất, vậy thì dại gì mà không tận hưởng.
Nhà thơ nhìn mùa xuân với tất cả sự say mê, cuồng nhiệt vồ vập.
Xuân Diệu muốn lưu giữ lại cái khoảnh khắc của tuổi xuân, muốn thời
gian ngưng đọng lại, muốn và muốn như vậy mới có đủ thời gian để thỏa
mãn lòng khao khát trong tâm hồn nhà thơ. Thiên nhiên đẹp quá, nó được
nhà thơ hình dung thật gần gũi, mà cũng thật táo bạo và mới mẻ :
Và đây ánh sáng chớp hàng mi
Mỗi sáng sớm thần vui hằng gõ cửa
Tháng giêng ngon như một cặp môi gần
Mỗi buổi sáng thức dậy mở mắt là thi sĩ được chứng kiến một cảnh
tượng mới mẻ, diễm lệ. Ánh bình minh rực rỡ chiếu sáng thế giới vạn vật.

từng từ muốn, ôm đến riết là đã ghì chặt hơn. Và đã say - sự ngây ngất đến
bất tỉnh vẫn chưa thoả lòng – còn muốn thâu nghĩa là muốn thu hết tất cả để
có sự hoà nhập làm một. Và cuối cùng là một tiếng kêu của sự cuồng nhịêt
chưa bao giờ có trong thơ:
Hỡi xuân nồng, ta muốn cắn vào ngươi.
Hình ảnh, ngôn từ, nhịp điệu của đoạn thơ đã bộc lộ rõ lòng yêu đời
cuồng nhiệt khiến nhà thơ phải hối hả, vội vàng đến với cuộc sống.
“Vội vàng” là cả một quan niệm sống khà mới mẻ và táo bạo mà
trước đó chưa từng có. Lối sống ở đây là lối sống biết hưởng thụ một cách
chính đáng, biết khẩn trương sống cho ra sống. Tuy nhiên ở Vội vàng, tác
giả chỉ đề cập đến lối sống thiên về hưởng thụ, chạy theo thời gian. Ông kêu
gọi mọi người hãy biết yêu và tận hưởng những gì cuộc sống ban tặng. Ông
đã quên đi nghĩa vụ kêu gọi mọi người phải cống hiến cho cuộc đời. Và
trong cuộc đời nhà thơ, ông vội vàng cống hiến chứ không phải vội vàng
hưởng thụ.
Xuân diệu phát hiện ra ở thiên nhiên, ở con người gần gũi quanh ta
biết bao điều mới lạ thật đáng yêu, cuộc đời trần thế đẹp và hấp dẫn biết bao,
càng thấy đẹp ta càng muốn tận hưởng, càng muốn tận hưởng thì lại thấy
thời gian thực ít ỏi, thực mỏng manh. Điều nhà thơ “muốn” trong một không
gian ngập đầy nắng gió đã nói lên ý thức về thời gian trong tâm tưởng con
người: nỗi lo sợ trước viễn cảnh chia li, như có lần Xuân Diệu đã từng
chứng kiến:
Đương lúc hoàng hôn xuống
Là giờ viễn khách đi
Nước đượm màu li biệt
Trời vương hương biệt li.
(Viễn khách)
Thiên nhiên và con người mang sức trẻ tình tứ sâu sắc, một thế giới
xuân trời ngồn ngột hương sắc, tinh vi huyền diệu :
Hoàng Mai Phương - Lớp 11V2

cảnh đời lại càng phát hiện ra biết bao cái tươi đẹp đang chờ đón, để rồi lại
cay đắng nhận ra rằng thời gian trôi đi càng lúc càng vội vã. “Đọc Thơ thơ
và Gửi hương cho gió ta dễ dàng nhận ra một Xuân Diệu đang cô đơn chống
trả lại sự tàn phá của thời gian”. Trong “Núi xa” ông viết:
Lẫn với đời quay, tôi cứ đi
Hoàng Mai Phương - Lớp 11V2
21
2014-2015
Người ngoài không thấu giữa lòng si.
Với Xuân Diệu, thiên nhiên cuộc đời là nơi chứa đựng những vẻ đẹp
tuyệt vời nhất thế gian. Và là một nhà thơ, người nghệ sĩ chân chính thì
không ai có thể khước từ xua tay trước những vẻ đẹp ấy. Thế nhưng khi thời
gian có hạn, giới hạn con người không cho phép ta ôm níu ghì chặt hết
những vẻ đẹp ấy, con người cần phải biết xây dựng cho bản thân ý thức trân
trọng cái đẹp ấy, nhận thức đúng đắn về cái đẹp thiết thực, không giả dối.
Xuân Diệu đã gửi gắm trọn vẹn những giá trị ấy vào trong các tác phẩm của
mình, thể hiện một hồn thơ luôn “tha thiết, rạo rực, băn khoăn” với đời.
4.3.2. Con người trong dòng chảy không ngừng của thời gian phải
có thái độ đúng đắn với tình yêu
Lời bài hát nào đó đã để lại ám ảnh sâu sắc với mỗi người về vấn đề
thời gian và tình yêu:
Thời gian trôi qua nhanh như tia nắng say
Khoảng cách siết đôi ta trong phút giây
Tình yêu đặt trong thừoi gian chảy trôi tuyến tính của cuộc đời từ lâu
đã trở thành một đề tài không xa lạ gì trong các sáng tác thuộc lĩnh vực văn
học, nghệ thuật. Với thơ ca – nơi âm thanh cất điệu từ trái tim và tâm hồn
con người, vấn đề này lại được khắc họa ấn tượng hơn bao giờ hết.
Có ai đó đã nói rằng: “Thời gian của Xuân Diệu mang tính chất trần
thế. Cả hai trăm bài thơ tình cũng bị thời gian…ám ảnh”. Khi đứng vững
trên mảnh đất trần gian, bám chặt vào hiện tại. Xuân Diệu nhận ra rằng hạnh

Tôi đã yêu khi đã hết tuổi rồi
Không xương vóc, chỉ huyền hồ bóng dáng
…
Kẻ đa tình không cần đủ thịt da
Khi chết rồi, thì tôi yêu ma
Chết đi rồi vẫn cứ yêu, có lẽ chẳng mấy người nồng nàn, tha thiết
được như Xuân Diệu! Tình yêu như một nỗi ám ảnh kéo dài khắp đời thi
nhân cuồng nhiệt đắm say ấy.
Nhà thơ muốn dành từng phút, từng giây để mà yêu gấp gáp:
Gấp đi em anh rất sợ ngày mai
Đời trôi chảy lòng ta không vĩnh viễn
Không chỉ vận hết tốc lực của bản thân, chàng trai trẻ ấy cũng muốn
người yêu mình yêu vội vàng, yêu gấp gáp, đừng để phí hoài thời gian trôi
vùn vụt trước mắt.
Và khi đọc “Mời yêu” chúng ta mới cảm nhận hết được sự sục sôi, tha
thiết trong tâm hồn thi sĩ:
Hoàng Mai Phương - Lớp 11V2
23
2014-2015
Và hãy yêu tôi một giờ cũng đủ
Một giây cũng cam một chút cũng đành
…
Mở miệng vàng và hãy nói yêu tôi
Dẫu chỉ là trong một phút mà thôi
Chỉ một giây, một phút, một giờ - những khoảng thời gian có thể đo
đếm, tính toán được, hoàn toàn không phải là dài. Thế nhưng với Xuân
Diệu, chỉ thế thôi cũng đã đủ đầy và trọn vẹn với tình yêu. Con người ấy
phải khát khao hạnh phúc, thèm yêu và thèm sẻ chia đến độ nào để có thể cất
lên được những lời gọi mời tha thiết nhường ấy? Thời gian có thể “nuốt” con
người, nhưng trong những giây phút được sống, con người hoàn toàn có thể

( Vô biên )
Nghiêng đầu bên trái hãy kề nghe
Những ngón tay thần sẽ vuốt ve
Cho điệu lòng anh thêm ấm dịu;
Sờ xem ngực nóng khúc đê mê
( Có những bài thơ )
Suy cho tường, xét cho tận, những cảm giác rạo rực nóng bỏng ấy
cũng là xuất phát từ ý thức yêu vội, yêu hết mình, yêu bằng cả thể xác và
tâm hồn của Xuân Diệu. Con người “chỉ biết yêu“ ấy luôn luôn khát khao
sống cho nên sẽ luôn luôn khát khao yêu, bao giờ cũng thấy chưa đủ:
Yêu tha thiết thế vẫn còn chưa đủ
Phải nói yêu trăm bận đến nghìn lần
Phải mặn nồng cho mãi mãi đêm xuân
Đem chim bướm thả trong vườn tình ái.
( Phải nói )
Nhưng khát khao ấy đồng thời cũng luôn hướng về một tình yêu đích
thực, không rời xa thực tại:
Dẫu tin tưởng: chung một đời, một mộng
Em là em anh vẫn cứ là anh
Có thể nào qua Vạn Lí Trường Thành
Của hai vũ trụ chứa đầy bí mật
( Xa cách )
Có thể nói tình yêu trong thơ Xuân Diệu chính là một biểu hiện tập
trung nhất của khát vọng sống nơi ông. Bởi khi ý thức được dòng chảy trôi
vô thủy vô chung của thời gian, con người lại càng khát sống, thèm sống
hơn bao giờ hết. Nếu nói về lòng ham sống của thơ ông mà không nói đến
tình yêu thì cũng như chưa nói gì cả. Nếu nói về tình yêu trong thơ ông mà
không hiểu rằng đó là biểu hiện của một khát vọng sống thì cũng chưa hiểu
Xuân Diệu.
Hoàng Mai Phương - Lớp 11V2