BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
LÊ THỊ LAN ANH
XÂY DỰNG QUY TRÌNH DẠY HỌC PHÁT HIỆN
THEO THUYẾT KIẾN TẠO Ở TIỂU HỌC
Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử giáo dục
Mã số: 62.14.01.02
LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
1. PGS.TS. Phó Đức Hòa
2. TS. Hoàng Thanh Thúy
HÀ NỘI - 2013
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi; các số liệu
và kết quả trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố
trong bất kì công trình nào khác. Các thông tin trích dẫn trong luận án đều
được ghi rõ nguồn gốc.
TÁC GIẢ LUẬN ÁN
Lê Thị Lan Anh
ii
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với người thầy đã dìu dắt tôi từ
những bước đầu tiên trên con đường nghiên cứu dạy học khám phá đó là
PGS.TS. Phó Đức Hòa. Tôi cũng chân thành cảm ơn người luôn bên cạnh
động viên và khích lệ tôi vượt qua những khó khăn để theo đuổi hướng
nghiên cứu đã chọn đó là cô giáo - TS. Hoàng Thanh Thúy.
Tôi cũng muốn gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp
trong Khoa Giáo dục Tiểu học, khoa Ngữ văn - trường ĐHSP Hà Nội 2, các cô
giáo trong Tổ Phương pháp giảng dạy, các thầy cô khoa Tâm lí Giáo dục,
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội - những người đã luôn động viên, nhiệt tình

1.2. Một số vấn đề cơ bản về dạy học phát hiện trong dạy học tiểu học 29
1.2.1. Khái niệm dạy học phát hiện 29
1.2.2. Bản chất của phương pháp dạy học phát hiện 31
1.2.3. Một số nguyên tắc dạy học phát hiện 32
1.2.4. Vai trò của phương pháp dạy học phát hiện đối với hoạt động nhận thức
của học sinh tiểu học 33
1.2.5. Những ưu việt của phương pháp dạy học phát hiện 36
1.2.6. Quy trình dạy học phát hiện 36
1.2.7. Đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi và xu thế tích cực hóa nhận thức
của học sinh tiểu học 45
iv
1.3. Cơ sở thực tiễn của dạy học phát hiện trong dạy học tiểu học 50

1.3.1. Mục đích, đối tượng, nội dung và phương pháp điều tra 50
1.3.2. Kết quả điều tra 52
Chương 2. THIẾT KẾ QUY TRÌNH DẠY HỌC PHÁT HIỆN TRONG DẠY
HỌC TIỂU HỌC 60
2.1. Những nguyên tắc thiết kế quy trình dạy học phát hiện ở tiểu học 60
2.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học và tính sư phạm 60
2.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống và tính kế thừa 60
2.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính tích hợp 60
2.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính phù hợp 61
2.2. Những căn cứ thiết kế quy trình dạy học phát hiện ở tiểu học 61
2.2.1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học 61
2.2.2. Nội dung chương trình các môn học ở tiểu học 64
2.2.3. Khả năng vận dụng dạy học phát hiện vào các môn học ở tiểu học 66
2.3. Quy trình dạy học phát hiện ở tiểu học 71
2.3.1. Quy trình dạy học phát hiện ở tiểu học 71
2.3.2. Áp dụng quy trình dạy học phát hiện trong các môn học ở tiểu học 73
2.3.3. Các giáo án thiết kế theo quy trình 76

PPDH phương pháp dạy học
PPDHTC phương pháp dạy học tích cực
SD sử dụng
SL số lượng
THCVĐ tình huống có vấn đề
TN thực nghiệm
TV Tiếng Việt
VN vị ngữ
DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu
bảng
Tên bảng Trang
1.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về bản chất của phương pháp 52
vii
dạy học phát hiện
1.2 Thực trạng nhận thức của giáo viên về mục đích dạy học phát hiện
trong dạy học tiểu học
53
1.3 Các phương pháp dạy học được sử dụng trong dạy học tiểu học 55
1.4 Tổng hợp mức độ thường xuyên sử dụng các phương pháp dạy
học ở tiểu học
56
1.5 Mức độ sử dụng phương pháp dạy học phát hiện trong các môn
học ở tiểu học
58
2.1 Hướng dẫn thực hiện quy trình dạy học phát hiện cấp tiểu học 72
2.2 Hướng dẫn thực hiện quy trình dạy học phát hiện môn Tiếng Việt 73
2.3 Hướng dẫn thực hiện quy trình dạy học phát hiện môn Khoa học 75
3.1.a Các lớp thực nghiệm thăm dò 95
3.1.b Các lớp thực nghiệm tác động 95

3.30 Hội tụ tiến điểm môn Khoa học lần 2 135
3.31 Tổng hợp xếp loại mức độ nhận thức qua điểm môn Khoa học lần 2 139
3.32 Phần trăm tần suất điểm môn Khoa học lần 3 139
3.33 Hội tụ tiến điểm môn Khoa học lần 3 140
3.34 Tổng hợp xếp loại mức độ nhận thức môn Khoa học lần 3 143
3.35 Các tham số thống kê điểm môn Khoa học lần 3 144
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
Số hiệu
hình vẽ
Tên hình vẽ Trang
1.1 Mô hình học tập theo thuyết kiến tạo 12
1.2 Sơ đồ quá trình kiến tạo kiến thức 13
1.3 Sơ đồ các phong cách học tập của Kolb 42
2.1 Quy trình dạy học phát hiện ở tiểu học 71
3.1 Đường biểu diễn tần suất điểm môn Tiếng Việt lớp 4 đầu ra 102
3.2 Đường biểu diễn hội tụ tiến điểm môn Tiếng Việt lớp 4 đầu ra 102
3.3 Đường biểu diễn tần suất điểm môn Khoa học lớp 4 đầu ra 103
3.4 Đường biểu diễn hội tụ tiến điểm môn Tiếng Việt lớp 4 đầu ra 103
3.5 Biểu đồ tổng hợp xếp loại nhận thức đầu vào môn TV 4 109
3.6 Biểu đồ mức độ nhận thức qua điểm kiểm tra đầu vào môn KH 109
3.7 Các đường biểu diễn phần trăm tần suất điểm và hội tụ tiến
điểm môn Tiếng Việt lớp 4 đầu ra
113
3.8 Biểu đồ mức độ nhận thức môn Tiếng Việt lớp 4 đầu ra 114
3.9 Các đường biểu diễn phần trăm tần suất điểm và hội tụ tiến
điểm môn Khoa học lớp 4 đầu ra
118
3.10 Biểu đồ mức độ nhận thức môn Khoa học lớp 4 đầu ra 118
3.11 Các đường biểu diễn phần trăm tần suất điểm và hội tụ tiến
điểm môn Tiếng Việt lần 2