Đề tài: Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm phát huy tính tích cực trong
tư duy của học sinh qua nhóm bài: “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội”
trong Giáo dục công dân lớp 11
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM
NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC TRONG TƯ DUY CỦA HỌC SINH
QUA NHÓM BÀI: “CÔNG DÂN VỚI CÁC VẤN ĐỀ CHÍNH TRỊ - XÃ HỘI”
TRONG GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 11
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Xã hội ngày càng phát triển, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa diễn ra
ngày càng mạnh mẽ, kéo theo đó giáo dục cũng phát triển không ngừng. Để đáp
ứng kịp thời những yêu cầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì giáo
dục và đào tạo có vai trò to lớn trong việc trực tiếp tham gia bồi dưỡng nguồn lực
con người. Con người phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, phong phú
về tinh thần, trong sáng về đạo đức là động lực và mục tiêu của công cuộc xây
dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta. Chính vì vậy, trong văn kiện Đại hội đại biểu
toàn quốc lần thứ VIII của Đảng cộng sản Việt Nam đã nhấn mạnh: “Giáo dục và
đào tạo phải xác định rõ mục tiêu, thiết kế nội dung, chương trình đổi mới phương
pháp giáo dục, đào tạo, lựa chọn, những nội dung có tính cơ bản, hiện đại. Tăng
cường giáo dục công dân, giáo dục lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác Lê - nin và tư
tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức và nhân văn, lịch sử dân tộc và bản sắc văn
hóa dân tộc, ý chí vươn lên vì tương lai của bản thân và tiền đồ của đất nước.
Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương pháp hiện đại vào quá
trình đào tạo ”
Đến đại hội X vẫn tiếp tục nhấn mạnh: “Nâng cao chất lượng giáo dục toàn
diện, đổi mới tổ chức, nội dung, phương pháp và dạy học ”
Điều đó đặt ra yêu cầu cho việc dạy học cần phải tăng cường nhiều hơn nữa
việc đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp học , bậc học, cần phải nghiên
cứu và triển khai việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại để bồi dưỡng
cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực tự giải quyết vấn đề.
Môn Giáo dục công dân có vị trí, vai trò đối với việc hình thành, phát triển
nhân cách học sinh THPT, đó là trực tiếp trang bị thế giới quan, nhân sinh quan,
thẩm mỹ và kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng
tạo ”
Xuất phát từ những lý do trên và nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn
Giáo dục công dân trong trường THPT, để học sinh nhận thức về môn Giáo dục
công dân một cách hiệu quả hơn. Và nhằm nâng cao hiểu biết về công cuộc xây
dựng CNXH ở nước ta hiện nay và một số chính sách của nhà nước nhằm giải
quyết một số vấn đề trong xã hội. Bên cạnh đó học sinh rèn luyện được những kĩ
năng như tìm hiểu, phân tích, đánh giá một số vấn đề trong đời sống chính trị - xã
hội, phân biệt sự khác nhau về bản chất giữa nhà nước XHCN với các nhà nước
trước kia, biết thực hiện các quyền dân chủ XHCN và tham gia tuyên truyền chính
sách của Nhà nước. Để từ đó các em tin tưởng và thực hiện tốt đường lối, chủ
trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, hình thành ý thức, trách nhiệm của
công dân đối với việc xây dựng, bảo vệ nhà nước chế độ XHCN. Chính vì vậy nên
trong quá trình giảng dạy tôi đã áp dụng nhiều phương pháp dạy học tích cực khác
nhau trong đó có phương pháp dạy học thảo luận nhóm. Với phương pháp này,
giúp phát huy tính chủ động, sáng tạo, năng lực diễn đạt, hợp tác, làm việc theo
nhóm của học sinh. Đó là một phấm chất quan trọng của người công dân trong xu
thế hội nhập, toàn cầu hóa ngày nay.
Bằng những kinh nghiệm của bản thân và thu nhận một số ý kiến đóng góp
từ quý thầy cô trong tổ bộ môn cùng với việc tham khảo ở đồng nghiệp về chất
lượng học tập của học sinh nên tôi đã thực hiện đề tài: “Sử dụng phương pháp
GVTH: Lại Thị Ngọc Xuyến Trang 2
Đơn vị: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh
Đề tài: Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm phát huy tính tích cực trong
tư duy của học sinh qua nhóm bài: “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội”
trong Giáo dục công dân lớp 11
thảo luận nhóm nhằm phát huy tính tích cực trong tư duy của học sinh qua
nhóm bài: “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội trong GDCD lớp 11”.
II. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1. Cơ sở lý luận
vừa nắm được kiến thức, kỹ năng mới, vừa nắm được phương pháp làm ra kiến
thức, kỹ năng đó, không đi theo những khuôn mẫu sẵn có, được bộc lộ và phát huy
tiềm năng sáng tạo.
GVTH: Lại Thị Ngọc Xuyến Trang 3
Đơn vị: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh
Đề tài: Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm phát huy tính tích cực trong
tư duy của học sinh qua nhóm bài: “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội”
trong Giáo dục công dân lớp 11
● Chú trọng rèn luyện phương pháp tự học cho người học trong quá
trình dạy học
Phương pháp dạy học tích cực xem việc rèn luyện phương pháp học tập cho
người học không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là một
mục tiêu dạy học.
Trong xã hội hiện đại đang biến đổi nhanh chóng với sự bùng nổ thông tin,
khoa học, kỹ thuật, công nghệ phát triển như vũ bão thì không thể nhồi nhét vào
đầu óc học sinh khối lượng kiến thức ngày càng nhiều. Phải quan tâm dạy cho học
sinh phương pháp học ngay từ bậc tiểu học và càng lên bậc cao hơn càng phải
được chú trọng.
Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học. Nếu rèn luyện
cho học sinh có được phương pháp, kỹ năng , thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho
học sinh lòng ham học, khơi dậy nội lực có trong mỗi con người, kết quả học tập
sẽ được nhân gấp bội. Vì vậy, xu hướng ngày nay là nhấn mạnh mặt hoạt động
học trong quá trình học; nỗ lực tạo sự chuyển biến từ học tập thụ động sang học
tập chủ động; vấn đề phát triển năng lực tự học cho người học không chỉ tự học ở
nhà sau bài lên lớp mà còn tự học trong mỗi bài học có sự hướng dẫn của giáo
viên và tự học suốt đời.
● Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác
Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của học sinh không đồng
đều khi áp dụng phương pháp dạy học tích cực buộc phải chấp nhận sự phân hóa
về cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học được thiết
giá để tự điều chỉnh cách học. Liên quan đến điều này, giáo viên cần tạo điều kiện
thuận lợi để người học được tham gia đánh giá lẫn nhau. Tự đánh giá và điều
chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cần cho sự thành đạt trong cuộc sống mà
nhà trường phải trang bị cho người học.
Theo hướng phát triển các phương pháp dạy học để đào tạo những con người
năng động, sớm thích nghi với đời sống xã hội thì việc kiểm tra, đánh giá không
thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kỹ năng đã có mà phải
khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyết những tình huống
thực tế.
Với sự trợ giúp của các thiết bị kỹ thuật, kiểm tra, đánh giá sẽ không còn là một
công việc nặng nhọc đối với giáo viên mà lại cho nhiều thông tin kịp thời hơn để
linh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạo hoạt động học.
Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, giáo viên không còn đóng vai
trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức mà còn trở thành người thiết kế, tổ
chức hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để người học tự lực
chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kỹ năng, thái độ
theo yêu cầu của chương trình. Trên lớp, học sinh hoạt động là chính, giáo viên có
vẻ nhàn nhã hơn nhưng trước đó, khi soạn bài, giáo viên đã phải đầu tư công sức,
thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động, mới có thể thực hiện bài lên
lớp với vai trò là người gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt
động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi của người học, giáo viên phải có trình độ
chuyên môn sâu rộng, có trình độ sư phạm lành nghề mới có thể tổ chức, hướng
dẫn các hoạt động của người học mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của
giáo viên.
1.3. Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân
Thảo luận nhóm là gì? Theo tác giả: Phan Trọng Ngọ “ Thảo luận nhóm là
phương pháp trong đó nhóm lớn (lớp học) được chia thành các nhóm nhỏ để tất cả
các thành viên ở trong lớp đều được làm việc, được bàn bạc và trao đổi về một chủ
đề cụ thể và đưa ra ý kiến chung của nhóm mình về vấn đề đó”.
GVTH: Lại Thị Ngọc Xuyến Trang 5
nhóm, tập thể, tính hợp tác rất kém”. Như vậy, lao động Việt Nam qua đào tạo tại
trường chưa hình thành được những kĩ năng cần thiết để làm việc, đặc biệt là kĩ
năng hợp tác trong làm việc nhóm.
Muốn đạt được các mục đích mà UNESCO đề ra và khắc phục thực trạng yếu
kém về kĩ năng làm việc nhóm, bản thân các em phải hứng thú say mê trong học
tập, rèn luyện kĩ năng ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Để làm được điều
đó, bản thân giáo viên phải kích thích năng lực tư duy sáng tạo của học sinh qua
các bài học bằng phương pháp mới. Chính vì vậy, tôi đã chọn phương pháp thảo
luận nhóm làm đề tài nghiên cứu của mình.
Theo nghiên cứu của dự án phát triển giáo dục phổ thông và Chiến lược phát
triển giáo dục trong thế kỷ XXI – Kinh nghiệm của các quốc gia, các tác giả đều
khẳng định vai trò tích cực của việc đổi mới phương pháp dạy học. Bên cạnh đó
GVTH: Lại Thị Ngọc Xuyến Trang 6
Đơn vị: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh
Đề tài: Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm phát huy tính tích cực trong
tư duy của học sinh qua nhóm bài: “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội”
trong Giáo dục công dân lớp 11
một số tác giả như: TS Nguyễn văn Cường, GS.TSKH. Bernd Meier…đều đưa ra
các phương pháp dạy học tích cực, có đề cập đến phương pháp thảo luận nhóm
trong quá trình dạy học.
Ngoài ra còn nhiều tác giả khác cũng bàn về phương pháp dạy học tích cực.
Tuy nhiên, chưa có tác giả nào bàn về việc ứng dụng cụ thể phương pháp thảo
luận nhóm trong giảng dạy môn Giáo dục công dân nhóm bài: “Công dân với các
vấn đề chính trị - xã hội”. Trong chuyên đề tôi chỉ giới hạn ở việc tiến hành tìm
hiểu và sử dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm giảng dạy theo hướng trên.
Đây là công việc tương đối mới về phương pháp dạy học Giáo dục công dân ở
trường THPT. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần làm phong phú nội dung bài học và
đáp ứng được yêu cầu đổi mới dạy học trong nhà trường hiện nay.
III. TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
1. Những giai đoạn cơ bản của dạy học bằng phương pháp thảo luận nhóm:
viên.
● Giai đoạn 2: Chia nhóm và giải quyết vấn đề:
Số lượng người học trong một nhóm thường vào khoảng từ 5 đến 10 (con số
này có thể tăng hoặc giảm tùy theo nhiệm vụ của nhóm, cơ sở vật chất hiện có,
trình độ của người học, thời gian giành cho nhiệm vụ, …). Thực tế thì mục tiêu
của học tập cộng tác là giúp người học thảo luận, trao đổi ý kiến và chất vấn nhau.
Nếu như có quá ít người trong một nhóm thì chúng ta không chắc là sẽ thu thập
được các quan điểm đa dạng và khác nhau. Ngược lại, nếu số lượng học sinh trong
nhóm quá lớn thì khó có thể cho phép từng thành viên tham gia trình bày quan
điểm của mình hoặc khó có thể quản lý được các ý kiến khác nhau.Vì vậy, việc
chia nhóm là một vấn đề cần phải nghiên cứu kĩ lưỡng để tránh các hạn chế trên.
Một nhóm lý tưởng là nhóm cho phép mọi thành viên tham gia diễn đạt ý kiến
của mình, bình luận và chất vấn ý kiến của người khác. Sự không đồng nhất giữa
các thành viên trong nhóm cũng là một chỉ tiêu đáng được quan tâm, nó cho phép
sản sinh ra nhiều ý kiến đa dạng hơn một nhóm đồng nhất. Sự không đồng nhất
biểu hiện ở các khía cạnh sau: đặc trưng của từng cá nhân (tuổi, giới tính, đạo đức
xã hội,…), học lực, khả năng nhận thức, tư duy, tổng hợp, kiến thức hiểu biết về
xã hội.
Có rất nhiều cách để thành lập nhóm theo các tiêu chí khác nhau, không nên áp
dụng một tiêu chí duy nhất trong cả năm học. Sau đây là một số cách chia nhóm
theo các tiêu chí khác nhau:
- Các nhóm gồm những người tự nguyện, cùng hứng thú
Cách chia này dễ tạo ra sự tách biệt giữa các nhóm trong lớp, vì vậy cách tạo
lập nhóm như thế này không nên là khả năng duy nhất. Bằng cách đếm số, phát
thẻ, bắt thăm, sắp xếp theo màu sắc,…các nhóm luôn luôn mới sẽ đảm bảo là tất
cả các học sinh đều có thể học tập chung nhóm với tất với tất cả các học sinh khác.
- Các nhóm ngẫu nhiên
Việc chia nhóm ngẫu nhiên có nguy cơ trục trặc sẽ cao. Tuy nhiên, học sinh
phải sớm làm quen với việc đó để thấy rằng cách lập nhóm như vậy là bình
thường.
túng của học sinh trong quá trình thảo luận để có sự gợi ý, hỗ trợ kịp thời.
● Giai đoạn 3: Giai đoạn hệ thống hóa kiến thức:
Sau khi viết phương án trả lời ra bảng hoặc ra giấy, nhóm trưởng thay mặt
nhóm đọc kết quả thảo luận trước lớp hoặc viết lên bảng. Giáo viên gọi học sinh
khác nhận xét, bổ sung. Sau đó giáo viên nhận xét, bổ sung, hoàn chỉnh và đưa ra
kết luận cuối cùng. Chỉ ra những kiến thức mà học sinh cần lĩnh hội, đặt vấn đề
cho bài tiếp theo hoặc vấn đề tiếp theo trong bài.
2. Vị trí, nhiệm vụ nhóm bài: “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội”
trong môn Giáo dục công dân lớp 11
GDCD là một môn học, chương trình nội dung các bài được sắp xếp theo một
cấu trúc logic chặt chẽ, được thực hiện theo quy trình tổ chức của quá trình dạy
học. GDCD là một môn học đặc biệt, là một bộ phận của quá trình giáo dục các
giá trị nhân cách (đạo đức, pháp luật, lối sống…) vì mục tiêu của môn học chính là
thực hiện mục tiêu của quá trình giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh.
Ở chương trình GDCD lớp 11 các em học 2 phần: phần 1 là “Công dân với
kinh tế”; phần 2 là “Công dân với các vấn đề chính trị xã hội”. Chính vì vị trí quan
trọng của môn GDCD mà nội dung phần 2 có ý nghĩa rất quan trọng trong quá
trình phát triển thái độ, tình cảm, niềm tin, nâng cao nhận thức xã hội ở học sinh,
GVTH: Lại Thị Ngọc Xuyến Trang 9
Đơn vị: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh
Đề tài: Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm phát huy tính tích cực trong
tư duy của học sinh qua nhóm bài: “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội”
trong Giáo dục công dân lớp 11
tạo ra động cơ đúng đắn giúp học sinh tự điều chỉnh hành vi, thói quen trong hoạt
động và cuộc sống hàng ngày của các em.
Nhiệm vụ của nhóm bài này là nhằm nâng cao hiểu biết về công cuộc xây
dựng CNXH ở nước ta hiện nay và một số chính sách của Nhà nước nhằm giải
quyết một số vấn đề trong xã hội. Bên cạnh đó học sinh rèn luyện được những kỹ
năng như tìm hiểu, phân tích, đánh giá một số vấn đề trong đời sống chính trị - xã
hội, phân biệt sự khác nhau về bản chất giữa nhà nước XHCN với các nhà nước
GVTH: Lại Thị Ngọc Xuyến Trang 10
Đơn vị: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh
Đề tài: Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm phát huy tính tích cực trong
tư duy của học sinh qua nhóm bài: “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội”
trong Giáo dục công dân lớp 11
Đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học và tính giáo dục trong giảng dạy là
đảm bảo sự thống nhất giữa hai mặt phẩm chất và năng lực trong nhân cách học
sinh.
● Nguyên tắc thứ 2 là trong khi dạy học môn GDCD phải đảm bảo sự
thống nhất giữa lý luận và thực tiễn. (nguyên tắc này xuất phát từ Lý luận nhận
thức của Chủ nghĩa Mác – Lênin)
Nguyên tắc này đòi hỏi giáo viên trong quá trình dạy học phải tổ chức, điều
khiển học sinh nắm vững chắc hệ thống tri thức lý thuyết khoa học, thấy được tác
dụng của những tri thức này đối với thực tiễn đồng thời hình thành cho học sinh
kỹ năng vận dụng tri thức đã học vào việc giải quyết những vấn đề của thực tiễn.
Để thực hiện nguyên tắc này trong dạy học nhóm bài: “Công dân với các vấn
đề chính – trị xã hội”, cần phải:
- Khi soạn giáo án, cần khai thác thực tiễn địa phương để làm phong phú bài
giảng như: số liệu mới nhất về dân số ở nước ta, các con sông, các nhà máy tại địa
phương bị ô nhiễm…
- Về nội dung dạy học, cần làm cho học sinh thấy rõ các khoa học nảy sinh là
do nhu cầu của thực tiễn và trở lại phục vụ thực tiễn. Chỉ ra sau khi học các bài
này các em có thể nêu ra những hành động cụ thể mà bản thân em đã thực hiện tại
gia đình, địa phương, nhà trường.
Ví dụ: Sau khi học xong bài: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường và
Chính sách quốc phòng và an ninh. Học sinh có thể nêu ra được những hành động
cụ thể mà bản thân đã thực hiện để bảo vệ môi trường, bảo vệ an ninh quốc gia…
● Thứ 3, nguyên tắc dạy học đảm bảo sự thống nhất giữa vai trò tự giác,
tích cực, độc lập của học sinh dưới tác động chủ đạo của giáo viên.
Xuất phát từ tính quy luật thống nhất biện chứng giữa dạy và học, nguyên tắc
- Về lựa chọn chủ đề thảo luận: Chủ đề thảo luận phải là những nội dung cơ bản,
trọng tâm, đồng thời là những tình huống có vấn đề, hấp dẫn buộc học sinh phải
động não.
Ví dụ: Khi dạy bài 11 và bài 12: Chính sách dân số và giải quyết việc làm
(GDCD – 11) và bài: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường (GDCD – 11) .
Giáo viên có thể nêu chủ đề cho học sinh thảo luận như sau: “Nếu là đại biểu quốc
hội em sẽ có đề xuất ý kiến như thế nào để giảm tỷ lệ gia tăng dân số và nâng cao
chất lượng dân số hoặc tạo ra nhiều việc làm ở nước ta hiện nay”; “Hãy thảo
luận nhóm để giải thích vì sao tài nguyên và môi trường ở nước ta hiện nay đang
bị cạn kiệt và ô nhiễm”.
- Để đảm bảo chất lượng của quá trình thảo luận cũng như chất lượng của giờ
lên lớp, giáo viên nên hướng dẫn học sinh đọc trước bài học và những vấn đề cần
lưu ý, nếu cần có thể giao bài tập nhóm về nhà để các em có thời gian chuẩn bị
trước.
- Khi xây dựng câu hỏi thảo luận cần lưu ý tới tính chất thực tế của vấn đề,
không nên tham nhiều nội dung bởi nếu kết hợp nhiều nội dung trong một câu hỏi
thảo luận sẽ gây ra sự nhàm chán, mất thời gian hoặc có thể vấn đề không được
giải quyết triệt để sẽ phá vỡ kết cấu bài giảng.
- Câu hỏi thảo luận không quá đơn giản nhưng cũng không mang tính chất
thách đố học sinh, môi trường học tập phải tạo ra được sự thoải mái ngay từ đầu
giữa học sinh và giáo viên.
- Giáo viên khi thực hiện điều phối lớp học phải là người có nhiều kinh
nghiệm thực tế và chắc về lý luận để có thể tóm lại vấn đề. Khi nội dung có khả
năng vượt ra ngoài tầm kiểm soát, giáo viên cần phải sử dụng câu hỏi hướng học
sinh quay trở lại nội dung. Đôi khi mâu thuẫn trong thảo luận có thể dẫn đến xung
đột cá nhân, lúc này giáo viên phải đóng vai trò là người hòa giải, mời các cá nhân
GVTH: Lại Thị Ngọc Xuyến Trang 12
Đơn vị: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh
Đề tài: Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm phát huy tính tích cực trong
tư duy của học sinh qua nhóm bài: “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội”
dân trong xu thế hội nhập, toàn cầu hóa ngày nay. Tuy nhiên, đây là một phương
pháp khó và để vận dụng thành công phương pháp này, giáo viên cần nắm vững
kiến thức, có quy trình thảo luận khoa học cùng với nghệ thuật sư phạm. Bên cạnh
đó, cần phải có điều kiện về cơ sở vật chất thuận lợi và sự kết hợp linh hoạt
phương pháp thảo luận nhóm với các phương pháp dạy học khác.
Trên đây là một số đặc điểm cần lưu ý khi áp dụng phương pháp thảo luận
nhóm trong dạy học môn Giáo dục công dân nói chung và dạy học môn Giáo dục
công dân nhóm bài “ Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội” nói riêng. Nhằm
nâng cao chất lượng dạy và học môn Giáo dục công dân trong trường THPT. Mỗi
GVTH: Lại Thị Ngọc Xuyến Trang 13
Đơn vị: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh
Đề tài: Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm phát huy tính tích cực trong
tư duy của học sinh qua nhóm bài: “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội”
trong Giáo dục công dân lớp 11
thầy cô giáo sẽ có sự lựa chọn phương pháp dạy học riêng tùy theo nội dung, yêu
cầu bài học. Lựa chọn và kết hợp phương pháp đúng sẽ mang lại kết quả cao cho
quá trình dạy và học. Để làm được điều này đòi hỏi năng lực sư phạm của thầy cô,
tất yếu mỗi thầy cô phải không ngừng học tập, bồi dưỡng, rèn luyện tri thức, đạo
đức, năng lực giảng dạy; thường xuyên đổi mới phương pháp, nội dung để dạy học
môn Giáo dục công dân đạt chất lượng cao.
5. Thiết kế một số bài giảng sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong
Giáo dục công dân lớp 11 phần “ Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội”
Bài 12:
CHÍNH SÁCH TÀI NGUYÊN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
(1 tiết)
I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC
Học xong bài này, HS cần đạt được:
1. Về kiến thức
- Hiểu được thực trạng tài nguyên, môi trường; phương hướng và biện pháp
cơ bản nhằm bảo vệ tài nguyên, môi trường ở nước ta hiện nay.
1. Ổn định lớp và kiểm tra sĩ số
2. Kiểm tra kiến thức bài cũ
Câu 1: Trình bày phương hướng cơ bản nhằm giải quyết vấn đề việc làm ở nước
ta hiện nay?
Câu 2: Có ý kiến cho rằng: “Nguyên nhân chính ảnh hưởng đến việc làm là sự
gia tăng dân số”. Theo em, ý kiến đó đúng hay sai? Vì sao?
3. Giảng bài mới
Giáo viên chiếu cho học sinh xem 2 đoạn phim ngắn nói về thực trạng tài
nguyên rừng và môi trường . Sau khi xem song GV gọi HS nhận xét về đoạn phim
đó.
GV nhận xét vào bài
Tài nguyên, môi trường có vai trò quan trọng đối với đời sống của mỗi con
người và sự phát triển của xã hội. Trên thế giới cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi
trường đã trở thành vấn đề nghiêm trọng. Cứu lấy trái đất nhiệm vụ chung của
nhân loại.
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài học
Hoạt động 1: GV hướng dẫn học sinh đọc thêm.
Và để HS nắm được nội dung mục tiêu, phương
hướng cơ bản của chính sách tài nguyên và bảo
vệ môi trường thì GV nêu khái quát về tình hình
tài nguyên, môi trường ở nước ta hiện nay.
GV kết luận: Tài nguyên, môi trường nước ta
phong phú, thuận lợi cho việc phát triển đất nước.
Nhưng đáng lo ngại hiện nay là tài nguyên đang
có nguy cơ bị cạn kiệt, môi trường bị ô nhiễm,
ảnh hưởng đến sự phát triển của xã hội và sức
khỏe của con người.
GV chuyển ý:
Để giải quyết những vấn đề trên, Đảng Nhà
nước ta đã đề ra những mục tiêu, phương hướng
áp dụng công nghệ hiện đại, khai thác, sử dụng có
kế hoạch, tiết liệm, hiệu quả để bảo vệ tài nguyên,
môi trường và phát triển bền vững.
GV hỏi: Em hiểu thế nào là bảo tồn đa dạng sinh
học?
Đa dạng hóa sinh học là sự phong phú về nguồn
gen, giống loài động thực vật và hệ sinh thái.
GV phân tích nội dung và kết luận
GV chuyển ý:
Để đạt được những mục tiêu trên thì nhà nước ta
đã đưa ra những phương hướng cơ bản nào?
GV chia lớp thành 4 nhóm thảo luận
Nhóm 1: Hãy nêu những hình thức giáo dục
tuyên truyền, xây dựng ý thức trách nhiệm bảo vệ
tài nguyên môi trường cho mọi người?
Nhóm 2: Nhà nước đã áp dụng những biện pháp
gì để phòng ngừa, ngăn chặn ô nhiễm, cải thiện
môi trường, bảo tồn thiên nhiên?
Nhóm 3: Khoa học và công nghệ có tác động như
thế nào đối với môi trường?
Nhóm 4: Hãy nêu một vài biện pháp nhằm khai
thác, sử dụng hợp lí, tiết kiệm tài nguyên thiên
nhiên?
HS tiến hành thảo luận (thời gian 5 phút)
Các nhóm thảo luận, cử đại diện trình bày kết
quả, nhóm khác nhận xét (nếu có).
GV nhận xét, giải thích thêm
- Nhà nước tạo điều kiện để mọi người dân tiếp
nhận thông tin về môi trường, xây dựng nếp sống
vệ sinh tiết kiệm, đẩy mạnh các phong trào quần
vệ môi trường thì nhà nước ta cũng phải đề ra các
biện pháp để ngăn chặn ô nhiễm, nâng cao chất
lượng môi trường như:
+ Phủ xanh đất trống đồi núi trọc để tăng độ che
phủ rừng .
+ Bảo vệ động thực vật quý hiếm có nguy cơ
tuyệt chủng (xây dựng vườn quốc gia, khu bảo
tồn…)
+ Khai thác thủy hải sản phải nuôi trồng giống
mới…
- Chúng ta cần phải chấm dứt tình trạng khai thác
bừa bãi gây lãng phí tài nguyên rừng, suy thoái tài
nguyên đất, thường xuyên cải tạo nguồn nước và
khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường…
- Để xử lí rác thải,khai thác tài nguyên thiên
nhiên và các hậu quả do việc ô nhiễm môi trường
gây ra thì con người không ngừng phát minh ra
những phương tiện kĩ thuật hiện đại.Chính như
vậy mới có thể sử dụng tiết kiệm nguồn tài
nguyên và làm cho môi trường xanh sạch đẹp.
GV kết luận, chuyển ý:
Trên đây là những phương hướng cơ bản của
chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường, để
thực hiên chính sách này có hiệu quả thì phụ
thuộc rất nhiều vào trách nhiêm cuả công dân.
Chúng ta đi vào phần tiếp theo.
Hoạt động 3:
HS thảo luận lớp
Câu hỏi: Hãy kể những hoạt động bảo vệ tài
nguyên và môi trường mà em biết hoặc trực tiếp
phương
- Tham gia dọn vệ sinh sạch sẽ vào những ngày
chủ nhật xanh, chiến dịch hoa phượng đỏ…
- Tham gia giờ trái đất…
GV đặt câu hỏi: Là học sinh đang ngồi trên ghế
nhà trường em phải làm gì để bảo vệ môi trường?
HS lần lượt trả lời
GV nhận xét, chốt lại kiến thức
- Tham gia tuyên truyền chính sách tài nguyên và
bảo vệ môi trường phù hợp với khả năng của bản
than, như: phân phát tờ rơi, vẽ tranh, biểu diễn
văn nghệ, thuyết trình,… để tuyên truyền về
chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường.
- Phản đối và sẵn sàng đấu tranh với các hành vi
gây hại cho tài nguyên, môi trường…
GV kết bài:
Bảo vệ tài nguyên, môi trường là yêu cầu bức
thiết của toàn nhân loại nói chung và Việt Nam
nói riêng. Có ý nghĩa đối với cả hiện tại và tương
lai, là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn quân, toàn
dân ta.
động bảo vệ môi trường ở địa
phương và nơi mình hoạt động
- Vận động mọi người cùng
thực hiện, đồng thời chống các
hành vi vi phạm pháp luật về tài
nguyên và bảo vệ môi trường
4. Củng cố:
Hãy chọn đáp án đúng
1. Cách xử lí rác thải nào dưới đây có thể đỡ gây ô nhiễm môi trường nhất
d. Sử dụng hợp lí tài nguyên, cả thiện môi trường, ngăn chặn tình trạng
huỷ hoại đang diễn ra nghiêm trọng, tránh xu hướng chạy theo lợi ích
trước mắt để gây hại cho môi trường.
5. Dặn dò:
1. Học sinh về làm bài tập trong SGK
2. Chuẩn bị bài 13: “Chính sách giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ,
văn hóa”.
Bài 13: CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO, KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ, VĂN HOÁ
(3tiết)
I/ MỤC TIÊU BÀI HỌC
Học xong bài này học sinh cần:
1.Về kiến thức
- Nêu được nhiệm vụ, phương hướng cơ bản để phát triển giáo dục – đào tạo ở
nước ta hiện nay
- Nêu được nhiệm vụ, phương hướng cơ bản để phát triển khoa học và công
nghệ ở nước ta hiện nay.
- Nêu được nhiệm vụ, phương hướng cơ bản để xây dựng nền văn hoá tiên tiến,
đậm đà bản sắc dân tộc ở nước ta hiện nay.
- Hiểu được trách nhiệm của công dân trong việc thực hiện chính sách giáo dục
và đào tạo, khoa học và công nghệ, chính sách văn hóa của Nhà nước.
2. Về kĩ năng
- Biết tham gia tuyên truyền và thực hiện chính sách giáo dục và đào tạo, khoa
học và công nghệ, chính sách văn hóa, phù hợp với khả năng của bản thân .
- Biết đánh giá một số hiện tượng gần gũi trong cuộc sống liên quan đến chính
sách giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, chính sách văn hóa.
3. Về thái độ
GVTH: Lại Thị Ngọc Xuyến Trang 19
Đơn vị: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh
Đề tài: Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm phát huy tính tích cực trong
Ngay sau khi giành được độc lập, chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “một dân tộc dốt
là một dân tộc yếu”. Thật vậy, muốn đưa dân tộc ta sánh vai với các nước thì phải
nâng cao sự hiểu biết của mọi người, phát huy những giá trị truyền thống của dân
tộc, tiếp thu được những thành tựu tiên tiến của KHKT đó chỉ có thể là sự
nghiệp của văn hoá, GD&ĐT, KH&CN. Tìm hiểu chính sách của Đảng và nhà
nước ta nhằm phát triển những lĩnh vực trên.
Tiết 1: CHÍNH SÁCH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài học
Hoạt động 1
Luật giáo dục 2005 điều 9: “Phát triển giáo dục
là quốc sách hàng đầu”
Luật giáo dục 2005 điều 13 : “Đầu tư giáo dục
là đầu tư phát triển”
1. Chính sách giáo dục và đào
tạo
a) Nhiệm vụ của giáo dục và
đào tạo:
GVTH: Lại Thị Ngọc Xuyến Trang 20
Đơn vị: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh
Đề tài: Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm phát huy tính tích cực trong
tư duy của học sinh qua nhóm bài: “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội”
trong Giáo dục công dân lớp 11
H: Theo em, giáo dục và đào tạo có nhiệm vụ
gì? Vì sao giáo dục và đào tạo được coi là quốc
sách hàng đầu?
HS trả lời, GV nhận xét, chốt lại
H: Dân trí là gì? Tại sao phải nâng cao dân trí?
- Dân trí là khái niệm chỉ về mức độ hiểu biết,
về trình độ nhận thức của người dân trong một
nước.
đánh giá chất lượng nguồn nhân lực của Việt
Nam chỉ đạt 3,79/10 điểm, chất lượng nguồn
nhân lực của chúng ta chưa cao. Vì vậy chúng ta
phải đào tạo ra đội ngũ người lao động có tay
+ Nâng cao dân trí
+ Đào tạo nhân lực
GVTH: Lại Thị Ngọc Xuyến Trang 21
Đơn vị: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh
ti: S dng phng phỏp tho lun nhúm nhm phỏt huy tớnh tớch cc trong
t duy ca hc sinh qua nhúm bi: Cụng dõn vi cỏc vn chớnh tr - xó hi
trong Giỏo dc cụng dõn lp 11
ngh khc phc tỡnh trng lao ng gin n
ca nc ta hin nay.
GV cho HS xem hỡnh nh minh ha
Bờn cnh ú chỳng ta phi o to i ng
chuyờn gia, nhng ngi tinh thụng, chuyờn sõu
v mt ngnh chuyờn mụn khoa hc, k thut.
V o to ra i ng nhng ngi qun lớ gii.
H: Nh nc bi dng nhõn ti nh th no?
- Cú ch thi, tuyn sinh bi dng nng
khiu, nhõn ti riờng.
- Hng nm nh nc cú gii thng nhõn ti
t Vit, gii thng nhõn ti t Vit l ni
tụn vinh hng nghỡn nhõn ti trờn mi min t
nc nhiu lnh vc nh: cụng ngh thụng tin,
khoa hc t nhiờn, y t, giỏo dc, bu chớnh
vin thụng
Hot ng 2
GV cho HS tho lun nhúm
- M rng quy mụ giỏo dc
- u tiờn u t cho giỏo dc
- Thc hin cụng bng xó hi
trong giỏo dc
- Xó hi húa s nghip giỏo dc
- Tng cng hp tỏc quc t
v giỏo dc v o to
GVTH: Li Th Ngc Xuyn Trang 22
n v: Trng THPT chuyờn Lng Th Vinh
ti: S dng phng phỏp tho lun nhúm nhm phỏt huy tớnh tớch cc trong
t duy ca hc sinh qua nhúm bi: Cụng dõn vi cỏc vn chớnh tr - xó hi
trong Giỏo dc cụng dõn lp 11
Kt lun: GD&T l hot ng cú mc ớch
ca xó hi nhm o to, bi dng v phỏt
trin mi con ngi v th cht, trớ lc v nhõn
cỏch, gúp phn giỏo dc con ngi Vit Nam
phỏt trin ton din, ỏp ng yờu cu ca s
nghip xõy dng v bo v T quc.
* Liờn h trỏch nhim ca bn
thõn hc sinh
4. Cng c bi hc:
GV dựng s cng c bi hc
* S h thng húa chớnh sỏch giỏo dc v o to
HS lm bi tp
Hóy ch ỏp ỏn ỳng:
Cõu 1. Giỏo dc v o to nc ta c coi l quc sỏch hng u vỡ:
A. Cú vai trũ quan trng nhm gi gỡn, phỏt trin v truyn bỏ vn minh nhõn
loi
B. L mt trong nhng ng lc quan trng thỳc y cụng nghip húa hin i
húa
cao
chất
l-
ợng,h
iệu
quả
Nõng
cao
dõn trớ
Đào
tạo
nhân
lực
Bồi
dỡng
nhân
tài
Trách nhiệm công dân
Xã
hội
hóa
sự
nghiệp
giáo
dục
Tăng
cờng
hợp
tác
quốc
Tranh ảnh, băng hình về việc thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong chiến
tranh và hiện nay của các lực lượng vũ trang, dân quân tự vệ.
III. PHƯƠNG PHÁP HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC
- Đàm thoại
- Thảo luận
IV. TRỌNG TÂM KIẾN THỨC BÀI HỌC
Trọng tâm của bài này là nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc và những phương hướng
cơ bản nhằm tăng cường quốc phòng và an ninh.
GVTH: Lại Thị Ngọc Xuyến Trang 24
Đơn vị: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh
Đề tài: Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm nhằm phát huy tính tích cực trong
tư duy của học sinh qua nhóm bài: “Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội”
trong Giáo dục công dân lớp 11
Làm cho học sinh hiểu: Nội dung của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, Tại sao phải
tăng cường quốc phòng và an ninh? Làm thế nào để tăng cường quốc phòng và an
ninh?
V. TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1. Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số
2. Kiểm tra kiến thức bài cũ:
Câu hỏi: Trách nhiệm của công dân đối với chính sách giáo dục đào tạo,
khoa học công nghệ, văn hoá?
3. Giảng bài mới:
Bác Hồ đã dạy “các vua Hùng đã có công dựng nước. Bác cháu ta phải cùng
nhau giữ nước”. Lịch sử đã chứng minh rằng dựng nước gắn liền với giữ nước là
quy luật tồn tại và phát triển của dân tộc ta. Ngày nay nhân dân ta đang xây dựng
đất nước trong hoà bình. Nhưng các thế lực thù địch vẫn luôn dùng mọi âm mưu,
thủ đoạn tinh vi để phá hoại công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của chúng ta.
Vậy chúng ta phải làm gì để bảo vệ vững chắc thành quả mà cha ông ta để lại?
Vai trò của quốc phòng và an ninh là gì?
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài học
phòng và an ninh:
- Phát huy sức mạnh tổng hợp
của khối đại đoàn kết toàn
dân tộc, của hệ thống chính
trị nội bộ.
GVTH: Lại Thị Ngọc Xuyến Trang 25
Đơn vị: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh
Copyright: Tài liệu đại học ©