Kinh nghiệm dạy- học văn bản Chiều tối (Mộ) – Hồ Chí Minh. Hoàng Trâm Anh- THPT Đoàn Kết Trang 1
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Chủ tịch Hồ Chí Minh là vị lãnh tụ thiên tài, nhà cách mạng lỗi lạc, đồng thời là một
nhà văn, nhà thơ lớn của dân tộc. Bên cạnh sự nghiệp cách mạng vĩ đại, Người để lại một
sự nghiệp văn học đa dạng, phong phú .Nhật kí trong tù chẳng những cung cấp cho ta
những hiểu biết về chế độ lao tù khắc nghiệt của chính quyền Tưởng Giới Thạch, mà
quan trọng hơn còn giúp ta hiểu rõ vẻ đẹp tâm hồn của nhà cách mạng, nhà thơ Hồ Chí
Minh. Đúng như nhà thơ Xuân Diệu đã nói: “cái hay vô song của tập thơ là chất người
cộng sản Hồ Chí Minh” (Yêu thơ Bác, tạp chí văn học số 5/1966) .
Cũng vì những giá trị tinh thần to lớn đó mà thơ văn của Bác nói chung và Nhật kí
trong tù nói riêng đã được đưa vào chương trình phổ thông. Cụ thể bài thơ Chiều tối
(Mộ) và bài đọc thêm Lai Tân đã được đưa vào giảng dạy trong chương trình Ngữ văn
lớp 11 . Lẽ dĩ nhiên, trước mỗi tác phẩm mới giáo viên không khỏi trăn trở, lo nghĩ: làm
thế nào để có một giáo án tốt, một giờ dạy hay, một lớp học sinh động, học sinh tích cực,
chủ động và hứng thú trong tiết học, mà đặc biệt là học sinh hiểu và cảm nhận được giá
trị của tác phẩm, đồng thời thể hiện sự đổi mới phương pháp dạy ở giáo viên Ngữ văn
trung học? Đó là những băn khoăn, trăn trở không chỉ ở riêng tôi mà còn ở tất cả những
giáo viên dạy Ngữ văn khác.
Và đặc biệt bài thơ Chiều tối ( Mộ) tuy rằng không phải là mới đối với những
giáo viên giảng dạy lâu năm nhưng với một giáo viên chưa dạy chương trình lớp 12 cũ
như tôi thì quả thật là mới mẻ. Đồng thời đây là một tác phẩm tương đối khó với học sinh
lớp 11, các em không dễ tiếp cận, giải mã. Trong khi đó kinh nghiệm giảng dạy của bản
thân tôi tích lũy chưa nhiều, tư liệu tham khảo cũng hạn chế.Vì vậy, với vốn kinh nghiệm
còn khiêm tốn của bản thân, tôi chỉ xin được trao đổi với quý đồng nghiệp cách giảng dạy
một bài cụ thể, bài Chiều tối (Mộ - Hồ Chí Minh). Bởi theo tôi, Chiều tối là bài tiêu biểu
cho vẻ đẹp tâm hồn, ý chí nghị lực phi thường, tinh thần lạc quan yêu đời cùng tấm lòng
nhân đạo bao la đến quên mình của Bác. Dạy bài học này cũng là cách giúp các em có ý
thức tự bồi dưỡng tâm hồn và tìm hiểu về tấm gương của Bác để từ đó các em có thể tự

kiến kinh nghiệm này.
2.NỘI DUNG, BIỆN PHÁP THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
a. ĐẶC ĐIỂM TÌNH HÌNH KHI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
* Thuận lợi
- Sự nghiệp và tên tuổi của Bác đã đi sâu vào trong tâm trí mỗi người dân Việt. Chúng
ta đã được biết về Bác qua các bài học lịch sử, qua các tác phẩm thơ văn đã được học. Đó
là một thuận lợi, là cơ sở để các em có thể dễ dàng cảm thụ bài thơ.
- Tư liệu về cuộc đời, thơ văn của Bác rất nhiều để giáo viên cũng như học sinh tìm
hiểu tham khảo.
- Nhà trường luôn quan tâm, tạo mọi điều kiện thuận lợi như hỗ trợ phòng máy, trang
thiết bị khi giáo viên có kế hoạch ứng dụng CNTT trong dạy học; các giáo viên trong tổ
góp ý, động viên, giúp đỡ nhiệt tình.
- Bên cạnh đó, bản thân tôi cũng luôn có ý thức đổi mới phương pháp dạy học, mong
muốn tạo ra một giờ học có hứng thú cho học sinh.
* Khó khăn
- Tìm hiểu để làm bật vẻ đẹp tâm hồn Bác qua một bài thơ trong thời lượng 45 phút
của tiết học là điều không dễ, nhất đây là một bài thơ chữ Hán.
- Đối tượng học sinh của tôi dạy , năm học 2010-2011 có 2 lớp 11 : lớp 11B8 rất ít
học sinh khá giỏi ít chủ yếu là học sinh trung bình và yếu kém, lớp 11A2 là học sinh học
ban A , nhiều em còn có tư tưởng xem nhẹ môn Ngữ văn, cho rằng môn xã hội không
cần học nhiều, chỉ tập trung các môn tự nhiên, ngoại ngữ nên không có sự đầu tư cần
thiết cho môn học.
b. NỘI DUNG THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
PHẦN 1: MỤC ĐÍCH YÊU CẦU CỦA BÀI DẠY: Giúp HS:
* Kiến thức:
- Cảm nhận được một vẻ đẹp của bức tranh chiều tối và vẻ đẹp của tâm hồn Hồ Chí
Minh: sự kết hợp hài hòa giữa chiến sĩ và thi sĩ, giữa yêu nước và nhân đạo.
- Thấy được vẻ đẹp của thơ trữ tình Hồ Chí Minh: sự kết hợp hài hòa giữa màu sắc cổ
điển và hiện đại, giữa chất thép và chất tình.
* Kĩ năng: - Đọc –hiểu tác phẩm trữ tình .

bố cục, nội dung bài thơ.
- Bài soạn: Để tránh tình trạng học sinh lười soạn bài mà chỉ lấy sách tham khảo chép,
tôi yêu cầu các em soạn bài theo câu hỏi mà giáo viên đưa ra sát với nội dung bài giảng.
Với bài học này, tôi yêu cầu các em thực hiện các việc sau:
+ Đọc kĩ phần Tiểu dẫn và ghi lại những hiểu biết của em về tập Nhật kí trong tù; hoàn
cảnh sáng tác, xuất xứ của bài thơ Chiều tối, chia bố cục.
+ Bức tranh chiều tối hiện ra với những hình ảnh nào? Nhận xét về bút pháp nghệ thuật
được thể hiện trong bài thơ?
Kinh nghiệm dạy- học văn bản Chiều tối (Mộ) – Hồ Chí Minh. Hoàng Trâm Anh- THPT Đoàn Kết Trang 4
+ Qua bài thơ, em có nhận xét gì về vẻ đẹp tâm hồn của Bác?
+ Đặc sắc nghệ thuật của bài thơ?
- Khuyến khích học sinh tìm đọc tập Nhật kí trong tù, một số bài viết về tập Nhật kí
trong tù và bài thơ Chiều tối.
Đây là sự chuẩn bị có tính chất tích cực, tự giác có tác dụng làm tiền đề, cơ sở để giáo
viên phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong quá trình lĩnh hội bài mới. Như
vậy để tiết học đạt hiệu quả cao phải có sự hợp tác tích cực từ hai phía: GV và HS.

PHẦN 3:NỘI DUNG BÀI GIẢNG (hoạt động chính của giáo viên và học sinh)
I. Tìm hiểu chung
Giới thiệu khái quát về tập thơ Nhật kí trong tù, hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ, chủ đề của
bài thơ Chiều tối.
1/ Tập thơ Nhật kí trong tù:
Hỏi (tái hiện): Nhật kí trong tù ra đời trong hoàn cảnh nào?
Học sinh trả lời
GV giới thiệu:
- Hoàn cảnh ra đời: Tháng 8/1942, với danh nghĩa là đại biểu của Việt Nam độc lập đồng
minh hội và Phân bộ quốc tế phản xâm lược của Việt Nam, Nguyễn Ái Quốc lấy tên là
Hoàng Trâm Anh- THPT Đoàn Kết Trang 6
+ Giá trị nội dung:
. Bức tranh hiện thực tố cáo chế độ nhà tù, chế độ xã hội Tưởng Giới Thạch.
. Tấm lòng đại nhân, đại trí, đại dũng của Bác -> có thể coi Nhật kí trong tù là một
bức chân dung tự hoạ con người tinh thần Hồ Chí Minh.
+ Nghệ thuật: kết hợp nhiều bút pháp: tự sự và trữ tình, trữ tình và trào phúng, cổ điển
và hiện đại, hiện thực và lãng mạn,…
Tóm lại: Giá trị của Nhật kí trong tù phong phú ở nhiều mặt.
GV giới thiệu một số lời nhận xét về tập Nhật kí trong tù .
Theo nhà thơ Hoàng Trung Thông “…Toàn bộ tập thơ đó là một tuyên ngôn về tự do với
tấm lòng yêu thương, tinh thần kiên quyết, với khí phách anh hùng của một người cộng
sản vĩ đại”, giá trị của Nhật kí trong tù thâu tóm ở hai điểm chủ yếu: chất thép và tình
người.
Tôi đọc trăm bài trăm ý đẹp
Ánh đèn tỏa rạng mái đầu xanh
Vần thơ của Bác vần thơ thép
Mà vẫn mênh mông bát ngát tình.
(Cảm tưởng đọc Thiên gia thi – Hoàng Trung Thông)
Nhà thơ Tố Hữu nhận xét: “Bấy lâu người ta chỉ hiểu người chiến sĩ cách mạng là thép ở
mũi nhọn chiến đấu. Trong tập thơ này ta hiểu rõ thêm người cộng sản là tình. Tình ở đây
là tình yêu thương đất nước; cuộc sống và con người. Chủ yếu ở đây ta tìm hiểu khai thác
tình cảm với con người”.
Theo Phong Lê“…Điều quan trọng là, với tất cả phẩm chất của một nghệ thuật lớn, Nhật
kí trong tù đã sống cuộc sống xứng đáng của nó, nó đã gieo trồng được những giá trị văn
minh và nhân đạo cao nhất vào đời sống tinh thần của nhân dân Việt Nam. Biết bao
người, trong đó có không ít nhà văn hóa lớn, hoặc nghệ sĩ tên tuổi ở trong nước và trên
thế giới đã nói về giá trị lớn của tập thơ…” .
Kinh nghiệm dạy- học văn bản Chiều tối (Mộ) – Hồ Chí Minh.

Kinh nghiệm dạy- học văn bản Chiều tối (Mộ) – Hồ Chí Minh. Hoàng Trâm Anh- THPT Đoàn Kết Trang 9

Một số trang bìa của Nhật ký trong tù

2. Bài thơ Chiều tối:
a. Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ của bài thơ:
Hỏi (tái hiện): Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh nào? Nêu xuất xứ của bài thơ?
Trả lời: Bài thơ được Bác sáng tác trên đường chuyển từ nhà lao Tĩnh Tây sang nhà lao
Thiên Bảo vào lúc buổi chiều tối cuối thu 1942. Đây là bài thơ thứ 31/134 bài trong tập
thơ Nhật kí trong tù.
GV gọi HS đọc bài thơ, sau đó GV đọc lại một lần. Yêu cầu đọc diễn cảm, đúng nhịp thơ,
hai câu đầu đọc chậm rãi, trầm buồn; hai câu cuối giọng đọc vui tươi, ấm ở câu thơ cuối,
ở chữ hồng, đọc hơi to và kéo dài hơn.
b. Thể thơ:
Hỏi: (phát hiện) Bài thơ được viết theo thể thơ gì?
TL: Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.
Chủ đề:
Hỏi (gợi mở):
- Bức tranh chiều tối bao gồm những hình ảnh nào? Cảnh được miêu tả là cảnh vật ở
đâu? Vào lúc nào?
- Tình cảm của tác giả đối với cảnh vật, con người? Vẻ đẹp tâm hồn nhà thơ- chiến sĩ?
HS trả lời và thâu tóm thành chủ đề của bài thơ.
Chủ đề: Qua bức tranh chiều tối nơi xóm núi, bài thơ thể hiện tình yêu thiên nhiên, cuộc
sống, con người và bản lĩnh phi thường, tinh thần lạc quan cách mạng của người chiến sĩ

tâm hồn người tù Hồ Chí Minh. Chính vì vậy, tôi muốn làm bật cả hai nội dung trên bên
cạnh đặc sắc nghệ thuật. Đó là lí do mà bài này tôi không đi theo kết cấu của các tài liệu
mà tìm cho mình một hướng tiếp cận riêng: đọc – hiểu bài thơ theo chủ đề.
- Bức tranh chiều tối (gồm bức tranh thiên nhiên và bức tranh cuộc sống con người).
- Vẻ đẹp tâm hồn nhà thơ, chiến sĩ.
- Đặc sắc nghệ thuật.
1. Bức tranh chiều tối:
a. Bức tranh thiên nhiên (hai câu đầu):
Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ,
Cô vân mạn mạn độ thiên không ;
(Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ,
Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không)
Kinh nghiệm dạy- học văn bản Chiều tối (Mộ) – Hồ Chí Minh. Hoàng Trâm Anh- THPT Đoàn Kết Trang 11 Cảnh chiều tối (hình minh họa)

Hỏi (phát hiện): Ở hai câu đầu, bức tranh thiên nhiên hiện lên như thế nào (không gian,
thời gian, cảnh vật)?
Trả lời: Hai câu đầu là bức tranh thiên nhiên miền sơn cước lúc chiều tà được phác họa
với hai hình ảnh:
+ Cánh chim bay về rừng tìm chốn ngủ,
+ Chòm mây lẻ loi trôi lơ lửng giữa tầng không .
Hỏi (nâng cao): So với thơ ca cổ, bức tranh thiên nhiên trong hai câu đầu có gì giống và
khác? Từ đó, em phát hiện được điều gì kín đáo ẩn giấu sau bức họa bằng ngôn từ?
(dành cho HS khá, giỏi)
HS suy nghĩ và tự do phát biểu ý kiến.

+ Lấy động tả tĩnh: sự chuyển động nhẹ nhàng của làn mây và cánh chim mỏi gợi sự
tĩnh lặng ở miền sơn cước lúc chiều buông.
+ Tả cảnh ngụ tình
+ Cách cảm nhận thời gian: chim bay về tổ báo hiệu thời gian của buổi chiều tối.
 Cảnh vật chiều buồn nhưng không ảm đạm mà nên thơ, êm đềm, thanh cao, khoáng
đạt. Cảnh tuy cô đơn (chim mỏi mệt, mây cô đơn) nhưng không lạnh lẽo mà ấm áp
(chim: tìm về chốn ngủ, tổ ấm, mây: lững lờ giữa tầng không gợi cảm giác tự do thanh
thản, không hề bị trói buộc). -> cái nhìn đồng cảm đối với cảnh vật.
b. Bức tranh cuộc sống con ngƣời: (hai câu cuối)
Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,
Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng.
(Cô em xóm núi xay ngô tối,
Xay hết, lò than đã rực hồng)

Hình ảnh thiếu nữ xay ngô (hình minh họa)

Hỏi (phát hiện): Bức tranh cuộc sống con người được mở ra với hình ảnh nào?Nhận xét
về cách chuyển điểm nhìn của tác giả trong bài thơ?
Kinh nghiệm dạy- học văn bản Chiều tối (Mộ) – Hồ Chí Minh. Hoàng Trâm Anh- THPT Đoàn Kết Trang 13
Trả lời: Bức tranh cuộc sống con người được mở ra với hình ảnh cô thôn nữ xóm núi
xay ngô -> điểm nhìn của tác giả trong bài thơ chuyển từ viễn cảnh sang cận cảnh, từ cao
xa xuống gần thấp, từ bức tranh thiên nhiên sang bức tranh cuộc sống con người gần gũi,
chân thực.
GV liên hệ mở rộng vấn đề: Trong thơ cổ, hình ảnh thiên nhiên luôn đóng vai trò trung
tâm, con người có xuất hiện cũng rất nhỏ bé, mờ nhạt. Bài thơ Qua đèo Ngang (Bà
Huyện Thanh Quan) là một ví dụ:
“…Lom khom dưới núi, tiều vài chú


Hoàng Trâm Anh- THPT Đoàn Kết Trang 14

Hình ảnh “lò than rực hồng” (hình minh họa)
GV bình: Câu thơ thứ ba của bản dịch thơ dịch thừa chữ tối. Bài thơ không có từ tối
nhưng thời gian tối của bức tranh được gợi ra từ chính hình ảnh lò than rực hồng. Có một
sự đối lập tương phản giữa ánh sáng của lò than với bóng tối của xóm núi. Chỉ cần nhìn
lò than đỏ, người ta cũng nhận ra bóng tối đã về bao trùm vạn vật. Bút pháp "vẽ mây nẩy
trăng" được sử dụng thành công.
GV giới thiệu đoạn bình luận của giáo sư Lê Trí Viễn để HS vừa hiểu rõ ý thơ này vừa
học tập cách bình giảng: “ Đúng là xay ngô tối nhưng đặt chữ “tối” vào đây thì sớm quá,
lộ quá. Nguyên văn không nói đến “tối” mà tự nhiên nói đến, thời gian trôi dần theo cánh
chim và làn mây, theo những vòng xoay của cối ngô, quay quay mãi, ma bao túc…bao
túc ma hoàn” và đến khi cối xay dừng lại thì “lô dĩ hồng”, lò đã rực hồng, tức trời tối,
trời tối thì lò rực lên (Lê Trí Viễn, Đọc lại bản dịch Nhật kí trong tù, NXB Tác phẩm
mới, số 8 -1970).
Hỏi (phát hiện): Nhận xét hướng vận động của tứ thơ, hình tượng thơ từ hai câu đầu
đến hai câu cuối ? Hãy trả lời câu hỏi đó bằng cách hoàn thành bảng sau.
HS suy nghĩ trả lời.
Hai câu đầu
Hai câu sau
Bức tranh thiên nhiên
………………
Cảnh vật: cánh chim, chòm mây
………………
Không gian: núi rừng hoang vu
………………
Thời gian: chiều tà
………………


Trả lời: Bức tranh cuộc sống con người ấm áp và đầy ánh sáng.
GV cho HS chốt lại nội dung ở phần 1 và rút ra tiểu kết.
Tiểu kết: Bài thơ vận động từ cảnh chiều âm u, tăm tối đến ánh sáng rực hồng ấm áp, từ
nỗi buồn đến niềm vui, từ bút pháp Đường thi chuyển sang bút pháp hiện thực.
2. Vẻ đẹp tâm hồn nhà thơ- chiến sĩ:
Câu hỏi thảo luận nhóm:
GV chia lớp làm 4 nhóm và yêu câu các em thảo luận trong thời gian 5 phút.
Bài thơ thuộc nhóm những sáng tác được viết nên từ những cuộc chuyển lao. Mà chuyển
lao đối với những người tù là một cực hình. Bác bị giải đi từ lúc “Gà gáy một lần đêm
chửa tan” (Giải đi sớm), phải trải qua “Năm mươi ba cây số một ngày” ( Mới đến nhà
lao Thiên Bảo) trong tình cảnh xiềng xích thay dây trói. Đặt bài thơ này trong hoàn
cảnh ra đời của nó, em cảm nhận được điều gì vể vẻ đẹp tâm hồn và nhân cách Hồ Chí
Minh?
HS thảo luận nhóm, đại diện nhóm trả lời.
GV chốt lại một số ý và bình:
- Đầu tiên, ta dễ nhận thấy ở Bác chan chứa tình yêu thiên nhiên, yêu con người, yêu
cuộc sống; tinh thần lạc quan cách mạng và bản lĩnh phi thường của người tù cộng sản.
Chiều tối là thời khắc cuối cùng của một ngày. Với Bác đây là chặng cuối cùng của
một ngày đày ải. Thời gian và hoàn cảnh như vậy dễ gây nên trạng thái mệt mỏi, buồn
chán. Thế mà cảm hứng thơ lại đến với Bác. Bác quên đi mệt mỏi để hòa mình vào thiên
Kinh nghiệm dạy- học văn bản Chiều tối (Mộ) – Hồ Chí Minh. Hoàng Trâm Anh- THPT Đoàn Kết Trang 16
nhiên, vào cuộc sống của con người. Cảnh vật thiên nhiên : cánh chim, chòm mây, bầu
trời đều là những cảnh vật được cảm nhận từ trên cao, trong không gian cao rộng, khoáng
đạt. Người ta nhận ra tư thế của một con người luôn ngẩng cao đầu với một ý chí, nghị
lực mạnh mẽ, với một tâm hồn rộng mở đón nhận vạn vật vào trong lòng mình.
 phong thái ung dung, tự tại, bình thản trong hoàn cảnh khắc nghiệt.
Nếu không có ý chí, nghị lực phi thường và sự tự do, tự tại về tinh thần thì khó có

- Thủ pháp đối lập, điệp liên hoàn,…
III. Tổng kết:
GV đặt câu hỏi tổng kết bài học: Qua kiến thức trên đây, em hãy tổng kết lại nội dung
và nghệ thuật của bài thơ ?
Trả lời :
Kinh nghiệm dạy- học văn bản Chiều tối (Mộ) – Hồ Chí Minh. Hoàng Trâm Anh- THPT Đoàn Kết Trang 17
+ Nội dung : bài thơ cho thấy tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống ; tinh thần lạc quan,
yêu đời, ý chí nghị lực phi thường vượt lên hoàn cảnh khắc nghiệt của nhà thơ chiến sĩ
Hồ Chí Minh.
+ Nghệ thuật :
. Sự kết hợp hài hòa giữa chất thép và tình
. Bài thơ đậm sắc thái nghệ thuật cổ điển mà hiện đại.
 GV chốt lại bằng Ghi nhớ (sgk/42)
PHẦN 4 :CỦNG CỐ - HƢỚNG DẪN TỰ HỌC
- Củng cố :
Em hãy chọn câu trả lời đúng nhất.
Câu 1: Xuất xứ của bài thơ Chiều tối?
A. Bài thứ 30/134 của tập Nhật kí trong tù
B. Bài thứ 31/134 của tập Nhật kí trong tù
C. Bài thứ 30/134 của tập Nhật kí trong tù
D. Bài thứ 30/134 của tập Nhật kí trong tù
Câu 2: Từ nào dưới đây được coi là nhãn tự của bài thơ?
A. Thiếu nữ C. Hồng
B. Ma bao túc D. Sơn thôn
Câu 3: Tại sao bài thơ “Chiều tối” của Hồ Chí Minh mang vẻ đẹp cổ điển?
A. Vì được viết theo thể thơ tứ tuyệt Đường luật, hàm súc, cô đọng (ý tại ngôn ngoại).
B. Vì tác giả sử dụng hình ảnh ước lệ tượng trưng.

cuộc sống ; tấm lòng nhân đạo bao la đến quên mình ; đó là tinh thần lạc quan luôn có ý
thức vươn lên trong cuộc sống. Dù trong hoàn cảnh nào, chúng ta cũng không bao giờ
được trở thành nạn nhân bất lực trước hoàn cảnh mà phải biết vượt lên trên hoàn cảnh để
thực hiện
được những mục tiêu mà mình đã đề ra trong học tập cũng như trong cuộc sống và phải
rèn đức, luyện tài để trở thành người công dân có ích.
- Hƣớng dẫn tự học :
+ Học thuộc lòng phần phiên âm và bản dịch thơ.
+ Làm bài tập : Có ý kiến cho rằng : thơ Hồ Chí Minh đậm chất Đường thi mà lại rất
hiện đại. Có thể nhận thấy điều này trong bài Chiều tối như thế nào ?
III. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƢỢC TRONG QUÁ TRÌNH VẬN DỤNG
Qua thực tế giảng dạy, với tư cách là người tổ chức, hướng dẫn và phát huy vai trò chủ
động tích cực sáng tạo của học sinh, tôi thấy các em rất hào hứng trong học tập, không
khí giờ học sinh động hơn. Chính vì có sự chuẩn bị ở nhà nên các em đã hiểu một phần
nào về bài thơ vì vậy, các em thảo luận rất sôi nổi, hăng hái phát biểu, mạnh dạn trình
bày những suy nghĩ của mình, có sự tìm tòi, sáng tạo.
Và thực tế đã cho thấy: Tiết dạy khá sinh động, nhịp nhàng, ăn khớp, rèn luyện được khả
năng tư duy cho học sinh, tránh áp đặt kiến thức và quan trọng nhất là đa số học sinh hiểu
bài, có ấn tượng sâu sắc về bài thơ. Tôi cảm thấy hài lòng vì qua bài học này tôi không
chỉ đã khơi dậy được niềm đam mê và sự hứng thú cho học sinh trong giờ Ngữ văn mà
còn giúp các em hiểu hơn về Bác –một con người vĩ đại nhưng cũng rất đơn sơ, giản dị,
cảm phục về tấm gương của Bác. Và điều làm tôi hài lòng hơn là các em đã biết vận dụng
kiến thức vào bài kiểm tra 15 phút khi tôi ra 2 câu hỏi:
- Câu 1: Vẻ đẹp tâm hồn nhà thơ - chiến sĩ Hồ Chí Minh thể hiện trong bài thơ Chiều tối.
- Câu 2: Trình bày cảm nhận của em về vẻ đẹp của bút pháp cổ điển hoà quyện với tinh
thần hiện đại trong bài thơ.
Theo tôi, đề bài trên không khó nhưng cũng không phải dễ. Để làm tốt, HS không chỉ
học thuộc bài mà các em phải hiểu bài, phải biết vận dụng kiến thức, khái quát kiến thức,
tổng hợp kiến thức và sáng tạo trong cách trình bày ý, lập luận, diễn đạt …trên những cái
có sẵn. Kết quả đạt được như sau:

IV. KẾT LUẬN
Qua tiết học, tôi đã giúp các em hiểu và có cái nhìn sâu sắc về chân dung của Bác
trong những ngày bị chế độ nhà tù Tưởng Giới Thạch giam cầm, các em càng kính yêu
Bác hơn, càng hiểu và trân trọng hơn những giá trị tinh thần, những đức tính cao đẹp,
những bài học cao quí mà Bác đã để lại cho chúng ta và cho muôn đời sau.
Tìm hiểu về cuộc đời và tâm hồn của Bác thông qua một bài thơ là một việc làm
không hề dễ dàng. Trong một phạm vi nhỏ hẹp của một tiết học, tôi muốn cùng các em
cảm nhận được tình yêu thiên nhiên, yêu con người, yêu cuộc sống; tinh thần lạc quan
cách mạng và bản lĩnh phi thường, tấm lòng nhân đạo bao la đến quên mình của nhà thơ -
chiến sĩ- người tù cộng sản Hồ Chí Minh những ngày trong chốn lao tù.
Vậy để tác phẩm có thể khắc sâu vào trí nhớ của học sinh, giáo viên cần có sự sáng
tạo, đổi mới phương pháp truyền thụ. Đó là điều làm tôi băn khoăn, trăn trở và đi đến với
đề tài này.
Qua quá trình thực hiện bài giảng, từ các kết quả đạt được, tôi rút ra được một số bài
học kinh nghiệm sau:
- Đầu tư hợp lí, chuẩn bị giáo án kỹ càng , phải biết kết hợp nhuần nhuyễn các phương
pháp phù hợp với nội dung và kiểu bài lên lớp.
- Đặc biệt là cần chuẩn bị và sử dụng tốt đồ dùng dạy học, vận dụng phương pháp trực
quan (ứng dụng công nghệ thông tin) vì nó sẽ “tiết kiệm”cho ta một lượng thời gian
không ít, giúp giáo viên dễ khơi nguồn, lớp học sẽ sinh động, tiết dạy không khô khan,
nặng nề đơn điệu. Nhờ đó, giáo viên có thời gian liên hệ, mở rộng kiến thức cho học sinh,
giúp các em nắm vững bài học và toàn diện hơn về kiến thức.
- Để tiết học tiến hành theo đúng tiến trình thời gian và đạt hiệu quả cao, phát huy vai trò
tích cực chủ động sáng tạo của học sinh, giáo viên cần chú trọng đến phần hướng dẫn học
sinh chuẩn bị bài ở nhà. Cách hướng dẫn phải rõ ràng, sát với nội dung trọng tâm, “vừa
sức” với học sinh.
- Trong quá trình tiến hành tiết dạy, giáo viên phải thật khéo léo kết hợp từ khâu phát vấn
đến giảng bình, trình chiếu, ghi bảng. Có như thế, bài giảng mới nhịp nhàng, ăn khớp ,
đầy đủ kiến thức mà vẫn đúng thời gian qui định. Đặc biệt, cần phân bố thời gian hợp lí
cho từng khâu, từng công đoạn…


Kinh nghiệm dạy- học văn bản Chiều tối (Mộ) – Hồ Chí Minh. Hoàng Trâm Anh- THPT Đoàn Kết Trang 21
V. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1/ Sách Giáo Khoa – Sách giáo viên Ngữ văn 11 – NXB Giáo Dục.
2/ Đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn.
3/ Một số thông tin, hình ảnh từ Internet.
Hoàng Trâm Anh- THPT Đoàn Kết Trang 22
VI. MỤC LỤC
I. Lí do chọn đề tài
II.Tổ chức thực hiện đề tài
1. Cơ sở lí luận
2. Nội dung biện pháp thực hiện đề tài
a. Đặc điểm tình hình khi thực hiện đề tài
* Thuận lợi
* Khó khăn
b. Nội dung thực hiện đề tài
Phần 1 : Mục đích yêu cầu của bài dạy
Phần 2 : Những chuẩn bị cần thiết cho bài dạy
Phần 3 : Nội dung bài giảng
I. Tìm hiểu chung
1.Tập thơ Nhật kí trong tù
2. Bài thơ Chiều tối
II. Đọc- hiểu bài thơ
1. Bức tranh Chiều tối
2. Vẻ đẹp tâm hồn nhà thơ – chiến sĩ
3. Đặc sắc nghệ thuật
III. Tổng kết
Phần 4 : Củng cố - hướng dẫn tự học
III. Kết quả đạt đƣợc trong quá trình vận dụng
IV. Kết luận