Một số biện pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ động của học sinh lớp 1 qua môn toán

I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Tên đề tài:
“Một số biện pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ động của
học sinh lớp 1 qua môn toán”.
2. Lý do chọn đề tài:
Đất nước ta đang trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, cần có
những con người có tri thức và trí tuệ, có khả năng nắm bắt khoa học kĩ thuật.
Để có những con người như thế chỉ có con đường giáo dục. Bậc tiểu học là
bậc học nền tảng nhằm hình thành cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn
lâu dài về tri thức, trí tuệ thẩm mĩ, tạo tiền đề cho việc học tập tiếp theo và
phát triển toàn diện.
Mỗi môn học đều có vai trò quan trọng góp phần vào việc hình thành
nhân cách học sinh. Trong đó môn toán ở lớp 1 giữ vai trò hết sức quan trọng,
bởi toán lớp 1 cung cấp cho các em những kiến thức đầu tiên, là cơ sở cho
việc phát triển kỹ năng tính toán và tư duy, giúp học sinh nhanh chóng hoàn
thiện mình. Hiện nay, chương trình toán tiểu học cao đòi hỏi học sinh đạt
được chuẩn về kiến thức, kỹ năng. Ngoài ra học sinh còn được tăng cường
kiến thức, kỹ năng vào buổi 2. Điều đó rất khó khăn, với yêu cầu là học sinh
học tập một cách chủ động, tích cực trong lĩnh hội tri thức, tự phán đoán, giải
quyết các bài tập. Giáo viên chỉ là người hướng dẫn, không giảng giải nhiều.
Đối tượng học sinh không đồng đều, có học sinh mồ côi, học sinh có hoàn
cảnh khó khăn, học sinh khuyết tật học hòa nhập, nhận thức chậm, gia đình ít
quan tâm, thêm vào đó là học sinh lớp 1 bước đầu chuyển từ chơi sang học.
Đòi hỏi giáo viên không chỉ dạy mà còn phải dỗ. Kết quả về kiến thức, kỹ
năng cơ bản đạt yêu cầu trở lên
Toán học góp phần quan trọng trong việc đặt nền móng hình thành và
phát triển nhân cách học sinh. Đặc biệt, môn toán ở tiểu học bước đầu hình
thành và phát triển năng lực trừu tượng hoá, khái quát hoá, kích thích trí
tưởng tượng, góp phần rèn luyện phương pháp học tập và làm việc khoa học,

Thực hiện chương trình đổi mới giáo dục toán học lớp 1 nói riêng ở tiểu học
nói chung. Tôi rất trăn trở và suy nghĩ nhiều để học sinh làm sao làm được
các phép tính cộng, trừ mà việc giải toán có lời văn thì càng khó hơn đối với
học sinh lớp 1 nên tôi đi sâu về nghiên cứu : “Một số biện pháp dạy học

2/17
Một số biện pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ động của học sinh lớp 1 qua môn toán

phát huy tính tích cực chủ động của học sinh lớp 1 qua môn toán”.
.* Phạm vi, đối tượng, thời gian thực hiện đề tài:
- Thời gian:Tôi thực hiện đề tài này từ tháng 9- 2014 đến tháng 12-
2014.
- Đối tượng: Học sinh tiểu học
- Nội dung: “Một số biện pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ
động của học sinh lớp 1 qua môn toán”.
* Khảo sát thực tế khi chưa thực hiện đề tài:
- Ngay từ đầu năm học tôi đã tiến hành tìm hiểu và khảo sát thực tế 30
em học sinh lớp 1A trong trường. Tôi nhận thấy: Học sinh trường tôi hầu hết
bố mẹ làm nghề nông, chiếm tới 88%. Một số ít bố mẹ buôn bán và đi làm ăn
xa, chiếm 12%. Nên việc giúp đỡ, nhắc nhở kèm cặp cho các em trong học
tập là rất hạn chế. Nhất là việc học Toán chưa được gia đình và các em quan
tâm tìm hiểu. Hơn nữa với đặc điểm tâm lí lứa tuổi Tiểu học, các em còn nhỏ,
nói trước quên sau, suy nghĩ còn non nớt, hay bắt trước và rất hiếu động.
Nhiều cha mẹ học sinh không biết hướng dẫn kiến thức Toán khi các em
muốn hỏi han, trao đổi. Kết quả khảo sát thực tế:
Lớp Sĩ số
Hoàn thành Chưa hoàn thành Thái độ
SL % SL % Thích
Không
thích

cộng, trừ. Bước đầu biết diễn đạt bài toán bằng lời, bằng kí hiệu một số nội
dung đơn giản của bài học và bài tập thực hành, tập dượt so sánh, phân tích
tổng hợp trừu tượng hoá, khái quát hoá trong phạm vi của những nội dung có
nhiều quan hệ với đời sống thực tế học sinh.
Biện pháp 2: Tìm hiểu những đặc điểm tâm lý của trẻ vào lớp 1
Ngày nay, đa số các bậc cha mẹ quan tâm đến việc chuẩn bị những điều
kiện cần thiết để con học tốt ở lớp 1. Việc giúp đỡ của cha mẹ cho con sẽ có
hiệu quả hơn nếu các bậc phụ huynh biết rõ một số đặc điểm tâm lý chi phối
hoạt động học tập của trẻ. Khả năng kiểm soát, sự tập trung chú ý của trẻ còn
yếu và thiếu tính bền vững, dễ bị phân tán bởi những âm thanh, sự kiện khác
ngoài nội dung học tập. Trẻ thường quan tâm chú ý đến những môn học, giờ
học có đồ dùng trực quan sinh động, hấp dẫn có nhiều tranh ảnh, trò chơi
hoặc có cô giáo xinh đẹp, dịu dàng,…… Thời gian chú ý có chủ định chỉ kéo

4/17
Một số biện pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ động của học sinh lớp 1 qua môn toán

dài tối đa từ 25 đến 30 phút.
Tưởng tượng của học sinh lớp 1 đã phát triển phong phú hơn so với trẻ
mầm non. Tuy nhiên, tưởng tượng của các em vẫn còn đơn giản, chưa bền
vững.
Như vậy cần phát triển tư duy và trí tưởng tượng của các em bằng cách biến
các kiến thức “khô khan” thành những hình ảnh có cảm xúc, đặt ra câu hỏi
mang tính gợi mở, thu hút các em vào các hoạt động nhóm, hoạt động tập thể
để quá trình nhận thức phát triển. Trong giai đoạn lớp 1,2, ghi nhớ máy móc
phát triển khá tốt và chiếm ưu thế hơn so với ghi nhớ có ý nghĩa. Nhiều HS
chưa biết tổ chức việc ghi nhớ, đặc biệt các em chưa đủ ý chí để thực hiện
đến cùng mục đích đã đề ra nếu gặp khó khăn.
Đối với học sinh lớp 1A trường tôi đã được tiếp cận và làm quen với
phương pháp dạy học tích cực của giáo viên ngay từ đầu năm học, thành lập

theo chuẩn kiến thức kỹ năng.
Thời điểm quan sát: Quan sát nhóm học sinh hoặc cá nhân học sinh có thể
thực hiện trong mọi thời điểm ở những địa điểm khác nhau, trong mọi hoạt
động của học sinh.
Vị trí quan sát: Vị trí quan sát thích hợp, kiểm soát được toàn bộ, không
ảnh hưởng đến học tập của học sinh.
Ví dụ: Quan sát thấy nét mặt biểu lộ hoài nghi, ngơ ngác hoặc tư thế không
bình thường, người lắc lư bất ổn, có thể là dấu hiệu học sinh chưa thực sự
hiểu bài, hoặc không làm được bài.
Khi học sinh nhìn thẳng, dõi theo giáo viên, có cử chỉ muốn nói điều gì đó
thì tùy từng tình huống có thể suy đoán là học sinh đã thực hiện xong nhiệm
vụ và muốn được chuyển hoạt động tiếp theo hoặc muốn hỏi giáo viên.
Học sinh nào chưa sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ, chưa hợp tác với nhóm.
Học sinh đã thực hiện xong, thực hiện đúng nhiệm vụ hoặc những điều học
sinh còn cảm thấy chưa rõ, chưa yên tâm…
Ví dụ: Để theo dõi một/nhóm học sinh thường bị chậm tiến độ khi thực
hiện một hoạt động. Cách quan sát như sau:
- Khi giao bài toán cho cả lớp, giáo viên quan sát xem học sinh đã sẵn sàng

6/17
Một số biện pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ động của học sinh lớp 1 qua môn toán

chuẩn bị cho việc thực hiện nhiệm vụ học tập (tài liệu, dụng cụ học tập, )
chưa?
- Đứng gần quan sát xem học sinh này đang tập trung vào việc học hay
chưa? Có thể em đang làm việc riêng, hoặc còn chưa hiểu nhiệm vụ được
giao.
- Đến tận nhóm học sinh đang học để quan sát chung cả nhóm, xem học
sinh nào đang gặp khó khăn hoặc cần sự giúp đỡ gì.
Sử dụng kết quả và phản hồi sau khi quan sát:

riêng của học sinh được phụ huynh cung cấp sẽ giúp cho giáo viên đánh giá
đầy đủ, chính xác và phối hợp tốt hơn với gia đình trong giáo dục học sinh.
Ví dụ: Dựa vào thông tin phụ huynh cung cấp về vận động tay của học
sinh thỉnh thoảng bị run nhẹ, giáo viên sẽ đánh giá việc hoàn thành nhiệm vụ
viết phép tính, chữ số chưa đẹp, chưa rõ ràng của học sinh (dù chưa được
chuẩn xác) và không đề nghị học sinh sửa lại vẫn cho chuyển hoạt động tiếp
theo.
Biện pháp 4: Sử dụng hợp lý, có hiệu quả đồ dùng dạy học, đặc
biệt là đồ dùng trực quan.
Giáo viên thường sử dụng các dụng cụ học tập trực quan, nhiều màu
sắc hấp dẫn, sinh động để thu hút sự chú ý của học sinh bởi thời gian chú ý có
chủ định chỉ kéo dài 15- 20 phút. Như vậy, cách sử dụng trực quan như trên
rất có lợi cho việc HS tập trung chú ý kéo dài và cao độ.
Học sinh được học tập qua ứng dụng công nghệ thông tin bằng hình
ảnh được trình chiếu một cách sinh động tạo sự hứng thú cho các em tập
trung hơn. Tuy nhiên giáo viên không nên lạm dụng.
Giáo viên cần phải thu hút trẻ bằng các hoạt động mới, mang màu sắc,
tích chất đặc biệt, khác lạ so với bình thường, khi đó sẽ kích thích trẻ cảm
nhận, tri giác tích cực và chính xác và đặc biệt phải hình thành ở các em tâm
lý hứng thú và vui vẻ khi ghi nhớ kiến thức.
Đặc biệt là đồ dùng trực quan đã đem lại hứng thú cho học sinh. Đòi
hỏi các em phải tư duy, sử lý nhanh các tình huống, tự tìm tòi khám phá kiến
thức qua trực quan. Kết quả học sinh ghi nhớ được kiến thức sâu, các em

8/17
Một số biện pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ động của học sinh lớp 1 qua môn toán

chóng thuộc bài. Lớp học thoải mái, vui vẻ, giờ học đạt hiệu quả cao. Học
sinh ham thích học toán.
Biện pháp 5: Tích cực, kiên trì và chủ động, sáng tạo đổi mới

Bước 5: Báo cáo trước lớp, dưới sự điều hành của Chủ tịch hội đồng tự
quản.
Hoạt động nhóm còn phát huy tính tự quản của cán bộ lớp, nhóm
trưởng, nhằm kiểm tra việc học tập của các bạn trong nhóm mình một cách
tốt nhất, có tác dụng sửa chữa uốn nắn kịp thời những thiếu hụt, sai sót về
kiến thức cho học sinh học yếu. Giúp các em mạnh dạn hơn trong giao tiếp
với các bạn và thầy, cô giáo. Có thể nói phương pháp này hình thành tinh
thần tự giác trách nhiệm đối với tập thể cho từng thành viên của nhóm như
vậy để tránh tình trạng lười biếng, sao nhãng nhiệm vụ được giao, tránh sự
ghen tị.
Nhưng chỉ có tổ chức hoạt động theo nhóm và quan sát trực quan còn
là chưa đủ nếu trong giờ toán không có luyện tập thực hànhtrong giờ toán
thời gian học sinh luyện tập chiếm tới 2/3 tiết học, càng được luyện tập
nhiều thì học sinh càng khắc sâu được kiến thức. Có khi có những nội dung
lí thuyết phải qua làm bài tập thì học sinh mới hiểu được
Ví dụ : Sử dụng phương pháp luyện tập thực hành trong bài phép cộng
trong phạm vi 9.
Một tiết dạy có 35 phút, giáo viên dành khoảng 10-12 phút để xây
dựng công thức cộng trong phạm vi 9 (hay bảng cộng trong phạm vi 9)
Sau khi xây dựng xong các phép tính:
8+1=9 3+6=9
1+8=9 6+3=9
Giáo viên cho học sinh thực hành luyện tập 15 - 20 phút bằng cách đọc
cá nhân, tập thể, đọc thuộc bằng mọi hình thức… Sau khi luyện tập xong giáo
viên lại cho học sinh học thuộc lại bảng cộng trong phạm vi 9 bằng cách đọc
nối tiếp giữa hai tổ, hoặc em A nêu phép tính em B trả lời và ngược lại.
* Lưu ý : Trong tiết học giáo viên thực hiện linh hoạt các phương pháp như:
+ Phương pháp trực quan
+ Phương pháp hỏi đáp
+ Phương pháp giảng giải ( giải nghĩa từ )

các em chưa đạt được, tư vấn phương pháp dạy và kiểm soát học sinh.
GV có thể mời cha mẹ học sinh đến cùng dự giờ xem con học bài,
cùng giáo viên giúp đỡ học sinh trong thời gian đầu. Muốn học sinh thực hiện

11/17
Một số biện pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ động của học sinh lớp 1 qua môn toán

tốt các yêu cầu trước hết mỗi bậc cha mẹ, thầy cô phải trở thành tấm gương
về nghị lực trong mắt trẻ.
Tham mưu với Ban Giám hiệu tổ chức vận động, quyên góp ủng hộ
học sinh khó khăn, học sinh mồ côi, hộ nghèo như sách, vở, bút mực, đồ
dùng học tập, quần áo, miễn các khoản đóng góp tạo điều kiện cho gia đình
cũng như HS học tốt.
- Giáo viên cùng Đội, Ban đại diện cha mẹ học sinh của lớp, Thôn xóm
đến thăm hỏi, động viên học sinh kịp thời, đặc biệt những dịp khai giảng năm
học mới, trung thu, Tết nguyên đán, chuẩn bị bài kiểm tra cuối kì, cả năm
học, tạo mối liên hệ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng thân thiện, gần
gũi đưa gia đình và cộng đồng “ vào cuộc” trong việc giáo dục học sinh.
Nói tóm lại, sáu tuổi vào lớp 1 là bước ngoặt lớn của trẻ thơ. Môi
trường học tập thay đổi một cách cơ bản: trẻ phải tập trung chú ý trong thời
gian liên tục từ 30 – 35 phút. Nhu cầu nhận thức chuyển từ hiếu kỳ, tò mò
sang tính ham hiểu biết, hứng thú khám phá. Trẻ bắt đầu kiềm chế dần tính
hiếu động, bột phát để chuyển thành tính kỷ luật, nền nếp, chấp hành nội quy
học tập. Tinh nhạy và sức bền vững, tinh khéo léo của các thao tác của đôi
bàn tay để tập viết được phát triển nhanh. Tất cả những điều đó đều là thử
thách đối với trẻ, muốn trẻ vượt qua được tốt những thử thách đó thì phải cần
có sự quan tâm giúp đỡ của gia đình, nhà trường và xã hội đặc biệt là giáo
viên dựa trên sự hiểu biết về tri thức khoa học. Nhằm phát huy tính tích cực,
chủ động của học sinh trong môn Toán lớp 1.
Kết quả thực hiện :

lượng học sinh có chuyển biến tốt. Tôi đã rút đúc rút một số kinh nghiệm sau:
Phối hợp nhiều phương pháp dạy học song chủ yếu là phương pháp
luyện tập thực hành.
Tích cực làm đồ dùng dạy học để giờ học sinh động, giúp học sinh dễ
hiểu, nhớ lâu (điều này phù hợp với đặc điểm của học sinh tiểu học) Phát huy
được vai trò của hội đồng tự quản.
Trong lớp học, giáo viên không chỉ là người giảng dạy mà còn là
người cha, người mẹ và người bạn tạo sự gần gũi, thân thiện với học sinh,
giúp các em thoải mái, tự tin để tiếp thu bài tốt hơn.
Khi thảo luận nhóm, giáo viên cần giao việc rõ ràng, quan sát, hướng
dẫn học sinh đặc biệt là các học sinh yếu, kém. Sau đó cho học sinh tự nêu lại
cách thực hiện.

13/17
Một số biện pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ động của học sinh lớp 1 qua môn toán

2. Đối với học sinh :
Các em chuẩn bị đủ sách vở, bộ đồ dùng học Toán ở lớp cho tốt.
Tích cực tham gia hoạt động nhóm. Hăng hái nêu ý kiến trong giờ học
giúp các em mạnh dạn, tự tin hơn.
Các em cần chăm chỉ, ham hiểu biết, tìm tòi, sáng tạo khi học Toán lớp 1.
III- KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
Trên đây là một số kinh nghiệm tôi trong “Một số biện pháp dạy học
phát huy tính tích cực chủ động của học sinh lớp 1 qua môn toán”.
Từ kinh nghiệm thực tế, tôi đã tránh được tình trạng dạy chay ở các
tiết học Toán, thu hút các em tham gia hoạt động học tích cực, giúp các em
mạnh dạn hơn, tự tin hơn, có kĩ năng học Toán tốt hơn, góp phần mang lại
hiệu quả cao trong mỗi giờ lên lớp. Giáo viên cần tích cực dự giờ học hỏi
kinh nghiệm của đồng nghiệp trong dạy Toán lớp 1. Tăng cường đổi mới
phương pháp dạy học. Đổi mới cách đánh giá, nhận xét với học sinh tiểu học

Nhận xét , đánh giá, xếp loại của HĐKH cơ sở

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG
Nhận xét , đánh giá, xếp loại của HĐKH cấp huyện

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

16/17
Một số biện pháp dạy học phát huy tính tích cực chủ động của học sinh lớp 1 qua môn toán

Nhận xét , đánh giá, xếp loại của HĐKH cấp thành phố