MOT SO VAN
OE
VE
TAC
DONG CUA DAP
TOI MOI TRUONG SINH
THAI
6
DONG NAM A
HO
THI
THANH
Khoa Dong
Phuang
hoc -
Tru&ng
DHKHXH&NV
Khi ban tdi sinh thai
bgc
nhan van d Ddng Nam A, gidng nhu d hau
bet
cac
khu vue khac tren the gidi, day
ludn
la mot van de rdng
Idn,
phiic
tap va lien quan tdi mgi mat
cude
sdng con ngudi. Nd cd the la
nhirng tac ddng

va pha rirng, lam pha vd mdi trudng tu nhien va
tir
dd tac ddng nghiem
trgng tdi
siic
khoe, cdng vice, va eugc sdng con ngudi. Trong vd so cac
van de dd, tdi xin de cap den mot
ehii
de dang
duge
nhieu ngudi quan
tam d Ddng Nam A: dd la van de "dap va phat trien" nhu ten ggi
ciia
mot chuong trinh qude te nghien
ciiu
ve viec xay dung cac con dap va
tac ddng
ciia
nd ddi vdi cude sdng con ngudi. Trong khudn khd
budc
dau tim hieu ve van de nay d Ddng Nam A, vdi su khd khan ve tai lieu,
ngudi viet chi cd the de cap nhirng net eo ban nha't trong mdi lien quan
giiia viec xay dung dap vdi sinh thai bgc nhan van, hay eu the
hofn
la
716
nhiing tac ddng tieu cue
ciia
nd ddi vdi mdi trudng sinh thai xa hdi. Day
chi cd the coi nhu mot su khdi dau cho mdi quan tam

con de
lam thuy dien, phat trien cdng nghiep va kinh te - xa hdi
ciia
cac
qude
gia trong khu vue.
Viec xay dung cac con dap rd rang da tao ra nhiing
Igi
ich to
Idn,
gdp phan quan trgng vao su phat trien
eugc
sdng con ngudi. Tuy nhien,
trong nhieu trudng hgp, cac con dap da lam bien ddi va chuyen hudng
chay
ctia
cac ddng sdng, lam hu hai
rirng
dau ngudn, pha huy he sinh
thai dudi nude va tren bd xung quanh, tac ddng den quyen
Igi
va viec sit
dung nude ciia cac cdng ddng eu dan cung nhu buy hoai kbdng gian eu
trii
cu ciia hg. Nhirng tac ddng ay da dem tdi nhieu thiet hai cho cude
sdng con ngudi ma ddi khi cdn
Idn
hon nhiing
Igi
ich ma

xung quanh nhung khdng phai
liic
nao cung
ludng
bet dugc nhiing rui
ro.
Tham chi cd khi hau qua cua nd da dugc bao
trude
nhung vi xet
den
Igi
ich can thiet hon ngudi ta van tien hanh xay dung dap. Coi con
ngudi la mot
loai
sinh vat va dac biet la
loai
sinh vat trung tam trong
mdi trudng sinh thai, chung ta se thay bat cir tac ddng tieu cue nao cua
dap den mdi trudng cung chinh la tac ddng tdi cude sdng ciia con
ngudi. Vi the, mot trong nhirng van de ma
cbiing
ta ndi den d day
chinh la viec xay dung dap lam suy giam ngudn thuy san trong cac
ddng sdng, ma cac ngudn thuy san nay
tir
lau vd'n da phuc vu cho cude
sdng cua con ngudi.
Con dap dau tien phai ke den trong sd cac dap d Ddng Nam A da
gay rac rd'i cho nhirng ngudi ngu dan dia phuong la dap Pak Mun
thudc

dan sdng trong khu vue xay dung dap cdn phai thay ddi mdi trudng cu
tru cua minh. De lay dien tich lam dap, hang tram, cd khi hang nghin
gia dinh da bi di ddi. Su di ddi nay
gay
nen su xao trgn
Idn
ddi
vdi
cude sdng cua con ngudi vi hg se phai thay ddi mdi trudng sdng, thay
718
ddi cdng viec, nghe nghiep, xay dung mdi ehd d va keo theo nhieu va'n
de khac.
6
Thai Lan, trong thdi ky 1960-1970, 15000 gia dinh ndng
dan d
viing
Sirindhorn (mien Ddng
Bdc)
da bi roi vao tinh trang khdng
cd da't do hau qua cua viec xay dap Tucurui va ke hoach tai dinh cu
that bai. Hai muoi nam sau, khi dap Pak Mun bat
d^u
dugc xay dung
(nam 1991), chinh phu udc tinh cd 241 gia dinh bi di ddi. Nhung khi
con dap hoan thanh, sd gia dinh bi di ddi da
len
tdi 1459 hd (Theo Bao
cao cua Uy ban The gidi ve dap, 2002, 108). Cdn vdi su xay dung ciia
dap Kao Laem, nhiing ngudi thieu sd Karen cung phai rdi nha eira di
tim noi cu

vdi viec chuyen cu sang sinh sdng d nhirng vung da't bac mau, ngheo
nan khac. Nhiing thiet hai nay, ddi vdi nhieu cdng ddng cu dan, ddi
khi la qua
Idn
so vdi bat ky
Igi
ich nao ma con dap nay mang lai.
Ngoai nhiing tac ddng tren, viec
xay
dung mot so con dap d cac
qude gia Ddng Nam A cdn lam anh hudng den chat lugng ngudn nude,
cac canh rirng dau ngudn, hay he sinh thai dudi nude hoac xung quanh
khu
vue
xay dung. Nhirng tac ddng nay cd the khdng gay anh hudng
lap
tiic
den
cude
sdng eon ngudi nhu nhirng tac ddng ve viec chuyen
cu, ma't phuong tien sinh sdng chinh de khien du
luan
quan tam den nd
mot each rdng rai, nhung nd se lam thay ddi dan he sinh thai ma den
khi
chiing
ta nhan ra thi nhirng mat mat a'y da khdng gi
la'y
lai dugc.
Ddi vdi nhieu nude Ddng Nam A, trong dieu kien cude sdng

khu vue da bi thay ddi, su mat mat khdng chi dirng lai d the
he chiing ta, ma quan trgng hon la d the he eon chau chiing ta, nhirng
Idp
ngudi sinh ra chi biet den hau qua ma khdng biet den
sir
phong
phii,
doe dao cua nhiing mdi trudng sinh thai quy gia vd'n da hang
trieu nam tdn tai.
Tir
nhiing van de tren, viec
xay
dung dap trong khu vue da dat ra cho
chung ta bai loan ve su phat trien ben vtrng cho mdi trudng ndi chung va
cung la cho cude sdng
ciia
chinh cac cdng ddng eu dan Ddng Nam A.
Van de phat trien ben
vCrng
xay
dung dap chi la mot trong vd sd cac cdng trinh cdng nghiep
ciia
chiing ta ngay nay. Nd la tac pham do con ngudi tao ra va phuc vu
cho eugc sdng
ciia
con ngudi. Van de dat ra cho chiing ta bien nay la
phai xay dung cac con dap d dau va nhu the nao de ban che' nhirng anh
hudng tieu cue de'n mdi trudng sinh thai. Dd cung la dieu ma Uy ban
the gidi ve dap da khang dinh: bat
cii

2.
Pham Thi
Ngge
Tram, 1997. Mdi trudng sinh thdi: vd'n de vd
gidi phdp. Nxb. Chinh tri Qude
gia.
Ha Ndi.
3.
Vien Khoa hgc Xa hdi Thanh phd Hd Chi Minh - Trung tam
nghien
citu
Ddng Nam A, 1996: Mdi trudng nhdn vdn vd dd thi
hod tqi Viet Nam, Ddng Nam A vd Nhdt Bdn.
4.
Uy ban The gidi ve dap, 2002: Dap vd phdt trien. Nxb. Xay
dung.
Ha Ndi.
721