1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ OANH NÂNG CAO KHẢ NĂNG HỌC TẬP CHO HỌC SINH YẾU KÉM
TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC CHƢƠNG 2 VÀ 4 LỚP 10
CHƢƠNG TRÌNH CƠ BẢN - TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC


CHƢƠNG TRÌNH CƠ BẢN - TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN HÓA HỌC)
Mã số: 60 14 10

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Kim Thành

HÀ NỘI - 2012
7

MỤC LỤC
Lời cảm ơn i
Bảng các từ viết tắt ii
Danh mục các bảng biểu iii
Danh mục các đồ thị, hình vẽ iv
MỞ ĐẦU 1
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO KHẢ
NĂNG HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC CHO HỌC SINH YẾU KÉM 5
1.1. Lich sử nghiên cứu 5
1.2 Quá trình dạy học Hóa học ở trường trung học phổ thông 5

2.2.2. Cấu trúc nội dung 31
2.2.3. Một số điểm chú ý trong giảng dạy chương 4 32
2.3. Một số biện pháp khắc phục tình trạng học sinh yếu kém trong quá trình
dạy học Hóa học lớp 10 trung học phổ thông 33
2.3.1. Cơ sở xây dựng biện pháp 33
2.3.2. Các biện pháp 33
2.4. Thiết kế một số bài giảng theo nhằm nâng cao khả năng học tập của học
sinh yếu kém 55
2.4.1. Bài giảng chương 2 55
2.4.2. Bài giảng chương 4 65
2.5. Hệ thống bài tập chương 2 và 4 72
2.5.1. Hệ thống bài tập chương 2 72
2.5.2. Hệ thống bài tập chương 4 82
Tiểu kết chương 2 91
Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM 92
3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư pham 92
3.1.1. Mục đích thực nghiệm 92
3.1.2. Nhiệm vụ thực nghiệm 92
3.2. Đối tượng và tiến trình thực nghiệm sư phạm 92
9

3.2.1. Đối tượng thực nghiệm sư phạm 92
3.2.2. Tiến trình thực nghiệm sư phạm 92
3.3. Kết quả thực nghiệm 93
3.3.1. Phân tích kết quả định lượng 93
3.3.2. Phân tích kết quả định tính 99
3.3.3. Đánh giá chung 99
Tiểu kết chương 3 101
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 102
1. Kết luận 102

cách thường xuyên.
Chương trình Hóa học phổ thông bao gồm hệ thống các kiến thức cơ
bản về chất và hệ thống kiến thức cơ bản về phản ứng hóa học. Lớp 10 là
lớp đầu cấp trung học phổ thông nên việc lấp “lỗ hổng” kiến thức về môn
Hóa học đối với học sinh là rất cần thiết.
Đó chính là lí do tôi chọn đề tài: “Nâng cao khả năng học tập cho học
sinh yếu kém trong dạy học Hóa học chương 2 và 4 lớp 10 chương trình
cơ bản – trung học phổ thông”
2. Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu nguyên nhân học sinh yếu kém, từ đó đề xuất các biện pháp
khắc phục tình trạng học sinh yếu kém góp phần thực hiện mục tiêu nâng
cao chất lượng dạy học.
3. Khách thể, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học môn Hóa học ở trường trung học phổ thông
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Các biện pháp nâng cao khả năng học tập cho học sinh yếu kém trong
dạy học môn hóa học lớp 10 chương trình cơ bản.
4

3.3. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu nội dung phần đại cương hóa học lớp 10
chương trình cơ bản trong 2 chương:
+ Chương 2: Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học và đinh luật tuần
hoàn
+ Chương 4: Phản ứng oxi hóa – khử
Địa điểm tại 3 trường trung học phổ thông huyện Tiên Du – Bắc Ninh
(Tiên Du 1, Nguyễn Đăng Đạo, Lý Thường Kiệt).
4. Giả thuyết khoa học
Trong quá trình dạy học, giáo viên xác định đúng nguyên nhân yếu

Sử dụng các kiến thức và phương pháp của thống kê toán học, các
phương pháp nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng và các phần mềm tin
học để xử lí, phân tích và đánh giá các kết quả thực nghiệm sư phạm.
7. Đóng góp mới của đề tài
+ Đề xuất ra 9 biện pháp giúp đỡ học sinh yếu kém trong dạy học hóa
học chương 2 và 4 lớp 10 trung học phổ thông:
- Chương 2: Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học và đinh luật tuần
hoàn
- Chương 4: Phản ứng oxi hóa – khử
+ Tập hợp hệ thống bài tập của chương 2 và chương 4 hóa học lớp 10
chương trình cơ bản.
+ Xây dựng một số giáo án theo hướng tích cực hóa hoạt động của
học sinh yếu kém.
6

8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn về nâng cao khả năng học tập môn
Hóa học cho học sinh yếu kém
Chương 2: Nâng cao khả năng học tập cho học sinh yếu kém trong dạy học
hóa học chương 2 và 4 lớp 10 chương trình cơ bản – trung học phổ thông
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO KHẢ NĂNG
HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC CHO HỌC SINH YẾU KÉM
1.1. Lich sử nghiên cứu
Tác giả Trịnh Văn Thịnh (2005). Những biện pháp giúp đỡ học sinh
yếu kém đạt được yêu cầu và có kết quả cao hơn trong học tập môn hóa
học ở các trường THPT các tính miền núi phía Bắc, luận văn thạc sĩ –
trường ĐHSP Hà Nội

1.3. Phƣơng pháp dạy học
1.3.1. Khái niệm
PPDH là cách thức hoạt động của thấy và trò trong mối liên hệ qua
lại, thầy giữ vai trò chủ đạo, điều khiển, chỉ đạo, hướng dẫn, tổ chức các
hoạt động học tập của trò một cách tích cực, chủ động nhằm đạt các mục
tiêu dạy học đề ra.
1.3.2. Những đặc trưng của phương pháp dạy học hóa học
Trình bày 2 đặc trưng cơ bản.
8

1.3.3. Phân loại các phương pháp dạy học
Một số cách phân loại tiêu biểu sau:
Dựa vào mục đích lí luận dạy học, dựa vào phương tiện truyền thông tin,
dựa vào đặc trưng hoạt động nhận thức của học sinh, PPDH truyền thống
và những PPDH phức hợp.
1.4. Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học hiện nay
1.4.1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học
1.4.1.1. Đổi mới cách thiết kế và chuẩn bị bài học
1.4.1.2. Cải tiến các phương pháp dạy học truyền thống và kết hợp đa
dạng các phương pháp dạy học tích cực
a. Cải tiến các PPDH truyền thống
b. Tích hợp phương pháp dạy học
1.4.1.3. Tăng cường sử dụng các phương tiện dạy học và công nghệ thông
tin vào dạy học
Việc sử dụng các PTDH cần phù hợp với mối quan hệ giữa PTDH và
PPDH, việc trang bị các PTDH mới cho các trường học cần được tăng
cường.
1.4.1.4. Cải tiến việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của người học
Cần sử dụng phối hợp các hình thức, phương pháp kiểm tra, đánh giá
khác nhau: kết hợp giữa kiểm tra miệng, kiểm tra viết và bài tập thực hành,

1.5.5.1. Nguyên nhân chủ quan
 Do yếu tố sức khỏe
 Do sự rỗng kiến thức từ lớp dưới
10

 Do ý thức học tập của học sinh chưa tốt: lười học, lười suy nghĩ,
không tự tin trong học tập, không có động lực học tập.
1.5.5.2. Nguyên nhân khách quan
 Do giáo viên và nhà trường
 Do gia đình và môi trường học tập
 Do nội dung chương trình và sách giáo khoa
Tiểu kết chƣơng 1

CHƢƠNG 2
NÂNG CAO KHẢ NĂNG HỌC TẬP CHO HỌC SINH YẾU KÉM
TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC CHƢƠNG 2 VÀ 4 LỚP 10
CHƢƠNG TRÌNH CƠ BẢN - TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
2.1. Cấu trúc chƣơng 2 “Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học và
định luật tuần hoàn”
2.1.1. Vị trí và mục tiêu chung của chương
2.1.2. Cấu trúc nội dung
+ Nội dung kiến thức theo chương trình chuẩn
Nội dung kiến thức trong chương ( 9 tiết: 7 tiết lí thuyết và 2 tiết
luyện tập)
Bài 7: Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
 Sơ lược về sự phát minh ra bảng tuần hoàn
 Nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng tuần hoàn
 Cấu tạo bảng tuần hoàn: ô nguyên tố, chu kì, nhóm nguyên tố

Bài 8: Sự biến đổi tuần hoàn cấu hình electron nguyên tử của các 12

Bài 18: Phân loại phản ứng trong hóa học vô
cơ
 Phản ứng có sự thay đổi số oxi hóa và phản ứng
không có sự thay đổi số oxi hóa
 Phân loại phản ứng

Bài 20: Bài thực hành số 2. Phản ứng oxi hóa –
khử
 Phản ứng giữa kim loại và dung dịch axit
 Phản ứng giữa kim loại và dung dịch muối
 Phản ứng oxi hóa – khử trong môi trường axit

2.2.3. Một số điểm chú ý trong giảng dạy chương 4
2.2.3.1. Hệ thống kiến thức
Cần làm cho học sinh hiểu được bản chất của chất khử, chất oxi hóa,
sự khử, sự oxi hóa, phản ứng oxi hóa – khử dựa trên cơ sở những kiến thức
về cấu tạo nguyên tử, liên kết hóa học. Giáo viên cần giúp cho học sinh
hiểu được nguyên tắc và vận dụng phương pháp thăng bằng electron để

2.3.2. Các biện pháp
2.3.2.1. Biện pháp chung
 Xây dựng môi trường học tập thân thiện
 Giáo dục ý thức học tập cho học sinh (kết hợp nhà trường và gia
đình)
 Phân loại các đối tượng học sinh
 Kèm cặp học sinh yếu kém
2.3.2.2 Các biện pháp cụ thể
Biện pháp 1: Tăng cường gợi động cơ học tập cho học sinh
Trong dạy học hóa học, giáo viên có thể gợi động cơ học tập cho học
sinh. Đối với học sinh yếu kém thì cách gợi động cơ học tập cần thật đơn
giản và dễ hiểu. Từ đó, các em thấy được ý nghĩa của các hoạt động trọng
nhận thức môn Hóa học và sẽ có hứng thú học tập. Các em sẽ cảm thấy
môn Hóa học không quá khô khan, khó hiểu,…
Biện pháp 2: Tạo lòng tin gây hứng thú say mê, yêu thích môn học
14

Giáo viên cần quan tâm nhiều hơn đến việc hình thành và bồi dưỡng
hứng thú học tập cho học sinh bằng các phương pháp dạy học mới, phù
hợp và hiệu quả.
Biện pháp 3: Lập danh sách và lên kế hoạch phụ đạo theo nhóm
cho học sinh yếu kém.
GV cần phải khảo sát chất lượng để biết số lượng học sinh yếu là bao
nhiêu để có kế hoạch phụ đạo. Giáo viên nên lập danh sách các đối tượng
học sinh yếu và chú ý quan tâm đặc biệt đến những học sinh này trong mỗi
tiết dạy
Biện pháp 4: Thường xuyên kiểm tra sự tiến bộ của học sinh trong
quá trình học tập, tổ chức thi đua kết hợp khen chê hợp lí
a. Kiểm tra sự tiến bộ của học sinh
b. Tổ chức thi đua kết hợp khen chê kịp thời, hợp lí

= 27
a) Viết cấu hình electron của hai nguyên tố X và Y.
b) Xác định vị trí của X, Y trong bảng hệ thống tuần hoàn

Hướng dẫn giải
a) Cấu hình electron của X:
Z
X
= 12 Cấu hình e: 1s
2
2s
2
2p
6
3s
2

Cấu hình electron của Y:
Z
Y
= 27  Cấu hình e: 1s
2
2s
2
2p
6
3s
2
3p
6

Có 4 lớp electron  chu kì 4
Tổng a + b = 9  nhóm VIIIB
Ví dụ 2: Cân bằng phản ứng oxi hóa khử sau: Fe
2
O
3
+ H
2


Fe +H
2
O
Hướng dẫn giải
Phản ứng oxi hóa – khử cơ bản
Bƣớc 1: Tính số oxi hóa của các nguyên tử . Xác định chất oxi hóa – chất
khử
+3 -2 0 0 +2 -2
Fe
2
O
3
+ H
2

+ 3H
2
 2Fe + 3H
2
O
Chú ý: Hướng dần HS làm gộp các bước:
17

+3 -2 0 0 +2 -2
Fe
2
O
3
+ H
2
 Fe + H
2
O

+3 0
2x Fe + 3e  Fe 0 +1
3x H
2
 2H + 2e

Fe
2

Dạng 1: Mối quan hệ giữa vị trí và cấu tạo
Dạng 2: So sánh tính chất hóa học cơ bản của các nguyên tố
Dạng 3: Xác định một nguyên tố khi biết thành phần nguyên tố trong
công thức hợp chất
Dạng 4: Xác định tính chất hóa học của đơn chất của một nguyên tố
khi biết vị trí của nó trong bảng hệ thống tuần hoàn
Dạng 5: Xác định nguyên tố thuộc hai nhóm A liên tiếp, hoặc cùng
thuộc một nhóm A ở hai chu kì liên tiếp trong bảng hệ thống tuần hoàn
2.5.2. Hệ thống bài tập chương 4
Dạng 1: Cách xác định hóa trị và số oxi hóa
Dạng 2: Lập phương trình phản ứng oxi hóa – khử
Gồm các dạng bài toán lập phương trình phản ứng oxi hóa – khử:
dạng cơ bản, oxi hóa – khử nội phân tử, tự oxi hóa – khử, oxi hóa – khử có
môi trường tham gia.
Dạng 3: Bài tập sử dụng định luật bảo toàn electron
CHƢƠNG 3
THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM
3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sƣ pham
3.1.1. Mục đích thực nghiệm
Đánh giá hiệu quả của những biện pháp đã đề xuất, hệ thống các dạng
câu hỏi và bài tập đã đưa ra (qua chất lượng bài kiểm tra).
Đối chiếu kết quả của lớp TN và ĐC để đánh giá khả năng áp dụng
những biện pháp đã đề xuất vào QTDH môn hóa học
19

Rút ra kết luận cần thiết và những giải pháp cụ thể cho công tác bồi
dưỡng học sinh yếu, kém trong dạy học hóa học ở trường phổ thông.
3.1.2. Nhiệm vụ thực nghiệm
Xây dựng phiếu điều tra về tình hình yếu kém môn Hóa học của học
sinh THPT.

45
45
43
43
44
44
Giáo viên
Nguyễn Thu Hương
Nguyễn Thị Thu
Vũ Ánh Ngọc

3.2.2. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
3.2.2.1. Chuẩn bị
20

Tại mỗi trường, chọn những lớp 10 có trình độ tương đương, cặp lớp
ĐC và TN do cùng một giáo viên dạy.
Thực hiện bài dạy theo hai phương pháp khác nhau: ở lớp TN sẽ được
học theo giáo án và hệ thống bài tập thiết kế, còn lớp ĐC thì học theo giáo
án thông thường và hệ thống bài tập trong SGK.
Trên cơ sở đó chúng tôi đã chọn ra những cặp lớp sau:
3.2.2.2. Tiến trình thực nghiệm
Đối với HS yếu kém, việc lấy lại căn bản đòi hỏi thời gian phải đủ dài
để hình thành kỹ năng, củng cố và hoàn thiện kiến thức cho các em. Vì
vậy, chúng tôi không đánh giá sau mỗi bài học, mà đánh giá sau một quá
trình. Khi học sinh học xong hai chương sẽ cho các em là bài kiểm tra một
tiết. Sau đó so sánh kết quả của học sinh hai lớp TN và ĐC.
Thu thập, phân tích và xử lý kết quả thực nghiệm, xác định chất lượng
học tập của HS về các mặt.
Phân tích định lượng kết quả kiểm tra: kết quả của các bài kiểm tra

Số HS đạt điểm X
i

0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Lý
Thường
Kiệt
10A2
TN
1
0
0
0
0
2
15
10
8
8
2

1
3
12
7
6
8
7
1
0
Nguyễn
Đăng
Đạo
10A3
TN
1
0
0
0
2
1
14
9
8
6
3
0
2
0
0
0

8
7
0
0
Tiên
Du 1
10A4
TN
1
0
0
0
0
2
13
8
9
9
3
0
2
0
0
1
0
1
13
9
7
10

Đối
tượng
Bài
KT
Tổng số
HS
Số HS đạt điểm X
i

0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
TN1
1
132
0
0
0
2
5
42
27

2
ĐC2
132
0
0
2
14
30
21
17
23
22
2
1
22

Bảng 3.4. Số % HS đạt điểm X
i

Lớp
Số
HS
Số % HS đạt điểm X
i

0
1
2
3
4

2,27
0
TN2
132
0
0
0,76
0,76
4,54
29,54
21,21
18,94
18,94
3,79
1,52
ĐC2
132
0
0
1,52
10,60
22,72
15,91
12,88
17,42
16,67
1,52
0,76

Bảng 3.5. Số % HS đạt điểm X

100
100
ĐC1
132
0
0
3,79
10,61
31,06
50
65,15
81,82
97,73
100
100
TN2
132
0
0
0,76
1,52
6,06
35,61
56,82
75,76
94,70
98,48
100
ĐC2
132

6,06
50,76
37,88
5,30
ĐC2
34,85
28,79
34,09
2,27

Từ bảng 3.4 ta vẽ được đồ thị các đường lũy tích tương ứng với các bài
kiểm tra của các lớp TN và ĐC.