ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN LÊ TUẤN TÚ
TÌM HIỂU CHỦ THUYẾT “THỔ NẠP ÂU –Á” CỦA
PHẠM QUỲNH TRÊN NAM PHONG TẠP CHÍ
LUẬN VĂN THẠC SĨ

CHUYÊN NGÀNH BÁO CHÍ HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ
CHUYÊN NGÀNH BÁO CHÍ HỌC
MÃ SỐ: 60 32 01 Người hướng dẫn khoa học:

GS. NGND Nguyễn Đình Chú Hà Nội - 2013 MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1
2. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 2
2.1. Xu hướng đề cao: 2
 2
2. 3
2.2. Xu hướng hạ bệ: 5
 5
 6
2.3. Thời gian đang ủng hộ Phạm Quỳnh 6

 71
 79
 80
CHƢƠNG 3: VỊ TRÍ CỦA CHỦ THUYẾT “THỔ NẠP ÂU –Á” CỦA PHẠM
QUỲNH TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA VN Ở ĐẦU THẾ KỶ 20 83
3.1. Cuộc đụng độ giữa Phƣơng Tây và Phƣơng Đông trên phƣơng diện văn
hóa và tinh thần từ cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20: 83
3.1.1. “Sự áp đảo của phương Tây đối với phương Đông trên phương diện
văn hóa tinh thần” 83
 83
3.1.1.2. 
 85
3.1.2. Sự nâng đỡ của văn hóa phương Tây đối với văn hóa VN: 87
3.2. Bƣớc đầu tìm hiểu tình hình phản ứng của dân tộc trong cuộc đụng độ
văn hóa Đông – Tây: 89
3.2.1. Một số xu hướng tiêu biểu: 89
- 89
 90
-1936) 91  92
3.2.2. Vị trí của chủ thuyết “Thổ nạp Âu –Á” của Phạm Quỳnh trong đời
sống văn hóa VN ở đầu thế kỷ 20. 94
3.3. Những điều rút ra từ trƣờng hợp “Thổ nạp Âu – Á” của Phạm Quỳnh
cho công cuộc hƣớng tới hội nhập Báo chí. 102
3.3.1. Nét chung và nét riêng giữa trường hợp “Thổ nạp Âu-Á” của Phạm
Quỳnh với công cuộc giao lưu văn hóa của đất nước hiện nay 102
ét chung: 102
 102

của toàn Đảng, toàn dân, trong đó có báo chí là 

 [82,tr.56]. Kết hợp chặt chẽ việc tiếp thu tinh hoa
văn hóa nhân loại, giữ gìn bản sắc với tiếp thu tinh hoa, giữa truyền thống – tiếp
biến và đổi mới, để bồi bổ cho một nền văn hóa dân tộc cường tráng, với các yếu tố
nội sinh sung mãn là nhu cầu của lịch sử. Đề tài này chính là cách góp phần nâng
cao chất lượng báo chí trước nhiệm vụ trọng đại đó của đất nước.
1.2. Để nâng cao chất lượng báo chí trước nhiệm vụ trọng đại này, không thể
không rút kinh nghiệm từ quá khứ, trong đó có cuộc đụng độ Á –Âu; Đông -Tây đã
diễn ra không kém phần sôi động từ cuối thế kỷ XIX đến nữa đầu thế kỷ XX mà cha
ông thuở ấy đã có nhiều cách xử sự. Trong bối cảnh đất nước đang đổi mới và hội
nhập với thế giới như hiện nay, việc tìm hiểu lại các bài học về giao lưu, hội nhập từ
các bậc tiền nhân có một ý nghĩa vô cùng quan trọng. Những thế hệ trí thức ưu tú
trong bối cảnh giao lưu văn hóa với phương Tây đầu thế kỷ 20 không những đã
đóng trọn vai trò to lớn trong quá khứ mà còn có thể tiếp tục tham gia vào cuộc đi
tới với thế giới của chúng ta hôm nay bằng những bài học vẫn còn nguyên giá trị.
Soi qua chiều dài lịch sử, thế hệ sau hãy biết nhìn từ họ, đối chiếu và ngẫm nghĩ
một cách khách quan, khoa học…Trường hợp Phạm Quỳnh – chủ bút Nam Phong
tạp chí với chủ thuyết “Thổ nạp Âu-Á” là rất đáng tìm hiểu. Chủ thuyết này có thể
diễn đạt ra là: muốn chấn hưng đất nước, phải biết tự đào thải những cái gì lạc hậu
và liên tục tiếp thu những cái mới, cái tiến bộ, của cả châu Á lẫn châu Âu. Không
phải cái gì của châu Âu cũng đều tốt và không phải cái gì của châu Á đều xấu. Đó 2
là giao lưu văn hoá như bây giờ ta thường nói. Dù rằng cho đến nay, hiện tượng
Phạm Quỳnh có sự phức tạp - phức tạp nhưng lại phong phú, vừa cả trên phương
diện lý thuyết vừa cả trên phương diện thực hành. Việc nghiên cứu đề tài này hẳn là
sẽ rút được nhiều điều bổ ích.
2. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ




” [34]
- Vũ Ngọc Phan trong “” đã dành tới 40 trang để viết riêng về
ông chủ bút Phạm Quỳnh, trong đó có đoạn: “…      



(…) 


”.[11]
2.1.2. Ở Miền Nam trước 1975 và ở hải ngoại:
2.
- Trong thời điểm này, tên tuổi và sự nghiệp của Phạm Quỳnh cũng đã được
nhiều nhà khoa học quan tâm tìm hiểu. Kết quả nghiên cứu về Phạm Quỳnh được
công bố qua một số công trình tiêu biểu như: các bộ sách văn học sử của các tác giả
Thanh Lãng, Phạm Thế Ngũ;  của Thiếu Sơn, 
-  của Nguyễn Văn Trung…
- Phạm Thế Ngũ trong “” (tập III, phần
văn học hiện đại, mục bàn về Tư tưởng bảo thủ của Phạm Quỳnh), đã nhận định:


 
4



5
2.2. Xu hướng hạ bệ:
Tiêu biểu là tiếng nói của các chí sĩ: Ngô Đức Kế, Huỳnh Thúc Kháng….trước
1945 và tiếng nói của các nhà nghiên cứu văn học theo quan điểm Mác-xít sau
CMT8, điển hình là Đặng Thai Mai.
2.2.1. Trước năm 1945:
- Ngô Đức Kế trong bài “Luận về chánh học cùng tà thuyết” , đăng trên báo
Hữu Thanh số 21 – năm 1924 đã viết về Phạm Quỳnh như sau: “…



 [42].
- Huỳnh Thúc Kháng nhân đọc bài Phạm Quỳnh trả lời Phan Khôi về “học
phiê
̣
t”, đã viết mô
̣
t ba
̀
i đăng trên ba
́
o  số 317 ngày 17/9/1930 và trên báo
Phụ nữ Tân Văn, Sài Gòn số 72, ngày 2/10/1930, nhan đề : “ 







́
biê
̣
n minh , bênh vư
̣
c
quan điê
̉
m Ngô Đư
́
c Kế kết a
́
n 

 và công k ích thái độ của Phạm Quỳnh
đối vơ
́
i Ngô Đư
́
c Kế . Nội dung vạch trần Phạm Quỳnh đã “buông lời thô bỉ như là
„hàng thịt nguýt hàng cá‟, „thỏa lòng ác cảm‟ v.v… bôi nhọ đến danh dự một người
chí sĩ đã qua đời. Những lời nói trên mà xuất phát từ một người văn sĩ xằng nào thì
không đáng trách, song từ lỗ miệng và ngòi bút một người tân nhân vật, nghiễm
nhiên tự nhận cái gánh gây dựng một nền văn hóa mới cho nước nhà, lại chủ trương
một cái cơ quan ngôn luận mười mấy năm nay, mà có lời thô lỗ tỏ cái tâm sự hiềm
riêng mà nói xấu cho một người thiên cổ thì không thể bỏ qua được…”… 
 
 
  


sau:”… 

[11] v v
- Trần Đình Hượu, Lê Chí Dũng trong “-
1930” cho rằng “….
 

[7] 
2.3. Thời gian đang ủng hộ Phạm Quỳnh
2.3.1. Hiện tượng tái bản các công trình của Phạm Quỳnh.
Từ năm 2000, một số tác phẩm của Phạm Quỳnh đã được xuất bản tại Việt
Nam. Có thể kể đến:
-  (Nhà xuất bản Văn Học năm 2001)
-     (Trịnh Bá Dĩnh, Nhà xuất bản Văn Hóa –
Thông Tin, năm 2003)
-  (Nhà xuất bản Hội Nhà văn năm 2004)
-   (NXB Tri thức năm 2007) gồm những bài
diễn thuyết, bài báo của ông viết bằng tiếng Pháp từ 1922 đến 1932, các nhà văn
Nguyên Ngọc, Nguyễn Xuân Khánh, Ngô Quốc Chiến, Phạm Xuân Nguyên dịch,
do Phạm Toàn giới thiệu và biên tập. Tác phẩm này đã trở thành một sự kiện văn
hóa trong năm 2007 ở nước ta và cộng đồng kiều bào ở nước ngoài.
Cũng trong năm 2007, NXB Văn học xuất bản tác phẩm Thượng Chi văn tập;
nhà xuất bản Trẻ cho ra mắt bộ sách ba tập Du ký Việt Nam bao gồm các bài đã 7
đăng trên , trong đó số trang văn Phạm Quỳnh viết khoảng một
tập hơn 600 trang. Gần đây nhất và cũng gây chấn động nhất là 
(Nhà xuất bản Hội Nhà văn), gồm 11 bài viết cuối đời của Phạm Quỳnh và 51 bài
thơ Đỗ Phủ do Phạm Quỳnh dịch thô vào mùa hạ năm 1945. Tiếp đó, nhà xuất bản


[23].
- Giáo sư Văn Tạo, nguyên Viện trưởng Viện sử học, trong bài: "
-  báo Nam Phong", đăng trên tạp chí Khoa học và Ứng dụng Hải
Dương , số tháng 2 năm 2005, đã viết:"…

               
- 


[8].
- Thi sĩ người Đan Mạch Erik Stinus đã lấy đề tài về Phạm Quỳnh để hoàn
thành một bản trường ca, mang tên        (Pham
Quynh Og Den Videre Historie) dài 367 câu. Cuối trường ca có ghi “Copenhagen
17/9/1979-”. Tháng 7/1997, nhà thơ Phạm Tiến Duật
sang thăm Đan Mạch được ông tặng một bản, cẩn thận cho dịch sang tiếng Anh để
nhiều người đọc được. Sau đó, ông còn gửi tặng bà Phạm Thị Hoàn, con gái Phạm
Quỳnh cả bản tiếng Đan Mạch lẫn bản tiếng Anh có thủ bút đề tặng của ông. Xin
trích dẫn một số đoạn: 9
Chương I mở đầu bằng hai câu:


Chương VII lại mở đầu bằng câu:

Còn trong chương VI, có những câu:

…

là đổi cũ ra mới, từ xấu ra tốt, nghĩa là không phủ định sạch trơn. Phạm Quỳnh đã
dùng phương châm: “Thổ nạp Âu Á”, nghĩa là thu nhận cái tốt của (Âu) vào Việt
Nam và phô bầy những giá trị tốt đẹp của (Á ) với bên ngoài. Đó là giao lưu văn
hoá như bây giờ ta thường nói…

(Bà Đặng Thị Bích Liên, Ủy viên TV Tỉnh ủy, PCT UBND tỉnh Hải
Dương – nay là Thứ trưởng Bộ Văn hóa – Thể thao – Du lịch, phát biểu
khai mạc tọa đàm). Ảnh : Minh Mẫn – Báo Hải Dương
- Tọa đàm “” diễn ra vào tháng 1-2012 tại
Trung tâm Văn hóa Pháp, 24 Tràng Tiền, Hà Nội, cho rằng, cuộc đời Phạm Quỳnh
là một bi kịch của lịch sử, phải hiểu được tinh thần Phạm Quỳnh thì mới có thể hiểu
được các nhân vật ở thế hệ ấy, đã đến lúc phải đào sâu nghiên cứu, phải xem xét 11
những đánh giá của lịch sử. Sống trong thời mọi thứ đều bị chính trị hóa, Phạm
Quỳnh lại là con người đứng giữa văn hóa và chính trị nên không thể tránh được đã
có những điều đánh giá sai lầm về ông. Vì vậy, rất cần thêm các nghiên cứu để có
thể đánh giá lại về Phạm Quỳnh.
2.
+ Sách nghiên cứu:
- “Phạm Quỳnh trong dòng chảy văn hóa dân tộc” của Khúc Hà Linh (in
xong và nộp lưu chiểu quý I năm 2012, Nhà xuất bản Thanh niên). Cuốn sách chắp
nối các sự kiện của cuộc đời ông, từ đó mong muốn góp thêm tiếng nói để bạn đọc
phần nào hiểu thêm quá trình hình thành phẩm giá tính cách con người Phạm
Quỳnh. Trong mục , tác giả viết:” C


, ô



 


[81,tr.66]
- Khóa luận “ Những đóng góp trên phƣơng diện báo chí của tạp chí Nam
Phong” vào năm 2009 của Nguyễn Thị Diệu Thúy, tìm hiểu những đóng góp của
Tạp chí Nam Phong đối với nền báo chí nước nhà, những bài viết trên Nam Phong
về các vấn đề báo chí học cũng như những đóng góp về nghệ thuật làm báo của
Nam Phong như: công tác bạn đọc trên Tạp chí Nam Phong; hệ thống chuyên mục;
luận bàn về nghề báo và nhà báo; khái niệm tự do ngôn luận; luận bàn về tổ chức
tòa soạn báo chí; luận bàn về loại hình báo chí; phong cách ngôn ngữ của Tạp chí
Nam Phong…. Ngoài ra, khóa luận cũng đã đề cập đến những người làm nên
phong cách Nam Phong, tiêu biểu là Phạm Quỳnh
- Khóa luận “Nam Phong tạp chí với vấn đề tiếp xúc văn hóa Đông Tây ở
VN” của Trần Viết Nghĩa đã phần nào nêu lên tính tiếp xúc văn hóa Đông Tây trên
Nam Phong tạp chí…
3. ĐỐI TƢỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU VÀ NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI
3.1. Đối tƣợng nghiên cứu: lý thuyết và nội dung “Thổ nạp Âu – Á” của chủ
bút Phạm Quỳnh trên Nam Phong tạp chí.
3.2. Phạm vi nghiên cứu: tập trung vào các bài viết chủ yếu về phương diện 13
văn hóa, văn học của Phạm Quỳnh trên Nam Phong tạp chí.
3.3. Nhiêm vụ của đề tài:
3.3.1. Nhiệm vụ chính:
3.3.1.1. Tìm hiểu và đánh giá nội dung “Thổ nạp Âu-Á” của chủ bút Nam
Phong tạp chí
3.3.1.2. Xác định vị trí của chủ thuyết “Thổ nạp Âu-Á” của chủ bút Nam

Chương 1: Phạm Quỳnh từ nhà báo trở thành học giả
Chương 2: Phạm Quỳnh với chủ thuyết “Thổ nạp Âu - Á”
Chương 3: Vị trí của chủ thuyết “Thổ nạp Âu –Á” của Phạm Quỳnh trong đời
sống văn hóa VN ở đầu thế kỷ 20.
15
PHẦN NỘI DUNG

CHƢƠNG 1: PHẠM QUỲNH TỪ NHÀ BÁO TRỞ THÀNH HỌC GIẢ

1.1. Đôi nét về tiểu sử Phạm Quỳnh (1892- 1945)
Phạm Quỳnh sinh năm 1892, tại số 1 phố Hàng Trống, Hà Nội; quê quán ở
làng Lương Ngọc (nay thuộc xã Thúc Kháng), phủ (nay là huyện) Bình Giang,
tỉnh Hải Dương, một làng khoa bảng, có truyền thống hiếu học. Từ năm 1916, ông
tham gia viết báo cho một số tờ có uy tín đương thời; làm chủ bút Nam Phong tạp
chí từ ngày 1 tháng 7 năm 1917 và đình bản tháng 12 năm 1934. Ngày 2 tháng