Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Hoá học
MỤC LỤC
I. TÍNH MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI
1. BỐI CẢNH CỦA ĐỀ TÀI Trang 3
2. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Trang 3
3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU Trang 4
4. ĐIỂM MỚI TRONG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Trang 4
II. TÍNH KHOA HỌC
1. CƠ SỞ LÍ LUẬN Trang 4
2. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ Trang 5
2.1 Thực tế giảng dạy Trang 5
2.2 Thực tế của học sinh Trang 5
2.3. Thực tế điều tra Trang 5
2.4. Nguyên nhân của thực trạng Trang 6
3. CÁC BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ Trang 6
3.1. Phương pháp vấn đáp Trang 6
3.2. Phương pháp đặt vấn đề - Giải quyết vấn đề Trang 9
3.3. Phương pháp sử dụng bài tập Trang 12
3.4. Phương pháp học tập hợp tác nhóm nhỏ Trang 14
3.5 . Phương pháp sử dụng các thí nghiệm hoá học Trang 18
3.6. Phương pháp sử dụng các phương tiện hiện có Trang 20
4. KẾT QUẢ THỰC TẾ GIẢNG DẠY Trang
20
III. TÍNH THỰC TIỄN
1. NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM Trang
20
2. Ý NGHĨA CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Trang 21
3. KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG TRIỂN KHAI Trang 21
1
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Hoá học
IV. KẾT LUẬN Trang 22

học sinh ý thức bảo vệ tài nguyên thiên nhiên rất hạn chế của Tổ quốc, đồng thời
biết làm những việc bảo vệ môi trường sống trước những hiểm họa về môi trường
do con người gây ra trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bên cạnh lý giải
được các hiện tượng kỳ bí, bài trừ mê tín dị đoan nhằm tạo dựng một cuộc sống
ngày càng tốt đẹp hơn.
2. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
Hóa học là một bộ môn khoa học thực nghiệm cả về định tính lẫn định lượng,
kiến thức hóa học là một xâu chuỗi có mối liên quan chặt chẽ với nhau, học sinh sẽ
rất khó nhớ, khó thuộc. Hóa học không những yêu cầu học sinh học thuộc lý thuyết
mà còn đòi hỏi học sinh vận dụng lý thuyết để giải quyết các bài tập lý thuyết, thực
tiễn và thực hành thí nghiệm.
3
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Hoá học
Từ thực tế giảng dạy, hoá học THCS vẫn là một môn học khó, đến lớp 8 tức là
quá nửa của chương trình THCS mới được học vì nó đòi hỏi ở học sinh khả năng
tư duy, sự nhạy bén, thông minh… để hiểu rõ những khái niệm khá trừu tượng,
những hiện tượng hóa học khá thú vị. Khi nói đến vấn đề lí thuyết thì HS có thể
học thuộc nhưng khi va chạm đến phương trình, công thức, bài toán và các bài tập,
hiện tượng thực tiễn… là va chạm đến các con số thì những học sinh yếu kém về
môn toán sẽ rất dễ nản chí và không muốn học. Bên cạnh những HS yếu kém đó
thì để bồi dưỡng khả năng sáng tạo, giải quyết vấn đề linh hoạt đối với HS khá,
giỏi cũng không phải là vấn đề dễ.
Vì vậy, bên cạnh một số ít học sinh yêu thích học tập, nghiên cứu môn học này
để tìm tòi, sáng tạo thì vẫn còn phần lớn học sinh chưa thấy hứng thú học tập môn
hóa, dẫn đến chán nản không thích học bộ môn này, đồng thời chất lượng bộ môn
vì thế cũng giảm xuống.
Là một giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn hóa học của trường THCS,
tôi luôn trăn trở làm thế nào để giúp học sinh yêu thích môn hóa học để học tốt
môn này. Sau thời gian suy nghĩ, tôi đã mạnh dạn trao đổi với đồng nghiệp một số
kinh nghiệm nhằm giúp học sinh yêu thích môn hóa học từ đó nâng cao chất lượng

2.1. Thực tế giảng dạy.
Đặc điểm của bộ môn hóa là mang tính thực nghiệm cả về định tính và định
lượng. Khái niệm hóa học luôn trừu tượng, khó hiểu, không quan sát bằng mắt
thường được (như nguyên tử, phân tử…). Ngoài ra bộ môn này đòi hỏi học sinh
còn kết hợp các kỹ năng cần thiết như: Kỹ năng quan sát, tổng hợp, phân tích, đánh
giá, suy luận; kỹ năng vận dụng kiến thức vào bài tập; kỹ năng tính toán.
Qua thực tế giảng dạy môn hóa 8, 9. Tôi nhận thấy rằng phần lớn học sinh học
rất yếu về môn khoa học tự nhiên, trong đó có môn hóa hoc. Qua thực tế các tiết
dạy trên lớp và qua các bài kiểm tra, đặc biệt qua bài kiểm tra 1 tiết, thi học kì, bản
thân tôi thấy còn nhiều em điểm còn rất thấp và một số học sinh giỏi chưa đạt điểm
tối đa.
5
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Hoá học
2.2. Thực tế của học sinh.
Đa số học sinh không nắm vững lý thuyết dẫn đến không áp dụng được lý thuyết
để giải quyết các vấn đề thực tiễn dẫn đến chưa say mê học tập môn hóa học mà
ngược lại cảm thấy sợ hãi, ghét học môn hóa học. Thậm chí có những vấn đề thực
tiễn đã hướng dẫn chi tiết, giải quyết xong nhưng khi gặp lại học sinh vẫn còn bở
ngỡ, không làm được.
Một bộ phận lớn phụ huynh chưa quan tâm đến việc học của con em mình. Học
sinh chưa xác định được động cơ học tập.
2.3. Thực tế điều tra.
Qua thực tế điều tra về học tập của học sinh khối 8, 9 trường THCS năm học
2012-2013, tôi thu được kết quả như sau:
- Điểm trung bình môn hóa học năm học 2012-2013 của trường như sau:
+ Giỏi: 15% + Khá: 32% + Trung bình: 40% + Yếu 13%
Qua đó tôi thấy, số học sinh yêu thích môn hóa học còn rất ít, nên tôi nhận thấy
trách nhiệm của mình rất quan trọng, là phải tìm hiểu nguyên nhân do đâu các em
không thích học bộ môn hóa và trách nhiệm của tôi là một người dạy phải tìm tòi
phương pháp giảng dạy thích hợp nhằm kích thích hứng thú học tập cho học sinh

sinh đi đúng hướng theo một logic hợp lý, kích thích tính tìm tòi trí tò mò khoa học
và cả ham muốn giải đáp của học sinh.
Hệ thống câu hỏi vấn đáp phải được lựa chọn sắp xếp hợp lý. Câu hỏi được
phân chia thành câu chính, câu phụ, câu phức tạp, câu đơn giản. Câu chính, câu
phức tạp lại được chia ra thành những vấn đề nhỏ hơn và phù hợp với trình độ học
sinh nhưng không nên chia quá nhỏ và rời rạc.Câu hỏi cần được nêu ra một cách rõ
ràng, dễ hiểu và chính xác phù hợp trình độ học sinh. Số lượng và tính phức tạp
của câu hỏi cũng như mức độ phân chia câu hỏi phụ thuộc vào:
+ Tính phức tạp của vấn đề nghiên cứu.
7
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Hoá học
+ Trình độ phát triển, kỹ năng, kỹ sảo của học sinh tham gia các bài học vấn đáp
tìm tòi.
3.1.2. Các loại câu hỏi trong dạy học vấn đáp tìm tòi.
* Dựa vào mục đích và nội dung vấn đề có thể chia ra:
+ Câu hỏi chính.
+ Câu hỏi phụ.
* Dựa vào những mức độ nhận thức khác nhau có thể chia ra:
+ Câu hỏi yêu cầu học sinh biết, nhớ lại hiện tượng sự kiện.
+ Câu hỏi yêu cầu học sinh hiểu, so sánh các sự vật hiện tượng.
+ Câu hỏi yêu cầu học sinh hiểu, hệ thống hóa, khái quát hóa.
+ Câu hỏi yêu cầu học sinh tìm hiểu nguyên nhân của sự vật hiện tượng.
+ Câu hỏi yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức đã học.
* Chú ý:
Khi xây dựng các loại câu hỏi vấn đáp tìm tòi chúng ta cần nghiên cứu kỹ
sách giáo khoa, sách tham khảo, tài liệu giảng dạy,… để xây dựng hệ thống câu hỏi
phù hợp với từng nội dung, từng mục trong từng loại bài.
Câu hỏi cần rõ ràng chỉ có một câu trả lời đúng.
Làm cho người học tìm tòi trên cơ sở vận dụng các điều đã biết.
Khuyến khích người học hiểu hơn là ghi nhớ mà không hiểu.

+ Phát biểu vấn đề cần giải quyết.
Những chú ý khi tạo tình huống có vấn đề:
Vạch ra những điều chưa biết, chỉ ra cái mới trong mối quan hệ cái đã biết,
với cái cũ. Trong đó điều chưa biết, cái mới là cái trung tâm của tình huống có vấn
đề, sẽ được khám phá ra trong giai đoạn giải quyết vấn đề (đặt giả thiết, lập kế
hoạch giải quyết vấn đề đó).
Tình huống đặt ra phải kích thích, gây hứng thú, nhận thức đối với học sinh,
tạo cho học sinh ý thức tự giác tích cực trong hoạt động nhận thức.
Tình huống đưa ra phải phù hợp khả năng của học sinh, để học sinh căn cứ
vào những kiến thức cũ, dể giải quyết được vấn đề đặt ra bằng hoạt động tư duy
của học sinh. + Câu hỏi nêu vấn đề của giáo viên cần phải chứa đựng các yếu tố
sau:
Chứa đựng mâu thuẫn nhận thức: Có một hay vài khó khăn, đòi hỏi học sinh phải
tư duy, huy động và vận dụng các kiến thức đã có (nghĩa là câu hỏi phản ánh được
mối liên hệ bên trong giữa điều đã biết và điều chưa biết).
10
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Hoá học
Chứa đựng phương hướng giải quyết vấn đề, thu hẹp phạm vi tìm kiếm câu trả lời,
tạo điều kiện làm xuất hiện giả thiết, tạo điều kiện tìm ra được con đường giải
quyết.
Gây được cảm xúc mạnh đối với học sinh khi nhận ra mâu thuẫn nhận thức liên
quan đến vấn đề.
3.2.2. Giải quyết vấn đề.
Gồm các bước sau:
3.2.2.1 Xây dựng các giả thuyết.
3.2.2.2 Lập kế hoạch giải quyết vấn đề.
3.2.2.3 Thực hiện giải quyết vấn đề, kiểm tra các giả thuyết bằng các phương pháp
khác nhau.
3.2.3. Kết luận:
Gồm các bước sau:

+ HS nêu vấn đề: Phản ứng Al với dd
NaOH có mâu thuẫn với TC của kim loại
đã học không ? Hay TN sai ?
Ví dụ 2. Khi nghiên cứu tính chất hóa học của axit sunfuric đặc, nóng với đồng thì
vấn đề xuất hiện là: Trái với tính chất của kim loại đã học đó là : Kim loại đứng sau
hiđrô trong dãy hoạt động hóa học đã phản ứng với axit loãng. Điều này đúng hay
sai?
Ta hãy xem điều kiện và sản phẩm của phản ứng H
2
SO
4
tác dụng với Cu như thế
nào?
Học sinh phát biểu: H
2
SO
4
đặc, nóng.
Cu kim loại hoạt động yếu (đứng sau H)
Sản phẩm: Khí không màu, mùi khó chịu, làm đổi màu quỳ tím thành đỏ. dd CuSO
4
màu xanh.
12
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Hoá học
* Kết luận: Điều này không mâu thuẫn gì với TCHH chung của axit và dd H
2
SO
4
loãng. Đó là do TCHH đặc biệt của H
2

+ Ví dụ 1.
Hoàn thành PTPƯ sau:
SO
3
+ H
2
O H
2
SO
4
P
2
O
5
+ H
2
O H
3
PO
4
CO
2
+ H
2
O H
2
CO
3
? Cho biết các chất tạo ra sau PƯHH thuộc loại chất nào.
? Cho biết thành phần phân tử của H

+ Ví dụ 3.
14
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Hoá học
Có 3 lọ đựng 3 dd NaOH, HCl, nước cất. Chỉ dùng một chất hãy nhận biết mỗi lọ
đựng chất nào. Dụng cụ hóa chất coi như đủ….
* Tóm lại:
Để tích cực hóa hoạt dộng của học sinh trong giờ học hóa học thông qua các bài tập
hóa học, bài tập đưa ra như một vấn đề cần giải quyết, giáo viên hướng dẫn học
sinh tìm tòi theo một quy trình nhất định để tìm ra kết quả. Kích thích sự tò mò,
ham muốn giải quyết
3.4. SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP HỢP TÁC THEO NHÓM NHỎ ĐỂ
NÂNG CAO SỰ HỨNG THÚ HỌC TẬP CỦA HS THCS.
3.4.1.Cách vận dụng phương pháp học tập hợp tác theo nhóm nhỏ trong dạy học
môn hóa học trong trường THCS:
+ Nhóm học sinh nghiên cứu thí nghiệm để rút ra kết luận về tính chất của chất.
+ Nhóm học sinh thảo luận để tìm ra lời giải, một nhận xét, một kết luận nào đó.
+ Nhóm học sinh cùng thực hiện một nhiệm vụ do giáo viên giao cho.
Tuy nhiên khi sử dụng phương pháp này muốn tăng hiệu quả cần chú ý:
* Phân công nhóm thường xuyên, nhóm cơ động: Để duy trì hoạt động nhóm có thể
phân công học sinh thành nhóm thường xuyên (một bàn hoặc hai bàn ghép lại) có
đặt tên nhóm (1,2…) có thể thay đổi nhóm theo nhiệm vụ cần thiết (nhóm cơ động,
không cố định).
* Phân công trách nhiệm cho các thành viên trong nhóm để thực hiện một nhiệm vụ
nhất định (nhóm trưởng, thư ký), sự phân công có thể thay thế cho các thành viên
để phát huy tính chủ động sáng tạo của từng thành viên trong nhóm: Nhóm trưởng
15
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Hoá học
có trách nhiệm tổ chức, đôn đốc, yêu cầu các thành viên trong nhóm thực hiện đúng
chức năng nhiệm vụ. Thư ký làm nhiệm vụ ghi chép tổng hợp kết quả hoạt động
của nhóm khi cần thiết, nhóm trưởng có trách nhiệm báo cáo kết quả hoạt động của

+ KT t/d của nước với P
2
O
5
+ Bình thuỷ tinh, muỗng sắt,
đèn cồn, khí O
2
, P
đỏ
, nước,
giấy quỳ tím.
2. Y/C đại diện nhóm nêu
cách tiến hành TN.
+ TN gồm 2 TN nhỏ:
HS3. Đ/C P
2
O
5
HS4. Cho P
2
O
5
t/d với
nước, xđ chất tạo thành.
+ Đốt mẩu Pđỏ ngoài kk rồi
đưa nhanh vào bình O2, đậy
nút bông tẩm xút.
+ cho khoảng 2 ml nước vào
bình lắc nhẹ.
+ cho vào bình 1 mẩu giấy

+ HT, GT, PTHH.
+ Rút ra NX.
P
2
O
5(r.trắng)
+3H
2
O
2H
3
PO
4(dd không màu)
+ Oxit axit tác dụng với
nước tạo thành axit.
VD2. Tổ chức cho HS HĐN tiến hành TN TH hóa học 9.
TN2. PƯ của rượu etylic và axit axetic ( bài 49- SGK hóa học 9).
* HĐN có thể tổ chức như sau:
HĐ của GV HĐ của nhóm HS do nhóm trưởng phân công
1. Y/C đại diện các nhóm
báo cáo mục đích, dụng
cụ, hoá chất cần cho TN.
+ HS1: mục đích thí
nghiệm
+ HS2. Dụng cụ hóa chất.
+ Kiểm tra t/d của rượu
etylic và axit axetic.
+ Ống nghiệm chịu nhiệt, nút
cao su có ống dẫn khí xuyên
qua, cốc nước lạnh, 1 ống

Mùi thơm xuất hiện.
+ Tạo thành lớp chất lỏng
không màu, có mùi thơm,
nổi lên trên mặt nước.
4. Y/C ghi tường trình TN.
+ Tất cả HS trong nhóm
đều ghi tường trình.
+ TN.
+ HT, GT, PTHH.
NX
+C
2
H
5
OH+CH
3
COOH
H
2
SO
4đ/n

CH
3
COOC
2
H
5
+ H
2

+ Tổ chức cho các nhóm báo cáo kết quả, chia sẻ kinh nghiệm, hoàn thiện kiến
thức.
+ Giáo viên kết luận đánh giá kết quả, trong đó có hoạt động nhóm
3.5. SỬ DỤNG CÁC THÍ NGHIỆM HÓA HỌC ĐỂ GIẢNG DẠY TÍCH CỰC
+ Đây là phương pháp đặc thù của bộ môn, một bộ môn khoa học thực nghiệm. Để
giờ học thực sự có hiệu quả ta cần triệt để tận dụng các dụng cụ, hóa chất hiện có
trong phòng thí nghiệm có thể thể hiện qua các cách sau:
* Thí nghiệm để làm xuất hiện vấn đề.
* Thí nghiệm để giải quyết vấn đề đặt ra: Thí nghiệm nghiên cứu, thí nghiệm đối
chứng, thí nghiệm kiểm tra giả thuyết hay dự đoán,…
* Thí nghiệm chứng minh một vấn đề đã được khẳng định.
* Thí nghiệm thực hành: Củng cố lý thuyết, rèn luyện kỹ năng thực hành.
* Thí nghiệm trong bài tập thực nghiệm: Giải các bài tập bằng phương pháp thực
nghiệm hóa học.
20
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Hoá học
+ Sử dụng thí nghiệm để dạy học tích cực có các mức độ khác nhau, song cần chú ý
cho phù hợp thể hiện ở bốn mức độ khác nhau:
* Mức độ 1. Rất tích cực.
Các nhóm học sinh thực hiện thí nghiệm, quan sát hiện tượng, giải thích, nhận biết
sản phẩm, và viết PTHH. Từ đó học sinh rút ra nhận xét về tính chất hóa học, quy
tắc, định luật…
* Mức độ 2. Tích cực.
Các nhóm học sinh quan sát thí nghiệm biểu diễn của giáo viên và học sinh mô tả
hiện tượng, giải thích nhận biết sản phẩm, và viết PTPƯ. Từ đó học sinh rút ra
nhận xét về tính chất hóa học, quy tắc, định luật…
* Mức độ 3. Tương đối tích cực.
Các nhóm học sinh làm thí nghiệm để chứng minh cho một tính chất, quy tắc, định
luật hoặc kiến thức đã biết.
* Mức độ 4. Ít tích cực.

nghiệm sau:
+ Để thực hiện tốt việc dạy học hóa học trung học cơ sở nhằm nâng cao chất
lượng dạy và học bộ môn, đòi hỏi người giáo viên trước hết phải nắm vững các
kiến thức cơ bản, phổ thông, các kiến thức đổi mới về chương trình, về phương
pháp dạy học đồng thời cần có kỹ năng sử dụng dụng cụ, đồ dùng dạy học một
22
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Hoá học
cách hiệu quả nhằm phát huy tính chủ động sáng tạo, tích cực tìm tòi chiếm lĩnh,
lĩnh hội các kiến thức phổ thông thực nghiệm nhằm phát huy khả năng tư duy khả
năng độc lập sáng tạo trong mọi hành động.
+ Phải luôn luôn học hỏi, trau dồi kiến thức cho bản thân. Có thể học từ đồng
nghiệp, kể cả HS.
+ Luôn có ý thức tìm tòi, sáng tạo để tránh sự nhàm chán và phải mạnh dạn áp
dụng phương pháp mới.
+ Trang bị đầy đủ dụng cụ, hóa chất có chất lượng tốt để có thể tiến hành đầy đủ
thí nghiệm biểu diễn, thí nghiệm thực hành theo yêu cầu tối thiểu của sách giáo
khoa.
+ Xây dựng các nhóm học sinh hoạt động có nề nếp, hiệu quả làm sao phát huy
tối đa tính chủ động sáng tạo của từng học sinh khi tham gia xây dựng bài.
2. Ý NGHĨA CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
Việc giúp học sinh học tốt bộ môn hóa học có ý nghĩa hết sức to lớn đối với giáo
viên bộ môn. Vì chỉ khi học tập tốt bộ môn thì mới tạo được hứng thú trong học
tập, giúp học sinh mạnh dạn đóng góp ý kiến xây dựng bài học và nâng cao chất
lượng bộ môn cũng như góp phần nâng cao tỉ lệ học sinh khá, giỏi. Từ đó hình
thành kỹ năng ứng xử, tự tin, tự giác trong học tập, gắn bó hơn với thầy cô.
3. KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG TRIỂN KHAI.
Có khả năng ứng dụng triển khai rộng rãi. Có thể áp dụng các phương pháp này
cho cả việc dạy học hóa học trung học cơ sở lẫn hóa học trung học phổ thông.

23