Phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật Bà cụ Tứ trong tác
phẩm “Vợ nhặt” của tác giả Kim Lân
Phân tích đề bài: Các bạn chú ý kỹ, đề bài yêu cầu phân tích tâm
trạng nhân vật chứ không phải phân tích nhân vật. Nếu phân tích
nhân vật đơn thuần, bạn sẽ phải chú ý tới diện mạo, ngôn ngữ,
hành động, tính cách… của nhân vật, trong khi đó, phân tích tâm
trạng nhân vật thì bạn phải tập trung vào diễn biến đời sống bên
trong của nhân vật.
I/ Mở bài:
1/ Hoàn cảnh sáng tác:
+ Truyện ngắn Vợ nhặt được Kim Lân sáng tác sau Cách mạng
tháng Tám
+ Nhưng bối cảnh của tác phẩm là nạn đói khủng khiếp năm một
chín bốn lăm. Những tháng ngày 1945 ấy, cái đói cứ bao vây nơi
nơi, tưởng đâu đâu cũng ngửi thấy "mùi đói". Làng quê chìm trong
ko khí tang thương với tiếng quạ kêu quang quác, của những nhà
có người chết đói và thân phận rẻ rúng của bao cảnh đời: người ta
có thể nhặt được vợ giữa đường chợ chỉ với 4 bát bánh đúc và mấy
câu đùa cợt
2/ Ý nghĩa câu chuyện:
+ Câu chuyện cảm động được diễn biến trong bóng tối của thời đói
khát và chết chóc, tuy vậy nhưng nhà văn vẫn thể hiện cảm động
tấm lòng yêu thương, đùm bọc lẫn nhau và niềm khao khát hạnh
phúc của những người nghèo khổ.
+ Vẻ đẹp nhân bản ấy được tác giả phát hiện và tập trung xây dựng
thành công ở nhân vật bà cụ Tứ, mẹ của anh Tràng, người đã
“nhặt” vợ.
II/ Thân bài:
1. Giới thiệu sơ nét về Bà cụ Tứ:
Với tác phẩm vợ nhặt này ta không chỉ biết đến 1 anh Tràng thô
nhám, cục mịch mà có lúc ngượng nghịu, ngẩn ngơ như một đứa

bờ quá khứ. Điều ấy lý giải vì sao con người già cả ấy lại quen
đánh giá sự việc bằng kinh nghiệm và sự từng trải, bằng một nỗi
lòng đầy ám ảnh của một quá vãng nặng trĩu những đắng cay.
+ Hình ảnh bà - hình ảnh của người mẹ nông dân Việt Nam 1945
hiện lên chân thực như nó vốn có qua những lời nói tưởng như
ngớ ngẩn, lẩm cẩm mà xiết bao ân tình. Cuộc đời tuy có mất mát
nhưng cũng không cướp đi của bà tất cả. Bà vẫn còn có anh Tràng
- đứa con trai độc nhất để yêu thương chăm sóc. Làm mẹ, ai cũng
mong cho con mình chóng khôn lớn, trưởng thành và yên bề gia
thất.
2. Diễn biến tâm trạng của bà cụ Tứ (mẹ Tràng)
+ Lúc đầu bà cụ không ngờ con mình lấy vợ nên không hiểu người
đàn bà ở trong nhà mình là ai vì bà cụ nghĩ tình cảnh con mình
khó lấy được vợ, nhất là giữa nạn đói khủng khiếp này. Dạo đầu
của chuỗi tâm trạng ấy là 1 loạt những câu hỏi đầy vẻ ngạc nhiên,
thắc mắc:
>>> Như thường lệ, buổi chiều ấy trời sẩm tối. Chưa thấy người,
nhưng anh Tràng biết là mẹ, bởi ngoài đầu ngõ có tiếng người
húng hắng ho. Từ ngoài rặng tre, bà lọng khọng đi vào. Tính bà
vẫn thế, vừa đi vừa lẩm bẩm tính toán gì trong miệng. Nhưng hôm
nay khác, thấy mẹ, Tràng reo lên như một đứa trẻ và gọi ới vào
trong nhà: U đã về đấy! Anh con trai lật đật chạy ra đón mẹ từ
ngoài cổng và trách sao bà về muộn. Ồ, hẳn có chuyện gì rồi, mọi
bữa anh cu Tràng đâu có thế. Mà còn gọi ới vào trong nữa. Trong
nhà nào có ai. Lâu nay, khi ông lão và đứa con gái út lần lượt ra đi,
nhà chỉ còn mỗi hai mẹ con. Bà nhấp nháy hai con mắt nhìn Tràng,
chậm hỏi: "Có việc gì thế vậy? Anh cu Tràng chưa chịu nói, giục
bà vào nhà."
"Người đàn bà nào lại đứng ở đầu giường con mình thế kia?" "ai
thế nhỉ? sao lại chào mình bằng u?".

ấy năm sống trên đời mách bảo bà lão 1 điều rằng: mối duyên kiếp
trớ trêu kia hình như không nên có.
3. Tấm lòng người mẹ quê nghèo trước hạnh phúc bất ngờ của
con trai bà.
+ Bà Tứ tự trách mình: làm mẹ đã không lo nổi vợ cho con, nay nó
có vợ thì cũng mừng, bà thấy có trách nhiệm với hai vợ chồng mới.
"Chao ôi! người ta dựng vơ gả chồng cho con là lúc gia đình ăn
nên làm nổi, những mong sinh con đẻ cái mở mặt sau này - còn
mình thì "
>>> Bao nhiêu ngập ngừng, tủi cực, chua xót dồn nén sau chữ
"thì" vô vọng ấy. Bà xót xa vì không thể làm tròn bổn phận của
người mẹ: ko lo nổi chuyện đại sự cho con. Giờ đây, giữa lúc
người chết đói "như ngả rạ", lại có người theo con trai mình về
làm vợ. Người mẹ bị dồn vào cảnh túng quẫn, khó xử, không biết
lấy gì cúng tổ tiên, trình làng khi con đã có vợ.
>>> Cái buồn, cái tủi lại chan đầy nước mắt, và bà đâm khóc vì
thương con, thương dâu ko biết làm sao đây để vượt qua cơn khốn
khó này:
"Trong kẽ mắt kèm nhèm của bà rũ xuống 2 hàng nước mắt",
>>> Kim Lân như 1 nhà quay phim tài ba đầy cảm xúc lia ống
kính máy quay của mình chớp lấy thần cảnh, thước phim từ cận
cảnh làm hiện lên đôi mắt hằn dấu chân chim 1 đời vất vả của
người mẹ già, và trên cái khoé mắt nứt nẻ theo thời gian ấy rạn ra 2
dòng nước mắt khô héo.
"Biết rằng chúng nó có nuôi nổi nhau sống được qua cơn đói khát
này không".
>>> Đọc những dòng này, ta có cảm giác như trái tim người mẹ
trong cái thân hình còm cõi đang rung lên đau đớn, xót xa như xát
muối.
>>> Bà thương con, tủi phận để rồi lại thương dâu: mắt "đăm đăm

hiểu đời có tấm lòng yêu con sâu thẳm
+ Bà cụ cố nén nỗi buồn, nỗi lo động viên con tin ở sự sống và
tương lai: “… tươi tỉnh khác ngày thường, cái mặt bủng beo u ám
của bà rạng rỡ hẳn lên”
>>> Đẹp biết bao 2 tiếng "mừng lòng" của bà lão nói với các con.
Chữ "mừng" thật là đắc địa, có vẻ như ko đâu vào đâu của người
già cả, nhưng lại lột tả đúng cái thần thái của 1 tấm lòng vị tha cao
quý đang ngượng ngập, vụng về tìm cách giấu đi dòng nước mắt
xót thương vì sợ phiền lòng cho chính người mình đang thương
xót.
+ Những hành động của bà: dọn dẹp nhà cửa, động viên vợ chồng
mới bằng những chuyện vui, chuyện tương lai sáng sủa: "Có đèn
đấy à? Ừ, thắp lên 1 tí cho sáng sủa Dầu bây giờ đắt gớm lên
mày ạ".
>>> Người mẹ già như cố nuốt nước mắt vào trong, cố nén nỗi đau
trong lòng để tình thương của mình an ủi các con. Nỗi lo sợ ngày
mai mãi chỉ là 1 niềm riêng không chia sẻ. Bới trái tim người mẹ
ấy hiền hậu nhân từ lắm.
+ Quên làm sao được cử chỉ ân cần mà xiết bao thương mến của
mẹ với con dâu, ta tưởng như có cái vẫy tay đầy thân thương sau
câu nói này: "con ngồi xuống đây. Ngồi xuống đây cho đỡ mỏi
chân".
>>> Còn đâu là ranh giới giữa mẹ chồng - nàng dâu?
+ Niềm ao ước thiết tha về 1 ngày mai sáng sủa hơn cho con của
bà mẹ nghèo: "Rồi may ông giời cho khá ai giàu ba họ, ai khó
ba đời "
>>> Lời động viên con giản dị, mang đậm niềm tin tâm linh của 1
bà mẹ nông dân từng trải, nhưng cũng thật cần thiết, bởi đó chính
là nguồn động lực giúp cho mẹ con bà đủ vững vàng để vượt lên
hoàn cảnh khắc nghiệt nhất của cái đói, cái chết. Câu nói ấy chỉ có

đang quặn thắt. Cái món mà bà cụ Tứ gọi là "chè khoán" ấy hoá ra
lại là cám, gọi như vậy để cho các con bớt tủi thân, lời mời mọc
của bà là lời động viên, an ủi.
>>> Bà muốn con được no đủ, hạnh phúc trong 1 việc làm mà bà
cố gắng tạo nên dẫu biết rằng đó chỉ là ảo giác, sau đó thực tại sẽ
lại trở về nguyên bản, bẽ bàng và chua chát. Dường như bà có ý
xua tan đi không khí ảm đạm, cố che đậy, vùi đi thực cảnh thê
lương. Nhưng thật tội nghiệp cho bà lão, tội nghiệp thay cho cái
niềm vui bé nhỏ chới với giữa 1 bể bi luỵ, khi mà màu sắc của hiện
tại phải được trả về đúng nghĩa của nó.
+ "Bà ko dám để con dâu nhìn thấy bà khóc".
>>> Một lần nữa, người mẹ lại nuốt đắng cay vào trong. Khi ngoài
đình bỗng dội lên một hồi trống, dồn dập, vội vã khiến đàn quạ
trên những cây gạo cao chót vót ngoài bãi chợt hốt hoảng bay vù
lên, lượn thành từng đám bay vẩn trên nền trời như những đám
mây đen, bà cụ Tứ giải thích cho nàng dâu biết đấy là tiếng trống
thúc giục thuế. Đói khát như thế này, vẫn phải đóng thuế, làm sao
mà sống qua ngày được. Bà ngoảnh vội ra ngoài vì không dám để
con dâu thấy bà khóc. Mà đó lại là những giọt nước mắt khóc bởi
cái tương lai mờ mịt, xanh xám của các con bà.
Những giọt nước mắt lại rơi. Những giọt nước mắt ám ảnh ấy
III. Kết bài:
>>> Ý nghĩa nhân vật Bà cụ Tứ, ý đồ của tác giả khi tạo hình
nhân vật này.
- Bà cụ Tứ xuất hiện trong Vợ nhặt của Kim Lân có một đêm và
non buổi sáng hôm sau. Chừng ấy thời gian vừa đủ cho một người
ngủ dậy muôn. Nhưng đối với người mẹ nghèo khổ kia, quả là rất
dài. Chừng ấy thời gian, song ở bà, có biết bao buồn vui, mừng tủi,
cay đắng, âu lo, lẫn hy vọng. Người mẹ ấy đã sống trọn tất cả đời
sống bên trong của một người con.