BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
***
ĐINH THỊ THOA

NGƯỜI DÂN HUYỆN PHÚ XUYÊN- TP HÀ NỘI VỚI
VIỆC NHẬN THỨC VÀ THỰC HIỆN NHÓM QUYỀN THAM GIA
CỦA TRẺ EM ĐƯỢC QUY ĐỊNH TRONG CÔNG ƯỚC QUỐC TẾ
VỀ QUYỀN TRẺ EM CỦA LIÊN HIỆP QUỐC HIỆN NAY. Chuyên ngành: Xã hội học
Mã số: 60 31 30 TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC Hà Nội – 2012
1.1.1. Các lý thuyết
16
1.1.2. Các khái niệm
19
1.2. Cơ sở thực tiễn
25
1.2.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
25
1.2.2. Vài nét về địa bàn nghiên cứu
28
CHƯƠNG 2. NHẬN THỨC VÀ THỰC HIỆN NHÓM QUYỀN
THAM GIA TRONG CÔNG ƯỚC QUỐC TẾ VỀ TRẺ EM CỦA
NGƯỜI DÂN HUYỆN PHÚ XUYÊN- THÀNH PHỐ HÀ NỘI
31
2.1. Nhận thức của người dân huyện Phú Xuyên về nhóm quyền
tham gia của trẻ em
31
2.1.1. Trẻ em với vấn đề quyền tham gia
38
2.1.2. Nhận thức của ông/ bà, cha/ mẹ về quyền tham gia của trẻ em
46 4
2.1.3. Nhận thức của cộng đồng về quyền tham gia của trẻ em
50
2.2. Thực hiện của người dân huyện Phú Xuyên về nhóm quyền
tham gia của trẻ em
71
2.3. Các yếu tố tác động đến việc nhận thức và thực hiện quyền


5
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BVCS&GDTE: Bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em
UNICEF: Qũy nhi đồng Liên Hiệp Quốc
TE: Trẻ em
TP: Thành phố
QTE: Quyền trẻ em
LHQ: Liên Hiệp Quốc
THCS: Trung học cơ sở
THPT: Trung học phổ thông
QT: Quốc tế 7
DANH MỤC BIỂU

Các biểu
Trang
Biều 2.1 Nhận thức của ông bà, cha mẹ về các nhóm quyền trẻ
em được ghi trong Công ước quốc tế
44
Biểu 2.2 Những nội dung bố mẹ trao đổi với trẻ em.
57
Biểu 2.3 Các hoạt động dành cho trẻ em tại địa phương
63
Biểu 2.4 Quan điểm của ông bà, cha mẹ với những việc liên quan
đến quyết định của trẻ em

65

Quyền được tham gia là một trong bốn nhóm trong Công ước về quyền
trẻ em. Đó là quyền được sống còn, quyền được bảo vệ và quyền được phát
triển và quyền được tham gia. Trẻ em được tham gia vào các hoạt động xã hội
theo khả năng, sở thích và nguyện vọng của trẻ em, được nêu ý kiến của mình
trong các cuộc họp về vấn đề liên quan đến quyền và sự phát triển của trẻ em.
Đây là các quyền cơ bản để trẻ em được rèn luyện đưa quyết định trước những
vấn đề của cuộc sống.
Việc thực hiện quyền được tham gia giúp cho trẻ em hiểu biết hơn,
nâng cao hơn nhận thức, tích luỹ được kinh nghiệm, giúp người lớn đưa ra
những quyết định đúng đắn nhất để giải quyết những vấn đề xảy ra trong cuộc
sống có liên quan tới trẻ em. Thực hiện quyền được tham gia của trẻ em giúp
cho mối quan hệ giữa người lớn và trẻ em trong gia đình và xã hội được bình
đẳng, dân chủ, lành mạnh. Sự tiến bộ và văn minh của một xã hội được biểu
hiện chính từ việc thực hiện quyền được tham gia của trẻ em, tạo điều kiện để
trẻ em có vai trò chủ động, có tiếng nói và được lắng nghe.
Tuy nhiên, thực tế việc nhận thức và thực hiện quyền tham gia của trẻ
em như thế nào? Các em có làm chủ và tự thực hiện quyền tham gia của mình 9
không? Gia đình, các yếu tố xã hội có ảnh hưởng thế nào đối với việc thực
hiện quyền tham gia của trẻ ?
Nghiên cứu quyền tham gia của trẻ là một vấn đề còn rất mới liên
quan đến nhận thức thái độ của trẻ em và người dân về vấn đề này. Vậy, Phú
Xuyên là một huyện nằm ở phía Đông Nam của tỉnh Hà Tây cũ, chịu ảnh
hưởng nặng nề của văn hóa cũ lạc hậu liệu khi sát nhập vào Hà Nôị- được coi
là nơi có trình độ dân trí cao thì việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em có
ảnh hưởng của văn hóa mới không?. Khi ảnh hưởng có những vấn đề gì nảy
sinh? họ có nhận thức và thực hiện tốt quyền tham gia không ?
Từ những cơ sở đó em thực hiện đề tài “Người dân huyện Phú

quyền tham gia của trẻ em.
3.Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu nhận thức và thực hiện của người dân huyện Phú Xuyên về
quyền tham gia của trẻ em. Phân tích các yếu tố tác động cũng như tìm hiểu
xu hướng việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em ở Phú Xuyên- TP Hà Nội
4. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
4.1 Câu hỏi nghiên cứu
- Người dân huyện Phú Xuyên đã nhận thức và thức thực hiện nhóm
quyền tham gia được quy định trong công ước quốc tế về quyền trẻ em của
Liên Hiệp như thế nào?
- Những yếu tố nào ảnh hưởng mạnh mẽ tới việc thực hiện quyền tham
gia của trẻ em?
- Xu hướng nhận thức thực hiện nhóm quyền tham gia của trẻ em của
người dân huyện Phú Xuyên trong giai đoạn tới như thế nào? 11
4.2 Giả thuyết nghiên cứu
+ Trẻ em có nhận thức cao về quyền tham gia của trẻ. Tuy nhiên ở
nhóm ông, bà/ cha, me và cán bộ làm công tác trẻ còn chưa biết đến nhóm
quyền tham gia của trẻ em trong Công ước Quốc tế về quyền trẻ em của Liên
Hiệp Quốc.
+ Đặc điểm gia đình và hoạt động của các cán bộ làm công tác dân số
có tác động mạnh mẽ tới việc thực hiện quyền tham gia của trẻ em của người
dân huyện Phú Xuyên.
+ Xu hướng nhận thức và thực hiện nhóm quyền tham gia của trẻ em
của người dân huyện Phú Xuyên sẽ ngày càng tăng lên.

(Quang Lãng, Tri Thủy), khảm trai (Chuyên Mỹ), có cụm công nghiệp (thị
trấn Phú Xuyên). Đồng thời có xã tiêu biểu cho loại hình phi nông nghiệp là
chủ yếu (Chuyên Mỹ), có xã số đông vẫn là nông nghiệp chỉ có một thôn làm
làng nghề truyền thống, còn lại nông nghiệp vẫn là chủ yếu (Quang Lãng, Tri
Thủy), và xã phát triển mạnh về công nghiệp, dịch vụ (trị trấn Phú Xuyên).
Nhưng phải chăng sự phát triển kinh tế, cơ sở hạ tầng ở vùng này cũng đồng
nghĩa với việc nâng cao dân trí của người dân về các mặt của đời sống xã hội
hay chăng? Câu hỏi này sẽ được kiểm chứng trong nội dung kết quả nghiên
cứu
+ Khách thể được khảo sát:
Công ước quốc tế trẻ em được xác định là người dưới 18 tuổi. Tuy
nhiên theo pháp luật Việt Nam, trẻ em được xác định là công dân dưới 16
tuổi. Nhưng chúng tôi xét thấy ở lứa tuổi dưới 10 tuổi các em còn non yếu về
mặt nhận thức vì vậy, chúng tôi tập trung chủ yếu khảo sát trẻ ở độ tuổi 11-
15 (tương ứng với học sinh ỏ các lớp 6,7,8,910) Đây là lứa tuổi có bước nhảy
vọt về thể chất lẫn tinh thần, các em đang tách dần khỏi thời thơ ấu để tiến
sang giai đoạn phát triển cao hơn (người trưởng thành) tạo nên nội dung cơ 13
bản và sự khác biệt trong mọi mặt phát triển: thể chất, trí tuệ, tình cảm, đạo
đức… của thời kỳ này. Ở lứa tuổi thiếu niên có sự tồn tại song song “vừa tính
trẻ con, vừa tính người lớn”, điều này phụ thuộc vào sự phát triển mạnh mẽ về
cơ thể, sự phát dục, điều kiện sống, hoạt động…của các em. Mặt khác, ở
những em cùng độ tuổi lại có sự khác biệt về mức độ phát triển các khía cạnh
khác nhau của tính người lớn - điều này do hoàn cảnh sống, hoạt động khác
nhau của các em tạo nên.
Nghiên cứu chỉ tập trung vào khách thể là những trẻ em trong các gia
đình người dân huyện Phú Xuyên.
+ Thời gian: tháng 6/ 2011 đến tháng 2 năm 2012

+ Cán bộ, lãnh đạo các tổ chức, mỗi tổ chức: 3 (1 Cán bộ
phòng Lao động thương binh xã hội Huyện Phú Xuyên, 1 cán bộ phòng
lao động thương binh xã hội xã Quang Lãng, 1 cán bộ đoàn huyện Phú
Xuyên)
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: sử dụng hai bộ bảng hỏi
+ Một bộ bảng hỏi dành cho người dân huyện Phú Xuyên: số
lượng: 200
+ Một bộ bảng hỏi dành cho trẻ em THCS, THPT (độ tuổi 11-
15), số lượng 177

15
7. Khung lý thuyết

thông đại
chúng
Nhận thức của người dân
về nhóm quyền tham gia
của trẻ em trong Công
ước QT về QTE
Thực hiện của người dân
về nhóm quyền tham gia
trong Công ước QT về
QTE
Quyền tham gia của trẻ em
Đặc điểm
cộng
đồng (
phong tục
tập quán) 16
Sự tương quan giữa các biến
- Biến độc lập: Giới, tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp
- Biến can thiệp
+ Đặc điểm gia đình
+ Hoạt động của các cơ quan đoàn thể
+ Phương tiện truyền thông đại chúng.
+ Yếu tố luật pháp
+ Phong tục tập quán
- Biến phụ thuộc
+Nhận thức của người dân về nhóm quyền được tham gia
trong Công ước quốc tề về QTE

hội đó. Những đòi hỏi quan trọng nhất đối với vai trò cá nhân không chỉ là
các thực tế xảy ra mà còn là những cái có liên quan đến sự mong đợi, kỳ
vọng, chuẩn mực, quy ước của xã hội đối với những hành vi của mỗi cá nhân
Thực tế, mỗi cá nhân tham gia nhóm xã hội khác nhau, nên đảm nhiệm
những vai trò khác nhau. Ví dụ một đứa trẻ vừa có vai trò là một đứa con, một
học sinh…Tuy nhiên, dù có nắm vững, đảm nhận nhiều vai trò trong hoạt
động xã hội, thì các cá nhân đều phải hoàn thành tất cả để đáp ứng những qui
định, chuẩn mực, giá trị xã hội đã đặt ra. Một đứa trẻ khi ở nhà đảm nhận vai
trò làm con thì phải nghe lời ông bà, bố mẹ, yêu thương anh chị em, ngoan
ngoãn. Còn khi ở trường, lớp, là một học sinh thì phải lễ phép với thầy cô,
hoà nhã với bạn bè, phấn đấu học giỏi …Đôi khi chính các em thể hiện đúng
vai trò của mình trong hoạt động xã hội là đã một phần nâng cao quyền của
chính mình trong đó.
Vận dụng lý thuyết này trong nghiên cứu để tìm ra vai trò nhà nước,
của giáo viên, ông bà, cha mẹ trong việc nâng cao nhận thức về quyền của trẻ
em nói chung và con em mình nói riêng. 18
*Lý thuyết xã hội hóa
Xã hội hóa là một khái niệm của xã hội học được định nghĩa là một quá
trình tương tác xã hội kéo dài suốt đời qua đó cá nhân phát triển khả năng con
người và học hỏi các mẫu văn hóa của mình. Nói một cách khác, đó chính là
quá trình con người liên tục tiếp thu văn hóa vào nhân cách của mình để sống
trong xã hội như là một thành viên. Các tác nhân xẫ hội hóa là:
+ Gia đình
Gia đình là tác nhân xã hội hóa đầu tiên và quan trọng, khi mới sinh ra,
con người hoàn toàn phụ thuộc vào người khác trong việc đáp ứng các nhu
cầu của mình. Đối với hầu hết các cá nhân, gia đình là tập thể cơ bản đầu tiên,
dạy cho trẻ em những kinh nghiệm xã hội, các giá trị, tiêu chuẩn văn hóa và

các phương tiện thông tin đại chúng. Từ đó chúng ta biết rằng mức độ tác
động của truyền thông đến người dân như thế nào?
Như vậy, vận dụng vào đề tài nghiên cứu này chúng ta thấy, trẻ em
thông qua quá trình xã hội hóa như gia đình, bạn bè, nhà trường, phương tiện
thông tin đại chúng, các em có cách nhìn nhận các vấn đề liên quan đến quyền
tham gia của mình. Cha mẹ, ông bà…cũng qua những kênh thông tin đó để
nhờ quá trình xã hội hóa đó cũng ảnh hưởng và chi phối quá trình người dân
thực hiện quyền tham gia của mình.
* Lý thuyết hành vi
Đại biểu của lý thuyết này là hai nhà xã hội học người Mỹ: Moerno và
Hopmans.
Quan điểm của lý thuyết hành vi cho rằng: cứ một tác động hay một
kích thích vào một cá thể (hộp đen – trong sơ đồ) sẽ nhận được một phản ứng
nhất định và phản ứng đó độc lập với động cơ chủ quan của con người. 20
Tuy nhiên theo “ thuyết biến cách ”, trong hộp đen đó diễn ra một cơ
chế nhất định, cơ chế đó là sự lựa chọn hợp lý- con người chỉ lựa chọn những
tác động nào là hợp lý với cơ thể và loại bỏ những tác động không có lợi. Lý
thuyết này đi sâu tìm hiểu cơ chế dẫn tới hành vi của con người.
Luận điểm thứ nhất: Trong một loạt các tác nhân kích thích khác nhau
tác động vào con người, người ta chỉ phản ứng lại những kích thích nào đó có
ý nghĩa trực tiếp tới lợi ích và sự bảo tồn, khước từ hay loại bỏ những kích
thích khác từ bên ngoài cơ thể họ
Luận điểm thứ hai: cái quyết định hợp lý dựa trên cơ sở lợi ích có tính
mục đích con người
Áp dụng lý thuyết này vào đề tài cho thấy, người dân thường thì quan
tâm đến những lợi ích mang tính thực tế, thiết thực nhất gần nhất với trẻ em
và có ảnh hưởng nhiều đến trẻ em như vấn đề học hành, sức khỏe còn những

Trẻ em được có bốn nhóm Quyền
Quyền được sống còn
Quyền được bảo vệ
Quyền được phát triển
Quyền được tham gia
Ba nguyên tắc
Công ước quốc tế quy định trẻ em là những người dưới 18 tuổi.
Tất cả các quyền và nghĩa vụ được nêu trong Công ước đều được
áp dụng bình đẳng cho mọi trẻ em mà không có sự phân biệt đối xử.
Mọi hoạt động được thực hiện đều vì lợi ích tốt nhất cho trẻ em
* Khái niệm trẻ em
Theo Từ điển Xã hội học, trẻ em đó là nhóm ở trong quá trình xã hội
hóa (tiếp nhận những kỹ năng và tri thức để có thể tham gia hoạt động xã hội 22
độc lập), nói đúng hơn đó là nhóm ở trong giai đoạn đầu tiên của xã hội hóa.
Về luật pháp người ta coi đó là vị thành niên [4]
Theo Công ước về Quyền trẻ em của Liên hợp quốc thì “ Trẻ em được
xác định là người dưới 18 tuổi, trừ khi Luật pháp quốc gia quy định tuổi thành
niên sớm hơn” (Những điều cần biết về Quyền trẻ em – NXB.CTQG Hà Nội
1997 tr.20 – Vũ Ngọc Bình).
Ở Việt Nam do nhận thức được tầm quan trọng của sự nghiệp chăm sóc
và giáo dục trẻ em trong Dân số học thường lấy mốc 15 tuổi để phân biệt trẻ
em với tuổi trưởng thành. Theo Điều 1 của Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục
trẻ em đã được nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông ngày 15
tháng 6 năm 2004 “Trẻ em quy định trong Luật này là công dân Việt Nam
dưới mười sáu tuổi.” [9]
* Quyền trẻ em
Quyền trẻ em là một bộ phận hợp thành của quyền con người. Thực

thành lập và tham gia vào các hội, được tìm kiếm, tiếp cận thông tin, ….
Theo Báo cáo phân tích tình hình trẻ em tại Việt Nam 2010: Mặc dù
Công ước QT không qui định riêng rõ ràng về “quyền tham gia”, nhưng có
một nhóm các điều khoản của Công ước liên quan đến vấn đề này (các điều
khoản về quyền tham gia). Trong đó Điều 12 được coi là nền tảng. Các quyền
nằm trong nhóm quyền tham gia này là:
Quyền bày tỏ ý kiến và được lắng nghe (Điều 12)
Quyền tìm kiếm thông tin, và tự do bày tỏ . kiến (Điều 13)
Quyền tự do tín ngưỡng và tôn giáo (Điều 14)
Quyền tự do kết giao và hội họp (Điều 15)
Quyền riêng tư (Điều 16)

24
Thang bậc của sự tham gia
Sự tham gia của trẻ trong những hoạt động xã hội, văn hoá được các
nhà nghiên cứu chia theo các mức độ khác nhau, từ thấp đến cao (theo khung
bậc thang từ 1 đến 8). Thông qua thang bậc của sự tham gia, người làm công
tác xã hội có thể đánh giá được tình trạng quyền tham gia của trẻ ở cộng đồng
đang ở mức độ nào, cần điều chỉnh ra sao.
Thang bậc của sự tham gia được phân chia như sau:
“ + Không được tham gia
- Lôi kéo, rủ rê
- Trang trí, hình thức
- Chiếu lệ, hình thức
- Được làm như chỉ dẫn
+ Được tham gia
Được tham kháo ý kiến và được thông báo

Quyền tự do tín ngưỡng và tôn giáo (Điều 14);
Quyền tự do nhóm và hiệp hội- quy định tại điều 15, của công ước
quốc tế về quyền trẻ em của LHQ
Trẻ em có quyền được giao tiếp. Giao tiếp là nhu cấu của con người.
Thông qua giao tiếp, trẻ em được tự bộc lộ mình và tự khẳng định mình.
Quá trình trao đồi giao tiếp giúp trẻ em tích luỹ được kinh nghiệm. Đây là
quyền bất khả xâm phạm của mọi người, trong đó bao gồm trẻ em.
Giao tiếp giúp trẻ em nâng cao năng lực tự nhận thức, tìm ra cái đúng,
có giá trị đối với bản thân và đối với mọi người, thấy được cái sai để tránh.
Trong việc thực hiện quyền được giao tiếp với mọi người của trẻ em,
người lớn cần giúp trẻ em biết tự bảo vệ để tránh bị lạm dụng hoặc bị lôi
cuốn vào những tình huống xấu. 26
Quyền riêng tư:
Không trẻ em nào phải chịu sự can thiệp tuỳ tiện hay bất hợp pháp vào
việc riêng tư, gia đình, nhà cửa hoặc thư tín của các em cũng như những sự
công kích bất hợp pháp vào danh dự và thanh danh của các em
* Khái niệm nhận thức.
Nhận thức là một quá trình, ở con người quá trình này thường gắn với
mục đích nhất định nên nhận thức của con người là hoạt động. Đặc trưng nổi
bật nhất của hoạt động nhận thức là phản ánh hiện thực khách quan. Hoạt
động này gồm nhiều quá trình khác nhau, thể hiện những mức độ phản ánh
hiện thực khác nhau (cảm giác, tri giác, tư duy, tưởng tượng…) và mang lại
những sản phẩn khác nhau về hiện thực khách quan (hình ảnh, hình tượng,
biểu tượng, khái niệm), [6, tr 71]
1.2 Cơ sở thực tiễn
1.2.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu
UNICEF là một trong những tổ chức quốc tế có nhiều đóng góp trong việc