PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Tích cực hoá việc dạy học đang là xu hướng cần phải phổ cập rộng rãi
trong đổi mới PPDH hiện nay. Nó là hệ quả trực tiếp của sự phát triển KHKT,
đồng thời, do mục tiêu đào tạo con người mới có năng lực hành động cao hơn.
Ở nước ta, từ những năm 1980 dạy học bằng phương pháp tích cực, chủ
động đã được đề cập tới ở cấp độ các chỉ thị và phong trào thi đua "Dạy tốt,
học tốt". Nhiều khẩu hiệu quyết tâm đổi mới phương pháp dạy học như "Biến
quá trình đào tạo thành tự đào tạo", "Học đi đôi với hành", "lấy học sinh làm
trung tâm" hay "Đặt người học vào trung tâm của quá trình dạy học"... Tuy
nhiên, tình trạng thầy giảng - trò ghi, thầy nói - trò nghe, lấy giáo viên làm
trung tâm biến học sinh thành một thực thể thụ động vẫn còn đang phổ biến.
Nếu trước đây nội dung các bài giảng sinh học thực chất là một bản ghi tóm
tắt những điểm chính trình bày trong SGK và kết thúc là một số câu hỏi và bài
tập về nhà cũng lại rút ra từ SGK thì hậu quả là khả năng tiếp thu kiến thức
của học sinh rất hạn chế. Từ khâu đặt mục tiêu bài giảng đến kiểm tra đánh
giá, giáo viên đã không chú ý đến phát huy tự lực của học sinh, không biết lựa
chọn nội dung thích hợp (dạy cái gì) và lựa chọn phương pháp thích hợp (dạy
thế nào). Nếp dạy, nếp học bấy lâu nay đã thành thói quen, là lực cản đối với
các phương pháp tích cực, làm hạn chế chất lượng dạy học. Với xu thế chung
của các nhà giáo dục thế giới là dạy học lấy học sinh làm trung tâm (thầy thiết
kế - trò thi công), biến chủ thể nhận thức thành chủ thể hành động, ngành giáo
dục nước ta đã và đang đổi mới nội dung SGK và phương pháp dạy học ở các
trường phổ thông.
Trong chương trình sinh học nói chung và sinh thái học lớp 11 nói
riêng, rất nhiều kiến thức mới, nhiều khái niệm, nhiều quy luật mà thời gian
trên lớp hạn chế, giáo viên sẽ khó khăn trong việc dạy học theo phương pháp
truyền thống, mặt khác học sinh cũng không thể tiếp tục được một mở hỗn
1
độn các kiến thức. Việc giáo câu hỏi để học sinh tự lực nghiên cứu SGK ở
nhà, đến lớp kết hợp với việc giáo dục tổ chức, hướng dẫn học sinh lĩnh hội
kiến thức mới giúp học sinh chủ động tiếp thu kiến thức một cách nhanh hơn.

Những điểm sau đây còn được chú ý về mặt kỹ thuật:
3
- Đặt câu hỏi cho khớp với những điểm chính trong nội dung bài học.
Sau khi đã xác định được những trọng tâm của bài, cần bố trí những
câu hỏi vào đúng các phần trọng tâm đó để học sinh lĩnh hội bằng tư duy tích
cực.
- Chú ý tới tỉ lệ câu hỏi loại sự kiện và loại câu hỏi có yêu cầu cao về
nhận thức. Ở nước ta, tỉ lệ các câu hỏi kích thích tư duy còn rất thấp. Cần
phấn đấu nâng dần tỉ lệ này, nhất là ở các lớp trên và khi học sinh đã quen với
các phương pháp tích cực.
- Cần quan tâm đến tình trạng logic của các câu hỏi, ở giai đoạn đầu có
thể bố trí các câu hỏi loại sự kiện trước, tiếp đến là những câu hỏi có yêu cầu
nâng cao dần về năng lực nhận thức. Như vậy, bài học dễ thành công hơn,
nhất là khi học sinh chưa quen hoạt động theo phương pháp tích cực.
3. Một tiết dạy có sử dụng hệ thống câu hỏi bài tập để tổ chức công
tác độc lập của học sinh với SGK trong khâu nghiên cứu tài liệu mới
phần sinh thái học lớp 12.
BÀI 37 -CÁC ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA QUẦN THỂ SINH VẬT
3.1. Hệ thống câu hỏi bài tập
* Tỉ lệ giới tính
1a. Điền tiếp vào cột bên phải bảng 37.1 SGK về các nhân tố ảnh
hưởng tới tỉ lệ giới tính.
4
1b. Từ bảng 37.1 cho biết tỉ lệ giới tính của quần thể chịu ảnh hưởng
của những nhân tố nào?
1c. Tại sao người ta loại bỏ ra khỏi đàn linh dương ở Châu Phi một số
lượng lớn cá thể đực mà vẫn duy trì và phát triển được số lượng của loài?
1d. Sự hiểu biết về tỷ lệ giới tính có ý nghĩa như thế nào trong chăn
nuôi và bảo vệ môi trường?
1e. Ý nghĩa của tỷ lệ giới tính đối với quần thể?