A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lý do chọn đề tài
Âm nhạc có mặt từ rất sớm trong xã hội loài người và nó có vai trò vô
cùng quan trọng trong đời sống vật chất và tinh thần của con người. Chính vì
thế, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã đưa bộ môn Âm nhạc vào giảng
dạy chính thức ở bậc Trung học cơ sở (THCS) với mục đích giáo dục kiến
thức âm nhạc cơ bản cho học sinh nhằm giúp cho học sinh phát triển toàn
diện: Đức – Trí – Thể - Mỹ trong giai đoạn mới. Quan điểm giáo dục âm nhạc
trong trường THCS không có tham vọng đào tạo các em thành ca sỹ hay nhạc
sỹ mà còn giáo dục cho các em yêu cuộc sống, yêu cái đẹp, bảo tồn và lưu
truyền văn hóa âm nhạc của dân tộc. Ngoài ra, môn Âm nhạc là một môn
nghệ thuật đòi hỏi người học phải có năng khiếu, phải có sự đam mê, thích
thú nhất định mới đem lại hiệu quả cao.
Tuy nhiên với mục đích và yêu cầu của việc giáo dục âm nhạc trong
trường THCS vừ nêu trên, liệu trong thực tế các em học sinh (HS) có thực
hiện đảm bảo hay không thì đó quả là một vấn đề bởi vì trong giảng dạy Âm
nhạc bậc THCS có ba phân môn rõ ràng, đó là:
1. Hát nhạc: 08 bài hát trong một năm học;
2. Tập đọc nhạc và nhạc lý: Các ký hiệu ghi chép âm nhạc;
3. Âm nhạc thường thức: Các tác giả, tác phẩm tiêu biểu; các loại nhạc
cụ; các loại hình sinh hoạt âm nhạc truyền thống, phổ biến trong dân gian.
Như vậy, với ba phân môn rõ ràng và mỗi phần đều có nội dung quan
trọng như nhau. Thế nhưng qua các năm giảng dạy âm nhạc bản thân tôi xét
thấy phân môn: Tập đọc nhạc lại góp phần quan trọng trong việc tiếp thu kiến
thức cơ bản của Âm nhạc vì âm nhạc là nghệ thuật của âm thanh mà các bản
nhạc là những ký hiệu ghi chép âm nhạc; nếu các ký hiệu không vang lên
chuẩn xác, đúng mức thì một bản nhạc sẽ như một tờ giấy trắng và không
thành âm nhạc nữa.
Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện nay thì phân môn Tập
đọc nhạc là một phân môn khó đối với học sinh THCS đặc biệt là học sinh
lớp 6; bởi lẽ cùng một lúc các em phải giải mã nhiều yếu tố: Trường độ, cao

năm học 2011-2012.
3. Thời gian nghiên cứu:
Bắt đầu từ tuần 01 đến hết tuần 25 trong năm học 2011-2012.
III. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp xâm nhập thực tế.
SKKN-Vũ Mai(THCS TT Phố Lu)/2011-2012
2
- Phương pháp đối chiếu, so sánh các biện pháp đã đề ra.
- Phương pháp kiểm tra, kết luận, đánh giá.
IV. Thực trạng việc dạy phần Tập đọc nhạc hiện nay
Bộ môn Âm nhạc đã được giảng dạy chính thức tại trường THCS thị
trấn Phố Lu (Bảo Thắng, Lào Cai) từ năm học 2001-2002 đến nay, qua quá
trình giảng dạy tôi xin đánh giá một số phần cơ bản như sau:
1. Đánh gía chung: Trường nằm tại trung tâm thị trấn huyện, đời sống
kinh tế của nhân dân đa phần là ổn định, việc học tập của con cái được các
bậc cha mẹ học sinh quan tâm; học sinh đi học đều và ý thức học tập tương
đối tốt nhưng phần lớn các em tham gia học môn Âm nhạc mang tính chất
phong trào, bắt buộc nhiều hơn là niềm say mê hay hứng thú. Mặc dù một số
em đã được làm quen từ Tiểu học nhưng chỉ là học đối phó “Dễ - học; khó –
bỏ” trong khi đó phân môn Tập đọc nhạc yêu cầu phải tập trung cao và có ý
thức tự học tốt mới đem lại hiệu quả được nên dẫn tới học sinh đọc đúng cao
độ thì lại sai trường độ thậm chí không nhớ nổi vị trí tên các nốt nhạc trên
khuông…
2. Trang thiết bị trường học: Trường THCS thị trấn Phố Lu là trường
học đạt Chuẩn Quốc gia năm 2010 nên đã được Nhà nước đầu tư nhiều về cơ
sở vật chất, trang thiết bị, nhạc cụ… nhưng còn chưa đồng bộ, chưa có phòng
học riêng, chưa có nhiều tài liệu về môn học. Sách giáo khoa có nhiều nội
dung khó, sách thiết kế bài giảng Âm nhạc 6 (Tác giả: Hoàng Long – Lê
Minh Quân, NXB Giáo dục – Hà Nội – 2002) có nhiều điểm khó thực hiện
trong thực tế giảng dạy.

vậy cho đến hết bài)
Từ việc áp dụng cách dạy và phương pháp trên của những năm học
trước, tôi nhận thấy số lượng học sinh thuộc bài, ghi nhớ các ký hiệu âm nhạc
còn thấp, đa phần là máy móc. Nguyên nhân chính là: Người dạy còn cứng
nhắc trong phương pháp giảng dạy, với đối tượng học sinh nào cũng phải
thực hiện đúng quy trình như vậy cho nên không gây được sự đam mê cũng
như hứng thú khi tham gia môn học, thị hiếu cảm thụ âm nhạc còn hạn chế…
nên tôi xét thấy cần tìm ra và áp dụng các giải pháp thiết thực trong quá trình
giảng dạy giúp các em học chắc chắn, không nhàm chán, chủ động tiếp thu
kiến thức, bớt đi không khí nặng nề để tiết học đem lại kết quả cao hơn. Xuất
phát từ những tình hình trên, bản thân tôi đã tổng kết, rút kinh nghiệm và tìm
ra Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn Tập đọc nhạc ở
lớp 6 đã được khảo sát, đánh giá và kiểm nghiệm thực tế tại trường THCS thị
trấn Phố Lu trong Học kỳ I năm học 2011-2012.
SKKN-Vũ Mai(THCS TT Phố Lu)/2011-2012
4
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Cơ sở lý luận
Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật phản ánh cuộc sống của con
người bằng âm thanh. Âm nhạc có mặt từ rất sớm trong lịch sử loài người; từ
xa xưa người nguyên thủy đã biết quây quần bên đống lửa để ca hát, nhảy
múa và đã trở thành một loại hình âm nhạc đầu tiên mang tính phổ biến của
loài người. Song song với thời gian, những sinh hoạt đa dạng và phong phú
của con người mà các nhạc cụ và các thể loại âm nhạc khác đã ra đời: các
điệu Lý, Hò, Vè, ca múa, dân ca… đã thể hiện đậm nét sắc thái về đời sống
xã hội của con người.
Ngày nay, khi đời sống của con người ngày càng phát triển, những nhu
cầu về tinh thần càng đa dạng và phong phú thì âm nhạc là món ăn tinh thần
không thể thiếu. Vì âm nhạc chứa đựng nhiều nội dung giáo dục sâu sắc và dễ
cảm thụ nhất; cũng vì lẽ đó mà đồng chí cố Tổng Bí thư Lê Duẩn trong bài

quả tốt nhất và có tính bền vững, phát huy được tính tích cực hoạt động độc
lập của học sinh nói riêng thì mỗi người giáo viên môn Âm nhạc cần có các
phương pháp – giải pháp linh hoạt để học sinh trên cơ sở đó chủ động nắm
được kiến thức âm nhạc cơ bản, đọc được những bài tập đọc nhạc… Việc áp
dụng Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phân môn Tập đọc nhạc
ở lớp 6 trong năm học 2011-2012 tôi đã áp dụng các giải pháp cụ thể sau
trong quá trình giảng dạy phân môn Tập đọc nhạc lớp 6 tại trường:
1. Giải pháp ghi nhớ vị trí, tên nốt nhạc trên khuông và cao độ:
Cho học sinh ghi tên 7 nốt nhạc: Đô Rê Mi Fa Son La Si và đọc lên
xuống nhiều lần cho các em nhớ tại lớp; Giáo viên cũng giải thích là từ 7 nốt
nhạc này người ta có thể sáng tác bất kỳ bài hát nào. Âm thanh lên cao hoặc
xuống thấp cũng từ 7 nốt nhạc cơ bản này. Giáo viên đưa ra vòng tròn minh
họa thang âm của 7 nốt nhạc để học sinh thực hành.
Đô
Si Rê
Mi
La
Son Fa
Với vòng tròn xác định vị trí 7 nốt nhạc thì mỗi vòng là một quãng 8.
Cứ tính theo chiều kim đồng hồ thì âm thanh lên càng cao, còn tính ngược lại
SKKN-Vũ Mai(THCS TT Phố Lu)/2011-2012
6
thì âm thanh xuống càng thấp. Ngoài ra, khoảng cách giữa hai nốt còn có các
nốt thăng - # hoặc giáng- (GV chỉ giới thiệu thêm để HS nắm được).
Khi đã nhớ được tên nốt, giáo viên cần cho học sinh nhớ vị trí của
từng nốt trên khuông nhạc. khuông nhạc có 5 dòng kẻ, 5 dòng kẻ này tạo
thành 4 khe, ngoài ra còn có các dòng kẻ phụ và khe phụ trên, các dòng kẻ
phụ và khe phụ dưới. Sau khi để HS tìm hiểu xong, GV kẻ sẵn khuông nhạc
lên bảng (hoặc dùng bảng phụ hoặc trên màn hình PowerPoint) và chỉ cụ thể
nhằm giúp các em nhớ nhanh tại lớp. Với giải pháp này sẽ có các cách cơ bản

hứng thú hơn, giờ học sôi nổi hơn, tiếp thu chủ động và kết quả học tập được
tốt hơn.
2. Giải pháp ghi nhớ về độ cao:
Đây cũng là phần quan trọng quyết định sự thành công trong phân
môn Tập đọc nhạc, với 7 tên nốt nhạc được tính từ dưới lên trên (từ thấp đến
cao). GV dùng đàn Organ đàn 7 nốt: Đô – Rê – Mi – Fa – Son – La – Si lên
xuống nhiều lần cho các em cảm nhận qua thính giác.
- Tiếp theo, GV cho các em nhìn qua sơ đồ phân biệt độ cao bằng cả
trực giác với hình minh họa sau:
Đố
Si
La
Son
Fa
Mi
Rê
Đô
- GV cho HS đọc lại nhiều lần theo đàn (nếu đọc vẫn không được thì
GV chọn lời ca thích hợp để hát: VD: Mẹ thân yêu ơi con luôn ghi nhớ. Sống
vui bên mẹ êm đềm tháng ngày) cho các em nhẩm lại rồi đọc tên nốt. Như bài
Tập đọc nhạc số 7 cá các âm nhảy quãng khá xa (đến quãng 6 Mì – Đố) nên
HS khó đọc chính xác được.
Ha. Này chiếc đu xinh
SKKN-Vũ Mai(THCS TT Phố Lu)/2011-2012
8
Để giữ nốt về cao độ, GV cũng chia lớp ra làm nhiều nhóm, mỗi nhóm
tương ứng với một nốt; GV đàn từng nốt cho mỗi nhóm đọc và giữ cao độ của
mình; GV dùng tay chỉ vào từng nhóm, chỉ vào nhóm nào thì nhóm đó đọc
lên, nếu chỉ vào tấy cả các nhóm thì cả lớp đồng thanh đọc tên nốt của nhóm
mình lên. Với cách này giúp cho các em giữ và định vị được cao độ đồng thời

tay tiết tấu chậm thì HS vỗ tay tiết tấu nhanh và ngược lại. GV nên tạo bất
ngờ bằng cách vỗ tiết tấu nhanh sau đó chuyển sang tiết tấu chậm để các em
có được phản xạ nhanh, nhớ chính xác tiết tấu của bài tạo không khí sôi nổi
trong tiết học
5. Giải pháp luyện tai nghe:
Thính giác (tai) là bộ phận chủ yếu giúp con người nhận biết âm thanh,
thưởng thức âm nhạc; Tai có thính mới có thể phân biệt các nốt, quãng, giai
điệu và các loại nhạc cụ… Luyện tai nghe sẽ giúp cho HS hát đúng, nhận biết
chỗ sai và biết thưởng thức âm nhạc. Có thể cho HS luyện như sau: Chia lớp
thành 4 nhóm:
- Nhóm 1: Xướng nốt Đô
- Nhóm 2: Xướng nốt Mi
- Nhóm 3: Xướng nốt Son
- Nhóm 4: Xướng nốt Đố
Bốn nốt này có thể hòa âm gam Đô trưởng. Lần lượt cho từng nhóm
xướng tên nốt của mình để thử giọng: Đô – Mi – Son – Đố và ngược lại. Khi
HS đã đọc chuẩn xác, GV tiến hành bằng cách chỉ vào nhóm nào thì nhóm đó
phải xướng đúng tên nốt của nhóm mình. GV sẽ đảo lộn thứ tự các nốt, thay
đổi tốc độ từ nhanh đến chậm hoặc ngược lại, có thể cho 2,3 hoặc 4 nốt cùng
xướng lên một lúc hòa thành một bản hợp xướng nhiều bè.
Ví dụ:
Đồ-mi Mì- son Son – đố
- Có khi 4 nốt cùng xướng:
Qua cách đó GV có thể luyện tai nghe cho HS, tạo cho các em linh
hoạt khi học phân môn Tập đọc nhạc và bớt đi sự căng thẳng trong tiết học
nhạc.
SKKN-Vũ Mai(THCS TT Phố Lu)/2011-2012
10
Các giải pháp trên theo tôi là cần thiết và quan trọng giúp cho sự thành
công trong một tiết dạy có phân môn Tập đọc nhạc. Các giải pháp này đan

người dạy nên vận dụng linh hoạt 5 giải pháp đã nêu ở trên vào tiết dạy Tập
đọc nhạc chắc chắn sẽ đem lại hiểu quả cao cho cả người dạy và người học.
SKKN-Vũ Mai(THCS TT Phố Lu)/2011-2012
11
Ngoài ra, từ các tiết Tập đọc nhạc sẽ giúp cho các em HS suy ra nhạc lý (lý
thuyết âm nhạc). Ví dụ: Trường độ - nốt tròn sẽ là bao nhiêu nốt đen
hoặc nốt trắng sẽ bằng bao nhiêu nốt đơn , hoặc về nhịp, về phách…
Trên đây là những giải pháp mà tôi đã thực hiện giảng dạy phân môn
Tập đọc nhạc ở khối lớp 6 trong Học kỳ I năm học 2011-2012 tại trường
THCS thị trấn Phố Lu.
III. Kết quả đạt được sau khi áp dụng các giải pháp
Từ khi vận dụng 5 giải pháp trên vào giảng dạy thực tế với đối tượng
là HS lớp 6 của trường trong Học kỳ I năm học 2011-2012, tôi nhận thấy HS
có những chuyển biến nhiều hơn qua các biểu hiện như:
- Học sinh hứng thú, ham thích học bài Tập đọc nhạc hơn.
- Không khí trong các tiết học có phân môn Tập đọc nhạc thoải mái,
bớt nặng nề, khô cứng và nhàm chán hơn so với trước.
- Số lượng và tỷ lệ HS ghi nhớ tên nốt, đọc đúng cao độ tăng lên.
- HS đã ý thức được môn Âm nhạc góp phần bồi dưỡng tâm hồn, trí
tuệ cho chính bản thân mình và giúp các em học các môn học khác tốt hơn.
Mặt khác, khi có cảm hứng trong học tập môn Âm nhạc nói riêng và các môn
học khác nói chung giúp các em thêm yêu cuộc sống, yêu thầy cô, yêu bạn bè,
yêu trường lớp để đúng là Mỗi ngày đến trường là một ngày vui.
- Kết quả cụ thể đạt được như sau:
Xếp loại HS
lớp 6
Năm học 2010-2011 Năm học 2011-2012
Số lượng Tỷ lệ Số lượng Tỷ lệ
Giỏi
29 22,3% 31 22,8%