Sáng kiến kinh nghiệ
Đề tài :
DẠY TOÁN (PHẦN HÌNH HỌC) LỚP 4
Họ và tên giáo viên :
I. Đặt vấn đề :
Trong bốn mạch kiến thức cơ bản của Toán 4, mạch các yếu tố hình
học ( YTHH ) không đóng vai trò trọng tâm, cốt lõi, thời lượng dành cho
nội dung các YTHH chỉ chiếm khoảng 10% tổng thời lượng Toán 4. Nói
như vậy, không có nghĩa là mạch các YTHH không có vai trò trong
chương trình, mà nó được sắp xếp hợp lí, đan xen với mạch kiến thức số
học, đại lượng - đo đại lượng và giải toán làm nổi rõ mạch kiến thức số
học và hỗ trợ học tốt các mạch kiến thức khác.
Việc dạy – học các YTHH làm cho học sinh có được những biểu
tượng chính xác về một số hình hình học đơn giản và một số đại lượng
hình học thông dụng ; rèn cho học sinh một số kĩ năng thực hành như biết
dùng êke để vẽ đường thẳng vuông góc, đường thẳng song song, vẽ chính
xác hình chữ nhật … ; phát triển một số năng lực trí tuệ như phân tích,
tổng hợp, quan sát, so sánh, đối chiếu, trí tưởng tượng không gian được
phát triển. Bên cạnh đó, việc dạy – học các YTHH làm tích lũy thêm
những hiểu biết cần thiết cho đời sống sinh hoạt và học tập của học sinh.
Ngoài ra các YTHH giúp học sinh phát triển được nhiều năng lực trí tuệ ;
rèn luyện được nhiều đức tính và phẩm chất tốt như : cẩn thận, cần cù, chu
đáo, khéo léo, ưa thích sự chính xác, … Nhờ đó mà học sinh có thêm tiền
đề để học các môn học khác ở tiểu học, để học tiếp môn toán ở bậc trung
học cơ sở và thích ứng tốt hơn với môi trường tự nhiên và xã hội xung
quanh.
Với mục đích quan trọng trên, tôi thiết nghĩ bản thân mình cần có sự
nhìn nhận mới về mạch kiến thức này. Đặc biệt là cần có một phương pháp
dạy học thích hợp sao cho vừa đạt được mục đích vừa thực hiện đúng tinh
thần của việc đổi mới phương pháp dạy học.
II. Những biện pháp đã thực hiện :

- Hãy đọc tên góc, tên đỉnh và các
cạnh của góc này
- GV giới thiệu : Góc này là góc
nhọn.
- Hãy dùng ê ke để kiểm tra độ lớn
của góc nhọn AOB và cho biết góc
này như thế nào so với góc vuông.
- GV nêu : Góc nhọn bé hơn góc
vuông.
- Yêu cầu HS vẽ một góc nhọn ( HS
sử dụng ê ke để vẽ góc nhỏ hơn góc
vuông )
- HS quan sát
- Góc AOB có đỉnh O, hai cạnh OA
và OB.
- HS nêu : Góc nhọn AOB
- 1 HS lên bảng kiểm tra, cả lớp
theo dõi, sau đó kiểm tra góc AOB
trong SGK -> góc nhọn AOB bé
hơn gco1 vuông.
- 1 HS vẽ bảng, HS cả lớp thực hành
vào nháp.
b. Tương tự như thế GV giới thiệu góc tù, góc bẹt. Lưu ý khi dạy về góc
bẹt, GV vừa vẽ vừa thao tác như sau :
- GV vẽ lên bảng góc bẹt COD ->
yêu cầu HS đọc tên góc, tên đỉnh,
tên các cạnh của góc.
- GV tăng dần độ lớn của góc COD,
đến khi hai cạnh OC và OD của góc
COD “ thẳng hàng” ( cùng nằm trên

- Sau khi kéo dài các cạnh AB và AD ( của hình chữ nhật ABCD ) để
được hai đường thẳng AB và AD vuông góc với nhau thì giáo viên nên
xóa bớt các cạnh BC và CD ( không cần thiết )đđể HS có thể tập trung chú
ý vào cạnh AB và AD. Tương tự như vậy, sau khi kéo dài các cạnh AB và
AD ( của hình chữ nhật ABCD ) để được hai đường thẳng song song với
nhau thì giáo viên nên xóa bớt các cạnh AB và CD, chỉ giữ lại BC và AD
mà thôi.
- Trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần quan tâm đến việc yêu cầu
học sinh :
+ Chỉ ra được các ví dụ về đường thẳng song song vàđđường thẳng
vuông góc trong thực tế. Chẳng hạn : hai thanhđđường ray xe lửa song
A B
CD
A B
CD
song với nhau, hai chấn song cửa song song với nhau; hai mép bảng liên
tiếp vuông góc với nhau, cột cờ luôn vuông góc với bóng nắng của nó.
+ Nêu ra các phản ví dụ về hai đường thẳng không song song ( cắt
nhau ), hai đường thẳng không vuông góc trong thực tế hoặc trong hình vẽ
để học sinh so sánh, đối chiếu.
- Cho học sinh dùng thước tập vẽ đđường thẳng song song và đường
thẳng vuông góc trên giấy kẻ ô.
- Bên cạnh đó để giúp học sinh học hình thành biểu tượng về đđường
thẳng song song vàđđường thẳng vuông góc được chính xác, ở lớp 4 ta còn
dạy học sinh cách dùng thước và ê ke để vẽ đường thẳng đi qua một điểm
cho trước và vuông góc ( song song ) với một đường thẳng cho trước.
Trong trường hợp này, học sinh thường tỏ ra lúng túng trong việc dịch
chuyển ê ke khi điểm E nằm ở các vị trí khác nhau. Vì vậy thao tác mẫu
của giáo viên cần chậm, kết hợp lời nói rõ ràng, dứt khoát để học sinh nắm
bắt trước khi các em thực hành. Có thể hướng dẫn học sinh vẽ đường

A B
N
M
+ Giao nhiệm vụ.
+ Hướng dẫn các thao tác, làm mẫu để học sinh quan sát.
+ Lần lượt cho học sinh tự tay thực hiện từng bước. Giáo viên đi sát,
đôn đốc, uốn nắn, giúp đỡ…
+ Nhận xét.
- Nên đặt các đường thẳng đã cho theo những phương khác nhau. Tránh
tình trạng lúc nào cũng cho trước một đường thẳng nằm ngang.
- Nhắc nhở học sinh giữ gìn cẩn thận dụng cụ thực hành.
- Bản thân giáo viên cũng phải hết sức mẫu mực và cẩn thận trong các
thao tác sử dụng thước và ê ke để vẽ hình trên bảng lớp.
Trên cơ sở nắm và thực hành tốt việc dựng hai đường thẳng vuông góc (
song song ) thì học sinh dễ dàng học tốt bài : Thực hành vẽ hình vuông ;
thực hành vẽ hình chữ nhật.
3. Giảng dạy về hình bình hành và hình thoi :
Khái niệm hình bình hành, hình thoi được giới thiệu, bổ sung giúp học
sinh biết một “hệ thống” các hình tứ giác thường gặp trong thực tế như :
hình vuông, hình chữ nhật, hình bình hành, hình thoi. Để nhận biết đặc
điểm của hình bình hành, hình thoi, giáo viên cần tổ chức cho học sinh
quan sát và quan sát chúng ở các kích thước, góc độ khác nhau với mục
đích giúp các em có biểu tượng ban đầu về hình bình hành và hình thoi.
Sau đó có thể tổ chức cho các em làm việc cá nhân hoặc làm việc theo
nhóm bằng thao tác đo độ dài của các cạnh, trao đổi, nhận xét về chúng để
đi đến kết luận : Hình bình hành có hai cặp cạnh đối diện song song và
bằng nhau hay hình thoi có hai cặp cạnh đối diện song song và bốn cạnh
bằng nhau. Với đặc điểm của hình bình hành, trong quá trình giảng dạy,
giáo viên cũng nên đặt vấn đề : “ Hình chữ nhật và hình vuông có được gọi
là hình bình hành không ? Vì sao ?”. Lí giải được điều này tôi tin rằng là

B
N
CA
O
m
m
A
B
CD
H
A
H I
B
C
h
a
a
* Bước 2 : Tổ chức cho HS so sánh, đo đạc, đối chiếu, nhận xét để thấy
được diện tích hình chữ nhật vừa ghép bằng diện tích hình bình hành
( hình thoi ) lúc đầu và dựa vào công thức tính diện tích hình chữ nhật suy
ra công thức tính diện tích hình bình hành ( hoặc hình thoi ).
S = a  h hoặc S =
2
mxn
* Bước 3 : Dựa vào cách tính cho HS phát biểu qui tắc tính diện tích
bằng lời và biểu thị bằng công thức chữ :
- Diện tích hình bình hành bằng độ dài đáy nhân với chiều cao ( cùng
đơn vị đo ) :
S = a  h
- Diện tích hình thoi bằng tích độ dài hai đường chéo chia cho 2

chọn.
- Chất lượng môn học qua các năm :
Năm học
Chất lượng đạt được.
Giỏi Khá Trung bình yếu
2006 - 2007
(SS : 28 HS)
17
9 2 /
2007 - 2008
(SS : 35 HS)
32 3 / /
IV. Bài học kinh nghiệm :
Như chúng ta đã biết, ở nội dung Toán 4, số lượng tiết học về các
YTHH không nhiều, kiến thức các tiết học này thì tương đối đơn giản. Tuy
nhiên, nếu chúng ta không có sự nghiên cứu, đầu tư thì khó có thể có một
tiết dạy thành công. Vậy để một tiết dạy về các YTHH thành công, chúng
ta cần phải làm gì ?
- Điều đầu tiên tôi chú trọng nhất đó là phương pháp dạy học. Vì Hình
học ở tiểu học là Hình học trực quan nên phương pháp cơ bản để dạy là
giáo viên phải biết kết hợp chặt chẽ giữa cái cụ thể và cái trừu tượng. Ở
đây HS tiếp thu và vận dụng các kiến thức hình học theo quá trình hoạt
động với những vật thể hoặc với mô hình hay sơ đồ hình vẽ, từ đó chuyển
sang ngôn ngữ và áp dụng những điều khái quát đã lĩnh hội được vào
những trường hợp cụ thể. Ví dụ khi dạy bài “ Hình bình hành”, GV có thể
tiến hành như sau ;
+ Giới thiệu hình bình hành : GV giơ lần lượt từng tấm bìa hình bình
hành cho HS xem ( với các màu sắc, kích thước và vị trí khác nhau ) và
nói : “ Đây là hình bình hành” -> GV vẽ hình bình hành lên bảng rồi chỉ
vào và yêu cầu HS nói tương tự.

- GV cần coi trọng việc rèn luyện cho HS kĩ năng sự dụng các dụng cụ
hình học.
+ Dạy cho các em nắm vững các thao tác cần thiết trong khi sử dụng
các dụng cụ hình học để vẽ hình,… được chính xác, đẹp và sạch.
+ Dạy cho các em cách giữ gìn, bảo vệ các dụng cụ hình học để sử
dụng chúng được lâu bền và chính xác.
+ về phần mình, GV cũng phải gương mẫu : giữ gìn, bảo quản và có
thái độ cẩn trọng trong khi sử dụng các dụng cụ hình học để vẽ hình, đo
đạc,…Các hình vẽ của GV trên bảng phải chính xác, sạch sẽ và đẹp, …
tuyệt đối không được cẩu thả. Đồng thời, GV cũng phải chú ý sử dụng
phấn màu một cách thích hợp trong khi vẽ hình ; phải viết các kí hiệu hình
học một cách rõ ràng, chuẩn xác và mẫu mực, … để HS để theo dõi và bắt
chước.
- Cần đặc biệt quan tâm đến việc thường xuyên ôn tập, củng cố và hệ
thống hóa các kiến thức và kĩ năng hình học. Những qui tắc và công thức
hình học cần phải được thường xuyên ôn lại để HS dễ nhớ. GV cần cho
HS áp dụng nhiều lần các công thức đó trong nhiều bài tập thực hành, qua
đó mà trẻ ghi nhớ. Không nên coi việc bắt trẻ đọc thuộc làu các công thức
và qui tắc nhiều lần là cách chính để ghi nhớ.
* Kết luận :
Đổi mới phương pháp dạy học Toán nói chung và phương pháp dạy
học các YTHH nói riêng có thể nói là một quá trình lâu dài. Để đi đến cái
đích của việc đổi mới, bản thân người giáo viên cần có sự nổ lực rất lớn.
Giáo viên cần nắm chắc và hiểu sâu các nội dung dạy học của chương
trình Toán 4. Giáo viên phải biết nói ít, giảng giải ít, làm mẫu ít nhưng lại
thường xuyên làm việc với từng học sinh hoặc từng nhóm học sinh. Cách
làm như vậy đòi hỏi giáo viên phải biết cách tổ chức hoạt động của học
sinh, phải không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ để đáp
ứng kịp thời những tình huống có thể xảy ra. Nhờ cách dạy học này mà
giáo viên nắm được kĩ năng của từng học sinh. Từ đó có thể giúp học sinh