Sử dụng tài liệu văn học nằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử việt Nam lớp 11
SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC NHẰM GIÚP HỌC SINH HỨNG THÚ
HỌC TẬP MÔN LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 11
PHẦN A: MỞ ĐẦU
I.Bối cảnh, Lí do chọn đề tài:
Ở Phương Tây quan niệm Lịch sử là “Cô giáo của cuộc sống”, là “bó
đuốc soi đường đưa ta đến tương lai”. Ở nước ta môn lịch sử cũng được nhà
nước và Bộ Giáo Dục quan tâm. Trong nhà trường phổ thông, bộ môn Lịch sử là
một trong những bộ môn có tầm quan trọng và có tính giáo dục rất lớn, nó cung
cấp cho học sinh một bức tranh sinh động về Lịch sử loài người và lịch sử dân
tộc
Việc dạy như thế nào, học như thế nào để đạt được mục tiêu hiệu quả học
tập tốt nhất là điều mong muốn của tất cả Thầy cô giáo chúng ta.Trong quá trình
giảng dạy môn Lịch sử, ở các bài học nội dung truyền đạt cho học sinh chỉ là
những kênh chữ, một vài bài có cung cấp thêm hình ảnh. Trong các tiết dạy Lịch
sử đa số giáo viên chỉ chú ý bám sát nội dung kiến thức trong sách giáo khoa mà
chưa chú ý sử dụng những hình thức khác để bổ trợ làm cho tiết học thêm sinh
động.
Ví dụ như giáo viên cung cấp thêm những hình ảnh ngoài sách giáo khoa
hoặc những mẫu chuyện kể về những con người đã góp phần xây dựng đất nước
để có được những thành tựu của hôm nay mà trong sách giáo khoa không đề cập
đến. Qua tiết dạy không đem lại hứng thú cho học sinh, tiết học trở nên khô
khan đôi lúc học sinh lại có những suy nghĩ lệch lạc về những nhân vật lịch sử
hoặc những sự kiện Lịch sử quan trọng.
Từ yêu cầu và thực tế trên đòi hỏi chúng ta phải đổi mới phương pháp dạy
học Lịch sử nhằm giúp học sinh hứng thú học tập, phát huy tính tích cực của học
sinh, giúp học sinh tư duy và nắm được nội dung kiến thức trọng tâm đã học.
Trong các tiết dạy giáo viên có thể sử dụng các loại đồ dùng trực quan
(hiện vật, tranh ảnh, bản đồ, máy chiếu…) là những phương tiện dạy học, có khả
1



Sử dụng tài liệu văn học nằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử việt Nam lớp 11
cần phối hợp các phương pháp hiện đại, trong đó có phương pháp kiểm tra bằng
câu hỏi trắc nghiệm khách quan.
Kiểm tra đánh giá kết quả học sinh học và làm bài để từ đó có điều chỉnh
và bổ sung hợp lí.3

Sử dụng tài liệu văn học nằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử việt Nam lớp 11
PHẦN B: NỘI DUNG
I. Cơ sơ lí luận:
Hơn 70 năm về trước Bác Hồ chúng ta đã có lời dạy rằng;
“Dân ta phải biết sử ta,
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”
Thực trạng chung của nền giáo dục Việt Nam hiện nay bên cạnh những
thành tựu đã đạt được thì vẫn còn khá nhiều điều bất cập, tong đó tồn tại lớn
nhất tâp trung vào chất lượng đào tạo chưa cao. Phương pháp giảng dạy là một
trong những yếu tố quan trọng và ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo. Phương
pháp giảng dạy khoa học, phù hợp sẽ tạo điều kiện để giáo viên và học sinh phát
huy hết khả năng của mình trong việc truyền đạt , lĩnh hôị kiến thức và phát
triển tư duy cho người học.
Lịch sử có văn hóa, văn hóa gắn liền với các sự kiện Lịch sử, trong các sự
kiện Lịch sử thường xuất hiện các nhân vật Lịch sử và những câu chuyện liên
quan đến sự kiện Lịch sử. Nhưng ngày nay học sinh hiểu về Lịch sử dân tộc ít
nhiều có giảm đi, điều này phải chăng học sinh không yêu Lịch sử dân tộc, điều
này hoàn toàn không phải.
Cái khó ở đây là trước kia tuồng, chèo, phim ảnh, đến với học sinh và công
chúng ít lại phần nhiều là theo tích cổ truyền thống, do vậy kiến thức về Lịch sử

Đa phần người giáo viên trong nhà trường có nhiều cố gắng thay đổi
phương pháp giảng dạy của mình theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh
thông qua các phương pháp dạy học như: sử dụng dồ dùng trực quan, phương
pháp giải quyết vấn đề, miêu tả, kể chuyện, nêu đặc điểm nhân vật …. Giáo viên
tích cực hướng dẫn học sinh thảo luận nhóm, hỗ trợ kiến thức cho nhau, thông
qua hoạt động này những học sinh yếu kém sẽ được sự hướng dẫn của giáo viên
và các học sinh khá giỏi, học sinh sẽ nắm chắc kiến thức và hiểu sâu hơn về bản
chất của sự kiện, hiện tượng Lịch sử. Trong quá trình giảng dạy, giáo viên kết
hợp và khai thác các đồ dùng và phương tiện dạy học như tranh ảnh, bản đồ, sơ
đồ, mô hình, ứng dụng công nghệ thông tin…
5

Sử dụng tài liệu văn học nằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử việt Nam lớp 11
Học sinh có chú ý nghe giảng, tập trung suy nghĩ trả lời các câu hỏi giáo
viên đặt ra, một số em có chuẩn bị bài mới ở nhà. Đa số học sinh tham gia tích
cực trong việc thảo luận nhóm và đã đưa hiệu quả cao trong quá trình lĩnh hội
kiến thức. Học sinh yếu, kém đã và đang nắm bắt kiến thức trọng tâm cơ bản
thông qua các hoạt động như thảo luận nhóm, đọc sách giáo khoa, vấn đáp… các
em đã mạnh dạn trả lời các câu hỏi ghi nhớ các sự kiện, nhân vật Lịch sử.
2. Khó khăn:
Một số giáo viên vẫn còn sử dụng phương pháp dạy học “thầy nói, trò
nghe’, “thầy đọc, trò chép”. Do đó nhiều học sinh chưa nắm kiến thức mà chỉ
học thuộc một cách máy móc, trả lời câu hỏi thì nhìn sách giáo khoa hoàn toàn.
Một số câu hỏi giáo viên đặt ra khó, học sinh không trả lời được nhưng lại
không có câu hỏi gợi ý nên nhiều khi phải trả lời thay cho học sinh. Một số tiết
giáo viên chỉ nêu vài câu hỏi và chỉ gọi một số học sinh khá, giỏi trả lời, chưa có
câu hỏi dành cho đối tượng học sinh yếu, kém, làm cho đối tượng này ít được
chú ý và không được tham gia hoạt động đều này làm cho các em tự ti về năng
lực của mình, các em cảm thấy chán nản và không yêu thích môn sử.
Một số em gia đình có hoàn cảnh khó khăn về kinh tế nên vừa đi học vừa

11T4 33 6 18.2 21 63.6 6 18.2
11T6 35 0 0 12 34 25 71.4 2 5.7
11T7 36 0 0 9 25 22 61 5 13.8
III. Giải Pháp thực hiện:
1. Đối với giáo viên:
Thứ nhất, giáo viên chuẩn bị chu đáo tất cả đồ dùng dạy học khi lên lớp:
giáo án (hoặc giáo án điện tử), bản đồ tranh ảnh, sơ đồ…đặc biệt những câu văn,
thơ, những câu nói của những người nổi tiếng để trích dẫn vào bài giảng làm cho
tiết dạy phong phú không gây sự nhàm chán cho học sinh.
Lưu ý hạn chế giảng giải, thuyết trình, hạn chế đưa ra những câu hỏi vụn
vặt nên tập hợp các câu hỏi thành gợi ý, hướng giải quyết vấn đề, câu hỏi mang
tính tổng hợp.
Thứ hai, không nên đưa ra những câu hỏi quá đơn giản như: có, đúng,
không, sai. Nếu đặt câu hỏi như vậy phải kèm theo vế sau như vì sao? Và yêu
cầu lý giải.
7

Sử dụng tài liệu văn học nằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử việt Nam lớp 11
Thứ ba, cách đặt câu hỏi phải đi từ dễ đến khó, nếu đặt câu hỏi khó sẽ
làm cho học sinh căng thẳng. Nếu câu hỏi khó giáo viên nên gợi ý cho học sinh
trả lời, không nên cho học sinh suy nghĩ quá lâu làm không khí lớp nặng nề.
Thứ tư,khi học sinh trả lời giáo viên phải nhận xét câu trả lời của học
sinh, nếu thiếu có thể cho một học sinh khác bổ sung hoặc giáo viên trình bày cụ
thể.
Thứ năm, nếu dạy những bài có các danh nhân, vị anh hùng dân tộc nên
sơ lược thân thế sự nghiệp, kết hợp giáo dục tư tưởng đạo đức.
Và cuối cùng một điều rất quan trọng trong giờ học, yêu cầu giáo viên phải
tạo ra sự thoải mái trong giờ học, tránh gây căng thẳng cho học sinh thì giờ học
mới thành công.
2. Đối với học sinh:

Văn học dân gian nói riêng và văn học viết nói chung là một phần của
sáng tác dân gian, phát triển trong đời sống của nhân dân theo phương thức
truyền miệng và tập thể. Là sáng tác nghệ thuật của nhân dân, tác phẩm văn học
phản ánh và biểu hiện đời sống nhân dân, thế giới tinh thần và tình cảm của
nhân dân. Đó là cuộc sống lao động, những sự kiện, vấn đề của đời sống xã hội,
cuộc đấu tranh của quần chúng nhân dân chống áp bức và cuộc chiến đấu của
toàn dân chống ngoại xâm. Hiện thực Lịch sử đã được phản ánh trong tác phẩm
văn học như là bộ bách khoa toàn thư về đời sống nhân dân. Vì lẽ đó, nó là
“những hòn ngọc quý”, là vũ khí tinh thần mạnh mẽ của nhân dân. Việc sử dụng
những câu ca dao, truyền thuyết, truyện cổ tích, hay một câu thơ… trong một bài
giảng sẽ làm tăng sự “cảm thụ Lịch sử” cho học sinh thêm phần tinh tế và sâu
sắc hơn.
Từ đặc điểm này, tài liệu văn học nói chung và văn học dân gian nói riêng
đã cơ bản phản ánh được “cái thần” của sự kiện, của mỗi thời kỳ lịch sử cụ thể.
Ví dụ, khi cung cấp cho học sinh nội dung : Trong phần lịch sử lớp 10. công cụ
sản xuất bằng đồng thau đã trở nên phổ biến và bước đầu làm ra được công cụ
bằng sắt, trong mục 1 của bài 14 Các quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam,
giáo viên tóm tắt ngắn gọn nội dung truyền thuyết Thánh Gióng và sử dụng chi
tiết Thánh Gióng yêu cầu với : “Sứ giả hãy mau về tâu với nhà vua đúc cho ta
một con ngựa sắt, một cái roi sắt, một áo giáp sắt và một cái nón sắt. Ta sẽ đánh
9

Sử dụng tài liệu văn học nằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử việt Nam lớp 11
tan quân giặc”. giáo viên đặt câu hỏi : Tại sao Thánh Gióng không yêu cầu sứ
giả đúc cho các loại vũ khí bằng công cụ khác mà phải bằng sắt? Sau khi học trả
lời, giáo viên bổ sung : vào thời Hùng Vương tương ứng với giai đoạn văn hóa
Đông Sơn nhân dân thời cổ đã sử dụng được công cụ bằng sắt tuy mới ở “bước
đầu”. Từ đó, giúp học sinh nhận thức được rằng nhờ sử dụng công cụ mới nên
người Việt cổ có được một nền kinh tế phát triển mạnh để từ đây tạo nên những
chuyển biến to lớn về mặt xã hội.

được tác dụng tích cực của nó. Bởi vì, nhận thức Lịch sử không chỉ có một
hướng, một nội dung mà là sự kết hợp, bổ sung sâu sắc giữa cảm thụ và tư duy
lý trí, giữa nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính. Hiểu được như vậy, người
giáo viên Lịch sử mới thấy rõ sự cần thiết của tài liệu văn học trong dạy học
Lịch sử trong trường phổ thông hiện nay. Đây cũng là lí do mà bản thân tôi chọn
đề tài này.
b) Cách sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 11:
Đây là cái cốt lõi của một tiết dạy trên lớp, giáo viên phải biết sàng lọc
kiến thức văn học để trích dẫn cho phù hợp với nội dung của từng bài có như
vậy tiết dạy mới thành công.
Ví dụ khi dạy bài 19 “Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống xâm
lược (từ năm 1858 đến trước năm 1873)” khi nói đến tình hình Việt Nam
trước khi thực dân Pháp xâm lược thì chế độ phong kiến khủng hoảng trầm
trọng kéo theo khủng hoảng về kinh tế, xã hội như nông nghiệp sa sút, đất đai
khai khẩn được lại rơi vào tay địa chủ, dân phiêu tán khắp nơi nạn cướp giật
diễn ra khắp nơi… sự bất mãn của nhân dân đối với chính quyền Phong kiến,…
Nói lên sự thối nát của chính quyền phong kiến.Giáo viên trích đoạn thơ.
Con ơi mẹ bảo con này
Cướp đêm là giặc cướp ngày là quan
11

Sử dụng tài liệu văn học nằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử việt Nam lớp 11
Sau đó, đặt cho các em bài tập nhận thức : Câu ca dao trên phản ánh thực
tế gì của xã hội đương thời? học sinh dễ dàng nêu được : câu ca dao là lời cha
(hoặc mẹ) dặn con nhớ lấy cái thực tế phủ phàng và tội ác cướp bóc dã man của
bọn quan lại phong kiến. Nó cung cấp một hình ảnh cụ thể : “cướp đêm là giặc,
cướp ngày là quan”. Nó được chia làm hai vế đối nhau, các từ ngữ cũng đối
nhau : “quan” đối với “giặc” ; “cướp ngày” đối với ‘cướp đêm”. Nghệ thuật đối
đã đặt bọn quan lại phong kiến ngang hàng với bọn giặc cướp. Tất cả đã nói lên
bộ mặt xấu xa và tệ tham quan ô lại của bọn được xem là “công bộc” cho dân.

Người chài trụ đá khúc gian truân
Lửa bừng Nhựt Tảo rêm trời đất
Kiếm tuốt Kiên Giang rợn quỷ thần
Một sớm nhẹ mình rêu tiết nghĩa
Đôi đường trọn chữ báo quân dân
Anh hùng cứng cổ danh thơm mãi
Vũ sống khom lưng chết thẹn dần

Hay giáo viên có thể lấy câu nói của Nguyễn Trung Trực khi ông bị giặc
đem đi hành hình: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì khi hết người
Nam đánh Tây” Vừa là ý chí chống giặc của ông cũng đồng thời là ý chí chống
giặc của toàn dân Việt Nam không chịu khuất phục trước sức mạnh của kẻ thù.
Hay giáo viên trích câu tục ngữ Việt Nam : “ Giặc đến nhà đàn bà cũng đánh”
13

Nhà thơ: Nguyễn Đình
Chiểu.(1822-1888)

Anh hùng: Nguyễn Trung
Trực
( 1839 – 1868 )
Sử dụng tài liệu văn học nằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử việt Nam lớp 11
để cho học sinh nhận thức sâu sắc được truyền thống yêu nước đấu tranh anh
dũng của người phụ nữ Việt Nam nói riêng và dân tộc Việt Nam nói chung.
Trong khi phong trào chống Pháp diễn ra khắp nơi gây cho Pháp những
khó khăn và tổn thất lớn, lẽ ra triều đình nhà Nguyễn nên sát cách với nhân dân
để chống Pháp thì triều đình nhà Nguyễn lại lần lược kí với Pháp từ hiệp ước
Nhâm Tuất đến các hiệp ước Giáp Tuất, Hác măng, pa-tơ-nốt làm cho nhân dân
vô cùng phẫn nộ, giáo viên có thể minh họa những câu thơ sau:
Tan nhà cám nổi câu ly hận

Dập dìu trống đánh cờ xiêu
Phen này quyết đánh cả Triều lẫn Tây
Trong bài 22 “Xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác lần thứ nhất của
thực dân Pháp”, dưới tác động của chính sách khai thác thuộc địa lần thứ nhất
của thực dân Pháp đã làm cho kinh tế cũng như xã hội Việt Nam có nhiều
chuyển biến, tuy nhiên cuộc sống của nhân dân ta ngày bị bần cùng đói khổ, do
sự hà khắc của bọn Pháp. Khi phân tích cuộc sống của người công nhân giáo
viên có thể nhấn mạnh bằng các nội dung sau:
Cao su đi dễ khó về
Khi đi trai tráng khi về bủng beo
Hay:
Cao su xanh tốt lạ đời
Mỗi cây bón một xác người công nhân
15

Lưu Vĩnh Phúc
(1837- 1917)
Sử dụng tài liệu văn học nằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử việt Nam lớp 11
Vào đầu thế kỉ XX, các sĩ phu yêu nước đã tiếp thu tư tưởng dân chủ tư
sản, thực hiện phong trào cách mạng theo khuynh hướng mới mà tiêu biểu là
Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh.
Phan Bội Châu với xu hướng bạo động, thành lập hội Duy Tân với chủ
trương đánh đuổi giặc Pháp, giành độc lập, ngày 24/12/1913, Phan Bội Châu bị
giới quân phiệt Trung Quốc bắt giam tại nhà tù Quảng Đông (Trung Quốc). Để
khắc họa hình ảnh Phan Bội Châu giáo viên trình bày nội dung ngắn gọn tác
phẩm “Những trò lố hay là Varen và Phan Bội châu” của Nguyễn Ái Quốc.
Chí sĩ, Phan Bội Châu (1867-1940) Chí sĩ, Phan Châu Trinh (1872-1926)
“Trước khi Va-ren từ Pháp sang Đông Dương nhận chức Toàn quyền y hứa
sẽ chăm sóc vụ Phan Bội Châu. Khi gặp cụ Phan, Va-ren ra sức dụ dỗ, thuyết
phục, nhưng vẫn không mua chuộc được Phan Bội Châu, cụ Phan thì tỏ thái độ

Một cách vinh hoa cho hai mươi lăm triệu con người

Ngoài ra tài liệu văn học được sử dụng để tổ chức những buổi hoạt động
ngoại khóa cho môn lịch sử và cách dễ thực hiện, đạt hiệu quả cao là đọc sách,
nhằm cung cấp thêm kiến thức và phát triển tư duy cho học sinh. Muốn đưa tài
liệu văn học vào dạy Lịch sử trong hoạt động ngoại khóa có hiệu quả thì giáo
viên phải giúp học sinh lập danh mục sách cần đọc, nêu một số tác phẩm truyện
hoặc thơ có liên quan để học sinh tìm dễ dàng. Giáo viên có thể khơi dậy tính
hiếu kì và lòng ham hiểu biết của học sinh bằng cách tóm tắt sơ lược nội dung
17

Nhà thơ: Chế Lan
Viên ( 1920-1989)
Sử dụng tài liệu văn học nằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử việt Nam lớp 11
trong sách, kể một vài chi tiết, những đoạn nhỏ trong sách để kích thích học sinh
tiếp tục đọc để tìm hiểu.

C. Minh họa bằng 1 bài học cụ thể:
PHẦN III: LỊCH SỬ VIỆT NAM (1858 – 1918)
CHƯƠNG I: VIỆT NAM TỪ NĂM 1858 ĐẾN CUỐI THẾ KỈ XIX
TIẾT 24 – 25. BÀI 19: NHÂN DÂN VIỆT NAM KHÁNG CHIẾN CHỐNG
PHÁP XÂM LƯỢC ( TỪ NĂM 1858 ĐẾN TRƯỚC NĂM 1873)
I. Mục tiêu bài học
1. Kiến thức
- Tình hình Việt Nam trước khi thực dân Pháp xâm lược.
- Pháp tấn công Đà Nẵng, sau đó chiếm ba tỉnh miền Đông Nam Kì; Cuộc
kháng chiến của nhân dân ta.
- Trình bày được cuộc kháng chiến của nhân dân, khởi nghĩa Trương Định;
Pháp đánh ba tỉnh miền Tây Nam Kì; Cuộc kháng chiến của nhân dân ta ở ba
tỉnh miền Đông và ba tỉnh miền Tây Nam Kì.

- GV hỏi: Nêu nét chính về tình hình Việt Nam
giữa thế kỉ XIX trước khi thực dân Pháp xâm
lược?
- HS trả lời: Kinh tế,chính tri,ngoại giao của nhà
nguyễn
- GV nhận xét, sau đó trích dẫn thơ và phân tích.
khi nói đến tình hình Việt Nam trước khi thực
dân Pháp xâm lược thì chế độ phong kiến khủng
hoảng trầm trọng kéo theo khủng hoảng về kinh
tế, xã hội như nông nghiệp sa sút, đất đai khai
khẩn được lại rơi vào tay địa chủ, dân phiêu tán
khắp nơi nạn cướp giật diễn ra khắp nơi… sự
bất mãn của nhân dân đối với chính quyền
Phong kiến,…Nói lên sự thối nát của chính
quyền phong kiến.Giáo viên trích đoạn thơ.
Con ơi mẹ bảo con này
Cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan
Sau đó, đặt cho các em bài tập nhận thức :
Câu ca dao trên phản ánh thực tế gì của xã hội
đương thời? học sinh dễ dàng nêu được : câu ca
dao là lời cha (hoặc mẹ) dặn con nhớ lấy cái
Nha xâm lược Việt Nam.
Chiến sự ở Đà Nẵng năm
1858
1. Tình hình Việt Nam đến
giữa thế kỉ XIX trước khi
thực dân Pháp xâm lược
- Chế độ phong kiến khủng
hoảng, suy yếu:
+ Nông nghiệp sa sút. Nhiều

Đất trắng xóa ngoài đồng
Nhà giàu niêm kín cổng
Còn một bộ xương sống
Vơ vất đi ăn mày.
- GV hỏi: Tình hình đất nước dưới triều Nguyễn
vào nửa đầu thế kỉ XIX có ảnh hưởng như thế
nào đến công cuộc chống thực dân Pháp khi
chúng xâm lược nước ta?
- HS trả lời
- GV nhận xét, nhấn mạnh:
=> Với những tình hình trên, nhân tài vật lực
cạn kiệt, rất khó để đương đầu với kẻ thù.
- Khối đại đoàn kết dân tộc bị rạn nứt, sức mạnh
của dân tộc giảm đi.
=> Với những tình hình trên,
nhân tài vật lực cạn kiệt, rất
khó để đương đầu với kẻ thù.
- Khối đại đoàn kết dân tộc bị
rạn nứt, sức mạnh của dân tộc
giảm đi.
20

Sử dụng tài liệu văn học nằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử việt Nam lớp 11
* Hoạt động 2: Tìm hiểu về âm mưu của thực
dân Pháp đối với nước ta?
* Hoạt động 3: Tìm hiểu về diễn biến chính của
chiến sự ở Đà Nẵng.
- HS quan sát lược đồ Việt Nam, trả lời câu hỏi
vì sao thực dân Pháp chọn Đà Nẵng làm mục
tiêu tiến công đầu tiên.

Nẵng …
- Quân dân ta thực hiện kế sách
"vườn không nhà trống", gây
cho địch nhiều khó khăn.
- Quân Pháp - Tây Ban Nha bị
cầm chân suốt 5 tháng trên bán
đảo Sơn Trà. Kế hoạch đánh
nhanh, thắng nhanh của Pháp
bước đầu thất bại.
II. Cuộc kháng chiến chống
Pháp ở Gia Định và các tỉnh
miền Đông Nam Kì từ năm
1859 đến năm 1862
1. Kháng chiến ở Gia Định
- 17/2/1859, Pháp đánh thành
Gia Định, quân triều đình tan rã
21

Sử dụng tài liệu văn học nằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử việt Nam lớp 11
- HS trả lời
- GV nhận xét và trích dẫn .
Ngày 17/2/1859, Pháp nổ súng đánh thành Gia
Định, quân triều đình nhanh chóng tan rã,
Nguyễn Đình Chiểu đã ghi lại sự kiện bi thảm
này qua bài thơ “Chạy giặc”
Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây,
Một bàn cờ thế phút sa tay.
Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy,
Mất ổ đàn chim dáo dác bay.
Bến Nghé của tiền tan bọt nước


Sử dụng tài liệu văn học nằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử việt Nam lớp 11
của nhân dân ta và nội dung chính của Hiệp ước
1862.
- GV hệ thống lại một số kiến thức về cuộc xâm
lược của TD Pháp ở các phần trước.

- GV hướng dẫn hs xác định trên lược đồ các vị
trí Gia Định, Định Tường, Biên Hoà, Vĩnh Long
(bị Pháp chiếm từ năm 1861 đến đầu năm 1862).
- GV hỏi: Trong cuộc Kháng chiến của nhân
miền Đông Nam Kì diễn ra như thế nào?
- HS trả lời
- GV nhận xét và trích dẫn, lí giải…
Khi Pháp đánh chiếm 3 tỉnh miền Đông Nam Kì
Nguyễn Trung Trực đã đấu tranh anh dũng qua
hai trận đánh: đánh chìm tàu Ét-pê-răng của
địch trên sông Vàm Cỏ Đông (10/12/1861) đã
làm nứt lòng dân, dạy cho quân Pháp một bài
học để đời. Ông đã được danh sĩ Huỳnh Mẫn
Đạt khen ngợi qua những câu thơ sau:
Thắng bại chi bàn việc tướng quân
Người chài trụ đá khúc gian truân
Lửa bừng Nhựt Tảo rêm trời đất
Kiếm tuốt Kiên Giang rợn quỷ thần
- Giáo viên có thể lấy câu nói của Nguyễn
Trung Trực khi ông bị giặc đem đi hành hình:
“Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì
khi hết người Nam đánh Tây” Vừa là ý chí
chống giặc của ông cũng đồng thời là ý chí

nhân dân
23

Sử dụng tài liệu văn học nằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử việt Nam lớp 11
- GV hỏi: Em đánh giá như thế nào về Hiệp ước
Nhâm Tuất, về triều đình nhà Nguyễn qua việc
chấp nhận kí Hiệp ước?
- HS trả lời, bổ sung
- GV nhận xét, nhấn mạnh
- GV Phân tích vì sao triều đình kí hoà ước
* Hoạt động 2: Tìm hiểu về thái độ của triều
đình nhà Nguyễn và nhân dân trước cuộc xâm
lược của thực dân Pháp.
- GV hỏi: Việc triều đình kí Hiệp ước 1862 đã
ảnh hưởng tới phong trào của nhân dân ta như
thế nào?
- HS trả lời, bổ sung cho nhau
- GV nhận xét, kết luận:
- GV cho hs theo dõi sgk đọc phần viết về
Trương Định, sau đó hỏi: Em đánh giá như thế
nào về hành động của Trương Định khi quyết
định ở lại cùng nhân dân chiến đấu?
- HS trả lời, bổ sung cho nhau
- GV nhận xét, kết luận
- GV hỏi: Em có nhận xét gì về phong trào
kháng chiến chống Pháp sau Hiệp ước 1862 ở
ba tỉnh miền Đông Nam Kì?
- HS trả lời, bổ sung cho nhau
- GV nhận xét, kết luận
* Hoạt động 3: Tìm hiểu về việc thực dân Pháp

chống Pháp
24

Sử dụng tài liệu văn học nằm giúp học sinh hứng thú học tập môn Lịch sử việt Nam lớp 11
lớn, lẽ ra triều đình nhà Nguyễn nên sát cách với
nhân dân để chống Pháp thì triều đình nhà
Nguyễn lại lần lược kí với Pháp từ hiệp ước
Nhâm Tuất làm cho nhân dân vô cùng phẫn nộ,
giáo viên có thể minh họa những câu thơ sau:
Tan nhà cám nổi câu ly hận
Cắt đất thương thay cuộc giảng hòa
Gió bụi đòi cơn xiêu ngã cỏ
Ngậm cười hết nói nổi quan ta
- Giáo viên trích câu nói Gosselin người Pháp
nói về tinh thần chiến đấu của nhân dân Việt
Nam vì độc lập dân tộc:
“Đứng trước vũ khí của chúng ta, những
người An Nam chỉ có một phương sách duy
nhất là hi sinh cho sự bảo vệ các quyền tự do
của họ. Họ đã bình tĩnh đương đầu cái chết với
một sự can đảm tột đỉnh và trong số rất đông
những người ngã xuống vì những viên đạn của
các đơn vị hành hình hay dưới làn gươm của các
tên đao phủ, chúng tôi không bao giờ ghi nhận
được một sự yếu đuối nào”.
* Hoạt động 4: Tìm hiểu về cuộc kháng chiến ở
Gia Định.
- GV nhấn mạnh tình thế khó khăn mới của cuộc
kháng chiến
- GV hướng dẫn hs đọc phần chữ in nhỏ SGK