(Ti liệu tham khảo)
Truyền thông

H Nội, tháng 5-2007
CHƯƠNG TRìNH HợP TáC VIệT NAM - THUỵ ĐIểN
về Tăng cờng Năng lực Quản lý Đất đai v Môi trờng
Nhóm nâng cao nhận thức cộng đồng v truyền thông
Phơng pháp v kỹ năng

1
Mục lục PHÇN 1............................................................................................................2
CÁC PHƯƠNG PHÁP TRUYỀN THÔNG .......................................................2
1. Phương pháp truyền thông trực tiếp:...................................................2
2. Phương pháp truyền thông gián tiếp....................................................2
3. Các bước cơ bản trong quá trình truyền thông..................................3
PHÇN 2............................................................................................................4
CÁC KỸ NĂNG TRUYỀN THÔNG CƠ BẢN...................................................4
1. Làm quen và giới thiệu...........................................................................4
2. Kỹ năng nghe ..........................................................................................4
3. Kỹ năng hỏi .............................................................................................4
5. Kỹ năng tổ chức họp ..............................................................................6
5. Kỹ năng chia nhóm.................................................................................6
6. Kỹ năng tổ chức thảo luận nhóm..........................................................6
7. Kỹ năng viết bài cho bản tin, báo ..........................................................7
8. Viết tin cho đài phát thanh ...................................................................13
9. Kỹ năng làm phim tài liệu.....................................................................14
PHÇN 3..........................................................................................................16

- Truyền thông với cá nhân
- Sinh hoạt câu lạc bộ
- Làm mẫu thực hành
- Tư vấn v.v.

1.2. Ưu điểm
- Người truyền thông có thể biết được kiến thức, thái độ và thực hành của
đối tượng như thế nào. Nhờ vậy có thể điều chỉnh nội dung, cách truyền
đạt hoặc có biện pháp tác động thích hợp với từng đối tượng để thay đổi
hành vi.
- Người truyền thông có thể nhận được thông tin phản hồi từ đối tượng do
đó hiểu được tâm tư, tình cảm, hoàn cảnh, khó khăn của đối tượng và
dễ dàng đánh giá được hiệu quả truyền thông.
- Truyền thông trực tiếp là kênh truyền thông có hiệu quả nhất. Nó quyết
định đến sự thay đổi hành vi của đối tượng.

1.3. Hạn chế:
- Truyền thông trực tiếp chỉ tiếp cận đến một nhóm đối tượng hạn chế, vì
vậy khó có đủ nhân lực làm công tác truyền thông.
- Người truyền thông phải có kiến thức, kỹ năng cần thiết để đáp ứng với
nhu cầu của mọi người dân.
- Hiệu quả truyền thông phụ thuộc vào khả năng của truyền thông viên.

2. Phương pháp truyền thông gián tiếp
2.1. Khái niệm: Là kênh truyền thông được thực hiện qua các phương tiện
thông tin đại chúng như vô tuyến, đài phát thanh, loa truyền thanh, báo, tạp chí,
bản tin v.v. và các loại tài liệu truyền thông như áp phích, tờ rơi, tờ gấp v.v.

2.2. Ưu điểm:
- Nội dung truyền thông mang tính thống nhất, tin cậy và có thể phát đi

nên làm và lợi ích của hành vi mới.
3. Tìm hiểu các khó khăn mà đối tượng có thể gặp phải khi thực hiện
hành vi mới và thỏa luận cách giải quyết.
4. Kiểm tra xem đối tượng có hiểu những gì bạn vừa trao đổi không.
5. Động viên, khuyến khích họ làm theo.
6. Đạt được cam kết về việc họ sẽ làm trong tương lai.

4
PhÇn 2
CÁC KỸ NĂNG TRUYỀN THÔNG CƠ BẢN

1. Làm quen và giới thiệu

Cách 1: mỗi người lần lượt tự giới thiệu về mình: tên, tuổi, nghề nghiệp, gia
cảnh, quan niệm sống, mong đợi.

Cách 2: Phát mỗi người 1 bảng tên, tự ghi tên mình và tự đặt tên đệm cạnh tên
mình để gọi tên nhau trong suốt thời gian sinh hoạt, tập huấn.

Cách 3: Đứng vòng tròn: gọi tên lần lượt từ người này đến người khác, ai biết
tên ai đến lượt mình có thể gọ
i tên người đó. “A gọi B” tất cả vỗ tay 2 cái, đến
lượt “B gọi C” và cứ thế đến khi mọi người biết tên nhau. Có thể mỗi người đặt
biệt danh cho mình để gọi cho phần vui tươi, chẳng hạn “Bảo bánh bao gọi

+ Câu hỏi đóng: dành cho các câu trả lời “có” hoặc “không”. Ví dụ:
“Khu vực xung quanh nhà bạn có đặt thùng đựng rác không?”
“Bạn đã bao giờ tham gia dọn vệ sinh công cộng nơi gia đình bạn

5
sinh sống chưa?” Câu hỏi đóng đưa lại ít thông tin và đối tượng
dễ trả lời theo ý của người hỏi.
+ Câu hỏi mở bắt đầu hoặc kết thúc bằng các từ như: tại sao? Khi
nào? Bao lâu? Như thế nào? Cái gì? Ở đâu?
Ví dụ: “Hàng ngày, gia đình ông/bà làm những gì để giữ vệ sinh
môi trường cho gia đình mình?”, “Gia đình ông/bà mua nước sạch
từ đâu?”. Câu hỏi mở đem lại nhiều thông tin vì người được hỏi
phải trả lời dài. Cần sử dụng nhiều câu hỏi mở để khai thác được
nhiều thông tin chính xác.

- Hưởng ứng và biểu lộ sự quan tâm bằng cách:
+ Nhìn vào người đối thoại, gật đầu, mỉm cười tán thưởng.
+ Sử dụng các lời đệm đơn giản như “à”, “ừ”, “thế à” v.v.
- Nhắc lại những điều mà đối tượng đang nói: tốt nhất là h
ỏi lại một cách
nhẹ nhàng để tránh nhắc lại nguyên văn lời của họ. Điều này giúp người
nói chú ý đến những cảm giác của mình và thỏa mãn khi được người ta
hiểu. Nếu bạn hiểu sai người đó có thể sửa cho bạn. Ví dụ: khi một
người nói, “tôi bị viêm phổi mãn tính vì thường xuyên hít phải khói bụi
của nhà máy xi măng gần nhà”. Bạn có thể nhắc lại “ông bị viêm phổi
như
thế, ông đã đi khám ở đâu chưa?”
- Thông cảm- tỏ ra rằng bạn hiểu những cảm nghĩ của đối tượng: thông
cảm có nghĩa là bạn tỏ ra hiểu được những cảm nghĩ của một người.
- Tránh dùng những lời phê phán: những từ phê phán như đúng, sai,

câu nói này, nên giải thích cho bác ấy rõ bác đã sai ở chỗ nào và cách khắc
phục là như thế nào.

5. Kỹ năng tổ chức họp
- Cần phải thông báo cho tất cả các thành viên trước về yêu cầu của cuộc
họp (thời gian, địa điểm, nội dung vv) để lên kế hoạc công tác.
- Khuyến khích sự tham gia ngay cả trước khi cuộc họp diễn ra.
- Khuyến khích thảo luận đóng góp thay vì công kích hoạc chê bai ý kiến
của người khác.
- Thu ký buổi họp ghi chép các ý kiến và tổng hợp thành biên bản được
thông qua tại cuối buổi.
- Gửi biên bản cuộc họp đến tất cả các thành viên tham gia
- Sau hop: Cần theo dõi những gì đã được quyết định được tiến hành hay
chưa? Kế quả thế nào?

6. Kỹ năng chia nhóm

Cách 1: Kết thân:
- Người quản trò hô “Kết thân! Kết thân!”.
Cử tọa: “Kết mấy? Kết mấy?”.
- Người quản trò: (nói số người cần kết vòng) ví dụ: kết 4 kết 4.
- Cử tọa: tìm đủ số người để kết.
- Người quản trò: chọn lựa số nhóm mình muốn chia.
+ Ưu điểm: nhanh
+ Nhược điểm: những người thân nhau tìm để kết với nhau.

Cách 2: đếm số
Mọi người đang kết vòng tròn. Lấy một người bất kỳ làm chuẩn, cho đếm lần
lượt từ 1 đến 5 chẳng hạn (bao nhiê số thứ tự thì chia thành bấy nhiêm nhóm,
và tiếp tục đếm lượt khác từ 1 đến 5, khi người cuối cùng có số thì kết thúc. Ai

Lưu ý: Động viên mọi người phát biểu, khéo léo ngăn bớt những phát biểu quá
dài, tổng hợp ý kiến đi đến kết luận một cách rõ ràng, mạch lạc.

8. Kỹ năng viết bài cho bản tin, báo

Nguyên tắc
- Viết câu ngắn gọn, rõ ràng, có dẫn dắt Æ chứng minh Ænhận định
- Xác định rõ trước mình sẽ viết cái gì và viết cho ai?
- Không áp đặt ý kiến cá nhân cho người khác
- Không chỉ trích hoặc gây ảnh hưởng đến uy tín của tổ chức/ cá nhân
khác.
- Không bình luận đến các vấn đề chính trị, và các vấn đề nhậy cảm

Mở đầu và kết thúc
Đối với một tin tức, thông tin quan trọng nhất bao giờ cũng được đưa lên đầu -
điều này ai cũng biết rồi. Vậy đối với một bài chuyên sâu thì nên viết theo kiểu
gì để hấp dẫn độc giả từ đầu tới cuối, thậm chí có ấn tượng tốt với bài viết và
tác giả để còn... ngóng đọc những bài sau? Trước hết hãy tìm hiểu cách viết
mở đầu và kết thúc.

Không ít bài nêu lên một chủ đề gây chú ý nhưng phần mở đầu quá tầm
thường, đồng nghĩa với khả năng mất một số bạn đọc hoặc khiến họ có ấn
tượng không hay. Trong khi đó, có nhiều trường hợp phóng viên viết được
phần mở đầu rất tốt, cách dẫn giải câu chuyện cũng rất logic nhưng đến phần
kết lại hụt hẫng, thậm chí cụt.

Nhiều người cho rằng ai viết văn hay thì làm báo giỏi. Điều này chưa chắc nếu
phong cách viết văn được "bê" nguyên xi vào trong báo. Nhiều nhà văn quen
với kiểu tả tình tả cảnh, trong khi báo chí đòi hỏi đề cập trực tiếp vào vấn đề.
Nhưng nếu nhà báo chỉ thuần túy phát hiện thông tin giỏi mà không biết đặt vấn

• một bức ảnh: định vị sự việc bằng một miêu tả. Độc giả cần được "nhìn
thấy".
• một trích dẫn: thích hợp khi một hoặc nhiều người được phỏng vấn.
• một câu chuyện: một gia thoại, miễn là có ý nghĩa. Độc giả rất thích.
• một công thức quen thuộc: có liên quan đến chủ đề.
• đổi hướng công thức: thay đổi một từ và dùng một câu nổi tiếng.
• một hình ảnh: hình ảnh này sẽ là biểu tượng của bài.
• một châm ngôn: có thể tự nghĩ ra hoặc lấy trong dân gian.
• một nghịch lý: đề cập tới chủ đề bằng cách không ai ngờ tới.
• một điều kỳ cục: gợi sự tò mò bằng một hình ảnh, một sự việc bất bình
thường hoặc lạ.
• một khẳng định: phải có ý nghĩa hoặc bất ngờ.
• một câu hỏi: không nên lạm dụng và đưa ngay ra câu trả lời.
• một sự tương tự: liên tưởng tới một hình ảnh hoặc kỷ niệm của độc giả.
• một sự mỉa mai, một câu khác thường, một câu chơi chữ…

Trong một tờ báo cần có những mở đầu khác nhau và cần đổi mới. Với loại bài
tin tức dạng hàng ngày thì chỉ cần đưa ra sự việc và thông điệp chủ yếu có tính
thời sự.

Kết bài
Làm thế nào để độc giả có ấn tượng tốt về bài báo? Phần kết của bài không
phải là:

- nơi chúng ta vội vã lướt qua những gì chưa nói trong bài.
- một bài học đạo đức (không nên thêm mắm muối vào bài báo).
- một kết luận của bài văn nghị luận có tính tóm tắt hay tổng hợp.