Website:
http://www.docs.vn
Email :
[email protected]
Tel :
0918.775.368
Biện chứng cái đẹp trong ngũ luân qua quan hệ vợ chồng
Người Việt Nam rất trọng cái đẹp: “Đói cho sạch, rách cho
thơm” (Tục ngữ). Bởi vậy khi Nho giáo Khổng Tử thâm nhập vào
Việt Nam 1070 - thời Lí Thánh Tông), đạo ngũ luân - một trong
những nội dung cơ bản của Nho giáo đã được người dân Việt Nam
nhanh chóng tiếp nhận, và nhanh chóng trở thành chuẩn mực đạo
đức của con người Việt Nam.
Ngũ luân bao gồm 5 quan hệ: Vua tôi, cha con, vợ chồng, anh
em, bạn bè. (Quân quần, phụ tử, phu thê, huynh đệ, bằng hữu).
Trong xã hội, cách ứng xử hợp lý hơn cả là trung dung, trung hoà.
Các quan hệ ngũ luân được coi là tốt đẹp khi nó có hai chiều bình
đẳng, tôn trọng lẫn nhau: Quân minh thần trung (cha sáng suốt, tôi
trung thành); phụ từ tử hiếu (cha hiền từ, con hiếu thảo); phu nghĩa,
phụ kính (chồng có nghĩa, vợ kính trọng), huynh lương, đệ đễ (anh
tốt, em kính nhường), bằng hữu hữu tín (bạn bè tin cậy nhau). Đạo
đức truyền thống của người Việt Nam là trọng tình, trọng nghĩa,
trọng văn, càng toả sáng hơn, tốt đẹp hơn khi nó kế thừa ngũ luân
trong Nho giáo khổng Tử. Vẻ đẹp ấy được in dấu trong kho tàng
điển tích, ca cao, tục ngữ mà biết bao thế hệ con cháu Việt Nam sưu
tầm và truyền tụng.
Trước hết, chúng ta bàn đến quan hệ đầu tiên trong ngũ luân:
đó là đạo vua - tôi. Đây coi là đạo đức đầu tiên, quan trọng nhất của
một trạng quân tử. Người Việt Nam phong kiến, tôn thờ minh quân
là phụ mẫu của muôn dân. Người ta sẵn sàng hi sinh cả bản thân để
tỏ lòng trung hiếu với bề trên. Đó là vẻ đẹp của tiết tháo, của ý chí

- Gío đưa cây cửu li hương
Xa cha xa mẹ thất thường bữa ăn.
Sầu riêng cơm chẳng muốn ăn
Đã bưng lấy bát lại dằn xuống mâm.
(Tuyển tập tục ngữ - ca dao Việt Nam)
Người Việt Nam từ thế hệ này sang thế hệ khác vẫn truyền
nhau điển tích Chử Đồng Tử nhường cái khố duy nhất cho cha để
giáo dục, răn dạy nhau dạo hiếu với cha mẹ. Cha mẹ là người có
công sinh thành, dưỡng dục, vì vậy mỗi con người dù đi đâu, làm gì
vẫn phải luôn tâm niệm một lòng kính hiếu, biết ơn. Truyền thống
tốt đẹp ấy, cho đến ngày nay vẫn toả sáng trong những câu hát bài
thơ. Ta có thể nhắc đến “Huyền thoại mẹ” của Trịnh Công Sơn với
niềm biết ơn chân thành. bài thơ “Mẹ” của nhà thơ Thế Hùng với
nỗi xót xa, day dứt khôn nguôi:
Chẳng dám đi qua
Sợ nhìn mẹ và đau
Mà xót xa
Mẹ ơi
Con thương mẹ
Nắng xế chiều rồi con đâu còn bé.
Sợ một ngày kia
Ân hận
Quá muộn rồi
(Thơ tình Thế Hùng - Nxb Thanh Niên)
Những lời thơ xúc động ấy phải chăng là sự kết tinh của
truyền thống đạo đức, của nghĩa tình, của lòng biết ơn sâu nặng? Đó
chính là vẻ đẹp, là tính thẩm mỹ đậm chất nhân văn trong tâm hồn
con người Việt Nam.
3
Đứng ở vị trí thứ ba trong đạo ngũ luân là quan hệ vợ chồng.

Việt Nam còn có cả một hệ thống những bài ca dao dân ca vừa tình
tứ, vừa sâu nặng để họ thổ lộ, giãi bày tình cảm với nhau.
- Vợ chồng đầu gối má kề
Lòng nào mà bỏ mà về cho đang
Hồ về, chân lại đá ngầm
Về sao cho dứt cho đang mà về.
- Đôi ta lấm tấm hoa nhài
Chồng đây vợ đấy kém ai trên đời.
Muốn cho gần chợ ta chơi.
Gần sông tắm mát gần nơi đi về.
- Rủ nhau lên núi đốt than
Anh đi Tam Điệp em mang nón trình
Củi than nhem nhuốc với tình
Ghi lời vàng đá xin mình chớ quên.
- Chồng ta áo rách ta thương.
Chồng người áo gấm xông hương mặc người
(Tuyển tập Tục ngữ - ca dao Việt Nam)
Tình nghĩa đã gạt bỏ mọi lo toan, tính toán, mọi khó khăn
cuộc sống, tạo sức mạnh nâng cánh cho mối quan hệ vợ chồng thăng
hoa. Cái đẹp của tâm hồn, cái đẹp của nghĩa tình truyền thống người
Việt Nam đã thẩm thấu vào những mối tình, khiến cho những người
bình dân kia không chỉ yêu mà còn thương nhau, gắn bó với nhau
hơn. Người bình dân Việt Nam không chỉ gửi gắm tình cảm, ước mơ
về một cuộc sống vợ chống thuỷ chung, đầm ấm vào ca dao, vào
truyện cổ tích mà còn phác hoạ nó trên tranh vẽ. Như bức “Hứng
5