A – ĐẶT VẤN ĐỀ
Nhà nước pháp quyền là một trong những giá trị xã hội quý báu được
tích lũy và phát triển trong Lịch sử tư tưởng nhân loại. Tư tưởng về nhà
nước pháp quyền đã xuất hiện từ rất sớm, trong tư tưởng chính trị - Pháp lý
thời cổ đại đã chứa đựng nhiều nhân tố của nhà nước pháp quyền. Đến thời
kỳ cách mạng Dân chủ tư sản, những tư tưởng quý báu đó đã được kế thừa,
phát triển để trở thành học thuyết về nhà nước pháp quyền. Học thuyết đó đã
được áp dụng ở các mức độ, phạm vi khác nhau ở nhiều nước tư sản. Ngày
nay, ở Việt Nam học thuyết đó đến lượt mình lại tiếp tục được bổ sung, phát
triển cho phù hợp với những đổi thay sâu sắc của xã hội hiện đại. Sau đây
bước đầu chúng ta đi tìm hiểu về khái niệm và những đặc điểm của nhà nước
pháp quyền ở Việt Nam hiện nay.
B – GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Khái niệm pháp quyền và nhà nước pháp quyền.
Một trong những đặc trưng của nhà nước là mối liên hệ mật thiết với pháp
quyền. Pháp quyền là hình thức điều tiết hành vi của con người, là tổng thể những
chuẩn mực hành vi do nhà nước đặt ra và chuẩn y nhằm duy trì trật tự kinh tế,
chính trị, xã hội và những trật tự khác có trong xã hội, đó là ý chí của giai cấp
thống trị được nâng lên thành luật. Trong chế độ công xã nguyên thuỷ không có
pháp quyền. Trật tự đời sống xã hội thời kỳ này được duy trì bằng sức mạnh của
tập quán, truyền thống, uy tín, tinh thần của trưởng lão thị tộc đại diện cho lợi
ích chung của các thành viên. Khi xã hội phân chia thành giai cấp, những lợi ích
đối lập nhau xuất hiện, tập quán, truyền thống, uy tín không thể điều tiết được hành
vi của con người, mà chỉ có pháp quyền. Xã hội có giai cấp không thể tồn tại, nếu
không thể chế hoá bằng pháp quyền các mối quan hệ sở hữu, gia đình, hôn nhân và
các quan hệ khác. Thông qua pháp quyền được trình bày dưới hình thức luật, nhà
nước thực hiện chức năng lập pháp.
Lịch sử xã hội loài người từ trước đến nay có bốn kiểu nhà nước có liên hệ
mật thiết với pháp quyền là nô lệ, phong kiến, tư sản và vô sản. nhà nước pháp
quyền mà chúng ta quan niệm không phải là một kiểu nhà nước gắn liền với một
giai cấp như nhà nước chủ nô, phong kiến, tư sản, xã hội chủ nghĩa, mà là một hình

Minh. Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước dân chủ, trong đó pháp quyền
được đề cao đã xuất hiện sớm.
Trong bài “Việt Nam yêu cầu ca” đầu những năm 20 của thế kỷ XX, Người
đã coi trọng vai trò của pháp quyền: “Trăm điều phải có thần linh pháp quyền”.
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, tư tưởng xây dựng nhà nước pháp quyền của
Hồ Chí Minh thể hiện ở các nội dung cơ bản sau:
+ Trước hết, nhà nước Việt Nam phải là nhà nước dân chủ triệt để. Đó là
nền dân chủ đề cao nhân dân, nhân dân là chủ thể, mọi quyền hành và lực lượng
đều ở nơi dân, được thực hiện triệt để cả dân chủ đại diện và trực tiếp. Để bảo vệ
quyền dân chủ của nhân dân, Hồ Chí Minh coi chuyên chính là cái để giữ cho
quyền dân chủ đó. Người cho rằng chế độ nào cũng có chuyên chính, vấn đề là ai
chuyên chính ai, vì lợi ích của đa số hay thiểu số.
+ Thứ hai, nhà nước pháp quyền Việt Nam là nhà nước pháp quyền hợp
hiến, hợp pháp. Trong phiên họp đầu tiên của Hội đồng Chính phủ ngày 3.9.1945,
Người đề ra hai nhiệm vụ liên quan tới xây dựng nhà nước pháp quyền là: tổ chức
Tổng tuyển cử và Xây dựng Hiến pháp để xác lập nền tảng dân chủ và nhà nước
hợp hiến, hợp pháp ở Việt Nam.
+ Thứ ba, hệ thống pháp luật ở Việt Nam là hệ thống pháp luật dân chủ,
tiến bộ, hướng tới các giá trị nhân văn. Hồ Chí Minh cho rằng pháp luật của ta là
pháp luật dân chủ vì nó bảo vệ quyền tự do rộng rãi của nhân dân lao động. Muốn
vậy, nhà nước phải thực sự của dân, chăm lo tới lợi ích của nhân dân.
+ Thứ tư, nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là công cụ bảo
vệ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ và phát triển quyền con người.
Quyền con người của tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm quyền tự do cá nhân, quyền
bình đẳng giữa các dân tộc trên thế giới, độc lập dân tộc và giải phóng con người.
Như vậy, tư tưởng nhà nước pháp quyền của Hồ Chí Minh rất phong phú,
nhất quán và những tư tưởng ấy đã được Đảng ta vận dụng, phát triển để xây dựng
nhà nước pháp quyền trong quá trình đổi mới đất nước.
Tư tưởng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa mà Đảng ta khẳng định
trong quá trình đổi mới có cơ sở tư tưởng dân chủ và xây dựng nhà nước pháp

nước pháp quyền nước ta. Hội nghị Trung ương 8 khoá VII đã ra nghị quyết về tiếp
tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước cộng hoà XHCN Việt Nam, trọng tâm là cải
cách hành chính nhà nước và đã nêu lên năm quan điểm cơ bản cần nắm vững
trong quá trình xây dựng và kiện toàn nhà nước: