BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TR ỜNGĐẠIHỌCS PHẠM HÀ NỘI II
=====&&&=====
PHẠM THỊ THU HÀ
ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN VIẾT CHO THIÊU NHI
CỦA TÔ HOÀI
Chuyên ngành: Lý luận vãn học Mã số: 60 22 01 20
LUẬN VẢN THẠC Sĩ: NGÔN NGỮ VÀ VÃN HÓA VIỆT NAM
Ng-ời h- ớng dãn khoa học: PGS, TS Tởn Thảo Miên
HÀ NỘI, 2013
LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết Ơ11 sâu sẳc đến PGS.TS Tôn Thảo Miên, cô giáo đã trực
tiếp tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu, thực hiện và hoàn thành luận văn
này.
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy cô giáo trong Phòng sau Đại học, Khoa Lí luận
Văn học - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội II đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi học tập và
nghiên cứu.
Tôi xin cảm ơn những nhận xét, góp ý quí báu của thầy cô phản biện và các thầy cô trong Hội
1
đồng bảo vệ luận văn.
Tôi xin bày tỏ lòng biểt ơn tới những người thân, gia đình và bạn bè đã động viên, giúp đỡ tận
tình để tôi hoàn thành luận văn này!
Hà Nội, tháng 6 năm 20]3
Phạm Thị Thu Hà
LỜI CAM ĐOAN
Tên tôi là: Phạm Thị Thu Hà Học viên: KI 5 -
Lí luận Văn học Trường Đại học Sư phạm Hà
Nội II
Tôi xin cam đoan luận văn: “Đặc điểm truyện viết cho thiểu nhi của Tô Hoài” là kết quả
nghiên cửu của tôi dưới sự hướng dẫn của cô giáo PGS.TS Tôn Thảo Miên. Nếu có gì không
trung thực trong luận văn, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Hội đồng khoa học.
Hà Nội, thảng 6 năm 20ỉ3
các em.
1.3.Truyện ngắn của Tô Hoài viết cho thiếu nhi từ lâu đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống
tinh thần của các em. Biết bao thế hệ đã đọc và say mè những câu chuyện về chú Dế Mèn, Võ sĩ Bọ
Ngựa, Đám c- ới chuột, Trê và Cóc, Mực tàu giấy bản, Ghẻ đặc biệt, Cậu Miu, Hai con ngỗng, Bốn
con gà, Vện ơi Vện , hay những tấm g-ơng thiếu nhi anh hùng dũng cảm nh- Kim Đồng, Vừ A
Dính, Hoa Sơn Những nhân vật trong truyện ngắn của Tô Hoài đã thực sự b- ớc ra khỏi trang
sách, đi vào cuộc sống hàng ngày một cách tự nhiên. Thế giới tuổi thơ với muôn vàn tình cảm, với
những t- ỏng t- ợng kì ảo, những ham thích thiết thực và phiêu 1-u, những rung động tinh tế tr-ớc
cái đẹp của cuộc dời và thiên nhiên đều đ-ợc Tô Hoài thấu hiểu và cảm thông. Trên trang sách ông
đã đoán định những diễn biến tâm lí, mở rộng những tình cảm chân thực và trong sáng hòa nhập
với các em. Ồng là nhà văn viết cho thiếu nhi với tất cả ý thức trách nhiệm, với niềm say mê và tâm
huyết của mình. Ông đến với các em bằng tâm hồn nghê sĩ. Ông đem đến cho các em một niềm vui,
một bài học nhỏ, một lời căn dặn. Với các em thiếu nhi lúc nào ngòi bút của Tô Hoài cũng đầm ấm,
t-ơi trẻ. Có bao nhiêu câu chuyện bổ ích và đẹp trong cuộc đời sẽ còn dành cho tuổi thơ.
Tô Hoài là một cây bút văn xuôi xuất sắc của nền văn học Việt Nam hiện đại. Các tác phẩm
của ông đều thể hiện tính nhân văn sâu sắc và thế giới nghệ thuật phong phú. Đến nay đã có một số
công trình nghiên cứu về truyện viết cho thiếu nhi của Tô Hoài ở ph- ơng diện này, ph- ơng diện
khác, nh- ng d- ờng nh- bấy nhiêu vẫn là ch- a đủ đối với đóng góp to lớn của nhà văn ở mảng văn
3
học này. Đó là lí do để chúng tôi lựa chọn đề tài: Đặc điểm truyện viết cho thiếu nhi của Tô Hoài
làm đối t- ợng nghiên cứu của luận văn.
2. Lịch sử vấn đề.
Tô Hoài b- ớc vào con đ- ờng nghệ thuật khá sớm, là cây bút viết đểu, viết nhiều, viết dẻo dai
và sung sức. Dõi theo cuộc đời sáng tác của ông gẩn nửa thế kỉ qua, ng- ời đọc vẫn thấy ở ông ngòi
bút t- ơi mới không bị cũ đi với thời gian, không bị bó hẹp trong một khuôn khổ nào. Ông luôn có
những cố gắng tìm tòi, khám phá và làm nên sức hấp dẫn, sức sống và ý nghĩa lâu bền đối với đời
sống tinh thần của bạn đọc nhiều thế hệ.
Tù lâu, cái tên Tô Hoài đã trở nên quen thuộc vói bạn đọc ở nhiều lứa tuổi khác nhau. Tô Hoài
với nhiều tác phẩm thuộc nhiều đề tài, thể loại, những sáng tác và cả con ng-ời ông đã trở thành đối
t-ợng quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, phê bình văn học. Các bài viết về tác phẩm của Tô Hoài
dụng giáo dục lí t- ởng và đạo đức cho các em sắp bước vào đời. Sáng tác thuộc loại “những mẩu
chuyện nhỏ”, xinh xắn, nhẹ nhàng nh-ng sầu sắc nhằm ca ngợi xã hội mới là viết cho bạn đọc nhỏ
tuổi hơn. Truyện lịch sử viết cho lứa tuổi lớn hơn, gợi khát vọng tìm hiểu đất n-óc, tình yêu quê h-
ơng, yêu lao động và bài học về ý chí, nghị lực con ng-ời. Bài viết cũng phân tích bút pháp miêu tả
sinh động, khả năng quan sát sắc sảo, yếu tố trữ tình thấm đẫm và nghệ thuật sử dụng ngôn tù sinh
động, cụ thể, phù hợp tâm lí thiếu nhi của nhà văn Tô Hoài.
Giáo s- Hà Minh Đức nhận định: Tô Hoài đến với tuổi thơ từ những trang viết đầu tay của
mình, ở những tác phẩm viết cho thiếu nhi của ông chứa đựng nhiều t- t- ởng đẹp và những chân
trời rộng mở, lòng yêu cuộc sống và tạo vật bao la, tình yêu th- ơng những ng- ời nghèo khổ và bất
hạnh, sự cảm phục những tấm g-ơng anh hùng trong chiến đấu song những t- t-ởng biểu hiện nhất
quán qua mấy chục tác phẩm viết cho thiếu nhi của Tô Hoài là lòng yêu th- ơng và trân trọng con
ng- ời và đối t- ợng đ- ợc ng- ỡng mộ tr- ớc hết là những mầm nụ còn t- ơi non đang cần đ- ợc bồi
đắp để b- ớc vầo đời. Đối với các em ngòi bút của Tô Hoài đ- ợc bộc lộ nhiều phẩm chất mới lạ.
Ông không chỉ đến với các em trong một thời điểm nào đó của văn ch- ơng và cuộc đời. Ông là nhà
văn của các em.” (Lời giới thiệu Tuyển tập Tô Hoài, Tập 1, NXB VH, H.1987, tr37)
Còn Vũ Ngọc Phan lại khẳng định; “Những truyện nhi đồng của ông có cái đặc sắc là rất linh
động và dí dỏm.” (Nhà văn hiện đại - tập 2 - NXB KHXH, 1989)
Nghiên cứu mảng văn sáng tác cho thiếu nhi của Tô Hoài, các tác giả đều có những nhận định
mà từ đó có thể khẳng định: Tô Hoài là nhà văn của thiếu nhi. Thế giới tuổi thơ với muôn ngàn
những tình cảm lạ, những t- ỏng t- ợng kì ảo, những ham thích thiết thực và phiêu 1- u, những rung
động tinh tế tr- ớc cái đẹp của cuộc đời và thiên nhiên đều đ- ợc ông thấu hiểu tinh t- ờng và độ ]-
ợng, cảm thông. Ông tin cậy và trông đợi ở các em qua những điều gợi ý, dặn dò. Giữa ông và các
em có những khoảng cách nh- ng không ngăn cách, khoảng cách luôn đ- ợc thu ngắn lại.
Viết cho các em thiếu nhi, Tô Hoài cũng rất chú ý đến tính nghệ thuật. Khi viết truyện cho các
em ông luôn thể hiện đầy đủ trách nhiệm, có ý thức chọn lọc hình thức biểu hiện thích hợp với đối
5
t- ợng phản ánh. Chính vì vậy mà khi đọc các tác phẩm của Tô Hoài, các em nh- bắt gặp chính bản
thân mình trong tác phẩm, từ đó rút ra những bài học phù hợp với tâm lí lứa tuổi.
Từ truyện Kim Đồng viết về tấm g- ơng anh hùng của Kim Đồng tức Nông Văn Dền, ng-ời đội
viên đầu tiên của Đội Thiếu niên Tiền phong, Tô Hoài viết kịch bản phim Kim Đồng. Bộ phim
6
- Ph- ơng pháp so sánh đối chiếu
- Ph- ơng pháp tiểu sử
6. Dự kiến đóng góp của luận văn
Luận văn tập trung tìm hiểu và xác định những đặc điểm tiêu biểu trong truyện viết cho thiếu
nhi của Tô Hoài. Kết quả của luận văn có thể là tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu về sáng tác
của Tô Hoài nói chung, và mảng văn học viết cho thiếu nhi nói riêng.
7. Cấu trúc luận văn:
Ngoài phẩn mở đầu, kết luận, và tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 3 ch- ơng:
Ch ơng 1. Khái quát về văn học viết cho thiếu nhi và truyện viết cho thiếu nhi của Tô Hoài.
Ch ơng 2. Cảm quan sống và ý nghĩ nhân văn trong truyện viết cho thiếu nhi của Tô Hoài.
Ch ơng 3. Thế giới nhân vật và một số phương diện nghệ thuật trong truyện viết cho thiếu nhi
của Tô Hoài.
7
NỘI DUNG CHƯƠNG I KHÁI QUÁT VÈ VĂN HỌC THIỂU NHI VÀ TRUYỆN
VIÉT CHO THIẾU NHI CỦA TÔ HOÀI
1.1.Khái quát về văn học viết cho thiếu nhi.
Khi nói đến sứ mệnh của văn học thiểu nhi, trong lời mờ đầu Tạp chí Văn học (số
5/1993), nhà nghiên cứu Phong Lê đã khẳng định: “Neu sự tồn tại và phát triến của
dân tộc, cũng như nhân loại trong các tương lai gần vả xa là đặt vào thế hệ thiếu nhi
thì câu chuyện về văn học thiếu nhi, câu chuyên về các món ăn tinh thân cho thiêu nhi
chủng ta bàn hôm nay và ở đây không thê xem ỉà một câu chuyện nhỏ, ngoài lề mả là
câu chuyện nghiêm trang của tất cả mọi người lớn, của các bậc cha mẹ, của các thầy
cô, vã cổ nhiên, của tất cả những ai viết cho thiếu nhi, của tất cả những ai có quan
tâm và có trách nhiệm đển việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục thiếu nhi”.
Văn học thiếu nhi có nhiệm vụ chính yếu, đó là giáo dục trẻ em trở thành người
tổt. Văn học thiểu nhi phải tâi đạo. Nhưng tuyệt nhiên ớ đây không phải là nhũng lời
giáo huấn giá lạnh, khô khan, hoặc, ngược lại, đây cũng không phải là những chuyện
bạo lực, giật gân để làm cho thiếu nhi bị thu hút. Văn học thiếu nhi được gọi là hay, là
tốt, thường có bên trong một sức mạnh. Đó là sức mạnh của cái đẹp, sức mạnh của văn
chưa hay, VI thiếu nhi ở các lứa tuổi bé thơ thích nhìn hơn thích đọc, thị giác của các
em đó nhạy bén hơn thính giác, hình ảnh tác động mạnh hơn. Trong mọi sáng tác tốt
cho thiểu nhi, mọi hình tượng tốt, xấu đều phải hiện lên rành mạch, rõ ràng, tốt ra tốt,
xấu ra xấu. Cũng từ tu duy lô gích ở các em chưa phát triển đầy đủ như ở người lớn,
các em rất khó phân biệt được tốt, xấu, đúng, sai. Hiện nay có một số em bị phạm tội,
chỉ vì các em đó bắt chiếc cái xấu hiện lên trong một sổ phim cho người lớn.
Trong Tạp chí Văn học sổ 5 - 1993, nhà thơ Phùng Ngọc Hùng viểt: “Viết cho các
em truớc hêt, theo tôi phải có một tình yêu chân thật, yêu các em, yêu cuộc đời. Viết
cho các em, nhớ và hình dung về quá khứ của mình là cẩn nhưng không đủ. Bởi lẽ
cuộc sổng của các em bây giờ có nhiều điều khác trước. Điều quan trọng nhất là hỏa
nhập với cuộc sống thực của trẻ em. Thế giới trẻ em bao giờ cũng là phong phủ và xa
ỉạ đoi với người lớn. Dù người lởn đã từng là trẻ con. Sự thâm nhập với đời song
thường ngày của trẻ em tùy mức độ khác nhau mà có những bât ngờ trong sảng tạo.
Điều buôn nhât là trong sảng tác cho các em là sự áp đặt và giả dối, giả vờ thì được
chứ giả dổi(cổ tình hay không) đều bị trả giá. Viết cho các em trước hết ỉà viết về cái
đẹp, cải hồn nhiên, trong trẻo của thiên nhiên và cuộc đời. Sự vật xung quanh trẻ em
đểu ỉà bạn bè và biểt nói. cỏ những sự vật hiện tượng với người lớn không có ỷ nghĩa
gì, nhưng với trẻ em ỉại có hồn và tràn đầy song động.( ) vấn đề là viết như thể nào
để gợi dậy trong các em ỉòng thương đồng loại, thông cảm sâu sắc với con người và
cảnh vật; thức dậy trong các em một hành động nhân ái? Đó lã vân đê hoàn toàn
không đơn giản. Viết cho các em, phải là tình bạn bè, không phải chủng ta hạ mình củi
xuống mà thực sự hòa nhập vào cuộc sống trẻ thơ và được các em chấp nhận về mặt
tình cảm. ”[48,tr.39]
Văn học thiểu nhi không chỉ có vị trí quan trọng trong nền văn học dân tộc mà còn
có vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống trẻ thơ. Nhiều nghiên cứu cho thấy văn
học thiếu nhi đã góp phần không nhỏ vào việc rèn luyện tư duy; kích thích khả năng
tưởng tượng và sáng tạo của trẻ, cung cap cho các em những trải nghiệm cuộc sống.
Văn học thiếu nhi quan trọng với trẻ em ngay cả trước và sau khi đến trường. Đối với
lứa tuổi mầm non và tiểu học, văn học thiếu nhi còn giúp cho các em học đọc, học
viết. Thông qua các tác phẩm văn học, các em không nhũng tích lũy được vốn từ
Nếu như Lã Thị Bắc Lí và Lê Hằng đưa ra những nhận định có tính khái quát từ
phía những nhà nghiên cứu thì hai tham luận: “Văn học cho trẻ em, đôi điều cảm nhận
và đề xuất” cùa Trần Hoàng Vy (Tây Ninh) và “Nhọc nhằn Vãn học Thiếu nhi ” của
tác giả Hoài Khánh (Hải Phòng) là những cảm nhận thực tế của những người trực tiếp
viết cho các em. Đó là những khó khăn của người viết trong vấn đề xuất bản; vấn đề
sách truyện và đối tượng thích ứng hai tác giả đã đưa ra những câu hỏi bổ ích như
hồi chuông cảnh tỉnh những thiểu sót trong thực trạng xuất bản, phát hành sách cho trẻ
em hiện nay.
Nhà văn Lê Phương Liên, người giữ vai trò Trưởng ban Vãn học thiếu nhi của Hội
nhà văn Việt Nam, trong tham luận “Viết cho thiếu nhi là viết cho tương lai” đã có
những gợi ý mang tính chiến lược để thúc đẩy nền văn học thiếu nhi nước nhà:
ỉ/Cần đào tạo bồi dưỡng các tác già viết cho thiểu nhi, nâng cao trình độn về
mọi mặt
2/Cẩn tiêp tục nghiên cứu giới thiệu truyền bả các di sản vãn học thiêu nhi
trong quả khứ với các thế hệ tiếp theo
3/Cần tiếp tục xây dựng một đội ngũ nòng cốt những chuyên gia về Vãn học
thiếu nhi Việt Nam ”[32,tr.l54]
Tham luận mang tính thực tiễn cao của hai cô giáo Nguyễn Thị Thu Nga và Lê
Minh Nguyệt (Hà Nội) đã đưa ra những con số thuyết phục từ cuộc khảo sát cụ thể, tỉ
mỉ tại các tỉnh miền Bắc, miền Tây Nam Bộ, Tây Nguyên về vấn đề đọc sách của trẻ.
Ket quả của cuộc điều tra này đã phản ánh đúng thực trạng và những tồn đọng của văn
học trẻ em hiện nay: “Vãn học cho thiểu nhi Việt Nam hiện nay đang “thừa ” nhưng
vẫn “thiếu “Thừa ” bởi sự xuất bản tràn lan truyện tranh nước ngoài mà phần ỉớn
mang tính bạo lực, kích động , song ỉại thiểu các tác phâm văn học hay, mang tính
giáo dục và mang bản sắc văn hóa Việt Nam Vì vậy văn hóa đọc của trẻ em cần hơn
nữa sự định hướng từ phía gia đình, nhà trường và xã hội.
Tham luận “Sách học cho trẻ em thời kì đôi mới và hội nhập quốc tế - đôi điều suy
nghĩ” của Phùng Ngọc Kiếm (ĐHSP Hà Nội), từ việc nêu lên một số nhận xét về thực
trạng sáng tác văn học cho tré em, phân tích trên cả hai phương diện “cầu” và “cung”,
chia sẻ những suy nghĩ về tình trạng “thừa” và “thiếu” của văn học thiếu nhi hiện nay,
thế giới, trẻ nhỏ luôn nhận được những tình cảm trìu mến nhất bởi các em chính là
tương lai của nhân loại, là sự sổng không ngừng sinh sôi. Những tác phấm đích thực
cho trẻ em là những tác phẩm vượt qua giới hạn của thời gian và không gian để có thể
đến được với mọi trẻ em trên toàn thế giới. Và theo như Lê Nguyên cấn thì việc giảng
dạy các tác phẩm văn học nước ngoài (dù dưới hình thức các đoạn trích) cũng cần xác
lập hướng tiếp cận hướng về việc giáo dục nhân cách của trẻ em, coi việc giáo dục trẻ
em qua các tác phẩm nay không chỉ dừng ở cấp độ khảo sát cái hay cái đẹp của hình
tượng mà điều quan trọng là phải rút ra ý nghĩa liên quan tới chức năng hình thành và
giáo dục nhân cách cho trẻ em, qua đó dạy cho trẻ biết sổng đúng và sống đẹp.
Trong sự biến chuyển của thời đại, việc giáo dục tình cảm nhân cách cho trẻ em
còn đặt ra vẩn đề hết sức cấp thiết, đó là giáo dục giới tính. Điều này được đặt ra trong
tham luận “Vãn học trẻ em và vấn đề giáo dục giới” của TS Trần Hạnh Mai (ĐHSP
Hà Nội), và tham luận “Thời kì hội nhập và đề tài thai giảo trong văn học thiếu nhi”
của nhà văn Trần Quốc Toàn (Thành phố Hồ Chí Minh). Neu như Trần Hạnh Mai dừng
lại ớ việc nêu vấn đề từ góc nhìn của nhà nghiên cứu, thì nhà văn Trần Quốc Toàn đã
đóng góp trực tiếp những sáng tác của ông mang tính “ứng dụng” cao trong việc giáo
dục giới cho trẻ. Thiết nghĩ, đây là một yêu cầu cần thiết của văn học trong việc góp
phần hoàn thiện nhân cách trẻ em.
1.2.Truyện viết cho thiếu nhi.
1.2.1. Khái niệm truyện viết cho thiểu nhì
Truyện viết cho thiếu nhi không giống như truyện viết cho người lớn. Độc giả lửa
tuổi này bẻ nhỏ, mong manh, nên cần có những tác phẩm văn học phù hợp với tâm sinh
lý các em. Theo VânThanh: “Văn học thiếu nhi cần nhiều cách điệu, khoa trương,
nhiều mơ mộng, tưởng tượng táo bạo hơn nữa. Không phải những tưởng tượng viển
vông tách rời hiện thực, mà phải đi sâu vào hiện thực một cách khái quát hơn, bản chất
hơn. Dù mơ mộng đến đâu, lùi xa về quá khứ hay viễn tưởng đến tương lai thì nơi khởi
đầu và chỗ đến cuối cùng cúa chúng ta vẫn là sự chân thật của ngày hôm nay”
[44,tr.l06-107], Có nghĩa là truyện viết cho thiếu nhi phải gần gũi với cuộc sống, gần
gũi với suy nghĩ của các em. Thiểu nhi là những cô bé cậu bé dễ tin, dễ tưởng tượng,
nên theo Vân Thanh “Chân thật trong từng chữ tùng câu, trong cảm xúc, suy nghĩ, hành
đề mà các em đang nghĩ, những giấc mơ mà các em đang ấp ủ. Lật giở từng trang sách,
các em sẽ lưu giữ những hình tượng nhân vật giúp các em tìm thấy niềm vui, niềm tin.
Hành động của nhân vật mà các em yêu thích sẽ tồn tại trong trí nhớ của các em. Bởi
vì “Tré em luôn luôn mang theo những hình ảnh, những ước mơ, những ấn tượng từ
những trang sách mà chúng đã đọc được vào tương lai. Sự tác động sâu xa, bền vững
ấy của tác phẩm văn học vào cuộc đời của trẻ đòi hỏi người cầm bút cho các em phải
có ý thức trách nhiệm lớn lao” [36,tr.51]. Chức năng giáo dục của văn học có ý nghĩa
lớn lao đối với độc giả nhỏ tuổi, nên tác phẩm viết cho thiếu nhi cần có sự tham gia
của các nhà văn yêu nghề, men trẻ. Đó là những người giàu nhiệt huyết, góp sức xây
dựng nên bộ phận văn học quan trọng trong nền văn học nói chung. “Văn học thiểu nhi
có những đặc thù riêng nhưng không the tách biệt hẳn với lịch sử vãn học của đất
nước. Vả lại các tác giả viết cho tré em cũng đồng thời là những nhà văn đã góp phần
tạo nên diện mạo chung của văn học dân tộc. Văn học thiếu nhi cũng được đặt trong nỗ
lực đổi mới chung của văn học. Ý thức nghệ thuật trong sự đổi mới chung có ảnh
hướng đến quan niệm và cách viết cho các em. Trè em được đặt vào trung tâm của
sáng tác” [36ДГ.55].
Các em là độc giả trung thành, “Những tác phấm được thiểu nhi thích thú tìm đọc.
Bởi vì các em đã tìm thấy ở trong đó cách nghĩ, cách cảm và cách hành động của chính
các em, hơn thế, các em còn tìm được ở trong đó một lời nhắc nhở, một sự răn dạy, với
những nguồn động viên, khích lệ, những sự dẫn dắt ý nhị, bổ ích trong quá trình hoàn
thiện tính cách của mình” [3,tr.6]. Tuổi thơ là tuổi đẹp nhất, tuổi ngây thơ nhất, tuổi dễ
dàng tin vào những điều kì diệu nhất. Tuổi luôn cần có sự chở che của những người có
thiện chí và có lòng nhân ái. Trên nước Nga Xô viết, nguyên tắc đầu tiên sau thành
công Cách mạng tháng Mười là: Mọi cái tốt đẹp đều dành cho tré em. Nước Nga vốn
được xem là thiên đường của thiếu nhi.
Truyện viết cho các em cũng vậy, nhà văn Xecgay Mikhancop- Chủ tịch Hội nhà
văn nước Cộng hòa Xô viết liên bang Nga, Bí thư lãnh đạo Hội nhà văn Liên Xô đã
viết: “Thật vây, tương lai cùa nhân loại tùy thuộc nhiều ở lý tưởng và đạo đức của
chúng ta sẽ gieo trồng vào thế hệ đang lên. Khả năng giáo dục to lỏn của sách văn học
thì ai cũng rõ Tất cả chúng ta đều đều đồng ý rằng một đứa trẻ biết đọc thì tốt hơn
văn về cuộc sống mà còn là tưởng tượng có tính chất dự cảm, dự báo về tương lai. Văn
học viết cho trẻ em phải đánh thức được khả năng rung động sâu sắc của tâm hồn trẻ
thơ, hình thành ớ các em niềm tin gắn với những giá trị thẩm mỹ và vẻ đẹp, để từ vấn
đề này trẻ em có thể nâng lên tầm tư tưởng, có ý nghĩa nhân sinh, nhân loại” [36,tr.l65].
Văn học viết cho thiếu nhi thực sự gần gũi với cuộc sổng, gần gũi với tâm lý, suy nghĩ,
tình cảm của em. Đó là suy ngẫm về quá khứ, là niềm tin ở hiện tại, là lý tường hoài
bào trong tương lai. Giá trị tác phẩm văn học mang lại cho các em cách nhìn nhận, tiếp
cận cuộc sống toàn diện hơn, sâu sắc hơn.
1.2.2. Khái quát về truyện viết cho thiếu nhỉ ở Việt Nam và một sỗ nước trên thế
giói.
1.2.2.1. Truyện viết cho thiếu nhi ở Việt Nam.
Nhìn lại lịch sử văn học Việt Nam, có thể thấy văn học thiếu nhi luôn đồng hành
cùng với văn học dân tộc. Đây là một bộ phận văn học xuất hiện từ rất sớm, từ những
bài vè, bài đồng dao, truyện cô tích, truyện ngụ ngôn. Từ khi văn học viểt xuẩt hiện,
Thánh Tông với ‘Thánh Tông di thảo” và Nguyễn Trãi với “Gia huấn ca” đã có sự
quan tâm đến các em thiếu nhi.
Đen đầu thế kỉ XX, văn học thiếu nhi có sự mở đầu trong nền văn học Việt Nam
hiện đại. Năm 1917, Phan Bội Châu viết truyện “Chân tướng quân”, Phạm Hồng Thái,
Tản Đà., đều là những tác giả có đóng góp đối với văn học thiếu nhi giai đoạn này.
Tiếp theo là sự thành công của Nguyên Hồng với “Những ngày thơ ấu” (1938), Tô
Hoài với “Dể Mèn phiêu lun kí” (1941) Trước Cách mạng, nhỏm Tự lực Văn đoàn
cỏ sách dành cho thiếu nhi tên là Sách hồng, Hoa mai, Tuổi xanh Tú Mỡ có “Tấm
cám”, Nam Cao có “Bài học quét nhà”, “Con mèo mắt ngọc”, Thạch Lam “Hai đứa
trẻ”, Tố Hữu “Mồ côi”, “Hai đứa bé”, “Đi đi em”.,, 0 thời kì này, truyện viết cho thiểu
nhi không nhiều, đề tài nội dung chưa phong phú. Sau Cách mạng tháng Tám năm ]
945, truyện viết cho thiểu nhi phát triển toàn diện và phong phú hơn. Có một bộ phận
chuyên về văn học thiếu nhi do Tô Hoài và Hồ Trúc đảm nhiệm, Thời kì kháng chiến
chống Pháp 1946- 1954, dù bộn bề trăm công nghìn việc, Bác Hồ vẫn luôn dành sự
quan tâm đặc biệt đến thiếu nhi và văn học thiếu nhi. Trong “Thư trung thu gửi các
cháu nhi đồng” Bác viết: “các cháu phải yêu Tổ quốc, yêu đồng bào, yêu lao
cuộc sống mới, con người mới nhằm ngợi ca sự giàu đẹp của đất nước, tác giả Viết
Linh có “Ông than đá”, Thế Dũng “Thảm xanh trên mộng”, Hoàng Bình Trọng “Bí
mật khu rừng”, Phạm Ngọc Toàn “Đỉnh núi nàng Ba”. Đây là nhũng tác phẩm văn học
giáo dục các em biết ham mê khoa học, biểt quý trọng các nhà khoa học. về đề tài
chiến đấu, Nguyễn Thi viết “Mẹ vắng nhà”, Lâm Phương viết “Hồ Văn Mền”, VÕ
Quảng viết “Quê nội”. Đề tài viểt về truyền thống lịch sử, tác giả Hà Ân có “Bên bờ
Thiên Mạc”, “Trên sông truyền hịch”, “Trăng nước Chương Dương”. Hai tác giả Lê
Vân và Nguyên Bích viết “Sát thát”. Sinh hoạt Đội là một hoạt động quan trọng của
các em thiếu nhi. Ở mảng đề tài này, Tô Hoài có tác phâm “Hợp tác xẫ của chúng em”,
Phạm Ho có “Khăn đỏ đức cày”, Đào Vũ có “Danh dự chúng em”, Văn Trọng có “Bí
mật ở miếu Ba cô”. Có những tác phẩm viết về học tập và sinh hoạt của các em trong
nhà trường như: “Chú bé sợ toán” của Hải Hồ, “Năm thứ nhất” của Minh Giang, “Mái
trường thân yêu” của Lê Khắc Hoan, “Con bướm trắng” của Phạm Ngọc Toàn, “Gánh
xiếc lớp tôi” của Viết Linh. Đây là những tác phẩm miêu tả quá trình phấn đấu của các
em trong học tập. Nhiều tác giả cũng viểt về đề tài này như Bùi Hiển “Quỳnh xóm
cháy”, Nguyễn Quỳnh “Cơn bão số 4”, Minh Giang “Xã viên mới”, Nguyễn Kiên “Ke
chuyện nông thôn”. Có thể thấy từ sau năm 1965, những tác phẩm văn xuôi giành cho
các em phong phú đa dạng hơn.
Cuộc chiến tranh đã qua đi, nhưng kí ức về cuộc chiến vẫn còn đọng lại trên trang
viểt của các tác giả. Xuất phát từ cảm xúc về thời bom đạn, Võ Quảng có “Tảng sáng”,
Nguyễn Quang Sáng có “Dòng sòng thơ ấu”, Phùng Quán có “Tuổi thơ dữ dội”, đây là
những tác phẩm viết về kỉ niệm tuổi thơ thời kháng chiến chống Pháp. Cũng về kí ức
chiến tranh, với cuộc kháng chiến chống Mỹ, tác giả Bùi Minh Quốc viết “Hồi đó ở Sa
Kì”, Thanh Quốc viết “Cát chảy”, Nguyễn Thị Như Trang viết “Hoa cỏ đắng”, Lê
Phương Liên viểt “Những tia nắng đầu tiên”, Quang Huy viết “Ngôi nhà trống”. Bên
cạnh đó, hướng đến tâm lý lứa tuổi của các em cũng được các tác giả chú ý, Dương
Thu Hương viết “Hành trình ngày thơ ẩu”, Duy Khán viết “Tuổi thơ im lặng”, Vũ Thư
Hiên viểt “Miền thơ ấu”, Ma Văn Kháng viết “Côi cút giữa cảnh đời”. Cuộc sống tuổi
mới lớn khi đất nước thống nhất cũng được nhiều nhà văn quan tâm. Tác giả Phạm Hổ
viết “Tình thương”, Nguyễn Quang Thân viểt “Chú bé có tài mở khóa”, Trần Nhụt
là những cốt truyện mang tính chất hoang đường, phù hợp với tâm lỷ ngây thơ cũa trẻ
nhỏ. Những câu chuyện này có nội dung khám phá nguồn gốc về vũ trụ, về mùa màng,
về các nền văn minh loài người. Mục đích của nhũng câu chuyện là giúp con người
hiêu biết thêm về cuộc sổng, về vũ trụ, về mọi thử Bên cạnh đó, còn có mục đích
nhằm lưu giữ những nét đẹp văn hóa- lịch sử từng vùng miền. Các câu chuyện ngụ
ngôn cũng vậy, chẳng hạn như giải thích hiện tượng “Tại sao thân kiến bị chia thành
hai?”, điều này có nghĩa giải thích miêu tả về hình dáng - cấu tạo của loài kiến. Mặc dù
không phải là truyện viết cho thiếu nhi, nhưng lại trở thành truyện dành cho thiểu nhi.
Sở dĩ tồn tại điều này, trước hết là bởi tính chất hoang đường của truyện, không phù
hợp với người lớn. Nội dung truyện mang màu sắc hư ảo phù hợp với trí tưởng tượng
phong phú của trẻ thơ. Những câu chuyện thường mang tính giáo huấn sâu sắc, thường
gắn liền với những bài học làm người nhẹ nhàng cho nên phù hợp với lứa tuổi các
em. Như chúng ta đã biết, truyện viết cho thiếu nhi gần gũi với tâm ]ý các em, truyện
mang tính giáo dục rẩt cao. Hơn thế nữa, trẻ em luôn có tính hiếu kì, các em luôn
muốn đọc những gì mà các em thích. Bởi vậy, vấn đề truyện thực sự dành cho thiếu nhi
bắt đầu từ đâu? luôn là câu hỏi của những ai quan tâm đến thiếu nhi và quan tâm đến
văn học dành cho thiếu nhi, Vậy thì từ bao giờ và ở đâu xuất hiện những tác phẩm văn
học thực sự dành cho thiểu nhi?
Vào khoảng thế kỉ VIII, Aldhelm - một nhà tôn giáo (còn được gọi là cha của dòng
thơ ca Anglo- Latinh) được xem là tác giả của cuốn sách giáo khoa đầu tiên cho trẻ
em. Tất nhiên là cuốn sách này viết bằng tiếng Latinh. Khoảng cuối thế kỉ XV, William
Caxton - một nhà đảnh chữ đầu tiên của nước Anh đã cho in những tác phấm viết cho
thiếu nhi. Đó là “Con cáo Reynard” (1481), “Chuyện ngụ ngôn về Aesop” (1484), và
“LeMorte D’Arthur” của Thomas Malory (1484). Đây là những tác phẩm mà đến ngày
nay vẫn được các trẻ em yêu thích.
Vào năm 1658-1659, tác giả người Anh đã giới thiệu cuốn “Orbis Sensulium Pictus”.
Đây là một cuốn sách đe các em thiếu nhi tham khảo về những môn học của chúng.
Cuốn sách được viết bằng tiếng Anh, có lời mở đầu là “Hãy đến đây ta sẽ chỉ cho con
tất cả, ta sẽ đọc tên mọi thứ xung quanh con”. Đây là một cuốn sách thực sự hữu ích,
và được xem là cuốn sách có hỉnh minh họa đầu tiên viêt cho trẻ em trong nền văn học
văn đổi mới trong các thập niên tiếp theo đó là Maria Gripe, Gunnel Linde, Ingeoch
Lasse Sandberg, Sven Nordqvist và nhiều người khác nữa. Những thập niên cuối thế kỉ
XX, ở nước Mỹ xuất hiện nhà văn nữ Nancy Farmer, một tác giả xuất sắc ba lần đoạt
giải thưởng Newbery, Đây là giải thưởng sách dành cho trẻ em trên toàn nước Mỹ. Bà
viểt những tác phẩm nổi tiếng như“Tai, mắt và cánh tay”, “Cô gái có tên tai họa”,
“Ngôi nhà Bọ cạp”. Năm 2002, với tác phẩm “Quỷ biển” bà đoạt giải sách Quốc gia,
Tác phẩm này được đánh giá là tác phẩm kinh điển của thời hiện đại. Một tác phẩm thể
hiện tài năng bút pháp sáng tạo của Nancy, cốt truyện ly kì, hấp dẫn về một thế giới
tuyệt đẹp kì lạ, giống như thật. Ngoài ra bà còn có những cuốn sách khác như “Bạn
biết tôi chăng?”, “Một nơi ấm áp” Thời gian gần đây, vãn học thếgiới xuất hiện
những tác phẩm như Đôremon, Harry Potter Đó là những tác phẩm được mọi lứa
tuổi thiếu nhi yêu thích. Năm 2005, nhà văn người Mỹ sinh sống tại Canada: Pamela
Porter đoạt giải Governor General với tác phẩm “The Crazy Man”. Cũng tác phẩm
này, năm 2006 bà đoạt giải thưởng văn học thiếu nhi, một giải thưởng có uy tín ở
Canada. Nội dung tác phấm miêu tả thể giới ở nhiều phương diện: lòng nhân từ, nỗi
đau con người, sắc đẹp và sức mạnh quyền lực. Cuốn sách hay thu hút các em bởi
nhiều chi tiết bất ngờ, xúc động. Gần đây, nhà thơ Jack Prelutsky được Hiệp hội thơ ca
Mỹ trao tặng giải thưởng văn học vì trẻ thơ.Viết cho các em không phải việc dễ dàng,
nhất là việc nắm bắt tâm lý của các em, Các nhà văn chuyên viết truyện thiểu nhi đều
hiếu, cùng với thời gian, các em ngày càng thông minh hon, càng ham hiểu biết hơn.
Copyright: Tài liệu đại học ©