1 CHƢƠNG TRÌNH MÔ ĐUN
Tên mô đun: Biện pháp cơ lý
Mã số mô đun:MĐ03 BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

2
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc
phép dùng nguyên bản hoặc trích dẫn dùng cho các mục đích về đào tạo và tham
khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
Mã tài liệu: MĐ 03
3
LỜI GIỚI THIỆU
Trong nhiều năm qua, ngƣời dân đã biết dùng tay, dùng các dụng cụ thô
sơ và các yếu tố vật lý để tiêu diệt dịch hại. Vì nhƣ ta biết mỗi loài dịch hại có
tính độc, đặc tính gây hại cho cây trồng khác nhau và về đặc điểm sinh học và
sinh thái cũng khác nhau. Nắm bắt đƣợc đặc điểm trên, cho phép chúng ta có thể
sử dụng biện pháp cơ lý để hạn chế hoặc tiêu diệt dịch hại một cách có hiệu quả
nhất mà không cần sử dụng thuốc hóa học. Biện pháp này dễ áp dụng trong các
điều kiện, hoàn cảnh, mọi trình độ sản xuất. Tuy nhiên một trong những vấn đề
cần lƣu ý trong việc sử dụng biện pháp cơ lý (sử dụng âm thanh, ánh sáng) thì
phải tiến hành đồng mới đem lại hiệu quả cao.
Trong mô đun Biện pháp cơ lý, chúng tôi giới thiệu về biện pháp thủ công
và biện pháp vật lý nhƣ: dùng tay bắt sâu, ngắt ổ trứng, dùng dao kéo cắt tỉa các
bộ phận bị bệnh, dùng nhiệt độ, ánh sáng, âm thanh để ngăn ngừa và tiêu diệt
dịch hại.
Tuy vậy, với khuôn khổ nội dung cho phép của chƣơng trình đào tạo và do
những hạn chế về phƣơng pháp biên soạn nên giáo trình mô đun: Biện pháp cơ
lý chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi chân thành mong

3- Nội dung chính của mô đun 17
4. Yêu cầu về đánh giá hoàn thành mô đun 18
5- Tài liệu tham khảo 18 5
CHƢƠNG TRÌNH MÔ ĐUN SỬ DỤNG BIỆN PHÁP CƠ LÝ
Mã số mô đun: MĐ3
Gii thiệu:
Biện pháp vật lý là sử dụng các tác nhân vật lý nhƣ nhiệt độ, ẩm độ, ánh
sáng, âm thanh để phòng chống dịch hại. Nhiều biện pháp vật lý dễ áp dụng, ít
tốn kém về mặt chi phí, không hoặc ít gây ô nhiễm môi trƣờng. Tuy nhiên có
một số biện pháp vật lý khó áp dụng, nhƣ dùng phóng xạ diệt sản côn trùng vì
đòi hỏi phải có máy móc và cơ sở chuyên dùng.
Biện pháp cơ giới là biện pháp thủ công (bắt giết sâu, chuột, nhổ cỏ, ngắt
bỏ lá, quả, hoa, cành và cây có sâu bệnh). Biện pháp cơ giới dễ áp dụng cho mọi
đối tƣợng, ít tốn kém, sử dụng các công cụ thô sơ, không gây ô nhiễm môi
trƣờng. Tuy nhiên biện pháp cơ giới không diệt trừ đƣợc dịch hại phát triển với
số lƣợng lớn và tốn nhiều công lao động

BÀI 1: BIỆN PHÁP VẬT LÝ
Mã bài: MĐ03-1
Mục tiêu:
Sau khi học xong bài học này ngƣời học có khả năng:
- Xác định đƣợc tác động của biện pháp vật lý đến dịch hại
- Thực hiện đƣợc một số công việc trong xử lý nhiệt độ, ẩm độ, âm thanh,
ánh sáng, tia phóng xạ đối với dịch hại
- Vận dụng đƣợc vào điều kiện cụ thể nhằm lựa chọn đƣợc biện pháp vật
lý cơ giới phù hợp.
Ni dung chính:

0
C để tiêu diệt nguồn dịch hại tích lũy trong đất
2.2 Sử dụng ẩm đ thấp
Có thể điều chỉnh ẩm độ trong môi trƣờng hoặc trong cây thức ăn có thể
hạn chế đƣợc sự phát triển của dịch hại, hạt ngũ cốc có thủy phần đạt dƣới 13%
thì các loài mọt không thể phá hại đƣợc.
2.3 Sử dụng bẫy ánh sáng
Nhiều loài côn trùng ở giai đoạn trƣởng thành thích ánh sáng đèn. Lợi
dụng đặc tính này ngƣời ta đã sử dụng nguồn ánh sáng để bẫy côn trùng. Nguồn
ánh sáng có thể là đèn dầu hỏa, đèn điện hoặc đèn. Bên dƣới các nguồn ánh sáng
phải đạt các chậu nƣớc lã có lớp váng dầu hoặc các dụng cụ chứa chất độc hay

7
dùng mạng lƣới kim loại có dẫn điện để tiêu diệt côn trùng khi chúng bay vào
bẫy.
Bẫy đèn gồm một trụ đèn bằng xi măng, cao khoảng 2,5 mét. Trên trụ đèn
gắn một giá treo (bằng cây), 2 thanh sắt chữ V để gắn bóng đèn và 2 cái nón
chụp (1 nón phía trên và 1 phía dƣới). Nón phía trên thì quay xuống để che mƣa,
nón phía dƣới thì quay ngƣợc lên nhƣ cái phễu để hứng côn trùng (dƣới phễu là
một cái khay để chứa côn trùng). Nối giữa 2 nón chụp là một miếng nylon trong
cứng cuộn tròn có đƣờng kính từ 20 - 25 cm, bên trong có gắn một bóng đèn
tròn. Bên trong cái khay để một ít dầu nhờn, hay một ít thuốc trừ sâu để khi côn
trùng rơi vào sẽ dính thuốc và chết.
Ví dụ dùng bẫy đèn để trừ trƣởng thành các loài sâu hại nhƣ sâu đục thân
lúa bƣớm hai chấm, bƣớm sâu phao, rầy nâu, rầy lƣng trắng, rầy xanh đuôi đen,
bƣớm sâu cuốn lá nhỏ hại lúa. Hình 3.1.1: Bẫy đèn bắt côn trùng trƣởng thành


- Tác động biến pháp vật lý tới côn
trùng
Nội dung, các bƣớc và thao tác thực
hiện

Ghi nh
- Các biện pháp vật lý: sử dụng nhiêt, ẩm độ, ánh sáng, âm thanh
- Thời gian tiến hành, loại ánh sáng
9
CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN
Giống lai F1: là những hạt giống, củ giống đƣợc lai từ cặp bố và mẹ. Loại
giống này chỉ trồng một vụ, không làm giống cho vụ sau
10
Hình 3.2.1: Dùng tay bắt
sâu, ngắt ổ trứng và ốc bƣơu vàng

BÀI 2: BIỆN PHÁP CƠ GIỚI
Mã bài: MĐ03-2
Mục tiêu:
Sau khi học xong bài học này người học có khả năng:
- Xác định đƣợc tác động của biện pháp cơ giới đến dịch hại
- Thực hiện đƣợc công việc bằng tay và dụng cụ thô sơ, để tác động trực
tiếp đến dịch hại
- Vận dụng đƣợc vào trong điều kiện cụ thể nhằm lựa chọn đƣợc biện

+ Có hiệu quả kinh tế không cao do năng suất lao động thấp nên tốn nhiều
công lao động
3. Một số biện pháp cơ giới cụ thể
3.1 Đào rãnh ngăn chặn sự di chuyển của dịch hi
- Một số loài sâu nhƣ sâu keo, sâu khoang, sâu sa, sâu cắn gié khi phát
sinh số lƣợng lớn thƣờng di chuyển thành đàn từ ruộng này sang ruộng khác
hoặc từ cánh dồng này sang cánh đồng khác. Để hạn chế tác hại của chúng ta có
thể đào rảnh xung quanh ô phát dịch để ngăn chặn sự di chuyển của chúng ra
khỏi ổ dịch.
- Đào hang bắt chuột
3.2 Bắt và cắt tỉa những b phận bị
dịch hi gây hi bằng tay và dụng
cụ thô sơ
- Dùng tay ngắt ổ trứng, bắt sâu,
dùng vợt bắt côn trùng
- Loại bỏ các vật liệu làm giống
(hạt, củ, hom, cây giống) bị sâu bệnh
- Cắt bỏ các bộ phận bị hại do sâu bệnh
gây ra, đem đi tiêu hủy
Ví dụ: Hằng năm, vào thời điểm
tháng 12 dƣơng lịch thì ngƣời trồng
chè thƣờng tiến hành đốn chè, đây là
biện pháp kỹ thuật quan trọng trong

12
Hình 3.2.5: Bao trái trƣớc khi chín ngăn chặn sự tấn công của dịch hại


13

3.5 Sử dụng bẫy
Sử dụng bẫy rạ để thu hút các loài côn trùng có xu tính đến để diệt trƣởng
thành một số loài côn trùng nhƣ sâu keo, sâu cắn gié, vì chúng ƣa ẩn nấp và đẻ
trứng trong các bó rơm rạ. Hay dùng bẫy chuột
3.5.1 Bẫy rơm rạ
a. Cấu tạo
Rơm rạ đƣợc cắt dài khoảng 60cm, khoảng 2 nắm tay, bó chặt một đầu.
Cắm bó rạ trên đầu một cọc cao 1m, phía dƣới bó rạ xòe ra
b. Cách đặt bẫy rơm rạ
Mỗi ha ruộng cắm 2 bẫy. Sáng sớm hàng ngày vạch các bó rạ ra thu giết
trƣởng thành của các loài sâu hại trên. 5 ngày thay bó rạ một lần
3.5.2 Bẫy hố
Thƣờng áp dụng đối với cây trồng cạn để tiêu diệt các loài sâu hại di
chuyển và hoạt động về đêm.
a. Cấu tạo
Đào các hố có kích thƣớc sao cho bằng các hộp nhựa bán trên thị trƣờng,
thƣờng (sâu 15cm, rộng 15cm và dài 20). Đặt các hộp chựa có kích thƣớc nhƣ
trên xuống dƣới hố, trong hộp nhựa có chứa một ít nƣớc với dầu hỏa để khi sâu
rợi vào không bò ra đƣợc.
b. Cách đặt bẫy:
Tùy ruộng có kích thƣớc to hay nhỏ mà đặt số lƣợng bẫy nhiều hay ít. Đặt
vào lúc 4h chiều và thu gom vào lúc 7h sáng hôm sau.
3.5.3 Bẫy chuột
a. Cấu tạo
Các bẩy đƣợc áp dụng rộng rãi để trừ chuột trong nhà ở và nhà kho là bẫy
lồng sập, bẫy kẹp, bẫy hình bán nguyệt ngoài ra có thể dùng bẫy keo dính
b. Cách đặt bẫy
Chuột có đặc tính di chuyển theo lối mòn từ nơi ở của chúng đến nới có
Hình 3.2.7: Bẫy chuột đang phổ biến trên thị trƣờng
4. Thực hành
- Địa điểm: ngoài đồng ruộng
- Nội dung:
+ Tiến hành ngắt ổ trứng, vợt bắt côn trùng, cắt các cành bị sâu
bệnh
+ Sử dụng bẫy rơm rạ, bẫy hố và bẫy chuột
- Tiến hành:
+ Lớp chia nhóm (mỗi nhóm 3-5 ngƣời)
+ Ghi chép, tổng hợp, nhận xét đánh giá
+ Viết bài thu hoạch

Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập
Tiêu chí đánh giá
Cách thức đánh giá
- Kiến thức cơ bản về biện pháp cơ giới
Thông qua câu hỏi phát vấn
- Tác động biện pháp cơ giới đến dịch
hại
Nội dung, các bƣớc và thao tác thực
hiện

Ghi nh
- Biện pháp dùng tay, bẫy, vợt, dao kéo
- Thời điểm tiến hành

Chịu khó, cẩn thận, có ý thức thực hiện đúng theo quy trình phòng trừ và
bảo vệ môi trƣờng.

17

3- Ni dung chính của mô đun
Mã bài
Tên bài
Loại
bài dạy
Địa
điểm
Thời lƣợng (giờ học)
Tổng
số
Lý
thuyết
Thực
hành
Kiểm
tra
MĐ03- 01
Biện pháp vật lý

Tích hợp
Vƣờn
trƣờng

24
4


18
4. Yêu cầu về đánh giá hoàn thành mô đun
* Phương pháp đánh giá:
- Kiểm tra lý thuyết với hình thức bài kiểm tra viết hoặc trắc nghiệm
- Kỹ năng: kiểm tra kỹ năng thực hành các thao tác thực hiện việc cắt tía,
bắt tay, sử dụng âm thanh ánh sáng và cách đặt bẫy, thu thập số liệu
* Nội dung đánh giá
+ Về kiến thức:
- Các khái niệm về biện pháp cơ lý
- Vai trò của biện pháp cơ lý trong công tác bảo vệ thực vật
- Các biện pháp cơ lý cụ thể
+ Về kỹ năng:
- Kỹ năng thực hiện các bƣớc trong việc cắt tỉa, sử dụng thiết bị dụng cụ
và sử dụng bẫy
- Kỹ năng tính toán các chỉ tiêu đánh giá số liệu điều tra
- Kỹ năng thực hiện các biện pháp cơ lý
+ Về thái độ:
- Cần cù, chịu khó, cẩn thận, nhanh nhẹn
- Tính tự giác, chủ động, sáng tạo, mức độ tích cực trong quá trình học tập
lý thuyết và thực hành
* Tiêu chuẩn đánh giá
- Đánh giá kết quả hoàn thành mô đun qua kết quả các bài kiểm tra lý
thuyết, kết quả tính toán các chỉ tiêu trong các bài tập. Đánh giá theo thang điểm
10. Yêu cầu đạt từ 5 điểm trở lên
- Đánh giá kỹ năng theo bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề do Tổng cục dạy
nghề ban hành đối với nghề quản lý dịch hại tổng hợp (IPM)

5- Tài liệu tham khảo
[1]. Hà Quang Hùng, 1998. Phòng trừ tổng hợp dịch hại cây trồng nông nghiệp.

20
BAN CHỦ NHIỆM XÂY DỰNG
CHƢƠNG TRÌNH DẠY NGHỀ TRÌNH ĐỘ SƠ CẤP
(Kèm theo Quyết định số 2744 /BNN-TCCB ngày 15 tháng 10 năm 2010
của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn)

1. Chủ nhiệm: Ông Trần Chí Thành - Phó hiệu trƣởng Trƣờng Cao đẳng Nông
nghiệp Nam Bộ
2. Phó chủ nhiệm: Ông Nguyễn Ngọc Thụy - Trƣởng phòng Vụ Tổ chức cán
bộ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
3. Thƣ ký: Ông Ngô Hoàng Duyệt - Trƣởng khoa Trƣờng Cao đẳng Nông
nghiệp Nam Bộ
4. Các ủy viên:
- Ông Nguyễn Văn Dũng, Giảng viên Trƣờng Cao đẳng Nông nghiệp
Nam Bộ
- Bà Nguyễn Thanh Bình, Giảng viên Trƣờng Cao đẳng Nông nghiệp
Nam Bộ
- Ông Nguyễn Văn Tƣ, Trƣởng phòng kỹ thuật Chi cục Bảo vệ thực vật