Liên hệ Nguyễn Văn Hùng: 0946734736; Email:
A - ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong những năm gần đây nền kinh tế Việt Nam đã khởi sắc về nhiều mặt,
không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân. Để hoà
chung vào xu thế đó, đòi hỏi mỗi người phải luôn trau dồi kiến thức và lựa chọn
một hướng đi đúng đắn trong tương lai cho mình. Đặc biệt là đối với học sinh
THPT lựa chọn nghề nghiệp đã trở thành mối quan tâm thường xuyên, chi phối
suy nghĩ và hành động của các em. Việc lựa chọn nghề của học sinh không chỉ
xác định hướng đi cho cuộc đời của mỗi cá nhân mà còn có tác dụng tới toàn xã
hội vì sau đó nó thúc đẩy hoặc kìm hảm sự đóng góp của cá nhân đối với xã hội.
Chọn nghề phù hợp với năng lực, nguyện vọng, hứng thú sẽ tạo một động lực
lớn thúc đẩy cá nhân say sưa, miệt mài, tích cực khám phá và sáng tạo để hoạt
động tốt trong nghề, ngược lại họ sẽ băn khoăn day dứt trong suốt cuộc đời.
Nhấn mạnh vai của sự phù hợp với nghề, cố Bộ trưởng Tạ Quang Bửu đã nói
“Có những nghề phù hợp với sở trường và năng lực, nhưng chưa thể là nghề
“kiếm cơm”, tuy vậy đến một giai đoạn chín muồi, khi đã thực sự vững tay nghề
sở đắc thì sẽ bước vào thời “nhất nghệ tinh, nhất nhân vinh”.
Nhưng để có sự lựa chọn đúng thì quả là vấn đề rất khó đối với lứa tuổi này
vì kinh nghiệm vốn có của học sinh chưa đủ để các em quyết định con đường
lao động tương lai. Sự lựa chọn nghề của học sinh THPT không chỉ phụ thuộc
vào các đặc điểm tâm, sinh lý của các em và những tác động sư phạm của nhà
giáo dục mà còn phụ thuộc vào yếu tố xã hội.
1
Liên hệ Nguyễn Văn Hùng: 0946734736; Email:
Là một giáo viên với kinh nghiệm 9 năm làm công tác chủ nhiệm, tôi luôn
nhận thức rõ tư vấn - hướng nghiệp trong trường THPT là một hoạt động giáo
dục quan trọng. Đặc biệt, vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong tư vấn - hướng
nghiệp cho học sinh lớp chủ nhiệm lại càng quan trong trọng hơn, nó có tính
chất quyết định, giúp các em học cách làm chủ cuộc đời, làm chủ tương lai.
Bởi thế tôi đã không ngừng suy nghĩ, học hỏi và đúc rút ra những kinh
nghiệm mới trong hành trình làm công tác chủ nhiệm của mình. Những giải

Đối với học sinh: Học sinh THPT nhận thức về việc lựa chọn nghề nghiệp
còn quá mơ hồ, chưa coi trọng tư vấn - hướng nghiệp, việc chọn trường, chọn
nghề theo cảm tính, thiếu khoa học, lưạ chọn nghề ở bậc đại học Dẫn đến, có
những học sinh suốt 3 năm THPT đều đạt thành tích cao trong học tập… nhưng
cuối cùng lại thi trượt đại học như em Nguyễn Quỳnh Anh khóa học 2004 –
4
Liên hệ Nguyễn Văn Hùng: 0946734736; Email:
2007, thi đạt 20,5 điểm nhưng vẫn trượt đại học, hay có học sinh cầm giấy trúng
tuyển đại học mà chưa hiểu rõ về nghề mình học, hay học xong đại học rồi mà
nhu cầu xã hội thì không biết đến khi nào mới cần tới… Trong khi đó, có những
học sinh kết quả học tập THPT không có gì nổi bật, nhưng lại dễ dàng đậu đại
học và khi vừa tốt nghiệp đại học đã có những đơn vị đến “chào mời” về làm
việc như em Nguyễn Tiến Thành (khóa 2004 - 2007) thi đậu khoa thú y đại học
Nông nghiệp I Hà Nội với số điểm thi 15,0 cầm phiếu báo đậu đại học nhiều
hàng xóm láng giềng và anh em dè bửu “đang muốn thoát khỏi nông nghiệp thì
không, lại học cái ngành đó rồi thì cuối cùng cũng là nông dân thôi”, thế nhưng
với quyết tâm của bản thân và sự động viên của thầy cô, bạn bè, em quyết tâm
học tập, và khi vừa ra trường em đã được tuyển dụng vào cục thú y Hà Nội,
tương lai rộng mở với nhiều cơ hội cống hiến và thăng tiến. Hay có những học
sinh ngay từ đầu rất biết “lượng sức” mình không giám thi đại học mà lựa chon
việc học một nghề phù hợp, thế nhưng chỉ trong một thời gian ngắn lại trở nên
nổi tiếng với tay nghề vững vàng và có thu nhập khá…
Đối với công tác tư vấn – hướng nghiệp ở trường THPT: Công tác tư vấn
– hướng nghiệp thực tế là một hoạt động giáo dục rất quan trọng trong những
năm gần đây ở các trường THPT nói chung, tuy nhiên, công tác này hầu hết là
kiêm nhiệm, lồng ghép trong các tiết học, lồng ghép trong hoạt động ngoài giờ
lên lớp, hoặc chỉ mang tính giới thiệu với một thời lượng rất ngắn trong 8 tiết
hướng nghiệp ở chương trình công nghệ 10. Chính vì thời lượng dành cho tư
vấn – hướng nghiệp THPT quá ít, nên giáo viên không có điều kiện tiếp cận đến
5

các ngành như: quản trị kinh doanh, tài chính ngân hàng, kế toán, công nghệ
thông tin, y khoa, kinh tế, công nghệ sinh học, luật… mà bỏ qua nhiều lĩnh vực
quan trọng khác phục vụ đắc lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa
của đất nước với nhu cầu lớn và mở ra nhiều cơ hội.
Ngoài ra, khi lựa chọn nghề không phù sẽ làm giảm sự hứng thú trong công
việc, giảm sự sáng tạo, đây lại là vấn nạn cho xã hội, làm mất cân đối lao động
trong các ngành nghề đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, khi nước ta đang hội
nhập và phát triển, cơ hội mở ra cho học sinh, thanh niên không phải chỉ làm các
nghề như bác sĩ, kĩ sư, luật sư, ngân hàng… mới là thành đạt, mà các lĩnh vực
như kĩ thuật, công nghệ thông tin, nông nghiệp, công nghệ sinh học… lại là
những cánh cổng luôn mở với nhiều hứa hẹn.
Thực trạng trên đã làm tôi trăn trở rất nhiều, nghĩ ra rất nhiều phương án
khác nhau để cải thiện, nhưng thú thật quá trình tư vấn – hướng nghiệp thật
không dễ, đòi hỏi phải có kế hoạch, phương pháp hợp lí và kiên trì trong một
khoảng thời gian dài. Tuy vậy, với lòng yêu nghề và hết lòng vì học sinh tôi
quyết tâm thực hiện, bởi nếu không giải quyết được vấn đề này thì hậu quả mà
7
Liên hệ Nguyễn Văn Hùng: 0946734736; Email:
nó đem lại thật đáng lo ngại, đặc biệt là một giáo viên chủ nhiệm trách nhiệm tư
vấn - hướng nghiệp cho học sinh lớp chủ nhiệm lại càng nặng nề và bức thiết
hơn. Giáo viên chủ nhiệm tuy không phải là người quyết định nghề nghiệp cho
học sinh, nhưng lại là người bằng kinh nghiệm và sự trau rồi của bản thân có thể
trở thành người tư vấn tích cực và sâu sát nhất tới học sinh của lớp chủ nhiệm.
3. GIẢI PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN
3.1. Điều tra, nâng cao nhận thức về nghề nghiệp cho học sinh.
3.2. Nâng cao nhận thức về xu hướng nghề nghiệp và trách nhiệm tư vấn –
hướng nghiệp cho phụ huynh học sinh.
3.3. Lồng ghép hướng nghiệp trong các tiết dạy.
3.4. Khoanh vùng miền chọn nghề của từng học sinh.
3.5. Huy động tư vấn – hướng nghiệp của giáo viên bộ môn, bộ phận tuyển sinh

có điểm đầu vào cao nhất khối, tuy chưa nắm rõ bản chất nghề nghiệp nhưng đa
phần các em đều lựa chọn những ngành đang rất “nóng” của xã hội về thu nhập,
hay những nghành vốn nổi tiếng về “nhãn”, về “mác” như ngoại thương, ngân
hàng, tài chính, bác sỹ… và không mặn mà, thậm chí không có học sinh nào lựa
chọn các nghề như nông nghiệp, sư phạm, học nghề…
Bước 2. Nâng cao nhận thức của học sinh về nghề nghiệp.
Sau khi tổng hợp điều tra, tôi tiến hành:
- Thẳng thắn nhận xét trước lớp về vấn đề hướng nghiệp của các em, chỉ rõ sự
không hợp lí giữa việc lựa chọn trường đào tạo nghề và nghề muốn làm, sự quan
niệm phiến diện về một số ngành nghề, sự bất hợp lí trong cơ cấu ngành từ việc
lựa chọn nghề của các em và cuối cùng là chỉ rõ cho học sinh thấy từ những bất
hợp lí trên có thể dẫn đến sự mâu thuẫn giữa “cung” và “cầu” trong vấn đề lao
động và giải quyết việc làm.
- Cung cấp thông tin về các loại ngành nghề trong xã hội, về nhu cầu xã hội và
những xu hướng nghề nghiệp trong thời gian tới. Để có những thông tin này tôi
phải tìm hiểu từ nhiều kênh thông tin như trên tivi, mạng internet, thực tế xã hội,
từ những người hiểu biết nhiều về ngành nghề trong xã hội, từ các học sinh cũ
đã đi làm hoặc đang là sinh viên… Ví dụ: Nước ta là nước đang phát triển
nên nhu cầu xây dựng, giao thông, các ngành kĩ thuật vẫn còn nhiều. Sức khỏe
người dân ngày càng được quan tâm nên còn cần nhiều y, bác sỹ, đặc biệt là
những người được đào tạo chính quy…
10
Liên hệ Nguyễn Văn Hùng: 0946734736; Email:
Cuối cùng, tôi vẫn khẳng định với học sinh: Các em vẫn còn 3 năm để
nuôi ước mơ, để thay đổi tương lai và để nhận thức đúng hơn về “nghề” và
“nghiệp”, vì thế ngay từ bây giờ các em phải nổ lực trong học tập, tu dưỡng, tìm
hiểu và lắng nghe “tích cực” về tư vấn - hướng nghiệp.
4.2. BIỆN PHÁP 2: Nâng cao nhận thức về xu hướng nghề nghiệp và trách
nhiệm tư vấn – hướng nghiệp cho phụ huynh học sinh.
Tôi nhận thức rõ để làm tốt công tác hướng nghiệp thì phụ huynh học sinh

lớn để đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe cho người dân.
Bước 2. Sau khi kết thúc phần hướng nghiệp (cuối chương trình công nghệ 10),
tôi đã hướng học sinh lớp chủ nhiệm theo mục đích tư vấn – hướng nghiệp bằng
cách viết 1 bài thu hoạch với sự định hướng của giáo viên chủ nhiệm như sau:
1. Em thích làm nghề gì trong tương lai?
2. Tại sao em lại chọn nghề đó?
3. Những yêu cầu đối với người làm nghề đó (Sức khỏe, khéo tay, thông
minh, nhẫn nại, năng khiếu…)?
4. Nếu em làm nghề đó em thấy có những thuận lợi và khó khăn gì?
12
Liên hệ Nguyễn Văn Hùng: 0946734736; Email:
- Trước mắt:
- Lâu dài:
Bước 3. Phân tích kết quả:
Để đồng hành cùng tư vấn – hướng nghệp trong suốt khóa học, tôi đã
thống kê kết quả điều tra theo mẫu sau:
(Bảng 1)
TT Họ và tên Nghề lựa
chọn
Lí do lựa
chọn
Thuận lợi Khó khăn
1
2
3
4
…
Từ việc điều tra tôi đã thu được các kết quả sau:
Thứ nhất: Hầu hết học sinh định hướng rõ ràng hơn về công việc mà mình
yêu thích.

lớp 11, để các em tiếp cận dần với kì thi đại học.
14
Liên hệ Nguyễn Văn Hùng: 0946734736; Email:
Bước 2. Cho học sinh đăng kí mục tiêu của mỗi lần tham gia khảo sát đại học.
Trước mỗi lần khảo sát đại học, sau khi học sinh đã đăng kí khối thi, tôi lập
danh sách, cho học sinh thời gian suy nghĩ và yêu cầu học sinh hoàn thành nội
dung như sau:
(Bảng 2)
TT Họ và tên Khối thi Mục tiêu
Tổng
điểm
Toán Lí Hóa Sinh
1 Cao Thị Vân Anh A 8 7,5 7,5 / 23
B 8 / 7,5 8 23,5
2 Nguyễn Văn Chung A 8,5 8 8,5 / 25
B / / / / /
3 ……………. A
B
Đây là một chút áp lực trước kì thi để các em quen dần với áp lực khi thi
đại học, đồng thời đây là thước đo về sự nổ lực cũng như kiểm chứng về khả
năng hoàn thành mục tiêu đề ra của bản thân.
Bước 3. Tổng hợp kết quả mỗi lần khảo sát.
Sau khi có kết quả khảo sát đại học ở mỗi lần, tôi thống kê kết quả theo
mẫu sau:
(Bảng 3)
T
T
Họ và
tên
Khố

TT Họ và Tên
Khối
thi
Lần 1 Lần 2 Lần 3 Đánh giá
Mụ
c
tiêu
Kết
quả
Mụ
c
tiêu
Kết
quả
Mụ
c
tiêu
Kết
quả
Số lần
đạt
mục
tiêu
Tỉ
lệ
(%)
1 Phạm Thị An A 19 19,5 19 20,
0
19 19,5 3/3 100
2 Nguyễn Thị A 15 12,5 15 13,0 15 13,0 0 0

giá
chung
Lần
1
Lần
2
Lần
3
1
2
3
4
17
Liên hệ Nguyễn Văn Hùng: 0946734736; Email:
5
Đây là căn cứ để giáo viên và phụ huynh tư vấn – hướng nghiệp cho học
sinh lựa chọn trường thi một cách khoa học và hiệu quả.
4.5. BIỆN PHÁP 5. Huy động các lực lượng tư vấn khác.
Trong giai đoạn cuối học kì I cho đến hết tháng 3 năm học lớp 12, để tư
vấn – hướng nghiệp hiệu quả, song song với phụ huynh học sinh tôi tranh thủ
các lực lượng tư vấn hướng nghiệp khác như giáo viên bộ môn của lớp, cán bộ
làm công tác tuyển sinh… Ngoài ra, các lực lượng ngoài nhà trường cũng đóng
vai trò rất quan trọng và thực tế như các kênh thông tin tuyển sinh, các trang
wed về tuyển sinh, đặc biệt tôi tranh thủ sự cộng tác của các học sinh cũ, đây là
những người mới đi làm có nhiều trải nghiệm trong hướng nghiệp hoặc những
sinh viên đang rất thực tế với thời cuộc và sự chuyển mình của đất nước cũng
như nhưng xu hướng nghề nghiệp trong tương lai.
Với những lực lượng này, tôi liên lạc và tổ chức những cuộc gặp gỡ nói
chuyện trong tiết sinh hoạt với các em hoặc mở hộp thư, trang wed và giới thiệu
với các em để các em tiện trao đổi, tư vấn. Từ đó, các em và phụ huynh học sinh

19
Liên hệ Nguyễn Văn Hùng: 0946734736; Email:
Tuy nhiên, khi học sinh nộp hồ sơ để biết chính xác các em nộp hồ sơ
những trường đại học nào, tôi thu hồ sơ và cho học sinh thống kê theo mẫu sau:
(Bảng 6)
TT Họ và tên Ngày
sinh
Trường đăng kí
thi tuyển
Khối
thi
Hệ
tuyển
sinh
Mã
nghành
1
2
3
4
Công tác tư vấn – hướng nghiệp dường như dừng lại ở đây nhưng thực tế,
công tác này vẫn tiếp diễn cho đến khi các em đi thi tuyển sinh. Từ bảng thống
kê trên, giáo viên chủ nhiệm kết hợp với các lực lượng khác, đặc biệt là phụ
huynh học sinh tiếp tục tư vấn để học sinh quyết định cuối cùng thi trường nào?
Cụ thể:
Nếu lực học của học sinh cuối năm ngày càng tiến bộ thì chọn trường
đăng kí thi có điểm chuẩn hàng năm cao hơn.
Nếu lực học của học sinh cuối năm không tiến bộ thì chọn trường đăng kí
thi có điểm chuẩn hàng năm thấp hơn.
Với những quá trình và công tác tư vấn – hướng nghiệp trên học sinh sẽ

Số học
sinh thi
đậu
Tỉ lệ
1 Thi đại học 48 83 4 8,3%
2 Thi cao đẳng 13 17 10 76,9%
3 Trung cấp 7 8 5 71,4%
Tổng số học sinh thi đậu chuyên nghiệp 19/55 học 34,5%
21
Liên hệ Nguyễn Văn Hùng: 0946734736; Email:
sinh
- Lĩnh vực nghề nghiệp:
Thi vào nghành y chiếm 75%, thi sư phạm chiếm 20%, khoảng 5% thi vào
các lĩnh vực khác như nông nghiệp, công nghệ sinh học
Như vậy, với khóa học này tỉ lệ đậu của các em rất thấp, ngành nghề lựa
chọn không linh hoạt, chọn nghề trong phạm vi hẹp, tỉ lệ học sinh thi tuyển ở
bậc đại học phản ánh sai với năng lực thực tế của học sinh.
5.2. Lớp B1, khóa học 2007 - 2010 (Khóa thí nghiệm).
Đây là lớp mũi nhọn ban KHTN của trường khóa học 2007 - 2010, đầu
vào của học sinh cao nhất trường và tương đối đồng đều. Với khóa học này tôi
đã áp dụng những kinh nghiệm tư vấn - hướng nghiệp cho học sinh lớp chủ
nhiệm ngay từ đầu khóa học và kết quả đạt được:
Sĩ số học sinh: 47
- Thống kê số học sinh tham gia thi tuyển:
Sĩ số Học sinh thi đại học Học sinh thi cao đẳng Học sinh thi TCCN
Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ %
47 39 82,9 13 27,6 4 8,5
(Có học sinh vừa thi đại học, vừa thi cao đẳng, có học sinh vừa thi cao
đẳng, vừa thi TCCN ).
- Kết quả thi tuyển:

6 Ngành y 09
7 Ngành dược 03
8 Các ngành kinh tế (tài chính, ngân hàng ) 03
9 Các ngành nông nghiệp 04
10 Các ngành thuộc lĩnh vực khác 03
Từ kết quả trên cho thấy phương pháp tư vấn – hướng nghiệp của tôi đã
mang lại hiệu quả rất thiết thực, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục, đồng thời
cũng cho thấy tư vấn - hướng nghiệp là cần thiết đối với học sinh THPT.
23
Liên hệ Nguyễn Văn Hùng: 0946734736; Email:
5.3. Lớp E1, khóa học 2010 - 2013 (Khóa thí nghiệm).
Từ hiệu quả của công tác tư vấn - hướng nghiệp, tôi tiếp tục áp dụng và
phát huy ở khóa học 2010 - 2013. Với khóa học này tôi lại được BGH nhà
trường giao chủ nhiệm lớp E1, đây là lớp có nhiều điểm tương đồng với lớp B1
(khóa học 2007 - 2010), cũng là lớp mũi nhọn ban KHTN của trường ở khóa học
này có đầu vào cao nhất trường và đồng đều. Tuy nhiên đây là khóa học diễn ra
trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế trong nước và thế giới kéo dài và sự mất cân
bằng trong đào tạo các ngành nghề, nhưng tôi vẫn kiên trì với công tác tư vấn –
hướng nghiệp của mình, kết quả bước đầu các em nộp hồ sơ thi tuyển như sau:
Sĩ số học sinh: 42
- Thống kê số học sinh tham gia thi tuyển:
Sĩ số Học sinh thi đại học Học sinh thi cao đẳng Học sinh thi TCCN
Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ %
42 35 83,3 11 26,1 4 9,5
(Có học sinh vừa thi đại học, vừa thi cao đẳng, có học sinh vừa thi cao
đẳng, vừa thi TCCN ).
- Ngành nghề và số lượt đăng kí thi tuyển:
TT Ngành học Số bộ hồ sơ
1 Quân đội 13
2 An ninh 03