1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN


ĐỖ THỊ TÁM VĂN MIẾU HÀ NỘI
GIAI ĐOẠN 1884-1945
(QUA TÀI LIỆU LƢU TRỮ)

Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
Mã số: 60 22 54 LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Phan Phƣơng Thảo

giai đoạn 1884-1945
18
1.2.1. 
18
1.2.2. Nh
22
1.2.3. thay 
30
Tiểu kết
37
CHƢƠNG 2: Quản lý, Tế lễ ở Văn Miếu Hà Nội giai đoạn 1884-
1945
40
2.1. Quản lý Văn Miếu Hà Nội giai đoạn 1884-1945
40
2.1.1. 84
40
2.1.2. -1945
42
2.2. Tế lễ ở Văn Miếu Hà Nội giai đoạn 1884-1945
48

3
2.2.1.  
48
2.2.2.  -1945
50
Tiểu kết
60
CHƢƠNG 3: Tu sửa Văn Miếu Hà Nội giai đoạn 1884-1945

4

VĂN MIẾU HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 1884-1945
QUA TÀI LIỆU LƢU TRỮ

PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
  - 

v
tôn vinh Nho giáohân Tông   

 
giáo
nh. T, 
 


T,    -  
H
có sách,  
   
 XXI.
4-1945 

làm rõ chính sách  chb
hành nói
chung -1945. ng minh vai trò 
trong  .
 : n nay, tên a Ngôi
- 
Giám. Riêng tro
 công trình hai lý do:
     sau        
  
cha  thì 
  
1
. 1
 (1963), Đại Nam thực lục, NXB  19, tr 266.

6
      
  Ngôi     trong các công     
1884-1945.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề

chính sĐại Việt sử ký toàn thư , Đại Việt sử ký tục biên 
, Đại Việt sử ký tiền biên ), Khâm định Việt sử
thông giám cương mục, Đại Nam thực lục 
s -
u - - Các qui

Nam Trần Hàm Tấn, Trần Văn Giáp 
 
   Pháp.
75ò
sách, báo,   : Quốc Tử
Giám và Trí tuệ Việt Nam  
, Văn Miếu – Quốc Tử Giám Thăng Long – Một
biểu tượng của văn hoá Việt Nam   
          , Văn Miếu –
Quốc Tử Giám và chế độ đào tạo tuyển chọn quan chức thời Lê sơ 
, Văn
Miếu – Quốc Tử Giám Thăng Long – Trường Nho học cao cấp 
   
Giám, Văn Miếu – Quốc Tử Giám và hệ thống Văn miếu, Văn từ, Văn
chỉ (qua tư liệu chủ yếu ở Hà Nội và khu vực phụ cận) 
 
 bài  
  
các sách, báo, chuyên ngành khác.
 khi
988) nay các Văn Miếu
và hệ thống giáo dục khoa cử Nho giáo Việt Nam, Văn Miếu và việc lưu danh
các danh nhân Việt Nam hiện đại, Các giải pháp quản lý, bảo vệ và tu bổ tôn
tạo các di chỉ Nho học Việt Nam, Bảo tồn và phát huy giá trị 82 bia tiến sĩ; 
: Văn Miếu – Quốc Tử Giám Thăng Long, Di sản Hán –
Nôm Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Văn Miếu – Quốc Tử Giám và chế độ khoa cử
Việt Nam;   Hội thảo Văn Miếu – Quốc Tử
Giám và hệ thống di tích Nho học Việt Nam, Hội nghị khoa học các đơn vị quản
lý di tích Nho học Việt Nam, Hội nghị bảo tồn và phát huy giá trị di tích Nho



9
- T  
ình riêng.
- .
- 
Long - theo trên

- Phân tích  
-1945, so sánh, tra 

  -  .
- và
-các 
 .
-  thông tin, 
-
; 
ra   
4. Đóng góp của luận văn
-  
 lNgôi  hai
:  


-  ì
Nam 

-  , , 
1945, 
11
Chƣơng I
TỔNG QUAN VỀ VĂN MIẾU HÀ NỘI
GIAI ĐOẠN 1884-1945

1.1. VĂN MIẾU THĂNG LONG - HÀ NỘI TRƢỚC NĂM 1884
  




giáo   

 trong
 
4
.  giáo, 
 trong quá trình 
 

  phong
quan tâm và nhanh chóng  trung tâm giáo
.
  
. quy  
nhanh chóng .
N cho Phạm Ứng Thần làm Thượng thư tri Quốc
Tử Viện, đưa con em văn thần và tụng thần vào học
7
; n , tháng 9,
              : Anh T
này Đại Việt sử ký toàn thư và Việt sử thông giám cương mục 
Đại Việt sử ký toàn thưánh Tông cho
 






C+-
       
 nay, 
 
 s
6
Đại Việt sử ký toàn thư (1993), Nxb KHXH, 

 vua Lê

ánh Tông cho 
 ,  

14
 . 
cho
 cho   Giám,
qui mô 
 8
Khâm định Việt sử thông giám cương mục,  
9
Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Nxb 
10
Đại Việt sử ký toàn thư (1993), Nxb -153
11
Đại Việt sử ký toàn thư (1993), Nxb  -156
12
Đại Việt sử ký toàn thư (1993), Nxb  1, 
13
Đại việt sử ký tiền biên, Nxb KHXH, 
14
 

14


18
.   cho ,  M   
hánh, Tiên Nho.
  
  4
19

 

khác   16
Chế độ đào tạo tuyển chọn và tuyển chọn quan chức thời Lê sơ
 
17
 (1963), Đại Nam thực lục, Nxb  8, tr 176.
18

 (1963), Đại Nam thực lục, Nxb  19, tr 266.
19

 


 


16


21

 Nam, Tạp chí Thế giới Di sản 
Khâm định Việt thông thông giám cương mục thì t
Nhân Tông (Giám sinh có học lực, hạnh kiểm tốt được bổ làm Thuộc lại, Chuyển vận phó sứ )  
các Giám sinh đã trúng nhiều trường, làm việc ở Quốc Tử Giám 15
năm được quan Quốc Tử Giám bảo cử, bổ các chức Trưởng sử, Bạn độc, Tư nghị, Giảng dụ, Giám bạ

22
Trích Văn bia khoa thi Tiến sĩ 1613    
23
Trích Văn bia khoa thi Tiến sĩ 1643    
24
Khâm định Việt sử thông giám cương mục, tr 175,
1004;  Chế độ đào tạo tuyển chọn quan chức thời Lê sơ
 -
-  




17
di tích vinh danh các nhà khoa
 
XI 
.
 -  m
n T

- g

19
1.2. VĂN MIẾU HÀ NỘI DƢỚI SỰ QUẢN LÝ CỦA CHÍNH QUYỀN BẢO HỘ PHÁP
GIAI ĐOẠN 1884 – 1945
1.2.1. Bối cảnh lịch sử
 . 

              

4 






Về chính trị, hành chính, luật pháp:        

, song nga5
    Hà Thành
25
,         
19/7/1888
và  25
Hội đồng tư vấn thành phố Hà Nội tháng 10/1885, Hội đồng Thành phố (
7/1888)ng Hội đồng thành phố 
Tòa đốc lý Hà Nội 
  

20
 - n 
           ,   hành
chính
26
.  có
 



28
Philippe Papin (2010), Lịch sử Hà Nội

21
            n 
  

c b 
      ành. Các thành viên Đông Kinh Nghĩa thục  

   thúc 
29
.
Nho ngày càng . 
vn 

   
.
trung tâm t 
30
, trường thi, biểu tượng của học vấn và
hoạn lộ cũng bị chia ra thành nhiều lô; khu vực dành cho thí sinh trước đây,
người ta cho xây trụ sở cho đại diện của triều đình nhà Nguyễn tại nhượng địa,
khu trường dạy nghề vào năm 1900
31
.
 và 
các nhà Nho Hà Thành  ý chí.  

 mà  nhân cách và 

 .
-1945, d
 Những diễn biến kinh tế đã làm đảo lộn cơ
cấu truyền thống cho phép giới trung lưu đạt một vai trò quan trọng hơn trong
xã hội. Sự chuyển biến về chính trị, xã hội cũng đưa tới nhiều sự đổi thay… Qui
chế phân chia đẳng cấp xã hội cũ căn cứ trên địa sản, qui chế xã hội mới căn cứ
trên chủng tộc
34
. bãi  và  
theo   . Tuy nhiên, trong
khi các    
thì các nhà Nho Hà Thành c
 tín 
35
. Và  trong chính
Pháp 
. 33
Devilliers Ph (2006), Người Pháp và người An Nam: Bạn hay thù? 
Minh, tr 429.
34
Việt Nam thời Pháp đô hộ-


35
 (2008), Việt Nam thời Pháp đô hộ

23
36
La politique de l’Indochine à l’époque coloniale, page 13, Source 
37
Lịch sử Thăng Long – Hà Nội 2, tr 57.
38
Công văn của J . Benoit – Công sứ Pha
́
p tại Quảng Yên gửi Công sứ Toàn quyền tại Hà Nội ngày 27/3/1895,

0
2850, F97, tr 1), Trung tâm L 
39
Hà Nội trong cuộc vận động giải phóng dân tộc


24
 (1884 -1888), "để tránh
gây tình trạng quá căng thẳng với dân bản xứ nên hương án thờ vẫn được giữ
nguyên và ban ngày dân bản xứ vẫn có quyền vào Văn Miếu tế lễ"
40
.
S 
 
41
7 Ngài Thiếu
tá Đồn trưởng (trại lính Quảng Yên)… đã làm đơn xin thêm 3 tòa nhà đủ rộng
nữa của Văn Miếu để làm nơi đóng quân
42

0
2850, F97, tr 3), Trung tâm L 
42
Công văn của J. Benoit – Công sứ Pha
́
p tại Quảng Yên gửi Công sứ Toàn quyền tại Hà Nội ngày 27/3/1895,

0
2850, F97, tr 4), Trung tâm L 
43
Công văn của J . Benoit – Công sứ Pha
́
p tại Quảng Yên gửi Công sứ Toàn quyền tại Hà Nội ngày 27/3/1895,

0
2850, F97, tr 5), Trung tâm L 
44
Công văn số 831 ngày 2/4/1895 của Sở quan hệ với người bản xứ gửi Đại tướng Tổng tư lệnh Quân đội viễn
chinh Pháp tại Đông Dương. g ( N
0
2850, F97),Trung tâm L


25

1.3 
45