PHẦN 1
QUẢN LÝ THIÊN TAI
THẢM HỌA VÀ QUẢN
LÝ RỦI RO THIÊN TAI
THẢM HOẠ DỰA VÀO
CỘNG ĐỒNG

Quản lí rủi ro thiên tai thảm họa dựa vào cộng đồng

1. ĐỊNH NGHĨA VÀ KHÁI NIỆM CƠ BẢN

1.1. Các từ liên quan đến thảm họa

1.1.1 Hiểm họa (Hazard-H)
Một sự kiện,
hiện tượng tự nhiên hoặc do con người có nguy cơ

hại của nó.

1.1.2. Thảm họa (Disaster - D)
Thảm họa là khi hiểm họa xảy ra làm ảnh hưởng đến cộng
đồng dân cư dễ bị tổn thương không đủ khả năng chống đỡ với
những tác hại của nó.
Ví dụ:
Lũ lụt: xảy ra gây chết người, hư hỏng công trình, nhà cửa,
mất mát tài sản gia súc, mùa màng...

Hiểm hoạ Thảm hoạ

Dự án Sẵn sàng ứng phó Getting Prepared (CARE – DIPECHO2)

Trang

2
Quản lí rủi ro thiên tai thảm họa dựa vào cộng đồng

sản và ảnh hưởng môi trường).
Tình trạng dễ bị tổn
thương
Những nhân tố hay
khó khăn hạn chế có
tính chất kinh tế, xã
hội, vật chất hay địa lý
làm giảm thiểu khả
năng phòng chống và
ứng phó của một cộng
đồng đối với tác hại
của các hiểm họa.

 Mối quan hệ giữa Rủi ro (R) với Hiểm họa (H), Tình
trạng dễ bị tổn thương (V) và Khả năng (C) C
H V x
= R (Rủi ro)

¼ Rủi ro trong thảm họa sẽ tăng lên nếu hiểm họa tác
động đến một cộng đồng dễ bị tổn thương có khả năng
hạn chế.
Rủi ro
Khả năng rất có thể có
thảm họa xảy ra.

Cộng đồng dễ bị tổn thương

Thảm họa
Rủi ro
Biện pháp giảm
nh
ẹ rủi ro
thể có chung kinh nghiệm ứng phó với hiểm họa và thảm họa.
Tuy nhiên, họ có thể có những nhận thức và cách nhìn đối với
rủi ro khác nhau.

1.2.2 Đánh giá rủi ro thảm họa có sự tham gia
Đánh giá rủi ro thảm họa có sự tham gia là một quá trình nhờ đó
tất cả các bên quan tâm thu thập và phân tích thông tin về các rủi
ro trong thảm họa, mục đích để lập các kế hoạch thích hợp và triển khai những hoạt động
cụ thể làm giảm nhẹ các rủi ro trong thảm họa có thể sẽ tác hại đến cuộc sống của họ.
Quá trình này vừa mang tính đối thoại cũng vừa là cơ hội tham gia thương lượng dàn xếp
giữa những người đang đối mặt với rủi ro, các cấp chính quyền và các bên có liên quan
khác.

1.2.3 Quản lý rủi ro thảm hoạ
Quá trình có hệ thống của việc sử dụng các quyết định hành chính, tổ chức, kỹ năng vận
hành và năng lực để thực thi chính sách, chiến lược và khả năng đối phó của xã hội và
cộng đồng nhằm giảm thiểu những tác động của các hiểm họa tự nhiên và những thảm
họa có liên quan đến môi trường và công nghệ.

1.2.4 Quản lý rủi ro thảm họa dựa vào cộng đồng
Quản lý rủi ro thảm họa dựa vào cộng đồng là một quá trình trong đó các cộng đồng đang
đối mặt với rủi ro tham dự tích cực vào việc nhận diện, phân tích, xử lý, giám sát và đánh
giá về các rủi ro thảm họa nhằm mục đích giảm thiểu tình trạng dễ bị tổn thương và tăng
cường khả năng của họ. Như vậy có nghĩa rằng người dân là trung tâm của việc ra quyết
định và triển khai thực hiện các hoạt động quản lý rủi ro thảm họa. Sự tham dự của những
người dễ bị tổn thương nhất là rất quan trọng và sự hỗ trợ của những người ít bị tổn
thương hơn là cần thiết. 2. QUẢN LÝ RỦI RO THẢM HỌA (QLRRTH) DỰA VÀO CỘNG

Trang

5
Quản lí rủi ro thiên tai thảm họa dựa vào cộng đồng

2.2 Những điểm cốt lõi trong phương pháp QLRRTH dựa vào CĐ
1

 Cộng đồng đóng vai trò trung tâm trong QLRRTH. Trọng tâm chú ý trong quản
lý rủi ro thảm họa là cộng đồng địa phương. Phương pháp QLRRTH dựa vào CĐ
thừa nhận khả năng khởi xướng và duy trì sự phát triển của chính người dân địa
phương. Trách nhiệm thay đổi tùy thuộc vào những người sống trong cộng đồng
địa phương.
 Giảm thiểu rủi ro thảm họa là mục đích. Chiến lược chủ yếu là để tăng cường
khả năng và nguồn lực đồng thời giảm thiểu tình trạng dễ bị tổn thương của các
nhóm dễ bị tổn thương nhất nhằm mục đích tránh việc xảy ra các thảm họa trong
tương lai.
 Thừa nhận mối gắn kết giữa quản lý rủi ro thảm họa và quá trình phát triển.
Phương pháp này thừa nhận việc giải quyết các nguyên nhân gốc rễ của thảm họa,
nghĩa là nghèo đói, phân biệt đối xử và tình trạng chịu thiệt thòi, quản lý kinh tế,
chính trị và xã hội yếu kém, sẽ đóng góp cho sự cải tiến toàn diện trong chất
lượng cuộc sống và môi trường.
 Cộng đồng là nguồn lực chủ yếu trong quản lý rủi ro thảm họa. Cộng đồng là
người hành động chính cũng là người hưởng lợi trước tiên của quá trình quản lý
rủi ro thảm họa.
 Áp dụng các phương pháp tiếp cận đa ngành và đa lãnh vực. Phương pháp
QLRRTH dựa vào CĐ nhóm họp lại rất nhiều các bên liên quan ở cộng đồng địa
phương và kể cả cấp quốc gia để mở rộng cơ sở nguồn lực cho việc quản lý rủi ro
thảm họa .
 QLRRTH dựa vào CĐ được xem như một khung triển khai hoạt động năng


6
Quản lí rủi ro thiên tai thảm họa dựa vào cộng đồng

2.3 Tầm quan trọng của cộng đồng trong tham gia việc QLRRTH dựa
vào CĐ

Cộng đồng tham gia vào quản lý rủi ro thảm hoạ là rất quan trọng vì:
 Thông tin thu được sẽ đầy đủ và chính xác hơn nhờ vào những ý kiến và phản
ánh thực tế của người dân sống trong cộng đồng.
 Quá trình tham gia sẽ giúp cho cộng đồng nâng cao được khả năng.
 Giúp cho các chuyên gia bên ngoài hiểu rõ hơn về cộng đồng.
 Thực hiện các chương trình đạt kết quả cao hơn khi có được những thông tin
chính xác từ phía cộng đồng.
 Thực hiện nhanh chóng hơn các dự án nhờ vào sự tham gia đầy đủ và tích cực của
cộng đồng.
 Phân chia ngân sách chính xác hơn và đúng đối tượng cần giúp đỡ.
 Quy trình đưa ra quyết định sẽ hiệu quả hơn do có sự tham gia đông đủ của các
thành viên trong cộng đồng.
 Đảm bảo ổn định đời sống lâu dài cho người dân.

2.4 Những yêu cầu và kết quả mong đợi của phương pháp QLRRTH
dựa vào CĐ

 Tăng cường sự tham gia của người dân.
 Nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nói lên được nguyện vọng, ý kiến của mình và
được ưu tiên giải quyết.
 Chấp nhận những quan điểm về nhận thức và những chiến lược thích ứng khác
nhau của cộng đồng.
 Cộng đồng tự xác định được những yếu tố dẫn đến tình trạng dễ bị tổn thương và