BăGIÁOăDCăVÀăÀOăTO
TRNGăIăHCăKINHăTăTP.HCM VăTHANHăTHÙY
“PHỂNăăTệCHăCÁCăYUăTăNHăHNGăNăTệNăDNGăPHIă
CHệNHăTHCăTRểNăAăBÀNăHUYNăDNGăMINHăCHỂU,ă
TNHăTỂYăNINHă”
LUNăVNăTHCăSăKINHăT
TS.ăPHMăKHÁNHăNAM TP.HCM 3/2015 LIăCAMăOAN
*
Tôi xin cam đoan lun vn này hoàn toàn do tôi thc hin. Các đon trích dn
và s liu s dng trong lun vn đu đc dn ngun và có đ chính xác cao nht
trong phm vi hiu bit ca tôi.
Lun vn này không nht thit phn ánh quan đim ca trng i hc Kinh
t TP.HCM.
Tp.H Chí Minh, ngày 26 tháng 3 nm 2015
Tác gi lun vn
VăThanhăThùy
Bng 5.16 Mc đích vay 52
Bng 5.17 H s tng quan gia các bin 53
Bng 5.18 Kim đnh s đa cng tuyn 53
Bng 5.19 Các nhân t nh hng đn kh nng tip cn tín dng phi chính thc 55
Bng 5.20 Lng tin vay ca tín dng phi chính thc 58
Bng 5.21 Các yu t nh hng đn lng tin vay ca tín dng phi chính thc 58 DANHăMCăCHăVITăTT
NHNNPTNT : Ngân hàng Nông nghip-PTNT
NHCSXH : Ngân hàng Chính sách xư hi
QTDND : Qu tín dng nhân dân
HND : Hi Nông dân
HPN : Hi Ph n
HCCB : Hi cu chin binh
TN : oàn Thanh niên
XGN : Xóa đói gim nghèo
DANHăMCăSă-BIUă
S đ 4.1: H thng tài chính vi mô Vit Nam 28
S đ 4.2: Mi quan h gia các t chc tín dng vi h nông dân 32
S đ 5.1: Quy trình xét duyt cho vay ti ngân hàng Nông nghip-PTNT huyn
60
S đ 5.2: Quy trình cho vay ca tín dng phi chính thc 63
Biu đ 5.1: Th phn tín dng nông thôn huyn Dng Minh Châu 40
Biu đ 5.2: Các hình thc vay phi chính thc và s h vay 42
2.4 Kho lc các nghiên cu thc nghim 11
2.4.1 Tín dng phi chính thc vit Nam 12
2.4.2 Tín dng phi chính thc trên th gii 14
CHNGă3:ăPHNGăPHÁPăNGHIểNăCU 17
3.1 Khung phân tích 18
3.2 Mô hình kinh t lng 18
3.2.1 Mô hình 1 18
3.2.2 Mô hình 2 22
3.3 D liu 24
3.4 Phng pháp phân tích 24
CHNGă4:ăTNGăQUANăVăAăBÀNăNGHIểNăCUăVÀăTHCăTRNGă
HOTăNGăCAăCÁCăHỊNHăTHCăTệNăDNGăTIăHUYNăDNGă
MINH CHÂU 26
4.1 c đim chung v đa bàn nghiên cu 26
4.1.1 V trí đa lỦ 26
4.1.2 iu kin t nhiên 26 4.1.3 c đim dân c 26
4.1.4 Kt cu h tng nông thôn 27
4.2 c đim ca tín dng Vit Nam 27
4.3 Tình hình hot đng ca các h thng tín dng ti huyn Dng Minh Châu, Tây Ninh 30
4.3.1 Tình hình hot đng ca h thng tín dng chính thc. 30
4.3.2 Tín dng bán chính thc 31
4.3.3 Mi quan h gia các t chc tín dng vi h nông dân 32
4.3.4 Tình hình hot đng ca các hình thc tín dng phi chính thc trên đa bàn huyn 33
CHNGă5.ăKTăQUăNGHIểNăCU 38
5.1 Thng kê mô t s liu v mu nghiên cu 38
5.1.1 Khái quát tình hình vay vn trên đa bàn 38
5.1.2 Khái quát tình hình vay vn phi chính thc trên đa bàn 40
1
CHNGăI.ăGIIăTHIU
1.ă1ătăvnăđ
Trong nhng nm gn đây cùng vi s đi mi và phát trin ca đt nc,
Chính ph đư ban hành nhiu chính sách đ tp trung phát trin kinh t trong đó có
các chính sách v tín dng. Nhiu chính sách tín dng ban hành đư tp trung vào th
trng nông thôn ni mà có đn 80% dân s sinh sng.
Th trng tín dng nông thôn tri ra trên mt đa bàn rng ln, s lng
khách hàng đông đo, chuyên v sn xut nông nghip và phi nông nghip. Ch th
ca cu vn là nhng h gia đình nông dân, h rt khó tip cn đc vi th trng
khu vc nông thôn Vit Nam, c hai loi hình tín dng này va có vai trò
b sung và thay th ln nhau trong cung tín dng cho h nông dân, tuy nhiên s
cùng tn ti và tng tác ca c hai ngun tín dng này không đc đ cp và
nghiên cu rng rưi.
Dng Minh Châu là mt huyn nm phía ông Nam ca Tây Ninh, có
đng giao thông đi li thun li, kinh t trong nhng nm qua đư có chiu hng
phát trin, nhu cu vn ca ngi dân cho các ngành ngành ngh tng đi ln,
mc dù có nhiu t chc tín dng chính thc và bán chính thc hot đng trên đa
bàn nhng tín dng phi chính thc vn hot đng mnh m và rng khp.
Mt câu hi đt ra là ti sao có nhiu hình thc tín dng chính thc nh vy
nhng tín dng phi chính thc vn tn ti và phát trin thm chí là rt phát trin
nhiu ni.
Chính vì vy vic nghiên cu hot đng ca các hình thc tín dng phi chính
thc t đó tìm ra các yu t nh hng đn s tn ti ca tín dng phi chính thc và
đ ra các gii pháp nhm phát huy nhng u đim và gim đi nhng hn ch ca
hình thc tín dng này là mt vic làm cn thit.
Xut phát t vn đ trên tôi tin hành nghiên cu đ tài “Phân tích các yu t
nh hng đn tín dng phi chính thc trên đa bàn huyn Dng Minh Châu, tnh
Tây Ninh”
1.2ăMcătiêuănghiênăcu
Mc tiêu tng quát ca đ tài là phân tích các nguyên nhân nh hng đn
vic ngi dân tham gia vào hình thc tín dng phi chính thc và các yu t tác
3
đng đn lng tin vay ca tín dng phi chính thc đi vi nông dân. T vic phân
tích trên s đ xut các gii pháp nhm phát huy mt tích cc và hn ch mt tiêu
cc ca tín dng phi chính thc nông thôn.
Mc tiêu c th:
1.5ăKtăcuăđătƠi
tài nghiên cu đc chia làm 6 chng:
Chng 1. Gii thiu chung v vn đ nghiên cu;
Chng 2. C s lý thuyt: Trình bày các khái nim, các lý thuyt liên quan.
Chng 3. Phng pháp nghiên cu
Chng 4: Tng quan v đa bàn nghiên cu
Chng 5: Kt qu nghiên cu:
Chng 6: Kt lun và kin ngh 5
ca ngân hàng nhà nc. Các nghip v hot đng phi chu s quy đnh ca Lut
6
ngân hàng nh quy đnh v lưi sut, huy đng vn, cho vay…và nhng dch v mà
ch có nhng t chc tín dng chính thc mi cung cp đc. Các t chc tín dng
chính thc bao gm h thng các Ngân hàng, Kho bc nhà nc, Qu tín dng nhân
dân, Hp tác xư tín dng, các Công ty tài chính…
- Tín dng bán chính thc là ni din ra công khai các hot đng tr giúp,
cung ng, giao dch vn tín dng ca các t chc xư hi (Hi Liên hip Ph n, Hi
Nông dân, Hi Cu chin binh, oàn Thanh niên…). Các t chc xư hi này không
phi là ch th cung vn tín dng mà ch là lc lng tr giúp Chính ph, các t
chc phi chính ph (NGO) gii ngân cho các chng trình, d án ch đnh nhm đy
mnh phát trin kinh t-xư hi khu vc nông thôn, nht là đi vi nhng vùng
nghèo, xư nghèo. Mi giao dch vn tín dng ca các t chc xư hi đu đt di s
ch đo trc tip và giám sát cht ch ca chính quyn các cp.
- Tín dng phi chính thc là ni din ra hot đng huy đng, cung ng và
giao dch vn mt cách công khai hoc ngm ngm nm ngoài khuôn kh pháp lut
ca nhà nc hoc không ph thuc, không chu s qun lỦ ca chính quyn nhà
nc. đó có mt hoc mt s hoc tt c các yu t vt ra ngoài khuôn kh ca
th ch pháp lỦ hin hành (mà yu t c bn nht là lưi sut). Tuy nhiên, trong thc
t, nó cng có th bao gm c nhng quan h tín dng trc tip gia các c dân
nông thôn mà yu t lưi sut hoàn toàn bình thng, thm chí thp hn so vi lưi
sut th trng chính thc. Nhng quan h này phát sinh trên c s nhng quan h
tình cm (h tc, bn bè ) hoc nhiu th quan h đa dng khác. Ch th tham gia
cung vn tín dng trên th trng này là t nhân cho vay nng lưi, t thng bán
chu hàng hóa, ch ca hàng cm đ hoc nhóm hp tác tín dng t nguyn nh:
hi, h, phng, bn bè, anh em cho vay tng tr.
c) Phân loi theo thi hn cho vay
nhng đi tng đc bit hay u đưi cho nhng đi tng thuc din u tiên đ làm
kinh t, vt qua khó khn. c đim ca loi hình này thng là lưi sut thp và
ch áp dng cho nhng đi tng nht đnh.
Ngoài ra tín dng còn đc phân loi theo phng pháp hoàn tr bao gm tín
dng hoàn tr mt ln hay tín dng hoàn tr nhiu ln…
2.2ăKháiănim,ăđcăđimăvƠăsătnătiăcaătínădngăphiăchínhăthc
2.2.1ăKháiănimăvătínădngăphiăchínhăthc
Hin nay có rt nhiu quan nim khác nhau v tín dng phi chính thc:
8
Theo tác gi Frank Ellis (1988) cho rng “Tín dng phi chính thc là tín
dng do các t chc, cá nhân nm ngoài các t chc chính thc (nh h thng các
ngân hàng thng mi, h thng qu tín dng nhân dân, các c quan tài tr) thc
hin.
Các hc gi kinh t c cho rng “tín dng phi chính thc là vic huy đng
các ngun không thuc Ngân hàng giám sát nh ca bn bè, h hàng, ngi cho
vay, ca hàng vàng bc…vic cung ng vn phi chính thc không chu s qun lỦ
ca nhà nc nhng vn theo nhng nguyên tc nht đnh, ngi vay và ngi cho
vay thng có nhng mi quan h xư hi gn gi, nên giúp h tránh đc nhng ri
ro v tín dng”.
Theo tác gi Lâm Trí Dng (1995) “Thut ng phi chính thc thng đc
dùng đ ch nhng quan h tín dng ngm hoc na công khai (nhiu trng hp là
công khai) đó có mt hoc mt s hoc tt c các yu t vt ra ngoài khuôn kh
ca th ch pháp lỦ hin hành (mà yu t c bn nht là lưi sut). Tuy nhiên, trong
thc t, nó cng có th bao gm c nhng quan h tín dng trc tip gia các c
dân nông thôn mà yu t lưi sut hoàn toàn bình thng, thm chí thp hn so vi
lưi sut th trng chính thc. Nhng quan h này phát sinh trên c s nhng quan
h tình cm (h tc, bn bè ) hoc nhiu th quan h đa dng khác”.
cho vay, có th lưi sut bng không (0 %) đi vi ngi thân quen hoc có khi lên
ti hn 20% đi vi ngi khác và lưi sut các vùng min khác nhau là khác nhau
và có khi là các thi đim trong nm cng khác nhau.
V tr n: nguy c không tr đc n ca hình thc tín dng này là rt cao
có th là do lưi sut cao nên ngi vay khó xoay vòng vn hoc là do không có quy
đnh v vic đm bo khon vay mt cách cht ch nên to ra tâm lỦ chây trong
tr n ca ngi đi vay.
2.2.3ăSătnătiăcaătínădngăphiăchínhăthc
Trong th trng tín dng nông thôn thì tín dng phi chính thc vn tn ti
mt cách tt yu, khách quan bi vì mi ngi dân đc bit là nhng ngi nghèo,
nhng ngi không có tài sn th chp khi có nhu cu vay vn không th tip cn
đc vi tín dng chính thc mt cách đy đ thì h s tìm đn tín dng phi chính
thc.
10
Nh vy tín dng phi chính thc tn ti da trên s thiu ht v vn trên th
trng, tuy nhiên nó tn ti đc còn có các nguyên nhân sau:
- S tip cn ngun vn mt cách d dàng.
- Ngi vay có th quyt đnh s lng tin mình mun vay và thi gian tr
n.
- Không tn các chi phí hành chính hay “hoa hng”.
- C ch lưi sut mm do và có th tha thun đc tùy thuc vào mi quan
h.
- Không cn tài sn th chp mà ch da vào lòng tin.
Nh vy s tn ti ca tín dng phi chính thc là mt tt yu khách quan
trong nn kinh t, nó không nhng không mâu thun mà còn b sung cho tín dng
chính thc trong vic cung cp vn cho nông dân. Ngày nay khi các hình thc tín
dng chính thc ngày càng đa dng và bao quát đc phn ln các hot đng tín
là có th thu li đc s tin cho vay (đng nhiên là cùng vi tin lưi) vào thi
đim đáo hn hay không, mc dù đư thm đnh ngi vay ht sc k lng trc
đó. Các nghiên cu v tín dng không chính thc ch yu da vào ba hng phân
tích chính là: (1) da trên lỦ thuyt v thông tin không hoàn ho (Stiglitz,1981), (2)
da trên lỦ thuyt v c ch cho vay gián tip, (3) da trên lỦ thuyt v c ch cho
vay trc tip
LỦ thuyt v thông tin không hoàn ho: theo Hoff và Stiglitz (1990) thì các
ngi cho vay khác nhau có thông tin v con n ca mình là khác nhau. i vi
nhng ch n ngi đa phng thng có li th hn trong vic giám sát các con
n trong khi đó các th ch tín dng chính thc li thy dng nh khó có kh nng
đ thc thi các giám sát cn thit.
C ch gián tip: ch n thit k hp đng sao cho thu đc nhng thông tin
riêng ca tng ngi vay tim tàng v mc đ ri ro trong d án ca h; khuyn
khích h thc thi nhng n lc cn thit nhm làm gim bt kh nng không tr
đc n
C ch trc tip: ch n đu t vào vic sàng lc nhng ngi đi vay tim
tàng và cng ch h phi tr n.
2.4ăKhoălcăcácănghiênăcuăthcănghim
các nc đang phát trin h thng tín dng có dng song hành ngha là va
tn ti hình thc tín dng chính thc va tn ti hình thc tín dng phi chính thc.
12
Khu vc tín dng phi chính thc c chim t 30-80% ngun cung tín dng nông
thôn, trong khi đó cha ti 5% nông dân Châu Phi, 15% châu M La Tinh và
25% châu Á là tip cn đc vi tín dng chính thc.
2.4.1ăTínădngăphiăchínhăthcăăvităNam
Th trng tín dng nông thôn Vit Nam chia thành ba loi, bao gm: th
trng tín dng chính thc, bán chính thc và phi chính thc.
hin nm 2001 v kh nng tip cn tín dng ca nông h khu vc ng bng
sông Hng thông qua vic s dng mô hình Probit và phng pháp c lng bình
phng nh nht, c hai phng pháp đu cho kt qu nh nhau, c th: giá tr tài
sn ca h và kh nng tip cn tín dng có mi quan h mt thit vi nhau. Sn
xut nông nghip đi mt vi rt nhiu ri ro (giá c, thi tit, dch bnh…) bit rõ
điu đó nên các t chc tín dng buc phi chn lc ngi vay k lng đ đm
bo thu hi vn cng nh li nhun. Khi đi mt vi ri ro trong thu hi n, yu t
then cht mà các t chc tín dng quan tâm khi ra quyt đnh cho vay là tài sn th
chp. Trên nguyên tc, tài sn th chp s đc phát mưi đ bù đp khon tin
ngi vay không tr. Do đó, tài sn th chp có giá tr càng cao thì s vay đc
càng nhiu. Bên cnh đó, các t chc tín dng còn u ái hn đi vi nhng h khá
gi (hay có chi tiêu bình quân đu ngi cao) bi càng khá gi thì kh nng tr n
càng tt.
Theo Phan ình Khôi (2012) kt qu nghiên cu ch ra rng s tin vay phi
chính thc nh hng bi các yu t bao gm: S hu đt đai, mc đích cho vay phi
chính thc, lưi sut chính thc, thi hn cho vay phi chính thc, và đng liên xư.
H gia đình c trú trong khu vc có đng liên xư và vi quyn s hu đt đai có
th có đc tín dng phi chính thc t nhà cung cp hoc thng nhân. Nhng h
có nhu cu cao hn cho tiêu dùng có th vay thêm t bn bè, ngi thân hoc ngi
cho vay. S linh hot ca thi hn cho vay phi chính thc có th bù đp cho mc lưi
sut cao. Các kt qu này còn cho thy các h gia đình nông thôn xem xét tm quan
trng ca s linh hot ca thi hn vay tín dng phi chính thc hn là lưi sut vay.
Bi vì mt khon vay phi chính thc là mt hp đng linh hot, khách hàng vay có
th chm dt hoc gia hn thi gian cho vay theo kh nng tr n ca h. Nh vy,
tín dng phi chính thc là mt ngun vn ph bin ca mc đích vay ca các tiu
thng và mc đích vay tiêu dùng cho các h gia đình nông thôn.
14
quc gia, kh nng tip cn ngun tín dng chính thc chu s chi phi mnh m
bi gii tính, đ tui, s thành viên trong gia đình, trình đ hc vn, chi tiêu và
chng tc ca h. Vic nghèo khó có tác đng xu đn vic tip cn ngun tín dng
chính thc. th trng tín dng phi chính thc, vic tip cn các khon tín dng
này chu s tác đng tích cc bi s thành viên trong h, chi tiêu ca h và v trí
khu vc nông thôn. Trong khi đó, các nhân t có tác đng xu đn vic tip cn
ngun tín dng phi chính thc đó là nam gii, v trí nông thôn, vic nghèo khó và
bn cùng.
Nghiên cu ca Diagne đc thc hin nm 1999 thông qua vic s dng
giá tr log ca hàm gn đúng, tác gi cho thy rng ngun hình thành nên tài sn ca
h thì quan trng hn nhiu so vi tng giá tr tài sn hoc s đt mà h nm gi
và ngun hình thành nên tài sn đc xem là nhân t quyt đnh kh nng tip cn
ngun tín dng chính thc ca h. c bit, giá tr ca đt và giá tr vt nuôi trong
tng giá tr tài sn ca h càng cao thì nó càng có nh hng đn kh nng tip cn
ngun tín dng chính thc ca h. Tuy nhiên, din tích đt mà h nm gi cng có
tác đng đn kh nng tip cn ngun vn tín dng phi chính thc.
Các bng chng cho thy hu ht các nhà cho vay phi chính thc cho vay
da trên s giàu có ca ngi đi vay. Có đt đai đc xem nh là mt ch s v kh
nng tr n (Zeller, 1994)
Theo Nehman (1973) tin hành nghiên cu th trng tín dng Braxin và
nhn thy rng rt nhiu nông dân có nhu cu vay nh đư không vay t khu vc
chính thc bi vì khi xem xét chi phí vay thc s (gm c lưi sut và chi phí giao
dch khi vay) thì các khon vay nh t khu vc phi chính thc s tr nên hp dn
hn so vi vay khu vc chính thc.
Stiglitz & Weiss (1981) vi gi đnh th trng tín dng là không hoàn ho
lp lun rng phân phi tín dng theo c ch phi giá c không ch là kt qu ca s
can thip ca chính ph, mà còn t hành vi ca ngi cho vay và ngi đi vay trong