A.MỞ ĐẦU :
1. Lý do chọn đề tài :
Môn Ngữ văn có vị trí đặc biệt trong việc thực hiện mục tiêu chung
của trường Trung học cơ sở : góp phần hình thành những con người có
trình độ học vấn phổ thông cơ sở, chuẩn bị cho họ hoặc ra đời hoặc tiếp
tục học lên ở bậc cao hơn. Đó là những con người có ý thức tự tu dưỡng,
biết yêu thương quý trọng gia đình, bè bạn ; có lòng yêu nước, yêu chủ
nghĩa xã hội, biết hướng tới những tư tưởng, tình cảm cao đẹp như lòng
nhân ái, tinh thần tôn trọng lẽ phải, sự công bằng, lòng căm ghét cái xấu,
cái ác. Đó là những con người biết rèn luyện để có tính tự lập, có tư duy
sáng tạo, bước đầu có năng lực cảm thụ các giá trị chân, thiện, mĩ trong
nghệ thuật, trước hết là trong văn học, có năng lực thực hành và năng lực
sử dụng tiếng Việt như một công cụ để tư duy và giao tiếp. Đó cũng là
những người có ham muốn đem tài trí của mình cống hiến cho sự nghiệp
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc .
Môn Ngữ văn trong nhà trường THCS chia làm ba phân môn : Văn
học, Tiếng Việt, Tập làm văn. Trong thực tế dạy và học, phân môn Tập
làm văn là phân môn “nhẹ kí” nhất. Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã
từng nói : “Dạy làm văn là chủ yếu dạy cho học sinh diễn tả cái gì mình
suy nghĩ, mình cần bày tỏ một cách trung thành, sáng tỏ, chính xác, làm
nổi bật điều mình muốn nói …”( Dạy văn là một quá trình rèn luyện toàn diện,
Nghiên cứu giáo dục, số 28, 11/1973 ).
Chúng ta đã biết môn Tập làm văn là một môn khó, khô khan, muôn
hình vạn trạng vì các em học sinh không đủ vốn từ để làm một bài Tập
Giáo viên : Châu Thị Kim Hoàng 1

làm văn, không biết là nó bắt đầu từ đâu và kết thúc như thế nào, không
nắm được đặc trưng của từng thể loại.
Tập làm văn là môn học thực hành tổng hợp ở trình độ cao của môn
Văn- Tiếng Việt. Tập làm văn được xem như vị trí cốt lõi trong mối

nắm vững văn bản. Rèn luyện cho học sinh là rèn luyện cho các em các
thao tác, những cách thức, những bước đi trong quá trình tạo lập văn bản.
Đó là tất cả những điều mà tôi thật sự quan tâm trước thực trạng dạy
và học phân môn Tập làm văn hiện nay.Vì thế, tôi quyết định chọn giải
pháp : Kinh nghiệm hướng dẫn học sinh cách phân đoạn phần Thân bài
khi làm bài Văn tự sự trong phân môn Tập làm văn ở lớp 6 trường
THCS.
2. Đối tượng nghiên cứu :
Đối tượng nghiên cứu : Kinh nghiệm hướng dẫn học sinh học cách
phân đoạn phần Thân bài khi làm bài Văn tự sự trong phân môn Tập làm
văn lớp 6 là học sinh lớp 6A1 trường THCS Nguyễn Tri Phương năm
học 2010 – 2011.
3. Phạm vi nghiên cứu :
- Được nhà trường phân công giảng dạy lớp 6A1, 6A2, 6A3 từ đầu
năm học, tôi nhận thấy tình hình viết bài Tập làm văn của các em còn
hạn chế về cách phân đoạn phần Thân bài khi làm bài văn tự sự, đặc biệt
là học sinh lớp 6A1 nên tôi tìm cách nghiên cứu giải pháp Hướng dẫn
Giáo viên : Châu Thị Kim Hoàng 3

học sinh cách phân đoạn phần Thân bài khi làm bài Văn tự sự trong phân
môn Tập làm văn lớp 6.
- Trong phạm vi giải pháp này, tôi chỉ đề cập đến các tiết Tập làm
văn ở kiểu văn bản tự sự của sách giáo khoa Ngữ văn 6.

4. Phương pháp nghiên cứu :
Thực hiện giải pháp này tôi vận dụng các phương pháp nghiên cứu :
1. Phương pháp đọc tài liệu :
- Sách giáo khoa Ngữ văn 6 tập 1, tập 2
- Sách giáo viên Ngữ văn 6 tập 1, tập 2
-Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Ngữ văn

cho các em đặc biệt là năng lực hành động, năng lực thực tiễn. Phương
pháp giáo dục phổ thông cũng đã được đổi mới theo hướng “phát huy
tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi
dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê
học tập và ý chí vươn lên”.( Luật Giáo dục năm 2005, Điều 5 )
Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Quyết định số
16/2006/QĐ - BGDĐT ngày 5/6/2006 của Bộ trưởng Bộ GDĐT đã
nêu :
“ Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh;
phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện
Giáo viên : Châu Thị Kim Hoàng 5

của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng
hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động
đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học
sinh”.
Dạy học theo quan điểm giao tiếp là một trong những tư tưởng quan
trọng của chiến lược dạy học các môn ngôn ngữ ở trường phổ thông.
Hiện nay các nước trên thế giới rất coi trọng quan điểm này, lấy hoạt
động giao tiếp là một trong những căn cứ để hình thành và phát triển các
hoạt động ngôn ngữ mà cụ thể là năng lực nghe, nói, đọc, viết cho người
học.
Nếu như nghe và đọc là hai kĩ năng quan trọng của hoạt động tiếp
nhận thông tin thì nói và viết là hai kĩ năng quan trọng của hoạt động bộc
lộ, truyền đạt thông tin cần được rèn luyện và phát triển trong nhà
trường.
Việc vận dụng kinh nghiệm hướng dẫn học sinh cách phân đoạn
phần Thân bài khi làm bài Văn tự sự phân môn Tập làm văn lớp 6 nhằm
giúp cho học sinh có thói quen viết trong môi trường giao tiếp khác
nhau. Nó được thực hiện một cách có hệ thống, theo những chủ đề nhất

văn học. Tuy nhiên để phù hợp với lứa tuổi học sinh THCS được làm
quen với kiểu sáng tác tạo tiền đề cho các em có thể vận dụng tốt trong
quá trình học sau này.
Giáo viên : Châu Thị Kim Hoàng 7

Những bài văn hay loại này là những bài văn viết đúng quy cách,
chân thật, có những khám phá hồn nhiên về đời sống gia đình, xã hội.
Trong chương trình Ngữ văn THCS ở lớp 6 học sinh được học văn tự
sự trong cả Học kì I. Tuy học sinh đã học văn tự sự ở lớp 4 Tiểu học gần
như hết một học kì nhưng nhiều lí do các em làm loại văn này chưa tốt
nhất là phần Thân bài, thường các em chỉ viết có một đoạn văn. Không
chỉ ở học sinh lớp 6 mà ngay cả học sinh lớp 7,8,9 khi làm một bài Tập
làm văn khi viết phần Thân bài các em thường chỉ viết có một đoạn văn.
Đó là điều mà tôi trăn trở trong quá trình dạy học nhất là dạy học sinh
làm một bài Tập làm văn.
Người giáo viên bao giờ cũng muốn học trò của mình làm được
những bài văn hay nhưng đó không phải là việc dễ. Bài văn hay trước hết
phải là viết đúng (đúng theo nghĩa tương đối, nghĩa là trong khuôn khổ
nhà trường).Hay và đúng có quan hệ mật thiết với nhau. Bài văn hay
trước hết phải viết đúng theo yêu cầu của đề bài, đúng những kiến thức
cơ bản, hình thức trình bày đúng quy cách,…
Hình thức trình bày là sự thể hiện hình thức bố cục của bài văn trên
trang giấy. Một bài văn đúng quy cách là bài văn mà khi nhìn vào tờ
giấy, chưa cần đọc đã thấy rõ ba phần : Mở bài, Thân bài và Kết bài.
Muốn thế người viết không phải chỉ chú ý đến nội dung mà cả hình thức
cũng phải rõ.
Yêu cầu là vậy nhưng trong thực tế dạy - học tôi thấy bài văn của học
sinh chưa đáp ứng được yêu cầu đó là bao.Bài làm của các em vẫn còn
hiện tượng : đoạn văn còn sai quy cách, giữa các đoạn chưa có sự liên
kết.

Vì thế, theo tôi việc vận dụng kinh nghiệm hướng dẫn học sinh cách
phân đoạn phần Thân bài khi làm bài Văn tự sự trong phân môn Tập
làm văn lớp 6 là một yêu cầu thiết yếu. Nhưng làm như thế nào và bằng
cách nào để yêu cầu đạt hiệu quả ? Đây là vấn đề tôi muốn đề cập trong
giải pháp nhỏ này.
3. Nội dung vấn đề :
3.1. Vấn đề đặt ra :
* Đối với giáo viên :
Người giáo viên phải nắm lấy ưu thế của học sinh như những tri
thức, vốn sống, tư tưởng, tình cảm để phát huy những khả năng cao hơn.
Đồng thời, qua đó uốn nắn, điều chỉnh, hạn chế những lệch lạc trong
nhận thức, vốn sống, tư tưởng của các em.
Giáo viên không chỉ đóng vai trò là người truyền đạt tri thức mà
phải là người tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn, gợi mở, cố vấn, trọng tài cho
các hoạt động tìm tòi, khám phá, giúp học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức
mới. Giáo viên phải có năng lực đổi mới phương pháp dạy học, chuyển
từ kiểu dạy tập trung vào vai trò của học sinh và hoạt động học, từ cách
dạy thông báo - giải thích - minh họa sang cách dạy hoạt động tìm tòi
khám phá.
Việc luyện viết đoạn văn tự sự là rất cần thiết, học sinh viết tốt
đoạn văn tự sự có nghĩa là học sinh đã nắm được những yêu cầu của
đoạn văn.
Giáo viên : Châu Thị Kim Hoàng 10

Trong thực tế giảng dạy môn Tập làm văn lớp 6 ở trường THCS
hiện nay đặt trọng tâm ở thực hành : xây dựng bài qua thực hành, thực
hành nhận biết và thực hành làm văn bản. Do đó điểm mới và khó trong
chương trình là phương pháp dạy thực hành.
Củng cố kiến thức Tiếng Việt và Văn học góp phần bồi dưỡng
tâm hồn, trí tuệ để học sinh biết rung động trước cái hay, cái đẹp, hướng

đưa vào những bài tập rèn viết văn tự sự thích hợp.
- Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập : Phải chú ý hệ
thống câu hỏi – bài tập nhằm tạo điều kiện tốt nhất để học sinh không chỉ
trả lời, tranh luận với giáo viên mà còn được trao đổi, tranh luận với
bạn học để tìm ra chân lí ( không gò ép). Điều quan trọng là xây dựng
kế hoạch hoạt động của giờ học, hệ thống câu hỏi – bài tập và lựa chọn
cách kiểm tra, đánh giá kết quả học sinh nhằm kích thích tính chủ động,
sáng tạo.
- Chuẩn bị tốt đồ dùng, thiết bị : Chú ý lựa chọn những đồ
dùng, thiết bị cần thiết phù hợp với từng tiết dạy. Việc sử dụng đồ dùng,
thiết bị thích hợp sẽ làm cho giờ học sinh động, học sinh hứng thú hơn
khi tiếp xúc với những kiến thức bổ trợ trực quan, tích cực khai thác nội
dung học tập, làm
Giáo viên : Châu Thị Kim Hoàng 12

cho lao động của giáo viên trên lớp nhẹ nhàng hơn, tập trung hơn và hiệu
quả hơn.
3.2.2. Phương pháp giảng dạy :
Như chúng ta đã biết, thông qua môn Tập làm văn, qua bài
làm văn của mình, các em bộc lộ những tri thức, vốn sống tư tưởng, tình
cảm của cá nhân. Vì thế người giáo viên phải biết nắm lấy ưu thế này để
phát huy những khả năng của các em, đồng thời thông qua các bài tập để
rèn cho học sinh kĩ năng viết bài văn tự sự được tốt hơn. Để đạt được
hiệu quả mong muốn người giáo viên không chỉ truyền thụ kiến thức có
sẵn trong giáo án mà còn phải có sự sáng tạo khi lên lớp, phải giữ chuẩn
mực đúng phong cách sư phạm.
Trong phân môn Tập làm văn lớp 6 ở Học kì I tập trung
vào các kiến thức văn bản tự sự :
1. Giao tiếp, văn bản và phương thức biểu đạt
2. Tìm hiểu chung về văn tự sự

Đoạn văn là đơn vị trực tiếp tạo nên văn bản, bắt đầu từ
chữ viết hoa lùi đầu dòng, kết thúc bằng dấu chấm xuống dòng và
thường biểu đạt một ý tương đối hoàn chỉnh. Đoạn văn thường do nhiều
câu tạo nên.
Đoạn văn thường có từ ngữ chủ đề và câu chủ đề. Từ ngữ
chủ đề là các từ ngữ được lặp lại nhiều lần ( thường là chỉ từ, đại từ, các
từ đồng nghĩa ) nhằm duy trì đối tượng được biểu đạt. Câu chủ đề mang
Giáo viên : Châu Thị Kim Hoàng 14

nội dung khái quát, lời lẽ ngắn gọn, thường đủ hai thành phần chính và
đứng ở đầu hoặc cuối đoạn văn.
Các câu còn lại trong đoạn văn ( không phải là câu chủ đề
) là câu triển khai có nhiệm vụ triển khai và làm sáng tỏ câu chủ đề của
đoạn văn bằng các cách diễn đạt : diễn dịch, quy nạp, song hành, móc
xích, tổng-phân-hợp.
Khi viết đoạn văn phải chú ý đến câu chủ đề. Mỗi ý trong
bố cục lớn sẽ được triển khai thành một đoạn theo nhiều cách (diễn dịch,
quy nạp, song hành, móc xích, tổng-phân-hợp ).Sử dụng từ ngữ gợi tả,
biện pháp tu từ hợp lí, câu đủ chủ-vị, các câu liên kết chặt chẽ với nhau.
Đoạn văn trình bày đúng quy cách.
Nội dung của các đoạn phần Thân bài đều phải hướng vào
một mục đích cần làm sáng rõ được nêu ra ở Mở bài, phải có sự liên kết
chặt chẽ với nhau qua các từ ngữ, câu liên kết.
Những căn cứ để phân đoạn :
Có hai căn cứ để tách đoạn văn :
- Bố cục của văn bản : Thường chia làm ba đoạn :
+ Đoạn văn làm phần Mở bài : Nêu đối tượng được
nói đến, nhiệm vụ của đề tài. Đó cũng chính là cơ sở và phương hướng
để triển khai đề tài và qua đó mà xác lập mục tiêu cần đạt được đến của
văn bản.

Giáo viên : Châu Thị Kim Hoàng 16

Để học sinh có được những chuẩn mực về đoạn văn
vừa nêu trên tôi mạnh dạn đầu tư vào tiết 20. Ở tiết này, học sinh :
- Hiểu đoạn văn tự sự : gồm một số câu, được xác
định giữa hai dấu chấm xuống dòng.
- Biết viết đoạn văn, bài văn tự sự.
Tôi đã hướng dẫn học sinh tìm hiểu về đoạn văn bằng
Hoạt động 3 khi dạy trên lớp và chú ý phần Luyện tập ở bài tập 1.
Minh họa :
*Tiết 20 – Lời văn, đoạn văn tự sự
*Hoạt động 3:Hướng dẫn HS tìm hiểu đoạn văn tự sự .
.Cho HS đọc lại ba đoạn văn( máy chiếu )
3. Đoạn
văn :

Mỗ
i đoạn
văn
thường có
một ý
chính,
diễn đạt
thành một
câu gọi là
Giáo viên : Châu Thị Kim Hoàng 17

? Hãy cho biết mỗi đoạn văn biểu đạt ý chính nào?Gạch
dưới câu biểu đạt ý chính? Tại sao người ta gọi đó là câu
chủ đề ?

ý
phụ
dẫn
đến
ý
chí
nh
đó
hoặ
c
giải
thíc
h
cho
Giáo viên : Châu Thị Kim Hoàng 18

ý
chí
nh,
làm
cho
ý
chí
nh
nổi
lên.
II.Luyện
tập:
Bài tập
1:

đẹp như hoa, tính nết hiền dịu. vua cha
yêu thương nàng hết mực, muốn kén cho
con một người chồng thật xứng đáng.
(2)Sơn Tinh, Thủy Tinh đến
cầu hôn.
Một hôm có hai chàng trai đến cầu
hôn. Một người ở vùng núi Tản Viên có
tài lạ […]. Người ta gọi chàng là Sơn
Tinh. Một người ở miền biển, tài năng
cũng không kém […]. Người ta gọi
chàng là Thủy Tinh. […], cả hai đều
xứng đáng làm rể vua Hùng.
(3)Vua Hùng ra điều kiện
chọn rể.
Vua Hùng băn khoăn […].Vua phán :
“Hai chàng đều vừa ý ta […]. Hai chàng
tâu hỏi đồ sính lễ cần sắm những gì, vua
bảo : “Một trăm ván cơm nếp, một trăm
Giáo viên : Châu Thị Kim Hoàng 21

nệp bánh chưng và voi chín ngà, gà chín
cựa, ngựa chín hồng mao, mỗi thứ một
đôi.”
Xong, tôi chuyển sang các Hoạt động khác trong tiết dạy.

* Tiết 14- Chủ đề và dàn bài của bài văn tự sự.
Dạy bài này, tôi gợi ý cách phân đoạn phần Thân bài khi
chốt ý ở Bài tập 1 câu c.
Minh họa ( giáo án tiết 14 )
Hoạt động của giáo viên và học

.Chốt ý

- Câu c :
0. Đọc và xác định yêu cầu
0.Thảo luận theo nhóm cùng bàn (3
phút) và cử đại diện trình bày
0. Nhận xét, bổ sung
Chốt ý ( bảng phụ )
. Giảng giải thêm cho HS :
- Chủ đề của bài văn tự sự : có
khi được nói ra(Tuệ Tĩnh ), có khi
không trực tiếp nói ra ( Phần
thưởng ).
- Các sự việc phải thích hợp với
chủ đề.
- Bố cục thường có ba phần : Có
nhiều cách Mở bài ( Đọc thêm :
SGK/47) và Kết bài : Sự việc kết thúc
( Phần thưởng ), sự việc tiếp tục
( Tuệ Tĩnh).
- Thân bài : từ “ Ông ta
tìm đến … hai mươi nhăm roi .”
- Kết bài : câu cuối
c) So sánh truyện Phần
thưởng với truyện Tuệ Tĩnh :
( bảng phụ )
Bảng phụ


Sau khi cho học sinh quan sát phần chốt ý ở bảng phụ, tôi
cũng phát vấn học sinh :
? Phần Thân bài của truyện Phần thưởng có mấy sự việc và
được trình bày bằng mấy đoạn văn?
HS: Truyện Phần thưởng có ba sự việc trong phần Thân
bài, mỗi sự việc viết thành một đoạn văn.
? Phần Thân bài của truyện Tuệ Tĩnh có mấy sự việc và
được trình bày bằng mấy đoạn văn?
HS: Truyện Tuệ Tĩnh có hai sự việc trong phần Thân bài,
mỗi sự việc viết thành một đoạn văn.
GV: Các em cần chú ý trong văn bản tự sự phần Thân bài
thường trình bày một sự việc bằng một đoạn văn.
Giáo viên : Châu Thị Kim Hoàng 24

* Tiết 15- Tìm hiểu đề và cách làm bài văn tự sự.
Trong bài này, tôi gợi ý cách phân đoạn phần Thân bài ở
Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh cách làm bài văn tự sự.

Minh họa ( giáo án tiết 15 )
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài học
*Hoạt đông2:Hướng dẫn HS cách
làm bài văn tự sự .
.Ghi đề bài lên bảng, cho HS đọc đề
và xác định yêu cầu của đề .
?Việc trước nhất khi làm bài văn tự sự
là gì?
0. Tìm hiểu đề văn tự sự : là tìm hiểu
kĩ lời văn của đề để nắm vững yêu cầu
của đề bài .