B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM
NGUYN TRÙNG THI

ÁNH GIÁ QUY TRÌNH CHO VAY Y
THÁC T NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ
HI QUA CÁC T CHC CHÍNH TR XÃ HI
– TRNG HP TNH PHÚ YÊN
Chuyên ngành : Chính sách công
Mã s : 60.34.04.02


LI CM N

Tôi xin chân thành cm n PGS.TS Phm Duy Ngha. Thy đã có nhng câu hi, gi m
thú v, nhng ch dn sâu sc, giúp tôi xác đnh vn đ và ni dung nghiên cu phù hp,
ngi giúp đ tôi trong nhng giai đon khó khn nht, đ hoàn thin lun vn này.
Xin chân thành cm n quý Thy, Cô ca Chng trình Ging dy kinh t Fulbright – i
hc Kinh t TP.HCM đã nhit tình ging dy, hng dn, giúp đ tôi trong hc tp, nghiên
cu. Tôi đã hc đc  đây không ch là kin thc, phng pháp mà còn nhng bài hc
quý giá khác trong công vic và cuc sng.
Cm n các bn, các anh ch MPP4, MPP3 đã chia s, h tr, giúp đ tôi trong sut quá
trình hc tp và nghiên cu.

Nguyn Trùng Thi.
Hc viên MPP4, Chng trình Ging dy kinh t Fulbright.

iii

TÓM TT
Xóa đói gim nghèo, gii quyt vic làm, gim thiu bt bình đng là nhng vn đ xã hi
đc quan tâm ca toàn th gii. Ngân hàng Chính sách Xã hi ra đi vào nm 2003 đã
đem li mt c hi cho ngi nghèo có th tip cn vi ngun vn giá r, t đó to thu
nhp nâng cao đi sng, gim đói nghèo hiu qu. Phú Yên là mt tnh nghèo  duyên hi
Nam Trung B, v
i trên 70% ngi dân sng vùng nông thôn, thu nhp thp. Hàng nm,
Ngân sách tnh Phú Yên đu nhn tr cp phn ln t Ngân sách Trung ng. T l h
nghèo và cn nghèo ca tnh Phú Yên là 28,42% s h. Vi t l ngi nghèo cao nh vy,
NHCSXH tnh Phú Yên đóng mt vai trò quan trng trong vic chuyn ti chính sách ca
Chính Ph đn vi ngi nghèo.
Hin nay, vic cho vay vn chính sách ti ngi nghèo và các đi tng chính sách khác

CHNG 2: C S LÝ THUYT VÀ TNG QUAN CÁC NGHIÊN CU TRC 4
2.1 Lý thuyt thông tin bt cân xng 4
2.2 Mô t quy trình y thác vn t NHCSXH thông qua các TC CT-XH 5
2.3 Phng pháp nghiên cu và khung phân tích 9
2.3.1 Phng pháp nghiên cu 9
2.3.2 Các tiêu chí đánh giá 9
2.4 Ngun tài liu, s liu 10
2.5 Tng quan các nghiên cu trc 10
CHNG 3: ÁNH GIÁ QUY TRÌNH Y THÁC VN T NHCSXH THÔNG QUA CÁC TC
CT-XH TRÊN A BÀN TNH PHÚ YN 12
3.1 ánh giá h thng vn bn quy đnh quy trình y thác vn t NHCSXH thông qua các TC
CT-XH 12
3.1.1 Phc v các mc tiêu chính xác, rõ ràng đã n đnh trc 13
3.1.2 Có c s pháp lut, thc tin chc chn 14
3.1.3 Gim thiu chi phí và tác đng lch lc ti th trng 14
3.1.4 Phù hp, tng thích vi các chính sách, pháp lut khác 15
3.2 ánh giá NHCSXH tnh Phú Yên 15
v

3.3 ánh giá các TC CT-XH và các T TK&VV trên đa bàn tnh Phú Yên 25
3.3.1 Khái quát các TC CT-XH và các T TK&VV trên đa bàn tnh Phú Yên 25
3.3.2 ánh giá các TC CT-XH và các T TK&VV trong thc hin cho vay y thác 30
3.4 ánh giá công tác thanh tra, kim tra, giám sát 34
CHNG 4: KT LUN VÀ KHUYN NGH CHÍNH SÁCH 37
4.1 Kt lun 37
4.2 Khuyn ngh 38
4.2.1 iu chnh tng mc phí y thác/phí hoa hng 38
4.2.2 Xây dng, tng cng c ch kim tra giám sát 38
4.2.3 Tin ti bn vng hn v ngun vn 38
4.2.4 Quan tâm đn công tác đào to, tp hun, tuyn dng 39

Bng 3.10 S lt kim tra giám sát giai đon 2003-2012 35

viii

DANH MC HÌNH NH

Hình 2.1 Quy trình cho vay h nghèo và các đi tng chính sách ti NHCSXH 7
Hình 3.1 Tóm tt quá trình hình thành chính sách y thác vn t NHCSXH thông qua các
TC CT-XH 12
Hình 3.2: Tham gia ca NHCSXH tnh Phú Yên trong quy trình cho vay y thác 15
Hình 3.3: S đ t chc h thng NHCSXH Vit Nam 17
Hình 3.4: S đ t chc chi nhánh NHCSXH cp Tnh và cp Huyn 18
Hình 3.5 C cu ngun vn đn 31/12/2012 ca NHCSXH tnh Phú Yên 19
Hình 3.6 C cu s dng vn đn 31/12/2012 ca NHCSXH tnh Phú Yên 21
Hình 3.7 T trng d n theo các chng trình cho vay đn 31/12/2012 21
Hình 3.8 N quá hn ti NHCSXH giai đon 2003-2012 22
Hình 3.9 T l phn trm s t TK&VV phân theo các TC CT-XH vào 31/12/2012 27

ix

DANH MC PH LC

Ph lc 1: Chi tit h thng vn bn pháp lut 42
Ph lc 2: Danh sách Ban đi din Hi đng qun tr NHCSXH tnh Phú Yên
nm 2012 44
Ph lc 3: Các chng trình cho vay ca NHCSXH Vit Nam và Phú Yên 45
Ph lc 4: Danh sách phng vn hoc tham kho ý kin 46
Ph lc 5: S liu hp giao ban Hi đoàn th tnh Phú Yên quý I/2013 47
Ph lc 6: S liu Hi ngh tng kt 10 nm hot đng NHCSXH tnh Phú Yên
(2003-2012) 50

t Ngân sách Trung ng. Theo s liu ca B Lao đng - Thng binh và Xã hi, đn ht
nm 2012, s h nghèo trên đa bàn tnh Phú Yên là 37.803 h, chim 15,69% s h trên
đa bàn; s h cn nghèo là 30.660 h, chim 12,73% s h. T l h nghèo và cn nghèo
c
a tnh Phú Yên là 28,42% s h. Vi t l ngi nghèo cao nh vy, NHCSXH tnh Phú 1
WB (2011, tr.3)
2

Yên đóng mt vai trò quan trng trong vic chuyn ti chính sách ca Chính Ph đn vi
ngi nghèo.
Hin nay, vic trin khai dòng vn chính sách t NHCSXH tnh Phú Yên đn ngi
nghèo và các đi tng chính sách khác ch yu thông qua 04 t chc Chính tr - Xã hi
(TC CT-XH), bao gm Hi Liên Hip Ph N, Hi Nông Dân, Hi Cu Chin Binh và
oàn Thanh Niên. Theo s liu Hi ngh tng kt 10 nm hot đng NHCSXH (2003-
2012), đn h
t 31/12/2012, t trng d n do các T chc Hi nhn y thác đt 1.552.568
triu đng, chim 99,79% tng d n ca NHCSXH tnh Phú Yên, trong đó t trng ca
Hi Ph N là ln nht, chim 54,69% tng d n.
Vi t l h nghèo và cn nghèo vn còn chim 28.42% dân c trên đa bàn, tnh
Phú Yên s còn gp nhiu thách thc trong công cuc xóa đói gim nghèo. Dòng vn y
thác t NHCSXH đn vi ngi nghèo thông qua các TC CT-XH trên đa bàn tnh đóng
vai trò cc k quan trng. Tuy nhiên, trong thi gian qua, mt s v vic tiêu cc phát sinh
trong cho vay y thác trên đa bàn tnh Phú Yên làm mt uy tín ca các TC CT-XH, chng
hn nh v bà  Th Thu Thy – Hi Ph N xã An Ninh ông, huyn Tuy An, tnh Phú
Yên đã li dng tín nhim chim dng tin gc, lãi ca ngi vay, gây d lun x
u trên đa
bàn; hay v ông Trn Minh ông, ch tch Hi Cu Chin binh xã An Th, huyn Tuy An,

bàn tnh Phú Yên; nghiên cu các tác nhân tham gia vào quy trình nói trên.
Phm vi nghiên cu:  tài tp trung phân tích các vn bn cng nh kho sát
thc t đ làm rõ vai trò c
a NHCSXH, các TC CT-XH trong trin khai vn đn các
đi tng chính sách trên đa bàn tnh Phú Yên.
1.5 Cu trúc ca nghiên cu
Chng 1: Gii thiu
Chng 2: C s lý thuyt và tng quan các nghiên cu trc
Chng 3: ánh giá quy trình y thác vn t NHCSXH đn đi tng chính sách thông
qua các TC CT-XH
Chng 4: Kt lun và khuyn ngh chính sách

4

CHNG 2:
C S LÝ THUYT VÀ TNG QUAN CÁC NGHIÊN CU TRC

2.1 Lý thuyt thông tin bt cân xng
Lý thuyt Thông tin bt cân xng đc chun hóa do 3 nhà kinh t George Akerlof,
Michael Spence, và Joseph Stigliz đot gii Nobel kinh t nm 2001. Thông tin bt cân
xng là mt dng tht bi ca th trng, xy ra khi trong giao dch, mt bên có thông tin
đy đ hn và tt hn so vi (các) bên còn li; bt cân xng là tình trng ph bin trong
cuc s
ng ca cá nhân và xã hi. Có ba lp bài toán Thông tin bt cân xng là: La chn
ngc hay la chn bt li; Ri ro đo đc hay tâm lý  li; và Vn đ ngi y quyn-
ngi tha hành.
La chn ngc hay la chn bt li: La chn ngc xy ra khi trong mt th trng,
ngi bán hoc ngi mua bit rõ hn v tính cht sn phm, mà đi t
ng kia không bit.
Ri ro đo đc hay tâm lý  li: Ri ro đo đc là hin tng mt ngi có hành đng

dn, la chn hình thc tr góp linh hot (ngày, tun, tháng…), giám sát trc tip ca các
nhân viên tín dng đn th
m gia đình và doanh nghip thành viên vay vn cng nh bn
bè, ngi thân, hàng xóm góp phn làm gim tác đng tiêu cc t ri ro đo đc ca ngi
vay vn.
2.2 Mô t quy trình y thác vn t NHCSXH thông qua các TC CT-XH
Hot đng cho vay vn ca NHCSXH bn cht là mt hình thc ca trin khai tài
chính vi mô (TCVM) đn vi ngi nghèo và các đi tng chính sách. NHCSXH trin
khai nhng hot đng liên quan đn các dch v: tín dng, tit kim, thanh toán đ phc v
cho ngi nghèo và các đi tng chính sách mà không cn tài sn th chp. Trên th gii,
loi hình TCVM này tn ti và phát trin nh các phng pháp đc thù bo đm cho t l
tr n vay cao và c ch sàng lc khách hàng hiu qu. ó là: cho vay theo nhóm, lch tr
n thng xuyên và c ch tit kim bt buc nhm thay th cho tài sn đm bo
2
.
Hot đng cho vay vn ca NHCSXH có nhng đc trng sau: đi tng cho vay
là h nghèo hoc các đi tng chính sách khó khn khác; cho vay và thu hi n theo
nhóm khách hàng, c th di hình thc T Tit kim và Vay vn (TK&VV); y thác cho
vay thông qua các TC CT-XH làm cu ni.
T TK&VV đc thành lp nhm tp hp các h nghèo có nhu cu vay vn ca
NHCSXH đ sn xut kinh doanh, ci thin đi sng; cùng tng tr ln nhau trong s
n
xut và đi sng; cùng liên đi chu trách nhim trong vic vay vn và tr n ngân hàng. 2
Morduch (2005, tr.12-21)
6

Các TC CT-XH làm dch v u thác tng phn cho NHCSXH có nhim v chính là

ng hp n chây , n quá hn và hng dn h vay
lp h s đ ngh x lý ri ro do nguyên nhân khách quan (nu có).
5. Ch đo và giám sát Ban qun lý t TK&VV trong vic:
• ôn đc các t viên đem tin đn đim giao dch ca NHCSXH đ tr n
gc theo k hoch tr n đã tha thun
7

• Thc hin vic thu lãi, thu tin tit kim (đi vi các t TK&VV đc
NHCSXH y nhim thu); ch đo Ban qun lý t TK&VV đôn đc các t
viên đem tin đn các đim giao dch ca NHCSXH đ tr lãi, gi tit kim
(nu có) theo đnh k đã tha thun (đi vi các t TK&VV không đc
NHCSXH y nhim thu)
6. Theo dõi hot đng c
a t TK&VV, đôn đc Ban qun lý t TK&VV thc hin
hp đng y nhim đã ký vi NHCSXH. T chc tp hun nghip v y thác cho
cán b t chc Hi, Ban qun lý t TK&VV đ hoàn thành công vic y thác cho
vay.
Quy trình cho vay h nghèo và các đi tng chính sách khác
Hình 2.1 Quy trình cho vay h nghèo và các đi tng chính sách ti NHCSXH

8

Ngun: tác gi v da trên quy trình cho vay ca NHCSXH
Phí dch v y thác cho vay
 thc hin y thác cho vay, NHCSXH s phi tr mt khon phí y thác cho TC
CT-XH nht đnh. Mc phí dch v y thác mà hin nay NHCSXH tr cho các TC CT-
XH ti đa là 0,045%/tháng tính trên s d n có thu đc lãi. Mc phí y thác này đã
đc điu chnh gim t 0,08%/tháng vào cui nm 2006 xung còn 0,06%/tháng đu
nm 2007, và điu chnh còn 0,045%/tháng vào nm 2009. Vic chi tr này ph thu
c

.
 tài phân tích s liu thng kê cùng vi phng vn chuyên sâu, hình thc phng
vn không cu trúc đ phng vn lãnh đo các c quan chuyên môn, các cán b thc hin 
đa phng và khách hàng vay đ đánh giá thc trng cng nh đa ra khuyn ngh chính
sách phù hp. Thông tin có đc t phng vn các đi din ca các Hi cp tnh ti Phú
Yên, cán b Hi cp xã, cp c s; đi din Ngân hàng Nhà nc, NHCSXH tnh Phú Yên,
Ban qun lý t TK&VV, các h vay vn.
2.3.2 Các tiêu chí đánh giá
 đánh giá h thng vn bn pháp lut v quy trình y thác vn t NHCSXH
thông qua các TC CT-XH trên đa bàn tnh Phú Yên, tác gi s dng mt s tiêu chí trong
b tiêu chí đánh giá tác đng ca quy đnh RIA. Theo RIA, các tiêu chí đ đánh giá vn
bn pháp lut gm:
(1) Phc v các mc tiêu chính xác, rõ ràng đã n đnh trc;
(2)
Có c s pháp lut, thc tin chc chn;
(3) Mang li nhiu li ích hn là chi phí, có tính ti tác đng phân b trên toàn xã
hi, các yu t kinh t, xã hi và môi trng;
(4) Gim thiu chi phí và tác đng lch lc ti th trng;
(5) Khuyn khích cnh tranh, thông qua khuyn khích th trng và các phng
pháp tip cn da trên c s mc tiêu đã đnh;
(6) Rõ ràng, đ
n gin, thit thc đi vi ngi s dng;
(7) Phù hp, tng thích vi các chính sách, pháp lut khác;
(8) Tng thích  mc đ ti đa đi vi các nguyên tc v khuyn khích cnh
tranh, thng mi trong pháp lut quc gia và các điu c quc t. 3
Rodrigo và Amo (2007)
10

bit vi 90% s hu thuc v nhng ngi nghèo vay vn, 10% còn li là ca Chính ph.
11

Grameen đt đc bn vng tài chính và không phi nhn tr cp ngun vn u đãi t
chính ph
4
.
Kt qu các nghiên cu trc đây ca Armedariz và Morduch (2005, tr. 140) cho
thy t chc TCVM HTX ca c trong th k th 19 yêu cu ngi xin vay vn phi có
mt đm bo vay vn t mt ngi hàng xóm. Nhiu t chc TCVM yêu cu các nhân
viên tín dng ca mình phi dành nhiu thi gian đn thm trc tip và nói chuyn vi
nhng ngi hàng xóm và bn bè ca ngi vay tim nng tr
c khi ra quyt đnh cho
vay.
Theo Zeitinger (1996) trích trong Armedariz và Morduch (2005), mt t chc
TCVM  Nga ch ra quyt đnh cho vay da trên nhân viên ca t chc TCVM trc tip
đn thm c s kinh doanh và gia đình ca ngi vay vn hn là da vào các h s tài
liu doanh nghip.
Còn  Indonesia, theo Churchill (1999) trích trong Armedariz và Morduch (2005),
các đn v Ngân hàng Rakyat Indonesia cho vay ch yu da trên t cách ca ngi vay
vn ch không da trên tài sn đm bo. Vic t ch
i cho vay đc đa ra sau khi nhân
viên tín dng bit ngi np đn không tôn trng cng đng hoc khai báo sai v bn
thân trong đn xin vay vn. Các quyt đnh cho vay cng da trên đánh giá ca
nhng ngi hàng xóm v t cách ca ngi np đn đ d đoán v hành vi tr n trong
tng lai ca h.


13

NHCSXH và các TC CT-XH  các tnh cng ký kt các vn bn liên tch v cho vay y
thác.
Nm 2006, NHCSXH và các TC CT-XH ký các vn bn tha thun quy đnh mc phí
y thác áp dng mà các TC CT-XH đc hng. Theo đó, phí y thác ti đa mà các TC
CT-XH đc hng là 0,08%/tháng trên s d n gc thu đc lãi.
Nm 2007, NHCSXH và các TC CT-XH ký các vn bn tha thun điu chnh mc phí
y thác áp dng mà các TC CT-XH đc hng. Theo đó, phí y thác ti đa mà các TC
CT-XH đc hng là 0,06%/tháng trên s d n gc thu đc lãi.
Nm 2009, NHCSXH và các TC CT-XH ký các vn bn tha thun điu chnh mc phí
y thác áp dng mà các TC CT-XH đc hng. Theo đó, phí y thác ti đa mà các TC
CT-XH đc hng là 0,045%/tháng trên s d n gc thu đc lãi.
Nm 2010, Lut các t chc tín dng ra đi, trong đó điu 17 quy đnh rõ mc tiêu, t
chc và hot đng ca NHCSXH.
Nh đã nêu trong phn 2.4.2, đ đánh giá h thng vn bn v quy trình y thác vn t
NHCSXH thông qua các TC CT-XH, tác gi s dng mt s tiêu chí trong b tiêu chí đánh
giá tác đng ca quy đnh RIA ca OECD.
3.1.1 Phc v các mc tiêu chính xác, rõ ràng đã n đnh trc
Ngay t khi ra đi, mc đích ca NHCSXH đã đc vch rõ, đó là hot đng
không vì mc đích li nhun mà nhm thc hin chính sách tín dng u đãi đi vi ngi
nghèo và các đi tng chính sách khác. Mc tiêu này đã xuyên sut các vn bn quy đnh
v thành lp và hot đng ca NHCSXH, h thng vn bn quy đnh chính sách y thác
vn t NHCSXH thông qua các TC CT-XH. Trong h thng vn b
n  cp tnh Phú Yên,
mc tiêu này cng th hin rõ trong các vn bn liên tch quy đnh chính sách y thác vn
t NHCSXH thông qua các TC CT-XH trên đa bàn tnh.
Chính sách cho vay y thác vn NHCSXH thông qua các TC CT-XH cng đc
vch rõ, c th trong iu 5 Ngh đnh s 78/2002/N-CP ca Chính Ph, trong điu l và
t chc hot đng ca NHCSXH cng nh trong các vn bn tha thun, thông t liên tch

CT-XH có nhng li th khi có đi ng cán b c s rng khp, nhiu uy tín và nm vng
tình hình ca các đi tng chính sách. Vì vy, vic y thác thông qua các TC CT-XH
giúp cho bài toán bt cân xng thông tin đc gii quyt: NHCSXH tit gim đc chi phí
ki
m tra, giám sát và sàng lc thông tin; ngi nghèo và các đi tng chính sách có nhiu
c hi tip cn vn vay hn; các TC CT-XH có thêm mt khon thu nhp cng nh có
15

thêm c hi tip cn đn các đi tng chính sách, t đó thc hin các mc tiêu xã hi ca
mình. Nh vy, xét v tng th, chính sách y thác vn thông qua các TC CT-XH mang li
li ích nhiu hn là chi phí.
3.1.4 Phù hp, tng thích vi các chính sách, pháp lut khác
H thng vn bn pháp lut v chính sách y thác vn t NHCSXH thông qua các
TC CT-XH đa phn phù hp vi các quy đnh và chính sách khác nh Lut các t chc tín
dng 2010, Lut doanh nghip 2005. Vic trin khai thc hin y thác cng hoàn toàn
tng thích vi tôn ch, mc tiêu ca các TC CT-XH.
3.2 ánh giá NHCSXH tnh Phú Yên
Vai trò ca NHCSXH tnh Phú Yên trong quy trình cho vay y thác
Tham gia ca NHCSXH tnh Phú Yên trong quy trình cho vay y thác đc mô t
nh hình di:
Hình 3.2: Tham gia ca NHCSXH tnh Phú Yên trong quy trình cho vay y
thác

Ngun: tác gi v da trên quy trình và kho sát thc t

Trích đoạn ng 3.4 St TK&VV phân theo TC CT-XH đn 31/12/2012 ng 3.7 Tl thu lãi phân theo T ch cHi quý I/2013 ng 3.8 Trình đ chuyên môn ca cán b Hi Ph Nt nh Phú Yê nc p cs ng 3.9 Tin phí y thác/hoa h ng mà các c phi và T TK&VV nh nđ cn m ng 3.10 lt k im tra giám sát giai đ on 2003-2012

---