i

B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP.HCM MAI TH NGHA ỄNHăGIỄăS HÀI LÒNG CA XÃ VIÊN
I VI HP TÁC XÃ NÔNG NGHIP
TRNG HP TNH BN TRE

Chuyên ngành: Kinh T Phát Trin
Mã s: 60.31.05

LUNăVNăTHCăSăKINHăT

NGIăHNG DN KHOA HC:
PGS.TS NGUYN TRNG HOÀI
TP.HCM,ănmă2011
i

LIăCỄMăN

 thc hin đc đ tài này, trc tiên tôi xin chân thành cám n tt c Quý Thy
Cô đã trc tip ging dy, truyn đt kinh nghim hc tp và nghiên cu cho tôi
trong thi gian va qua, đc bit là Quý Thy Cô Khoa Kinh T Phát Trin –

1. Vnăđ nghiênăcu 1
2. Cácămcătiêuănghiênăcu 3
3. PhngăphápăvƠăphmăviănghiênăcu 3
4. ụănghaăthcătinăcaăđătƠi 4
5. Ktăcuăcaălunăvn 4
CHNGă1: TNG QUAN LÝ THUYT VÀ KINH NGHIM V HP
TÁC XÃ 5
1.1 CăsălỦăthuyt 5
1.2 KinhănghimăHTXănôngănghipătiămtăsăncătrênăthăgii 10
1.2.1 Mô hình HTX nông nghip ca c 10
1.2.2 HTX nông nghip  Nht: 11
1.2.3 HTX nông nghip Hàn Quc: 12
1.2.4 HTX nông nghip Thái Lan: 13
1.3 MôăhìnhănghiênăcuăvƠăgiăthitănghiênăcu 13
1.3.1 Nhng nghiên cu liên quan đn HTX 13
1.3.2 Nhân t to nên thành công ca Hp tác xã 16
1.3.3 Gi thit nghiên cu và mô hình nghiên cu 19
Chngă2:ăPHNGăPHỄPăNGHIểNăCU 25
2.1ăGiiăthiu 25
2.2ăThităkănghiênăcu 25
ii

2.2.1 Phng pháp nghiên cu 25
2.2.2 Quy trình nghiên cu 26
2.3ăXơyădngăthangăđo 26
2.4 Mô hình hiăqui 27
2.5ăMu 27
Chngă3:ăỄNHăGIỄăVĨăPHÂNăTệCHăKTăQUăKHOăSỄTăCMăNHNă
TăXẩăVIểNăHTX 28
3.1ăoălngămcăđăđánhăgiáăvămiăquanăhăbênătrong caăHTX 28


iv

DANHăMCăCHăVITăTT
BCN: Ban ch nhim
HTX: Hp tác xã
GDP: Tng sn phm quc ni
UBND: y ban nhân dân

1

PHNăMăU
1. Vnăđ nghiênăcu
Kinh t tp th, trong đó kinh t Hp tác xã đóng vai trò nòng ct trong phát trin
kinh t ca mi quc gia. c bit hin nay, mô hình HTX đã tr thành lc lng
sn xut khá mnh  nhiu nc trên th gii nh: Nht Bn, Hàn Quc, Thái Lan,
n , Malaysia, c, Canada.  Vit Nam, trong Ngh quyt ca i hi ng
khóa IX, kinh t tp th là mt phn kinh t quan trng, không ch đóng góp cho
tng trng kinh t mà còn phát huy vai trò toàn din v vn hóa, chính tr, xã hi
và là mt tiêu chí đánh giá hiu qu ca công cuc thc hin Nông Thôn Mi trong
giai đon hin nay.
Tính đn tháng 06/2007, c nc có 17.599 HTX, đn nay, các HTX c c bn
đã đc chuyn đi theo các quy đnh ca Lut HTX. Tuy nhiên, kinh t tp th vn
đang phi đi mt vi nhiu vn đ khó khn, đu tiên là tc đ tng trng vn đã
thp li rt bp bênh, thm chí có xu hng gim. Bình quân tng trng GDP ca
khu vc kinh t tp th t 1995-2003 ch đt 4,13% (nm 2003-2005 gim còn di
4%), thp hn nhiu so vi tng trng bình quân GDP c nc (7,29%/nm). Vn,

cn phi kho sát sau:
- Hot đng ca HTX vn nng v tính hình thc cha đi sâu vào các liên kt
cng đng t nguyn và cha minh bch/công khai/công bng trong phân
chia các li ích kinh t gia các xã viên.
- Nhiu HTX còn thiu các ngun lc đ phát trin bn vng nh: vn tín
dng, đt đai, công ngh, kh nng tip cn th trng, k nng qun tr và
điu hành bên không đm bo đc tính lãnh đo nhm thc hin các
phng án kinh doanh do đi hi xã viên HTX đ ra ban đu.
- Vic nhn thc v mô hình HTX kiu mi là phù hp vi lut HTX, đm bo
tính t nguyn và li ích kinh t, đm bo nguyên tc gn kt vi các hot
đng chia s tài nguyên theo mô hình qun lý cng đng còn yu và cha rõ
ràng mc dù đã có nhng lp tp hun do Liên Minh HTX Tnh t chc.
3

- Vic qun lỦ nhà nc v h thng HTX trên đa bàn tnh còn thiu cán b
chuyên trách  cp Huyn Th và các cán b chuyên trách còn thiu k nng
qun lý nên tip cn xã viên và các HTX trong vic trin khai các hot đng
liên quan còn yu nên hn ch trong vic m rng và phát trin mô hình
HTX kiu mi.
- Kh nng điu hành ca các b phn qun lý HTX và xã viên còn yu kém
trong các công tác tài chính, phân phi li ích, tip cn th trng, tuân th
hp đng kinh doanh và liên kt.
Nghiên cu “ánh giá s hài lòng ca xã viên đi vi Hp tác xã nông
nghip– trng hp tnh Bn Tre” đc tác gi thc hin vi hi vng s giúp cho
hot đng ca HTX, c th là HTX  Bn Tre hot đng hiu qu hn t các đánh
giá ca xã viên.
2. Cácămcătiêuănghiênăcu
Mc tiêu chung: nghiên cu này đc thc hin nhm đo lng các yu t tác
đng đn s hài lòng ca xã viên và đánh giá mc đ hài lòng ca xã viên đi vi
hp tác xã nông nghip– trng hp nghiên cu đin hình ti Bn Tre. Vi các mc

phn kt lun.
5

CHNGă1: TNG QUAN LÝ THUYT VÀ KINH NGHIM V
HP TÁC XÃ
1.1 CăsălỦăthuyt
1.1.1.Hp tác:
Hp tác theo đnh ngha ca Miroslav Rebernik và Barbara Bradac (2006) là
hành đng, làm vic hoc liên kt vi ngi khác vì li ích chung. S hp tác đc
xem nh là mt s chia s thông tin, nó có th gây ra hai trc là ri ro đo đc và s
la chn bt li khi bt cân xng thông tin gia hai bên đi tác trong quá trình hp
tác ca mt t chc nht đnh. Theo Hardin and Olson, Elinor Ostrom
1
cho rng s
hp tác rt khó có th đt đc mt cách hoàn ho nhng không phi là không th
đc  mt mc đ hiu qu nào đó, vì đn gin là hot đng ca các cá nhân v
bn cht là luôn ph thuc ln nhau vi mc đích tìm kim “li ích cá nhân” trong
bi cnh cnh tranh, do vy nu hp tác thc s mang li li ích thì các cá nhân s
th hin tính t nguyn trong quá trình hp tác vi mt t chc hay cng đng.
 có đc s hp tác gia các cá nhân vi nhau đòi hi phi có nhng điu kin
ràng buc vì nhng điu kin này s giúp s hp tác đc bn vng và lâu dài hn.
Bên cnh đó, trong quá trình hp tác cng phát sinh nhiu yu t to nên tng tác
qua li gia các đi tác, các yu t này cng góp phn nh hng tích cc hoc tiêu
cc đn mc đ hp tác. Các yu t chính cn quan sát trong quá trình hp tác bao
gm: nim tin; s đoàn kt và ph thuc; chi phí giao dch; mng li và chun
mc; giám sát quá trình hp tác; quy mô ca nhóm hp tác…
- Nim tin: nim tin đc hiu là s tin tng ca ngi này đi vi ngi khác,
thng nó hình thành trong nhng nhóm xã hi nh: gia đình, bn bè, cng đng, t
chc, công ty… Nim tin s làm các cá nhân không nhng quan tâm đn li ích vt
cht mà còn quan tâm đn các mi quan h và cht lng ca mi quan h trong

các quan h xã hi, nu lòng tin cao thì chi phí giao dch thp (Adam Fforde, 2001).
Nu cá nhân và “nhóm” tìm thy li ích t vic giao dch, điu đó có ngha là trong
quá trình giao dch đã hiu rng “nhóm” đã loi b nhng rào cn hay nhng ngn
chn và to điu kin thun li nht cho các hot đng ca cá nhân và chi phí giao
dch lúc này là nh còn ngc li tham gia vào nhóm mà chi phí giao dch li cao
hn mc chi phí giao dch ca tng cá nhân b ra lúc cha hp tác thì tng cá nhân
s không đng ý tham gia hot đng chung ca nhóm (Schmid, 2004).
7

- S t nguyn: nói lên mc đ sn lòng ca các cá nhân khi h quyt đnh mt
hành đng c th, ví d nh tham gia vào mt nhóm hay mt t chc. S t nguyn
có quan h vi mng li mà h tham gia – ni nào mà có yu t chun mc, vn
xã hi cao thì s t nguyn tham gia ca các cá nhân càng cao và trong quá trình
hp tác, các thành viên s có xu hng t nguyn tham gia cao trong các hot đng
ca nhóm (Putnam, 1993).
- Giám sát: giám sát là s kim soát quá trình hot đng trong nhóm hoc t
chc, trong hp tác s giám sát dùng đ đánh giá vic các cá nhân, ban ph trách
nhóm có tuân th thc hin các cam kt hay không. S giám sát giúp cho nhng
ngi trong nhóm liên kt vi nhau theo mt c ch kim soát nht đnh. Trong quá
trình giám sát, hai yu t đc đ cp đn là: nng lc kim soát và kh nng giám
sát. Trong đó nng lc kim soát ph thuc vào kh nng x pht và to ra mt c
ch thng pht công bng; kh nng giám sát là yu t quan trng cho bit thành
viên có tuân th s hp tác hay không, ví d - đ giám sát đc thun li thì nhóm
hay t chc thng có các cuc hp đc t chc thng k nhm tho lun nng
lc kim soát và kh nng giám sát (Flygare, 2006).
- Qui mô nhóm: qui mô ca nhóm trong hp tác đc hiu là s lng ngi
cùng tham gia trong nhóm đ thc hin mt hay nhiu mc tiêu chung. Qui mô ca
nhóm có tác đng đn s hp tác, theo Olson (1965) (trích trong Flygare, 2006) cho
rng, nhng nhóm có quy mô nh thì s hp tác trong nhóm thun li hn t đó dn
đn s hot đng tt trong nhóm mà không cn bt c hành đng cng ch hay

gi to.
Theo đnh ngha ca Liên minh hp tác xã quc t (2007):“hp tác xã là t chc
t tr ca nhng ngi t nguyn tham gia đ đáp ng nhu cu chung v kinh t, xã
hi và vn hóa và nguyn vng thông qua s góp vn và qun lý dân ch”
2
. Vi 7
nguyên tc hot đng: (1) t nguyn và m rng xã viên: hp tác xã là t chc t
nguyn và m ca cho mi ngi có th s dng dch v ca h; (2) dân ch: các
xã viên có quyn li và trách nhim nh nhau; (3) s tham gia bình đng các hot
đng kinh t ca xã viên; (4) t ch và đc lp; (5) Giáo dc, đào to và thông tin:
hp tác xã cung cp giáo dc và đào to cho các xã viên, thông tin đn tt c các xã 2
http://www.ica.coop/coop/principles.html
9

viên v tình hình, li nhun ca hp tác xã ; (6) hp tác gia các hp tác xã: cùng
hp tác vi nhau đ đt hiu qu; (7) quan tâm đn cng đng: hp tác xã đóng góp
bn vng cho cng đng ca h.
Lut Hp tác xã Vit Nam s 18/2003/QH11ca Quc hi khóa XI, kì hp th
4 đnh ngha:ắHp tác xã là t chc kinh t tp th do các cá nhân, h gia đình,
pháp nhân (sau đây gi chung là xã viên) có nhu cu, li ích chung, t nguyn góp
vn, góp sc lp ra theo quy đnh ca Lut này đ phát huy sc mnh tp th ca
tng xã viên tham gia hp tác xã, cùng giúp nhau thc hin có hiu qu các hot
đng sn xut, kinh doanh và nâng cao đi sng vt cht, tinh thn, góp phn phát
trin kinh t - xã hi ca đt nc.
Hp tác xã hot đng nh mt loi hình doanh nghip, có t cách pháp nhân, t
ch, t chu trách nhim v các ngha v tài chính trong phm vi vn điu l, vn
tích lu và các ngun vn khác ca hp tác xã theo quy đnh ca pháp lut”.

nh không đt nh mong đi (Co-operative and Policy Alternative Center, 2005).
Nh vy, các nguyên nhân ch yu quyt đnh s tham gia HTX ca các thành
viên là do hai nhóm li ích: li ích vt cht (Thu nhp, vic làm, tip cn th trng,
gia tng nng lc th trng, h tr tín dng…) và li ích phi vt cht (phát trin
các mi quan h cng đng, trao đi kinh nghim, đc đào to…)
1.2 KinhănghimăHTXănôngănghipătiămtăsăncătrênăthăgii
1.2.1 Mô hình HTX nông nghip caăc
4

S lng HTX nông nghip ca c chim t l khá cao, chim 60% trong tng
s 5324 HTX nm 2008. HTX nông nghip c hot đng kinh doanh, dch v 
nhiu lnh vc, ngành ngh khác nhau… không ch cung cp dch v đu vào cho
các xã viên và còn quan tâm đn khâu phát trin đu ra cho sn phm nông nghip
vi nhiu sn phm sch mang thng hiu ca HTX. Các dch v ca HTX đi vi
xã viên, xã viên là h tr mang tính kinh t, đem li li ích kinh t trc tip và c
lâu dài cho xã viên. ây chính là lí do đ HTX đc thành lp, đc duy trì đ tn
ti và phát trin. Nhà nc đc bit chú trng đn vic đào to cho ngi nông dân,
giúp h nâng cao ý thc bo v môi trng và hn ch ti đa nh hng xu ti h
sinh thái. Do đa s ngi nông dân tham gia là xã viên ca mt HTX nông nghip 3
Trích trong (Sara Flygare, 2006)
4
(Phm Quang Vinh, 2008)
11

nên rt nhiu chng trình đào to hay h tr gián tip cho ngi nông dân đc
các HTX ch đng thc hin hoc kt hp, hp tác vi các c quan, t chc
khác.Vi đc thù ca mô hình kinh t HTX, xã viên đng thi khách hàng, các HTX

(Thùy Liên, 2008)
12

ca chính ph Các HTX nông nghip Nht Bn không hp tác trong sn xut mà
ch hp tác trong phân phi. Ngha là, HTX ch yu ch cung cp nguyên liu đu
vào cho nông dân nh ging, phân bón, hoá cht nông nghip, thc n, trang thit b
sn xut và k thut cho sn xut trng trt và chn nuôi gia súc ng thi, HTX
cng giúp ngi nông dân thu gom, bo qun, tiêu th các sn phm nông nghip
da vào mng li tiêu th sn phm quc gia và quc t. Chính ph Nht Bn
hoàn toàn đ các HTX hot đng đc lp song có nhiu chính sách h tr, khuyn
khích. Các ngành, các cp cng đc yêu cu phi giúp đ HTX v mt vn, k
thut, t liu sn xut
Bài hc rút ra cho HTX Vit Nam t HTX  Nht Bn là cn đy mnh hot
đng  c khâu đu vào cho sn xut và khâu đu ra cho sn phm nông nghip, m
các khóa đào to cho xã viên nm bt đc k thut sn xut đ nâng cht lng
cng nh s lng ca sn phm. Ngoài ra, HTX phi bit kêu gi s h tr ca
chính quyn đa phng và các t chc, góp ý cho chính quyn đa phng v
nhng chính sách phát trin HTX hay các hình thc liên kt khác ca ngi dân.
1.2.3 HTX nông nghip Hàn Quc
6
:
Nm 2008 Hàn Quc có 1.239 HTX nông nghip (bao gm các HTX dch v
nông nghip, sn xut cây lng thc, chn nuôi gia súc) và hn 88 HTX chuyên
trng cây n qu, hoa, rau, nhân sâm, thu hút 100% nông dân tham gia làm xã viên
(2,4 triu ngi). Tt c các HTX này đu là xã viên ca Liên đoàn HTX nông
nghip Hàn Quc, to thành mt h thng thng nht trin khai các dch v h tr
nông dân t khâu lp k hoch và hng dn k thut sn xut, cung ng nguyên
vt liu đu vào, ch bin và tiêu th nông sn cho đn cung cp các dch v ngân
hàng và bo him. Di s h tr ca Liên đoàn quc gia, các HTX nông nghip
đc xây dng thành nhng trung tâm tài chính, vn hoá và phúc li ca đa

tranh ca các đi th kinh t nhm bo v li ích ca chính mình. Ngoài vic giúp
đ ln nhau h còn có th nhn đc s h tr t chính quyn đa phng; tn
dng tt s h tr này s giúp cho HTX có điu kin phát trin.
1.3 MôăhìnhănghiênăcuăvƠăgiăthitănghiênăcu
1.3.1 NhngănghiênăcuăliênăquanăđnăHTX
Nghiên cu ca Abigail M. Hind (1997)
Abigail M. Hind (1997) đã chng minh trong nghiên cu ca mình và ch ra
đc có mi quan h tng quan thun gia tui đi kinh doanh ca HTX vi s 7
(Nguyn Xuân Hiên, 2008)
14

hp tác, điu này cho thy khi HTX càng hot đng lâu nm thì các mi quan h
ca nó càng khng khít. i vi hot đng ca HTX thì các yu t bên trong (hp
tác, kinh doanh ni b) có tác đng rt ln đn s thay đi HTX hn là các yu t
bên ngoài nh s cnh tranh và xu hng ca nn kinh t. Nh vy, mi quan h
gia các xã viên đi vi HTX càng tng khi thi gian tn ti ca HTX càng ln và
các yu t ni b có vai trò rt ln cho s phát trin ca HTX.
Nghiên cu ca Micheal L.Cook (1995)
Hot đng kinh doanh ca HTX đóng góp mt v trí không nh trong giá tr
thng mi ca nông nghip. Thông qua nghiên cu tác gi đã cho thy, ti M
nm 1993 khong 30% trong tng s giá tr nông nghip đc bán ra bi HTX và
28% giá tr đu vào dùng đ sn xut trong nông nghip đc mua bi các HTX.
Giá tr đu vào phc v cho hot đng sn xut nông nghip đc mua t các HTX
ngày càng có xu hng tng, đc bit là phân bón, nhiên liu và hóa cht. Ngoài ra,
tác gi đã đa ra nm giai đon ca s hình thành, phát trin và kt thúc ca các
HTX nông nghip.Trong đó, giai đon th 3 đc xem là quan trng, xut hin
nhiu vn đ liên quan đn vic tip tc phát trin hay kt thúc ca HTX khi vn đ

Nghiên cu ca Roy J. Black, Barry J. Barnett, và Yingyao Hu (1999)
Nghiên cu này cho rng HTX s làm gim chi phí giao dch làm tng thu nhp
cho các xã viên mà không cn qua trung gian. Hp tác xã góp phn ngn chn s
đc quyn và có th t ch trong vic bán hàng hóa mà không b ép giá nh vy
nng lc thng lng trên th trng ca ngi nông dân tng lên. Nh vy, mt
ln na cho thy HTX có th giúp ngi nông dân nâng cao nng lc th trng và
gim các khon chi phí cn thit.
T các nghiên cu trên cho thy, nhng ngi càng gn kt lâu dài vi HTX s
càng hài lòng đi vi HTX, các nhân t ni b ca HTX có vai trò quan trng trong
vic to nên s phát trin cho HTX. Lãnh đo HTX là nhân t giúp cho HTX đt
đc hiu qu do đó nh hng đn mc đ hài lòng ca xã viên đi vi HTX. Các
thành công ca HTX cng đc mang li t các h tr t bên ngoài (chính quyn,
đi tác…) do đó khi HTX nhn đc nhng h tr này h s thy hài lòng hn đi
vi HTX đó. Kh nng tip cn th trng ca HTX đc ngi xã viên rt chú
16

trng, vì đu ra là mi quan tâm hàng đu ca hu ht các xã viên đc bit là các
xã viên hot đng trong lnh vc nông nghip; do đó kh nng tip cn th trng
ca HTX càng ln thì xã viên càng nhn thy hài lòng.
1.3.2 NhơnătătoănênăthƠnhăcôngăcaăHpătácăxã
Nghiên cu v HTX trên th gii ca nhiu tác gi: Lele (1981), Rankin (2004),
Flygare (2006), Vishwas Satgar (2008)… cho thy s thành công ca HTX do
nhiu yu t, không ch đn t nhng yu t bên trong ca HTX nh mi quan h
gia xã viên vi nhau, xã viên vi ban lãnh đo, s công bng trong phân chia li
ích to nên đng lc đóng góp vào s phát trin ca HTX. Ngoài ra, nhng yu t
bên ngoài tác đng đn HTX cng giúp HTX phát trin đó là s h tr t chính
quyn đa phng, t các t chc đoàn th, môi trng kinh t, c ch th
trng…Các nguyên cu trc v HTX trong và ngoài nc đã tng kt các yu t
cn bn sau:
(1) S đoàn kt trong ni b HTX: s đoàn kt trong ni b HTX th hin s

viên ngày càng cao. Ngoài ra, cán b qun lý  mt s HTX không ngng hc tp,
giao lu hc hi đã điu hành các hot đng ca HTX, không đ xy ra thc mc t
phía xã viên, to đc nim tin cho xã viên (CIEM, 2003). S lãnh đo tt ca ban
qun tr phi đc th hin sao cho h là nhng ngi có k nng và có tm nhìn đ
t đó có kh nng lãnh đo hiu qu HTX (Lele, 1981 và Vishwas Satgar, 2008).
(5) Phân chia thành qu hp lý: Vic phân chia thành qu ca HTX hp lý là
yu t giúp cho HTX hot đng thành công vì yu t này nói lên s công bng ca
ban qun tr HTX.Vic phân phi kt qu hot đng đc thc hin theo đúng
nguyên tc góp vn, góp sc, to lòng tin cho xã viên. HTX xây dng vn và qu
tp th nâng cao tài sn phc v sn xut, đu t h tng phc v phúc li cho xã
viên, mua bo him cho xã viên và ngi lao đng, xây dng c s h tng chung
phc v cng đng…(CIEM, 2003). Ngoài ra, ngun qu phúc li thu đc đc
dùng cho vic đào to và hc bng cho con em ca xã viên nghèo.
(6) Li ích mang li cho xã viên: Li ích ca xã viên mong đi t HTX gm
nhiu yu t, s hp dn ca HTX đi vi xã viên trc ht là vn đ công n vic
làm có thù lao và chia kt qu hot đng theo vn góp. Ngoài ra, xã viên còn nhn
18

thy khi tham gia HTX s có ting nói trong vic điu hành hot đng dch v phc
v sn xut nông nghip và mang Ủ ngha chính tr xã hi. Yu t thành công còn
th hin s quan tâm ca ban qun tr đi vi nhu cu ca tng xã viên và tìm cách
gii quyt các khó khn cho h (Vishwas Satgar, 2008). Các xã viên s đc đào
to chuyên môn nht đnh đ có th tham gia điu hành các hot đng ca HTX, do
đó khi HTX có nhng thay đi v nhân s thì hot đng ca nó vn không b gián
đon.
(7) Cung cp dch v đào to cho xã viên: đào to có vai trò quan trng trong
vic phát trin HTX, vai trò ca chính quyn đa phng và các t chc h tr ch
tham gia vào giai đon đu ca vic phát trin HTX ch cha h tr cho s phát
trin lâu dài ca HTX (Co-operative and Policy Alternative Center, 2005). HTX
không ch có chc nng cung cp cho các xã viên vt qua nhng khó khn v vic