BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
VƯƠNG TIẾN QUYỀN THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU
QUẢ GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI VÀ TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THANH TRÌ,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN VĂN THẠC SĨ HÀ NỘI, NĂM 2015
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT
HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
Hà Nội, ngày tháng năm 2015
Tác giả
Vương Tiến Quyền
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page ii
LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo Khoa Quản lý đất đai - Học
viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và nhiệt tình giảng dạy,
hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu luận văn này.
Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS. Phan Thị Thanh Huyền, là
người trực tiếp hướng dẫn khoa học, đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi hoàn
thành luận văn này.
Tôi xin trân trọng cảm ơn Ủy ban nhân dân huyện Thanh Trì, phòng Tài
nguyên và Môi trường huyện Thanh Trì, Thanh tra huyện Thanh Trì, Ủy ban nhân
dân các xã thuộc huyện Thanh Trì, nhân dân trong vùng nghiên cứu đã tạo mọi điều
kiện thuận lợi và cung cấp đầy đủ các thông tin, số liệu, tư liệu, bản đồ trong quá
trình nghiên cứu luận văn này.
Cuối cùng tôi trân trọng cảm ơn các bạn học viên cùng lớp, những người
thân trong gia đình và bạn bè đã giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình học tập,
nghiên cứu hoàn thành luận văn này.
1.2.1 Anh 14
1.2.2 Pháp 15
1.2.3 Mỹ 16
1.2.4 Trung Quốc 16
1.2.5 Hàn Quốc 16
1.2.6 Singapore 17
1.3 Cơ sở thực tiễn của giải quyết khiếu nại và tranh chấp đất đai tại Việt Nam 17
1.3.1 Cơ sở pháp lý về giải quyết khiếu nại và tranh chấp đất đai 17
1.3.2 Khái quát về chủ trương, chính sách của Đảng và công tác chỉ đạo về
giải quyết khiếu nại, tranh chấp về đất đai 26
1.3.3 Tình hình giải quyết khiếu nại và tranh chấp đất đai trên địa bàn cả
nước và thành phố Hà Nội 28
Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 32
2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 32
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page iv
2.2 Nội dung nghiên cứu 32
2.2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình quản lý
đất đai của huyện Thanh Trì. 32
2.2.2 Thực trạng giải quyết khiếu nại và tranh chấp đất đai trên địa bàn
huyện Thanh Trì giai đoạn 2009 - 2013. 32
2.2.3 Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại và
tranh chấp đất đai trên địa bàn huyện Thanh Trì. 32
2.3 Phương pháp nghiên cứu 33
2.3.1 Phương pháp điều tra, thu thập số liệu thứ cấp 33
2.3.2 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu 33
2.3.3 Phương pháp điều tra, thu thập số liệu sơ cấp 33
2.3.4 Phương pháp thống kê, tổng hợp số liệu 33
2.3.5 Phương pháp phân tích so sánh 33
TÀI LIỆU THAM KHẢO 76Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page vi
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Ký hiệu Diễn giải
CP Chính phủ
GCN Giấy chứng nhận
KN Khiếu nại
QSDĐ Quyền sử dụng đất
SDĐ Sử dụng đất
TC Tranh chấp
TN&MT Tài nguyên và Môi trường
TP Thành phố
UBND Ủy ban nhân dân
VPĐK Văn phòng đăng ký
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page vii
DANH MỤC BẢNG STT Tên bảng Trang
3.1 Thực trạng dân số và lao động huyện Thanh Trì giai đoạn 2011 - 2013 39
3.2 Diện tích và cơ cấu đất đai huyện Thanh Trì năm 2013 52
3.3 Thực trạng tiếp nhận đơn thư khiếu nại, tranh chấp đất đai huyện
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đối với mỗi quốc gia, đất đai là hiện thân của chủ quyền lãnh thổ, là nguồn
tài nguyên vô cùng quý giá và trở thành nguồn nội lực cho sự phát triển kinh tế, xã
hội, an ninh và quốc phòng. Đối với mỗi người dân, đất đai không chỉ là nơi ăn,
chốn ở mà còn là tư liệu sản xuất không gì thay thế được trong sản xuất nông
nghiệp, là tư liệu lao động chung trong các ngành sản xuất khác. Ở khía cạnh kinh
tế, đất đai đối với mỗi người dân đã và đang trở thành một phương thức tích lũy của
cải lâu dài và vững chắc nhất. Đất đai không chỉ phục vụ cho các mục đích hiện hữu
cho nhu cầu đời sống hàng ngày mà đã trở trở thành loại tài sản đặc biệt, hàng hóa
đặc biệt được sử dụng để trao đổi, lưu thông trên thị trường và chịu sự tác động
mạnh mẽ của các quy luật của thị trường.
Xã hội ngày càng phát triển, theo đó, các quan hệ đất đai cũng ngày càng được
thiết lập đa dạng và phong phú hơn cả bề rộng lẫn chiều sâu. Đặc biệt, với sự phát triển
nhanh chóng của nền kinh tế thị trường, các quan hệ đất đai cũng ngày càng lan rộng
nhanh chóng ở phạm vi quy mô cũng như độ phức tạp của nó. Kéo theo đó, các tranh
chấp, mâu thuẫn, bất đồng của các chủ thể tham gia quan hệ cũng phát sinh và phát
triển theo chiều hướng đa dạng và phức tạp về tính chất, mức độ và ngày càng phổ biến
hơn. Dẫu vẫn hiểu và ý thức được rằng, tranh chấp đất đai là hiện tượng xuất hiện bình
thường trong đời sống xã hội, ở mọi thời kỳ lịch sử và chúng cũng tồn tại ở bất kỳ chế
“Thực
trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại và tranh chấp đất
đai trên địa bàn huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội”.
2. Mục đích đề tài
- Đánh giá thực trạng giải quyết khiếu nại và tranh chấp đất đai trên địa bàn
huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại và
tranh chấp đất đai trên địa bàn huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội.
3. Yêu cầu của đề tài
- Nguồn số liệu, tài liệu điều tra thu thập phải có độ tin cậy, chính xác, trung
thực và khách quan, phản ánh đúng quá trình thực hiện giải quyết khiếu nại và tranh
chấp đất đai của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.
- Những kiến nghị, đề xuất đưa ra phải có tính khả thi, phù hợp với thực tế
của địa phương.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 3
Chương 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Cơ sở lý luận về khiếu nại và tranh chấp đất đai
1.1.1. Một số khái niệm
1.1.1.1 Khái niệm về khiếu nại và tranh chấp đất đai
a. Khái niệm về khiếu nại về đất đai
Nhà nước thực hiện quản lý xã hội bằng pháp luật. Trong quá trình tiến hành
các hoạt động quản lý, các cơ quan Nhà nước ban hành các văn bản, các quyết định
quản lý theo thẩm quyền để thực hiện quyền lực Nhà nước, buộc mọi người phải tuân
theo. Tuy vậy, các văn bản hay quyết định đó có sự sai sót hoặc do cán bộ, công chức
Trong quá trình thực hiện chức năng quản lý, các cơ quan hành chính nhà
nước tác động đến đối tượng quản lý thông qua quyết định hành chính, hành vi
hành chính, nên khi quyết định hành chính, hành vi hành chính trái pháp luật là
nguyên nhân phát sinh khiếu nại hành chính.
Quyết định hành chính trái pháp luật thể hiện chủ yếu là vi phạm về: Hình
thức, thủ tục của quyết định hành chính; thẩm quyền ban hành quyết định hành chính;
nội dung, phạm vi điều chỉnh của quyết định hành chính. Thực tế, một quyết định
hành chính trái Pháp luật có thể vi phạm một hoặc cả hai, ba dạng trên, về phương
diện pháp lý không chấp nhận bất kỳ một dạng vi phạm nào. Tuy nhiên, những khiếu
nại về vi phạm pháp luật của quyết định hành chính thường tập trung vào những vi
phạm nội dung, phạm vi điều chỉnh của quyết định. Bởi vì vi phạm về nội dung,
phạm vi điều chỉnh của quyết định hành chính trực tiếp tác động, gây thiệt hại đối với
quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức.
Người thừa hành công vụ có thể có hành vi trái Pháp luật và bị khiếu nại khi thực
hiện nhiệm vụ theo thẩm quyền, hoặc trực tiếp thi hành các quyết định hành chính. Hành
vi hành chính được biểu thị bằng hành động. Hành vi hành chính có thể do hành động
hoặc không hành động mà vi phạm Pháp luật, khi đó là đối tượng của khiếu nại.
Luật khiếu nại chỉ quy định các quyết định hành chính hoặc hành vi hành
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 5
chính trái pháp luật trong các cơ quan hành chính Nhà nước, xâm hại đến các
quyền, lợi ích công dân, cơ quan, tổ chức được pháp luật bảo vệ là đối tượng của
khiếu nại hành chính.
b. Khái niệm về tranh chấp đất đai
Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử với những chính sách pháp luật đất đai khác
nhau, cho dù đất đai là tài sản thuộc sở hữu tư nhân, hay chỉ được giao quyền sử dụng
cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân thì ở nước ta, hiện tượng tranh chấp đất đai vẫn xảy
ra phổ biến, diễn biến phức tạp, ảnh hưởng xấu đến công tác quản lý nhà nước về đất
đai nói chung và việc sử dụng đất nói riêng, gây ra nhiều bất ổn nhất định đối với đời
dụng cả hai khái niệm “tranh chấp đất đai” và “tranh chấp quyền sử dụng đất”
nhưng khái niệm “tranh chấp đất đai” rộng hơn khái niệm “tranh chấp quyền sử
dụng đất”. Chính do chế độ sở hữu toàn dân về đất đai ở Việt Nam nên nội dung
chính của quan hệ tranh chấp đất đai chỉ bó hẹp lại là tranh chấp về quyền sử
dụng đất. Nhà nước không thừa nhận và đứng ra là một bên chủ thể ngang hàng
với người sử dụng đất trong các vụ tranh chấp đất đai. Theo đó, nếu người sử
dụng đất thấy quyền lợi của mình bị ảnh hưởng bởi các quyết định của cơ quan
nhà nước, hành vi hành chính của cán bộ công chức thì có quyền khiếu nại theo
thủ tục khiếu nại, tố cáo.
Ở một khía cạnh khác, khoản 26 Điều 4 Luật Đất đai 2003 cũng có thể được
hiểu ở phạm vi khác. Cụ thể, tranh chấp đất đai là tranh chấp về “quyền” và tranh chấp
về “nghĩa vụ” liên quan đến đất đai của người hiện đang quản lý, sử dụng đất với
những người có liên quan trong quan hệ đất đai. Theo đó, tất cả các giao dịch dân sự
giữa các chủ thể mà đối tượng của giao dịch đó là đất đai, quyền và nghĩa vụ về đất đều
được hiểu là quan hệ đất đai. Và theo cách hiểu này, các tranh chấp liên quan đến việc
thực hiện các hợp đồng về đất đai sẽ được hiểu là tranh chấp đất đai, chẳng hạn tranh
chấp về nghĩa vụ nộp thuế chuyển quyền sử dụng đất giữa các bên tham gia quan hệ
chuyển nhượng - nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, hay tranh chấp về quyền yêu
cầu trả công trong hợp đồng ủy quyền quản lý, sử dụng đất… Rõ ràng, các tranh chấp
dạng này là những tranh chấp dân sự thuần túy, và thực tiễn các vụ việc này đều không
được các cơ quan hành chính thụ lý mà được Tòa án nhân dân thụ lý, giải quyết theo
thủ tục tố tụng dân sự.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 7
Định nghĩa tranh chấp đất đai theo khoản 26 Điều 4 Luật Đất đai 2003 do có nội
hàm rất rộng nên đã gây nhiều cách hiểu không chính xác. Nhiều quan điểm đã đồng
tình với cách hiểu rằng, tranh chấp đất đai là tranh chấp phát sinh giữa các chủ thể tham
gia quan hệ pháp luật đất đai về quyền và nghĩa vụ trong quá trình quản lý và sử dụng
đất. Hơn nữa, các tranh chấp có liên quan đến quyền sử dụng đất của người sử dụng đất
Giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực đất đai: là việc cơ quan Nhà nước có
thẩm quyền tiến hành kiểm tra, xác minh, kết luận về tính hợp pháp của hành vi bị
khiếu nại liên quan đến lĩnh vực đất đai để có biện pháp giải quyết theo quy định
của pháp luật nhằm bảo vệ lợi ích của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của
công dân, cơ quan, tổ chức.
b. Khái niệm về giải quyết tranh chấp đất đai
Theo từ điển giải thích thuật ngữ luật học, "Giải quyết tranh chấp đất đai là
giải quyết bất đồng, mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân, tổ chức và trên cơ sở đó phục
hồi các quyền lợi hợp pháp bị xâm hại đồng thời truy cứu trách nhiệm pháp lý đối
với hành vi vi phạm pháp luật về đất đai" (Nguyễn Ngọc Hoà, 1999).
Theo Trần Minh Hương (2007), việc giải quyết tranh chấp đất đai là tìm ra
giải pháp đúng đắn trên cơ sở pháp luật nhằm giải quyết những bất đồng, mâu
thuẫn trong nội bộ nhân dân. Trên cơ sở đó, phục hồi các quyền lợi hợp pháp cho
bên bị xâm phạm đồng thời bắt buộc bên vi phạm phải gánh chịu những hậu quả
pháp lý do hành vi của họ gây ra.
Như vậy, giải quyết tranh chấp đất đai là việc vận dụng đúng đắn các quy định của
pháp luật để bảo vệ tốt nhất các quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.
Theo Điều 135, Luật Đất đai 2003: Nhà nước khuyến khích các bên tranh
chấp đất đai tự hoà giải hoặc giải quyết tranh chấp đất đai thông qua hoà giải ở cơ
sở (Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, 2003).
Theo quy định của pháp luật hiện hành, có những tranh chấp phải thực hiện
hòa giải cơ sở trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết. Đó là các
tranh chấp đất đai phát sinh giữa những người sử dụng đất với nhau, cụ thể: các
tranh chấp về quyền chiếm hữu, quản lý và sử dụng đất; các tranh chấp về tài sản
liên quan đến đất đai; các tranh chấp về chuyển quyền sử dụng đất.
Xét về bản chất thì đây là những tranh chấp dân sự phát sinh giữa những người
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 9
sử dụng đất với nhau trong quá trình sử dụng đất, bình đẳng với nhau về quyền và
Page 10
đất đai tự hòa giải hoặc giải quyết tranh chấp đất đai thông qua hòa giải ở cơ sở"
(Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, 2003).
Hòa giải thành công không chỉ đem lại lợi ích vật chất cho các bên tranh
chấp mà còn giúp họ giải quyết được mâu thuẫn, xung đột, hàn gắn được tình làng
nghĩa xóm, tình anh em, thân tộc, tình cảm bà con khối phố, làng trên xóm dưới,
giúp cho các bên thông cảm chia sẻ, bỏ qua quá khứ xích lại gần nhau, cùng nhau
hướng tới cuộc sống tốt đẹp, phát triển kinh tế bền vững, góp phần xây dựng xã hội
đoàn kết, dân chủ và thân thiện (Nguyễn Tiến Sỹ và Phan Thị Thanh Huyền, 2014).
1.1.2. Các dạng khiếu nại, tranh chấp đất đai
1.1.2.1. Các dạng khiếu nại đất đai
Theo Nguyễn Uyên Minh (2010), khiếu nại về đất đai ở nước ta hiện nay
gồm một số dạng chủ yếu sau:
- Khiếu nại về bồi thường, hỗ trợ tái định cư.
Để thực hiện chính sách phát triển kinh tế, xã hội đất nước, Nhà nước đã tiến
hành thu hồi đất, giải phóng mặt bằng phục vụ cho các dự án phát triển. Tuy nhiên,
vấn đề bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho những diện bị thu hồi đất ở nhiều địa
phương gặp không ít khó khăn, vướng mắc vì một số lý do sau: Một số dự án chưa
có khu tái định cư hoặc chưa giải quyết tái định cư đã quyết định thu hồi đất ở.
Những trường hợp bị thu hồi đất ở thì tiền bồi thường không đủ để mua nhà ở mới
tại khu tái định cư; giá đất bồi thường thấp hơn giá đất cùng loại trên thị trường, đặc
biệt là đối với đất nông nghiệp trong khu vực đô thị, khu dân cư nông thôn; tiền bồi
thường đất nông nghiệp thường không đủ để nhận chuyển nhượng diện tích đất
nông nghiệp tương tự hoặc không đủ để nhận chuyển nhượng đất sản xuất kinh
doanh phi nông nghiệp để chuyển sang làm ngành nghề khác. Nhìn chung, các địa
phương chưa coi trọng việc lập khu tái định cư chung cho các dự án trên cùng địa
bàn, một số khu tái định cư đã được lập nhưng không bảo đảm điều kiện tốt hơn
hoặc bằng nơi ở cũ, giá nhà ở tại khu tái định cư còn tính quá cao nên tiền nhận bồi
thường không đủ trả cho nhà ở tại khu tái định cư. Các quy định của pháp luật về
+ Khiếu nại việc giải quyết tranh chấp đòi lại đất cũ: (i) Đòi lại đất, tài sản
của dòng họ, của người thân trong các giai đoạn khác nhau, qua các cuộc điều chỉnh
đã giao cho người khác sử dụng; (ii) Đòi lại đất cũ do trước kia thực hiện chính sách
"nhường cơm sẻ áo” của Nhà nước trong những năm 1981 - 1986 (đã nhường đất
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 12
cho người khác sử dụng nay họ đòi lại); (iii) Đòi lại đất khi thực hiện hợp tác hóa
nông nghiệp, theo mô hình sản xuất tập thể quản lý tập trung;
+ Khiếu nại việc giải quyết tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất, thừa kế tài
sản gắn liền với quyền sử dụng đất;
+ Khiếu nại việc giải quyết tranh chấp ranh giới sử dụng đất;
+ Khiếu nại việc giải quyết tranh chấp nhà đất do đã cho mượn, cho thuê,
cho ở nhờ;
+ Khiếu nại việc giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển quyền sử dụng đất;
+ Khiếu nại việc giải quyết tranh địa giới hành chính: Loại tranh chấp này
thường xảy ra giữa 2 tỉnh, 2 huyện, 2 xã với nhau tập trung ở những nơi có vị trí
quan trọng trong việc phát triển kinh tế, văn hoá, bên cạnh những vị trí dọc theo
triền sông, những vùng có địa giới không rõ ràng, không có mốc giới nhưng là vị trí
quan trọng. Các tranh chấp có thể diễn ra ở những nơi có tài nguyên thiên nhiên
quý, hiếm, nơi có nguồn lâm thổ sản có giá trị lớn. Khi Nhà nước tiến hành phân
tách các đơn vi hành chính tỉnh, huyện, thị xã, xã mới thì tranh chấp đất đai liên
quan đến địa giới hành chính diễn ra ở nhiều địa phương trên cả nước …
1.1.2.2. Các dạng tranh chấp đất đai
Các dạng tranh chấp đất đai phổ biến trên thực tế nảy sinh thuộc các dạng
chủ yếu sau đây (The Asian Foundation, 2013):
- Nhóm tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất. Các tranh chấp đất đai
thuộc nhóm này bao gồm: (i) Tranh chấp về ranh giới sử dụng đất (SDĐ); (ii) Tranh
chấp về ngõ đi. Nhóm tranh chấp liên quan đến chuyển quyền sử dụng đất. Các
tranh chấp đất đai thuộc nhóm này bao gồm: (i) Tranh chấp về thừa kế quyền sử
đai bao gồm: (i) Tranh chấp liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi
Nhà nước thu hồi đất; (ii) Tranh chấp liên quan đến việc cấp, đổi, sửa chữa và
thu hồi giấy chứng nhận quyền SDĐ. Loại tranh chấp này xuất hiện ở cả khu
vực nông thôn và khu vực đô thị. Nếu không giải quyết dứt điểm, kịp thời các
tranh chấp đất đai này dễ dẫn đến việc phát sinh thành “điểm nóng” tiềm ẩn
nguy cơ gây mất ổn định chính trị. Tham khảo nghiên cứu của Quỹ Châu Á về
tranh chấp đất đai có tính chất công ở Việt Nam để có thêm thông tin về các vụ
việc tranh chấp thuộc loại hình này.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
Page 14
1.2. Cơ sở thực tiễn liên quan đến vấn đề nghiên cứu của một số nước trên thế
giới
1.2.1. Anh
Ở Vương quốc Anh, việc giải quyết khiếu kiện hành chính bằng cơ quan giải
quyết khiếu nại và cơ quan tài phán hành chính chiếm tỉ lệ đa số. Bên cạnh đó, một
số cơ quan khác cũng tham gia thực hiện công việc này để giải quyết một số loại
khiếu kiện hành chính hoặc giải quyết theo trình tự, thủ tục khác biệt với trình tự,
thủ tục thông thường hoặc nhằm bổ sung cho thiết chế chính làm nhiệm vụ giải
quyết khiếu kiện hành chính, bao gồm (
Nguyễn Văn Quang, 2012):
- Cơ quan thanh tra (Ombudsman): Cơ quan này độc lập tiến hành giải quyết
khiếu nại hành chính và là cấp giải quyết khiếu nại hành chính cuối cùng sau khi
người khiếu nại không thoả mãn với kết quả kiểm tra, xem xét lại quyết định đã ban
hành của cơ quan có thẩm quyền. Khi giải quyết khiếu nại hành chính, cơ quan thanh
tra đưa ra báo cáo và kiến nghị đề xuất đối với cơ quan đã ban hành quyết định bị
khiếu nại. Mặc dù về nguyên tắc, cơ quan đã ban hành quyết định bị khiếu nại không
bắt buộc phải thực hiện theo kiến nghị, đề xuất của cơ quan thanh tra nhưng trên thực
tế những đề xuất, kiến nghị này luôn được các cơ quan tôn trọng thực hiện (
Nguyễn Văn Quang, 2012).
1.2.2. Pháp
Ở Pháp, người dân có thể vừa kiện ra tòa án hành chính đòi hỏi huỷ bỏ các
văn bản trái pháp luật (khiếu kiện về tính hợp pháp), đồng thời có thể đòi được bồi
thường những thiệt hại mà họ phải gánh chịu. Khiếu kiện về tính hợp pháp lại bao
gồm bốn loại, ứng với bốn dạng cơ sở pháp lý để khiếu kiện: (1) Khiếu kiện về
thẩm quyền ban hành; (2) Khiếu kiện về thủ tục ban hành; (3) Khiếu kiện về lạm
dụng quyền lực; và (4) khiếu kiện về vi phạm quy định của pháp luật. Đặc biệt,
khác với Việt Nam, các văn bản phải hủy bỏ là bất kỳ văn bản nào, dù đó là văn bản
pháp luật áp dụng chung hay văn bản hành chính “cá biệt” áp dụng riêng cho từng
cá nhân, và hủy bỏ này có hiệu lực đối với những trường hợp tương tự xảy ra sau
này (Lê Vũ Tuấn Anh và cs, 2012).
Khiếu kiện đòi bồi thường áp dụng đối với một loạt hành động hay không
hành động của cơ quan nhà nước gây ra thiệt hại cho nguyên đơn. Thậm chí, thực
tiễn xét xử của Conseil d’Etat (Tham chính viện - cấp xét xử hành chính cao nhất ở
Pháp) qua nhiều năm cho thấy, trong nhiều trường hợp, các cơ quan nhà nước phải
bồi thường ngay cả khi không có yếu tố lỗi, nhưng do những hành động của mình,
cơ quan nhà nước gây thiệt hại cho công dân. Một tác giả nhấn mạnh, trên phương
diện này, hệ thống tố tụng hành chính của Pháp đã vượt lên trước hệ thống của các
nước theo mô hình Anh - Mỹ, nơi tòa án chỉ buộc các cơ quan công quyền bồi
thường khi chứng minh được yếu tố lỗi trong hành động gây ra thiệt hại (Lê Vũ
Tuấn Anh và cs, 2012).
Về phạm vi áp dụng, dựa trên các cơ sở pháp lý này, Tham chính viện thậm chí
Copyright: Tài liệu đại học ©