BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

PHẠM THỊ DUNG

NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG,
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG Ở MỘT SỐ DỰ ÁN
TẠI ĐỊA BÀN THỊ XÃ CỬA LÒ, TỈNH NGHỆ AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Nha Trang - 2014


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

PHẠM THỊ DUNG

NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG,
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG Ở MỘT SỐ DỰ ÁN
TẠI ĐỊA BÀN THỊ XÃ CỬA LÒ, TỈNH NGHỆ AN

Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
Mã số: 64 01 02

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Người hướng dẫn khoa học: TS. ĐỖ THỊ THANH VINH

Cửa Lò, tháng 11 năm 2014

phường Nghi Hương, phường Nghi Thu và các hộ gia đình, cá nhân thuộc các nhóm
hộ điều tra tại thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ An đã giúp đỡ tận tình, tạo điều kiện để tôi
hoàn thành đề tài này.
Cuối cùng, tôi xin cảm ơn tới gia đình, những người thân, bạn bè và đồng
nghiệp đã động viên, góp ý và giúp đỡ cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Nha Trang, ngày 2 tháng 1 năm 2015
Tác giả luận văn

Phạm Thị Dung


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .........................................................................................................i
LỜI CẢM ƠN .............................................................................................................ii
MỤC LỤC................................................................................................................. iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT..........................................................................iv
DANH MỤC BẢNG ..................................................................................................vi
DANH MỤC HÌNH VẼ.............................................................................................vii
MỞ ĐẦU.....................................................................................................................1
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG
VÀ VẤN ĐỀ BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG .........................................8
1.1. Chính sách công ................................................................................................8
1.1.1. Khái niệm chính sách công .........................................................................8
1.1.2. Một số chính sách của vấn đề bồi thường giải phóng ..................................8
1.1.2.1. Chính sách hỗ trợ việc làm cho người bị thu hồi đất .............................8
1.1.2.2. Chính sách hỗ trợ .................................................................................9
1.1.3. Hiệu quả của chính sách công ...................................................................11

Nhà nước. .......................................................................................................19
1.4.4.2. Công tác bồi thường thiệt hại GPMB giúp cho việc sử dụng đất đai hợp
lý và có hiệu quả .............................................................................................21
1.4.4.3. Công tác bồi thường thiệt hại giải phóng mặt bằng là một trong những
công việc hết sức cần thiết, luôn luôn đi đôi với sự phát triển kinh tế- xã hội. .23
1.4.4.4. Công tác bồi thường GPMB góp phần thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử
dụng đất đai, xây dựng và phát triển nhà ở ......................................................23
1.4.4.5. Công tác bồi thường GPMB góp phần thực hiện các dự án phát triển
kinh tế- xã hội liên quan đến việc sử dụng đất đai, phát triển nhà ở .................24
1.4.5. Lý thuyết về hiệu quả của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng.........25
1.4.5.1 Lý thuyết về hiệu quả của bồi thường giải phóng mặt bằng: ................25
1.4.5.2. Các Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả của công tác bồi thường giải phóng mặt
bằng ................................................................................................................25
1.5. Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng đất đai trên thế giới và ở Việt Nam
...............................................................................................................................27
1.5.1. Chính sách bồi thường GPMB, thu hồi đất đai ở trên thế giới và các nước
trong khu vực .....................................................................................................27
1.5.1.1. Trung Quốc ........................................................................................27
1.5.1.2 Úc .......................................................................................................29
1.5.1.3. Singapore ..........................................................................................30
1.5.1.4. Thái Lan.............................................................................................32
1.5.1.5. Chính sách bồi thường và TĐC của các tổ chức ngân hàng quốc tế ....33


v

1.5.1.6. Bài học kinh nghiệm được đúc kết.....................................................34
1.5.2. Chính sách bồi thường GPMB thu hồi đất đai ở Việt Nam ........................34
1.5.2.1. Trước khi có Luật đất đai năm 1993 ...................................................34
1.5.2.2. Thời kỳ 1993 đến 2003.......................................................................35


2.4.3. Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng khi thu
hồi đất tại thị xã Cửa Lò năm giai đoạn 2011 -2013............................................55
2.4.3.1. Công tác bồi thường hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất của các dự án
nghiên cứu ......................................................................................................55
2.4.3.2. Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng
khi thu hồi đất tại thị xã Cửa Lò ......................................................................58
2.4.3.3. Đánh giá chung việc thực hiện các chính sách bồi thường, giải phóng
mặt bằng tại 02 dự án điển hình ......................................................................63
2.4.4. Đánh giá hiệu quả của chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng dưới góc
độ sinh kế của các hộ dân ...................................................................................64
2.4.4.1. Kết quả chi tiết điều tra, phỏng vấn các hộ dân về tình hình thu hồi đất,
bồi thường và hỗ trợ tại 02 dự án ....................................................................66
2.4.4.2. Ảnh hưởng của các chính sách thu hồi đất đến sinh kế của người dân
........................................................................................................................67
2.5. Đánh giá chung về hiệu quả của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng......77
2.5.1. Những mặt đạt được..................................................................................77
2.5.2. Hạn chế.....................................................................................................78
Chương 3 : GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG,
GPMB Ở THỊ XÃ CỬA LÒ ......................................................................................79
3.1. Giải pháp:........................................................................................................79
3.1.1. Kiện toàn tổ chức bộ máy làm công tác GPMB đủ năng lực đáp ứng yêu
cầu giải quyết nhanh, chính xác, dân chủ, công khai, công bằng các phương án
GPMB. ...............................................................................................................79
3.1.2. Giải quyết tốt các vấn đề xã hội liên quan đến công tác bồi thường thiệt hại
GPMB. ...............................................................................................................80
3.1.3. Tăng cường các biện pháp tổ chức thực hiện.............................................80
3.2. Khuyến Nghị:..................................................................................................82
3.2.1. Ban hành, điều chỉnh và hoàn thiện hệ thống chính sách về bồi thường thiệt
hại GPMB và chính sách liên quan hỗ trợ GPMB. ..............................................82

CNH

Công nghiệp hoá

ĐTH

Đô thị hóa

GCNQSDĐ

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

GDP

Tổng sản phẩm nội địa

GPMB

Giải phòng mặt bằng

GT

Giao thông

HĐBT

Hội đồng bồi thường

HĐH


UBND

Uỷ ban nhân dân
Tổ chức văn hoá, khoa học và giáo dục của Liên

UNESCO

hợp quốc (United Nations Educational, Scientific
and Cultural Organization)


vi

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Dân số trong độ tuổi lao động có khả năng lao động ..................................47
Bảng 2.2: Hiện trạng sử dụng đất thị xã Cửa Lò năm 2013 ........................................48
Bảng: 2.3 Tổng hợp các dự án thực hiện năm 2011 và năm 2012...............................53
Bảng 2.4: Tổng hợp các dự án thực hiện năm 2013....................................................54
Bảng 2.5 Các văn bản pháp lý liên quan khi thực hiện 02 dự án.................................57
Bảng 2.6: Tổng hợp về đối tượng, diện tích và đơn giá bồi thường của 02 dự án .......58
Bảng 2.7: Tổng hợp về bồi thường thiệt hại về đất của 02 dự án ................................60
Bảng 2.8: Tổng hợp giá trị bồi thường về tài sản, vật kiến trúc, cây cối và hoa màu...61
Bảng 2.9: Tổng hợp kinh phí hỗ trợ giải phóng mặt bằng 02 dự án ...........................62
Bảng 2.14: Kết quả phỏng vấn chi tiết bồi thường, hỗ trợ và thu hồi đất ....................67
của các hộ dân tại 02 dự án ........................................................................................67
Bảng 2.15: Diện tích đất NN B.quân/lao động của các hộ bị thu hồi đất ở 2 dự án.....68
Bảng 2.16: Thay đổi cơ cấu thu nhập của người dân ở 02 dự án.................................70
Bảng 2.17: Thu nhập bình quân của người dân ở 2 dự án..........................................70
Bảng 2.18: Ý kiến của người dân về sự thay đổi thu nhập ở 2 dự án ..........................71

mặt bằng đến sinh kế của người dân được thể hiện như sau:
Quá trình thu hồi đất để phục vụ mục tiêu phát triển xã hội đã làm thay đổi diện
mạo bên ngoài đời sống của người dân bị thu hồi đất, nhà cửa khang trang hơn, tài sản
mua sắm nhiều hơn từ nguồn vốn bồi thường, hỗ trợ. Tức là đã có sự luân chuyển từ
nguồn vốn tài chính sang nguồn vốn vật chất. Tuy nhiên nguồn vốn vật chất chủ yếu là
tài sản phục vụ sinh hoạt gia đình, không phải là phương tiện sản xuất tạo thu nhập,
chỉ một bộ phận nhỏ người dân sử dụng nguồn vốn tài chính vào mục đích kinh doanh


4

dịch vụ giúp đảm bảo thu nhập của họ trong tương lai. Nguồn vốn vật chất của cộng
đồng chưa được cải thiện nhiều so với trước thu hồi đất. Tóm lại, khi nhà nước thu hồi
đất NN đã gây ảnh hưởng rất lớn đến sinh kế người dân. Các nguồn vốn tạo sinh kế
thay đổi và có sự luân chuyển cho nhau, trong đó đa số là từ nguồn vốn tự nhiên
chuyển sang nguồn vốn tài chính, và vốn vật chất, ít trường hợp chuyển thành nguồn
vốn con người. Nhìn chung sự luân chuyển về các nguồn vốn với điều kiện hiện tại
không theo hướng bền vững cho sinh kế của người dân.
2.3. Nghiên cứu của tác giả Cần Quốc Hoàn, đại học nông nghiệp Hà Nội
(2012)
Tác giả đã thực hiện nghiên cứu “Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả sử
dụng đất nông nghiệp trên địa bàn thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ An”. dựa trên thực trạng
sử dụng đất nông nghiệp, điều kiện sản xuất, cơ cấu kinh tế, chính sách và đầu tư dự
án của nhà nước trên địa bàn từ đó đề ra các giải pháp sản xuất mang lại hiệu quả kinh
tế cao như sau:
- Phát triển mạnh kinh doanh hàng hoá theo chiều sâu trên cơ sở đẩy mạnh công
nghiệp hoá, hiện đại hoá và chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, khai thác lợi thế so sánh
của từng vùng gắn với bảo vệ và tái tạo tài nguyên, môi trường sinh thái. Đảm bảo an
ninh lương thực đáp ứng nhu cầu hàng nông sản và nguyên liệu cho thị trường trong
nước đồng thời chuyển mạnh nền nông nghiệp sang hàng xuất khẩu.

chính sách bồi thường, GPMB cụ thể ở 2 dự án tại địa bàn thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ
An;
- Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bồi thường giải phóng mặt
bằng khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn nghiên cứu, góp phần ổn định và nâng cao
đời sống của người dân có đất bị thu hồi.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu: Tình hình thực hiện thu hồi đất và bồi thường
GPMB trên địa bàn thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ an và hiệu quả của công tác này.
4.2 Phạm vi nghiên cứu:
Nghiên cứu tập trung ở việc thực hiện ở 2 dự án bồi thường GPMB trọng điểm
trên địa bàn Thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
Số liệu thứ cấp dùng cho phân tích thực trạng được thu thập cho giai đoạn từ
năm 2011 đến 2013. Nghiên cứu khảo sát được thực hiện trong 3 tháng đầu năm 2014.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để đạt được các mục tiêu nghiên cứu nêu trên, trong quá trình thực hiện, luận
văn đã sử dụng một số các phương pháp nghiên cứu như sau :
Thu thập tài liệu, số liệu có liên quan đến chính sách bồi thường giải phóng mặt
bằng trong quá trình thu hồi đất đai trên địa bàn nghiên cứu. Thống kê mô tả và so


6

sánh số liệu phản ảnh thực trạng công tác bồi thường GPMB qua các năm, phát hiện ra
những bất cập.
Trong nghiên cứu này tác giả sử dụng phần mềm Microsoft Excel 2003 để nhập
dữ liệu điều tra và xử lý tổng hợp số liệu từ đó cung cấp thông tin phân tích các yếu tố
ảnh hưởng đến đời sống của người dân khi bị thu hồi đất và hiệu quả của công tác bồi
thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn thị xã.
Lập phiếu điều tra trực tiếp người dân trong diện được bồi thường giải phóng
mặt bằng thông qua bản câu hỏi để điều tra, khảo sát và đánh giá hiệu quả công tác bồi

đời sống, việc làm của người dân trước và sau khi bị Nhà nước thu hồi đất. Ngoài việc
góp phần giải quyết một số vấn đề thực tiễn bức xúc của người dân và vướng mắc về
cơ chế chính sách hiện nay đang đặt ra ở thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ An, còn là tài liệu
tham khảo cho các địa phương có điều kiện tương tự.
7. Kết cấu đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo và phụ lục, kết cấu đề tài
được phân ra 3 chương:
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
CÔNG VÀ VẤN ĐỀ BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG
Chương 2: ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BỒI
THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG ĐẤT ĐAI Ở THỊ XÃ CỬA LÒ
Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG,
GPMB Ở THỊ XÃ Cöa lß


8

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
CÔNG VÀ VẤN ĐỀ BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG
1.1. Chính sách công
1.1.1. Khái niệm chính sách công
Chính sách công là những quy định về ứng xử của Nhà nước với những hiện
tượng nảy sinh trong đời sống cộng đồng, được thể hiện dưới những hình thức khác
nhau một cách ổn định, nhằm đạt được mục tiêu định hướng [9]
-Chính sách công có đặc điểm: do Nhà nước ban hành
-Chính sách công phải tác động đến đời sống của cộng đồng, có mục tiêu và ổn
định.
-Chinh sách công phải chứa đựng cả muc tiêu và biện pháp chính trị và đặc biệt
là phù hợp với đường lối của Nhà nước
-Chính sách công có cấu trúc gồm 2 bộ phận: đó là mục tiêu của chính sách là

phát triển các làng nghề như mây tre đan xuất khẩu, chế biến hải sản, nông sản và một
số nghề thủ công mỹ nghệ,....
- Khuyến khích và tạo điều kiện để phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ; hình
thành các doanh nghiệp nông nghiệp để phát triển thị trường lao động chính thức ở
nông thôn (trang trại, hợp tác xã, doanh nghiệp tư nhân…).
Làm tốt công tác dồn điền đổi thửa tại địa phương tạo điều kiện cho việc đầu tư
và phát triển ngành nông nghiệp công nghệ cao.
- Di chuyển một phần đáng kể lao động ra khỏi nông nghiệp bằng các biện pháp
đào tạo nghề trình độ cao, trình độ lành nghề cho lao động có sức khoẻ, có trình độ
văn hoá để cung ứng cho các vùng kinh tế động lực, các khu công nghiệp, khu du lịch
và dịch vụ.
- Mở rộng và phát triển thị trường lao động nhất là thị trường lao động ngoài
nước; tập trung đào tạo nghề cho xuất khẩu lao động, nhất là về tay nghề, ngoại ngữ,
pháp luật. Hỗ trợ thanh niên nông thôn, thanh niên vùng thu hồi đất bằng cách cho vay
vốn với lãi suất thấp để đi xuất khẩu lao động.
1.1.2.2. Chính sách hỗ trợ
* Hỗ trợ để ổn định sản xuất và đời sống.
- Hỗ trợ để ổn định sản xuất và đời sống cho những người phải di chuyển chỗ ở
được tính trong thời hạn 6 tháng, với mức trợ cấp tính bằng tiền cho 1 nhân khẩu/tháng
tương đương 30 kg gạo theo giá trung bình ở thị trường địa phương tại thời điểm đền
bù. Đối với những dự án có quy mô, sử dụng đất lớn, hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi
đất phải di chuyển đến khu tái định cư ở tỉnh khác, sản xuất và đời sống bị ảnh hưởng
kéo dài thì trợ cấp ổn định sản xuất và đời sống cho những người phải di chuyển chỗ ở
với thời gian là 1 năm và còn được hưởng chính sách đi vùng kinh tế mới.[6]


10

- Đối với doanh nghiệp khi bị thu hồi đất, phải di chuyển cơ sở đến địa điểm
mới, thì tuỳ theo quy mô và khả năng ổn định sản xuất kinh doanh tại địa điểm mới,


11

- Hộ gia đình có người đang hưởng chế độ trợ cấp xã hội của Nhà nước phải di
chuyển chỗ ở do bị thu hồi đất được hỗ trợ tối thiểu là 1.000.000 đồng.
- Tổ chức, hộ gia đình, cá nhân là chủ sử dụng đất bị thu hồi đất, thực hiện phá
dỡ công trình, di chuyển đúng kế hoạch của Hội đồng đền bù GPMB được hưởng số
tiền tối đa là 5.000.000 đồng/hộ.
1.1.3. Hiệu quả của chính sách công
- Đối với trường hợp thu hồi đất để sử dụng vào mục đích lợi ích quốc gia, lợi
ích công cộng, quốc phòng, an ninh; việc triển khai bồi thường, hỗ trợ, TĐC khá thuận
lợi và ít gặp trở ngại từ phía người có đất bị thu hồi.
- Các quy định về thu hồi đất, bồi thường, TĐC ngày càng phù hợp hơn với quy
luật kinh tế, quan tâm nhiều hơn đến lợi ích của người có đất bị thu hồi; trình tự, thủ
tục thu hồi đất ngày càng rõ ràng hơn.
- Nhiều địa phương đã vận dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC thỏa đáng
nên việc thu hồi đất tiến hành bình thường hầu như không có hoặc có rất ít khiếu nại.
- Việc bổ sung quy định về tự thỏa thuận giữa nhà đầu tư cần đất với người sử
dụng đất đã giảm sức ép từ các cơ quan hành chính trong việc thu hồi đất
- Một số chỉ tiêu đánh giá hiệu quả của chính sách công:
+ Thu nhập của người dân
+ Mức sống của người dân
+ Cơ sở hạ tầng của xã hội
+ Giải quyết việc làm cho người dân
1.2. Lý thuyết cơ bản về bồi thường giải phóng mặt bằng
Bồi thường có nghĩa là việc thanh toán bằng tiền hoặc bằng hiện vật để bù đắp
những thiệt hại về đất đai, nhà cửa, thu nhập và các tài sản khác do tác động trực tiếp
hoặc gián tiếp của dự án.
Bồi thường thiệt hại được hiểu là việc bù đắp bằng tiền hoặc bằng hiện vật
những thiệt hại về đất đai, nhà cửa, thu nhập và các tài sản khác do tác động trực tiếp

đích sử dụng đất;
d) Định giá đất
- Nhà nước thực hiện điều tiết các nguồn lợi từ đất đai thông qua các
chính sách tài chính về đất đai như sau:
a) Thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất;
b) Thuế sử dụng đất, thuế thu nhập từ chuyển quyền sử dụng đất;
c) Điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất mà không do đầu tư của người
sử dụng đất mang lại.


13

- Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất thông qua
hình thức giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất đối với
người đang sử dụng đất ổn định ; quy định quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất.
Như vậy về cơ bản theo luật pháp nước ta thì đất đai thuộc sở hữu toàn
dân nhưng do Nhà nước đại diện là chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước
có quyền giao đất cho các tổ chức cá nhân sử dụng nhưng cũng có quyền thu hồi
đất để phục vụ cho mục đích của mình. Tuy nhiên khi thực hiện thu hồi đất thì
Nhà nước có thực hiện việc bồi thường cho người có đất bị thu hồi phần giá trị
tương đương với giá trị của đất và tài sản trên đất bị thu hồi. Có thể coi giải
phóng mặt bằng là việc đền bù những thiệt hại tổn thất do việc thay đổi chức
năng, mục đích của việc sử đất gây ra
1.4. Cách thức bồi thường GPMB
1.4.1. Bồi thường thiệt hại về đất
1.4.1.1. Nguyên tắc bồi thường thiệt hại về đất
Khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích
quốc gia, lợi ích công cộng, tuỳ từng trường hợp cụ thể, người có đất bị thu hồi được
bồi thường bằng tiền, nhà ở hoặc bằng đất.
1.4.1.2. Điều kiện dể được bồi thường thiệt hại về đất