Luận văn tốt nghiệp

Hụi, họ, biêu, phường trong pháp luật dân sự Việt Nam

TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

KHOA PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

LUẬN VĂN TỐT NGHỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA 2010 – 2014

HỤI, HỌ, BIÊU, PHƢỜNG TRONG PHÁP
LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM

Cán bộ hướng dẫn:
CN. NGUYỄN THỊ MỸ LINH
Bộ môn Luật Tƣ pháp
Khoa Luật – ĐHCT

Sinh viên thực hiện:
TRẦN NGỌC MAI
MSSV: 5117321
Lớp: Luật Tƣ Pháp

Cần Thơ, tháng 11/2014
GVHD: Nguyễn Thị Mỹ Linh

SVTH: Trần Ngọc Mai


Luận văn tốt nghiệp

2.2.1 Điều kiện về nội dung ...........................................................................................20
2.2.2 Điều kiện về hình thức ..........................................................................................22
2.3 Quy định về lãi suất của hụi .........................................................................................24
2.4 Quyền và nghĩa vụ của ngƣời tham gia hụi .................................................................27
2.4.1 Đối với hụi không có lãi ........................................................................................27
2.4.1.1 Quyền của chủ hụi đối với hụi không có lãi ...................................................27
2.4.1.2 Nghĩa vụ của chủ hụi đối với hụi không có lãi ...............................................27
2.4.1.3 Quyền của thành viên đối với hụi không có lãi ..............................................28
2.4.1.4 Nghĩa vụ của thành viên đối với hụi không có lãi ..........................................28
2.4.2 Đối với hụi có lãi ...................................................................................................29
GVHD: Nguyễn Thị Mỹ Linh

SVTH: Trần Ngọc Mai


Luận văn tốt nghiệp

Hụi, họ, biêu, phường trong pháp luật dân sự Việt Nam

2.4.2.1 Quyền của của chủ hụi đầu thảo ....................................................................29
2.4.2.2 Nghĩa vụ của của chủ hụi đầu thảo ................................................................29
2.4.2.3 Quyền của của thành viên hụi đầu thảo ........................................................29
2.4.2.4 Nghĩa vụ của của thành viên hụi đầu thảo .....................................................30
2.4.2.5Quyền của của chủ hụi hưởng hoa hồng .........................................................30
2.4.2.6 Nghĩa vụ của của chủ hụi hưởng hoa hồng ....................................................30
2.4.2.7 Quyền của của thành viên hụi hưởng hoa hồng .............................................32
2.4.2.8 Nghĩa vụ của của thành viên hụi hưởng hoa hồng .........................................32
CHƢƠNG 3 .......................................................................................................................34
THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP HỤI Ở NƢỚC TA. NGUYÊN NHÂN VÀ
MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT ......34

doanh…mà ngƣời vay không có điều kiện đến ngân hàng. Mặc khác, do thói quen, nhiều
khi họ chỉ cần một số tiền nhỏ khoảng vài trăm nghìn hoặc vài triệu thì họ không thể vay
ở các tổ chức tín dụng đƣợc. Chính vì vậy, ai ai cũng đổ xô chơi hụi, khi chơi hụi chẳng
những ngƣời dân sẽ huy động đƣợc số tiền lớn dùng vào việc cần thiết, điều quan trong
nhất là khoản lãi vay rất cao từ những ngƣời tham gia. Chính vì lợi ích đó mà hụi đƣợc
xem là kênh huy động vốn và đầu tƣ lý tƣởng. Với hình thức đơn giản và thuận tiện
không đòi hỏi thủ tục rắc rối, có thể cung cấp nguồn vốn ở mọi lúc, mọi nơi, hụi phát
triển nhanh chóng và góp phần không nhỏ vào việc giúp ngƣời dân cải thiện thu nhập,
nâng cao đời sống và mang lại nhiều lợi ích khác.
Ai cũng biết mục đích của việc chơi hụi chủ yếu là gây vốn và tiết kiệm giữa những
ngƣời tham gia. Hoạt động chơi hụi về bản chất thì rất hữu ích cho cả chủ hụi lẩn hụi
viên nhƣng một số ngƣời với mục đích xấu đã lợi dụng nó mà trục lợi. Trong những năm
gần đây, thƣờng xuyên xảy ra các vụ bể hụi, giựt hụi với số tiền lên tới hàng tỷ đồng
khiến nhiều ngƣời lâm vào cảnh trắng tay, nợ nần chồng chất. Trƣớc kia hoạt động chơi
hụi không đƣợc pháp luật thừa nhận và hụi chỉ tồn tại dƣới hình thức tập quán. Nhƣng kể
từ ngày 1/1/2006, ngày Bộ luật dân sự năm 2005 có hiệu lực thì hoạt động chơi hụi đƣợc
pháp luật chính thức thừa nhận và bảo vệ, Chính phủ đã công nhận hình thức huy động
vốn bằng hụi bằng cách giành trọn một điều 479 trong Bộ luật dân sự năm 2005 để nói
về hụi. Sau đó, Chính phủ cũng ban hành Nghị định số 144/2006/NĐ-CP về hoạt động
của hụi họ nhằm bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của ngƣời tham gia hụi.
Hiện nay, hoạt động chơi hụi của ngƣời dân phát triển rầm rộ, ngoài những lợi ích
tích cực do hụi mang lại, kéo theo đó là vô số các tranh chấp phát sinh trong quá trình
chơi hụi. Trong khi, sự chênh lệch hiểu biết về hụi, kiến thức pháp luật về hụi của ngƣời
dân còn hạn chế nên rủi ro khi tham gia hụi là rất cao, đặc biệt là dể bị kẻ xấu lợi dụng
lòng tin lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Mặc khác, các quy định về hụi, họ, biêu, phƣờng vẫn
GVHD: Nguyễn Thị Mỹ Linh

1

SVTH: Trần Ngọc Mai

của Nhà nƣớc ta.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Nhằm tìm hiểu và hoàn thiện đề tài một cách tốt nhất, ngƣời viết đã sử dụng một vài
phƣơng pháp để làm công tác phục vụ cho việc nghiên cứu của mình nhƣ sau:
 Phƣơng pháp phân tích luật viết để tìm hiểu các quy định của pháp luật dân sự
Việt Nam hiện hành.
 Phƣơng pháp điều tra, thống kê số liệu thực tế, số liệu trong Tòa án và những
thông tin cần thiết.
 Phƣơng pháp sử dụng các số liệu thực tế để phân tích các vấn đề có liên quan đến
đề tài nghiên cứu.
GVHD: Nguyễn Thị Mỹ Linh

2

SVTH: Trần Ngọc Mai


Luận văn tốt nghiệp

Hụi, họ, biêu, phường trong pháp luật dân sự Việt Nam

 Phƣơng pháp tổng hợp, phân tích, so sánh các quy định của pháp luật về hụi và
pháp luật có liên quan.
 Phƣơng pháp tổng hợp thống kê, sử dụng các trang web để tìm kiếm và sƣu tầm
tài liệu. Đồng thời, vận dụng các tài liệu của các nhà nghiên cứu, các tạp chí
chuyên ngành về vấn đề nghiên cứu và những vấn đề có liên quan nhằm bổ sung
kiến thức về mặt lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật.
5. Bố cục của đề tài
Với mục đích và phƣơng pháp nghiên cứu nêu trên, kết cấu của đề tài gồm 3 phần:
lời nói đầu, phần nội dung và phần kết luận.

một số nơi còn có tên gọi khác là bƣu, huê, hội…
Một trong những biểu hiện của tinh thần cộng đồng làng xã của ngƣời Việt cổ
truyền là việc lập hội để tƣơng thân, tƣơng ái, giúp đỡ lẫn nhau. Trong làng có mƣời
ngƣời hoặc vài chục ngƣời rủ nhau lập một hội tự giúp đỡ lẫn nhau gọi là hội tự cấp. Hội
tự cấp gồm 4 loại: họ mua bán (tức là chơi hụi), họ hiếu, họ hỷ và họ ăn tết. Mỗi hội huy
động tiết kiệm từ mỗi hội viên và chỉ cho vay trong hội với nhau. Các vấn đề nhƣ lãi
suất, mức cho vay sẽ do các hội viên quyết định thông qua bỏ phiếu kín (dạng đấu giá),
hoặc do hội trƣởng (chủ hụi, họ) định đoạt trong những cuộc họp định kỳ. Chu kỳ của
một hụi kết thúc khi tất cả mỗi hội viên đã một lần nhận đƣợc tổng số tiền huy động đƣợc
tại mỗi lƣợt. Các hội viên thƣờng là những ngƣời phụ nữ trong gia đình, họ chơi hụi
nhằm mục đích tiết kiệm có sinh lời hay nhằm đáp ứng nhu cầu tài chính khi túng thiếu.
Những họ này giúp nhau về vốn, chẳng hạn nhƣ họ mua bán là nơi các thành viên có thể
nhận đƣợc đồng vốn góp của các thành viên khác và có trách nhiệm hoàn trả sau một thời
gian. Họ hiếu giúp nhau trong lúc tang ma, họ hỷ giúp nhau khi có cƣới hỏi. Còn họ ăn
tết thì đặc biệt hơn, vì thành viên có thể nhận đƣợc vốn bằng tiền hoặc hiện vật, và họ
này giúp các thành viên có hoàn cảnh khó khăn có thể đƣợc ăn tết đầy đủ nhƣ bao gia
đình khác, khi qua tết thì thành viên này mới hoàn trả theo thời gian mà họ quy định.1
Mặc dù tên gọi khác nhau nhƣng tóm lại hụi, họ, biêu, phƣờng, bƣu, huê, hội đều có
chung một tính chất là hình thức giao dịch về tài sản, tiền giữa những ngƣời tham gia và
thƣờng do phụ nữ thực hiện. Bộ luật dân sự năm 1995 không quy định về vấn đề chơi
hụi. Việc chơi hụi diễn ra trên thực tế rất phức tạp, với nhiều loại hình khác nhau. Có
hình thức chơi hụi là giao dịch dân sự của các chủ thể nhằm tƣơng thân, tƣơng ái, giúp
đỡ lẫn nhau. Tuy nhiên cũng có những hình thức chơi hụi là hình thức cho vay, kinh
doanh tiền tệ, thậm chí là hình thức cho vay nặng lãi. Vì vậy, để định hƣớng việc chơi
hụi đƣợc lành mạnh, đồng thời tạo cơ sở cho việc giải quyết tranh chấp phát sinh. Bộ luật
dân sự năm 2005 bổ sung quy định về hụi, họ, biêu, phƣờng, trong đó xác định hình thức
1

Trần Văn Biên, Hụi, họ, biêu, phường trong hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam: Quá khứ và hiện tại, Nxb Đại
học Quốc gia Hà Nội, 2008.

khá phổ biến. Dây hụi còn có thể hiểu là tất cả các thành viên tham gia chơi hụi. Bởi vậy,
khi một ngƣời nào đó muốn tham gia vào một dây hụi thƣờng hỏi “dây hụi này có bao
nhiêu ngƣời”.
- Kỳ mở hụi: Là thời điểm đƣợc xác định theo thỏa thuận của các thành viên tham
gia hụi mà tại thời điểm đó từng thành viên đƣợc lĩnh hụi.3 Kỳ mở hụi đƣợc xác định
bằng khoảng thời gian giữa ngƣời lĩnh hụi kỳ trƣớc và ngƣời lĩnh hụi ngay kỳ sau đó có
thể là một tuần, nửa tháng, một tháng, nửa năm, một năm hoặc theo mùa.
- Hụi ngày: Là hụi đƣợc mở hàng ngày và cho tới khi thành viên cuối cùng lĩnh hụi.
- Hụi tuần: Là loại hụi mở theo tuần và ngày mở hụi thƣờng là ngày cuối tuần. Có
thể kỳ mở hụi là một tuần hoặc hai tuần, tùy thuộc vào sự thỏa thuận của những ngƣời
chơi với nhau. Hụi mở và kết thúc khi thành viên cuối cùng đƣợc lĩnh hụi.
- Hụi tháng: Đây là hụi khá phổ biến. Hụi đƣợc mở theo tháng và kết thúc khi thành
viên cuối cùng đƣợc lĩnh hụi.

2
3

Nghị định số 144/2006 NĐ-CP ngày 27/11/2006 của Chính phủ Quy định về hụi, họ, biêu, phƣờng 2005, điều 3.
Nghị định số 144/2006 NĐ-CP ngày 27/11/2006 của Chính phủ Quy định về hụi, họ, biêu, phƣờng 2005, điều 3.

GVHD: Nguyễn Thị Mỹ Linh

5

SVTH: Trần Ngọc Mai


Luận văn tốt nghiệp

Hụi, họ, biêu, phường trong pháp luật dân sự Việt Nam

thành viên còn lại trong dây hụi go ̣i là “hụi viên” , mỗi ngƣời là một hụi viên , dân gian
hay dùng tƣ̀ “con hụi” . Đến kỳ hạn chủ hụi sẽ lần lƣợt đi thu tiền, tài sản của hụi viên, có
thể là chủ hụi nhờ ngƣời khác đi thu hộ. Một hụi viên sẽ nhận đƣợc toàn bộ các phần
đóng góp này gọi là “lĩnh hụi” (hay hốt hụi). Tới kỳ tiếp theo sẽ đến lƣợt các thành viên
khác lĩnh hụi, cứ nhƣ vậy tạo thành một vòng luân phiên cho tới hết chu kỳ. Việc xác
định thành viên lĩnh hụi sẽ tùy thuộc vào thể thức chơi hụi. Nếu đóng hằng ngày (mỗi
GVHD: Nguyễn Thị Mỹ Linh

6

SVTH: Trần Ngọc Mai


Luận văn tốt nghiệp

Hụi, họ, biêu, phường trong pháp luật dân sự Việt Nam

ngày 1 ngƣời lấy tiền) thì gọi là hụi ngày, đóng hằng tuần (mỗi tuần 1 ngƣời lấy tiền) là
hụi tuần, đóng hằng tháng (mỗi tháng 1 ngƣời lấy tiền) thì gọi là hụi tháng. Riêng đối với
hụi mùa thì khi đến mùa thu hoạch các hụi viên sẽ thống nhất một ngày nào đó để đóng
hụi và khui hụi. Ngƣời thu tiền tức chủ hụi là ngƣời đƣợc lấy đầu tiên, với số tiền 100%.
Thành viên dành quyền ƣu tiên lấy tiền (hốt hụi) bằng cách “bỏ hụi” (một hình thức trả
lãi) ai cần tiền trƣớc thì sẽ “bỏ hụi”, ai bỏ cao thì ngƣời đó hốt. Ngƣời hốt hụi xong sẽ
phải đóng hụi chết (nguyên phần), dạng này giống nhƣ là “ăn trƣớc, trả sau” vậy. Thành
viên hốt cuối cùng (nuôi hụi) sẽ hốt đƣợc số tiền 100%. Nhƣ vậy, trừ ngƣời chủ hụi và
thành viên hốt hụi chót, tất cả những thành viên khác đều nhận đƣợc số tiền ít hơn số tiền
mà họ đóng vào.
Thời gian mở hụi: phụ thuộc đó là loại hụi nào (hụi ngày, hụi tuần, hụi tháng…) và
thời gian mở hụi đƣợc sự thỏa thuận giữa các thành viên với chủ hụi.
Số tiền chơi: rất đa dạng, tùy thuộc vào tình hình kinh tế của gia đình mình mà thành

Hụi, họ, biêu, phường trong pháp luật dân sự Việt Nam

1.2 Đặc điểm pháp lý của hụi
Xét mối quan hệ hụi họ ta thấy, bản chất của việc chơi hụi là một hình thức để dành
dụm của cải, một loại giao dịch dân sự dƣới dạng hợp đồng. Đây là sự tổ chức dây
chuyền, tập trung vận động đƣợc nhiều ngƣời tham gia đóng góp việc vay và cho vay của
nhau, thể hiện đầy đủ đặc điểm của một hợp đồng vay tài sản.
1.2.1 Đặc điểm pháp lý chung
Trong cuộc sống hằng ngày, để giải quyết những khó khăn tạm thời về kinh tế, đặc
biệt là đối với những gia đình túng thiếu cần vốn để sản xuất kinh doanh, phải đi vay
mƣợn tiền, vàng của ngƣời khác thì hợp đồng vay tài sản là phƣơng tiện pháp lý để thỏa
mãn các nhu cầu đó.
Điều 471 Bộ luật dân sự năm 2005 quy định về hợp đồng vay tài sản nhƣ sau: “Hợp
đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên
vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng
số lƣợng, chất lƣợng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định”. Sự
kiện cho vay phát sinh bởi hai hành vi căn bản là hành vi ứng trƣớc và hành vi hoàn trả
một số tiền nhất định. Hành vi ứng trƣớc tài sản do ngƣời cho vay thực hiện, còn hành vi
hoàn trả lại đƣợc ngƣời vay thực hiện vào một khoảng thời gian nhất định tùy theo sự
thỏa thuận.
Nhƣ vậy về chủ thể, việc cho vay bao giờ cũng có ít nhất hai bên tham gia, bao gồm
bên vay và bên cho vay. Bên cho vay là ngƣời có khoản tiền chƣa dùng đến, muốn cho
ngƣời khác sử dụng để thỏa mãn lợi ích của mình, có thể là lợi ích vật chất hoặc tinh
thần. Còn bên vay chính là ngƣời đang cần số tiền đó để kinh doanh hoặc tiêu dùng. Bản
chất truyền thống của góp hụi là tƣơng trợ, giúp đỡ lẩn nhau. Dƣới hình thức góp hụi,
thành viên góp hụi sẽ có đƣợc số vốn tập trung hoạt động kinh doanh hoặc sử dụng số
tiền vào những việc cần chi tiêu gấp nhƣ đóng tiền học cho con, chữa bệnh…
Hình thức pháp lý của việc cho vay chính là hợp đồng vay tài sản. Hợp đồng này
đƣợc các bên xác lập và thực hiện dựa trên nguyên tắc về tự do thống nhất ý chí, tự do
định đoạt. Hợp đồng đóng vai trò quan trọng trong đời sống, là hình thức pháp lý của các

hiệu.
Pháp luật thừa nhận việc tự do giao kết hợp đồng nhƣng không đƣợc trái đạo đức và
xã hội.4 Nhằ m tạo điề u kiê ̣n cho các chủ thể thỏa mãn đƣơ ̣c các nhu cầ u về đời số ng vâ ̣t
chấ t cũng nhƣ tinh thầ n. Bô ̣ luâ ̣t dân sƣ̣ cho phép mọi chủ thể đƣơ ̣c quyề n “tƣ̣ do giao kế t
hơ ̣p đồ ng”. Theo nguyên tắ c này, mọi cá nhân, tổ chƣ́c, khi có đủ tƣ cách chủ thể đều có
quyề n tham gia giao kế t bấ t kì mô ̣t hơ ̣p đồ ng dân sƣ̣ nào, nế u họ muố n, mà không ai có
quyề n ngăn cản. Bằ ng ý chí tƣ̣ do của mình, các chủ thể có quyề n giao kế t nhƣ̃ng hơ ̣p
đồ ng dân sƣ̣ đã đƣơ ̣c pháp luâ ̣t quy đinh
̣ cụ thể cũng nhƣ nhƣ̃ng hơ ̣p đồ ng dân sƣ̣ khác dù
rằng pháp luâ ̣t chƣa quy đinh.
̣ Tuy nhiên, sƣ tƣ̣ do ý chí đó phải nằ m trong mô ̣t khuôn
khổ nhấ t đinh.
̣ Bên cạnh viê ̣c chú ý đến quyề n lơ ̣i của mình, các chủ thể phải hƣớng đến
viê ̣c bảo đảm quyề n lơ ̣i của nhƣ̃ng ngƣời khác cũng nhƣ lơ ̣i ích của toàn xã hô ̣i. Vì vâ ̣y,
tƣ̣ do của mỗi chủ thể phải “không trái pháp luâ ̣t, đa ̣o đƣ́c xã hô ̣i”. Nằ m trong mố i quan
hê ̣ tƣơng ứng giƣ̃a quyề n và nghĩa vụ, mỗi mô ̣t chủ thể vƣ̀a có quyề n “tƣ̣ do giao kế t hơ ̣p
đồ ng”, vƣ̀a có nghĩa vụ tôn trọng pháp luâ ̣t và đa ̣o đƣ́c xã hô ̣i 5. Chơi hụi đƣợc xem nhƣ
một dạng của hợp đồng vay tài sản, do vậy mọi ngƣời tham gia giao dịch phải phù hợp
với ý chí của mình nhƣng vẫn phải nằm trong khuôn khổ, giới hạn nhất định-giới hạn lợi
ích của các cá nhân khác, lợi ích chung của xã hội và trật tự công cộng. Đây là yếu tố
quan trọng nhất tạo nên sự đặc trƣng của hợp đồng so với các giao dịch dân sự khác, và
cũng là yếu tố làm nên bản chất của luật dân sự so với các ngành luât khác.
Ngoài ra việc giao kết hợp đồng dân sự phải tuân theo nguyên tắc tự nguyện, bình
đẳng, thiện chí, hợp tác và ngay thẳng 6. Nguyên tắc này đƣợc quy định nhằm đảm bảo
4

Bộ luật dân sự năm 2005, điều 389, khoản 1.
Trƣờng Đa ̣i ho ̣c Luâ ̣t Hà Nô ̣i, Giáo trình luật dân sự Việt Nam, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2004, tr. 342.
6
Bộ luật dân sự năm 2005, điều 389, khoản 2.

thƣờng và hụi có một vài đă ̣c điể m pháp lý riêng biê ̣t, đó là:
- Thứ nhất: Xét về bản chất trong giao dịch hụi ta thấy nó phức tạp hơn rất nhiều so
với hợp đồng vay tài sản thông thƣờng. Vì trong quan hệ vay mƣợn của hụi ta thấy đây là
quan hệ vay của nhiều ngƣời hoăc nhiều ngƣời vay của một ngƣời.
- Thứ hai: Hoạt động vay mƣợn ở đây không chỉ đơn thuần là giữa bên vay và bên
mƣợn mà có sự hoán đổi vị trí cho nhau. Ở kỳ lĩnh hụi này anh là ngƣời đi vay, nhƣng ở
kỳ hụi lĩnh hụi sau anh sẽ là ngƣời cho vay.
- Thứ ba: Trong hợp đồng vay tài sản thông thƣờng thì bên cho vay sẽ áp đặt lãi
suất đối với bên đi vay. Còn trong giao dịch hụi thì ngƣợc lại. Bên đi vay tự đặt ra lãi
suất đối với ngƣời cho vay.
1.3 Phân loại hụi
Trong nhân gian hụi đƣợc chia làm rất nhiều loại nhƣ: hụi ngày, hụi tuần, hụi
tháng, hụi năm, hụi mùa,…Tuy nhiên theo định nghĩa về hụi thì tính chất cơ bản của
hụi chính là vay vốn giữa các cá nhân theo kiểu huy động và trả góp. Do đó hụi đƣợc

7

Nguyễn Thi Giang,
Nguyễn Mai Ha ̣nh, Phân loại hợp đồ ng và nguyên tắ c khi giao kế t hợp đồ ng, Báo điê ̣n tƣ̉
̣
Vibonline, 2010, http://www.vibonline.com.vn/Phobienphapluat/1806/Phan-loai-hop-dong-va-nguyen-tac-khi-giaoket-hop-dong.aspx, [ ngày truy cập 20-7-2014].

GVHD: Nguyễn Thị Mỹ Linh

10

SVTH: Trần Ngọc Mai


Luận văn tốt nghiệp

thêm số tiền cho đủ phần chi mua heo. Cuối năm, tổng nguồn vốn góp này đƣợc sử dụng
vào việc mua heo mổ thịt, chia đều cho từng hụi viên. Hoa hồng cho chủ hụi là phần
lòng, đầu heo…để chủ hụi thết đãi những ngƣời tiếp sức trong việc giết mổ heo. Hụi heo
thể hiện sự tƣơng trợ, giúp đỡ nhau trong những ngày giáp tết. Bởi vì, nếu một hộ gia
đình rất khó để mua một con heo về giết thịt, trong khi ngoài chợ giá thịt lại rất đắt. Qua
đó ngƣời chơi hụi còn chia sẽ đƣợc với ngƣời chăn nuôi khi giá cả xuống thấp qua việc

8

Nghị định số 144/2006 NĐ-CP ngày 27/11/2006 của Chính phủ Quy định về hui, họ, biêu, phƣờng 2005, điều 11.

GVHD: Nguyễn Thị Mỹ Linh

11

SVTH: Trần Ngọc Mai


Luận văn tốt nghiệp

Hụi, họ, biêu, phường trong pháp luật dân sự Việt Nam

trợ giá cho ngƣời chăn nuôi. Hơn thế nữa, hụi heo còn kết chặt tình thân trong cộng đồng
dân cƣ trong việc không tính toán tỉ mỉ trong việc phân chia thịt.
Một hình thức khác nữa của hụi heo đó là mỗi ngƣời bỏ một số tiền đều đặn từ đầu năm
đến cuối năm cho chủ hụi, mục đích cũng là để dành tiền ăn tết, hình thức này giống nhƣ
là bỏ ống heo tiết kiệm. Mỗi ngƣời bỏ một số tiền đều đặn từ đầu năm đến cuối năm cho
chủ hụi. Chủ hụi có quyền sử dụng số tiền này vào bất kì mục đích gì có thể là làm ăn
hoặc đầu tƣ vào các “chân hụi” khác. Đến cuối năm chủ hụi sẽ chia tiền lại cho các hụi
viên. Chủ hụi sẽ chia tiền theo hai cách:

12

SVTH: Trần Ngọc Mai


Luận văn tốt nghiệp

Hụi, họ, biêu, phường trong pháp luật dân sự Việt Nam

viên khác. Trong các kỳ mở hụi khác, thành viên trả lãi cao nhất đƣợc lĩnh hụi và phải trả
lãi cho các thành viên khác.10
Chủ hụi (chủ thảo ) có trách nhiệm thu tiền của các thành viên khác để giao cho thành
viên đƣợc liñ h hụi và có nghĩa vụ đóng hụi chết kể từ lần khui hụi tiếp theo cho đ ến khi
dây hụi kết thúc.
Ví dụ: Hụi có 10 ngƣời chơi (có 10 phần hụi), mỗi tháng đóng 1.000.000 đồ ng, ngƣời hốt
hụi trả lãi là 200.000 đồ ng. Thì những hụi viên chỉ đóng 800.000 đồ ng và đƣợc lãi
200.000 đồ ng. Tuy nhiên lần mở hụi mà chủ hụi là ngƣời hốt hụi thì chủ hụi không phải
trả lãi cho các hụi viên khác . Vậy số tiền mà các hụi viên phải đóng là 1.000.000 đồ ng.
Nhƣ vậy chủ hụi sẽ nhận số tiền là 9 x 1.000.000 đồ ng = 9.000.000 đồ ng. Kể từ lần chủ
hụi lĩnh hụi, các kì mở hụi tiếp theo chủ hụi phải đóng hụi chết là 1.000.000 đồ ng cho
các kỳ mở hụi.
- Hụi hƣởng hoa hồng là hụi mà theo sự thoả thuận giữa những ngƣời tham gia hụi,
chủ hụi có trách nhiệm thu phần hụi của các thành viên góp hụi để giao cho thành viên
đƣợc lĩnh hụi. Thành viên đƣợc lĩnh hụi phải trả lãi cho các thành viên khác và phải trả
một khoản hoa hồng cho chủ hụi. Mức hoa hồng do những ngƣời tham gia hụi thỏa
thuận.11
Ví dụ: Phần hụi 100.000 đồ ng, lần mở hụi này thành viên hốt hụi trả lãi cao nhất là
20.000 đồ ng. Trong trƣờng hợp chủ hụi có phần hụi trong dây hụi thì chủ hụi chỉ cần
đóng 50% (40.000 đồ ng) hoặc tùy theo thõa thuận ban đầu giữa các thành viên và chủ
hụi. Trong trƣờng hợp chủ hụi không có phần hụi thì ngƣỡi lĩnh hụi trả cho chủ hụi

thành viên đó tham gia trong một dây hụi.
1.3.3 Tác động của hụi
1.3.3.1 Tích cực
- Nhằm mục đích tƣơng trợ.
- Ngƣời chơi dễ dàng vay vốn, có đƣợc một số tiền lớn từ những ngƣời cùng tham
gia, thay vì phải đi vay ngân hàng - thủ tục phiền phức.
- Giúp nguồn vốn xã hội trôi chảy, góp phần không nhỏ vào việc sản xuất kinh
doanh, ổn định đời sống.
1.3.3.2 Tiêu cực.
- Mặt trái là những vụ lừa đảo, gây thiệt hại cho gia đình và xã hội.
- Biến thành một hoạt động tín dụng tiền tệ có tổ chức nhƣng gần nhƣ nằm ngoài
vòng pháp luật.
- Sự liên kết giữa các thành viên dựa vào lòng tin là chính mà không có tài sản thế
chấp, bảo đảm.
- Chỉ cần một thành viên không đóng tiền sẽ ảnh hƣởng trực tiếp đến quyền lợi của
những ngƣời còn lại, ràng buộc trách nhiệm của chủ hụi.
1.4 Đƣờng lối xử lý hụi quy định qua các thời kì lịch sử
1.4.1 Quy định về hụi trƣớc năm 1996
Hụi, họ, biêu, phƣờng (sau đây gọi chung là hụi) phát sinh từ chính nhu cầu cuộc
sống và đƣợc hình thành từ rất lâu đời, đƣợc các Nhà nƣớc trƣớc đó công nhận. Bộ Luật
dân sự Bắc Kì đã quy định nhƣ sau “phàm những hội để dành tiền và những hội cho vay
lẫn nhau nhƣ chơi họ, hội hiếu hỉ, hội tƣ văn là tuân theo dân luật tục lệ, cùng khế ƣớc
của ngƣời đƣơng sự đƣợc lập ra”12. Bộ Luật Việt trung kỳ hộ luật cũng quy định: “thể lệ
luật này nếu không trái gì với luật lệ hay tục lệ riêng về việc thƣơng mại, thời cũng đem
thi hành đối với các hội buôn. Đối với các hội để dành tiền và những hội cho vay lẫn
nhau nhƣ chơi họ cũng vậy”.13
Chơi hụi tiếp tục tồn tại và phát triển cho đến ngày nay, với những biến tƣớng mới
có lúc đã bộc lộ những tiêu cực mang tính chụp giật, lừa đảo, cho vay nặng lãi. Vì thế, đã
có lúc chúng ta muốn xóa bỏ. Tại Công văn số 2590/PPLT ngày 10/08/1990 của Văn
phòng Hội đồng Bộ trƣởng (nay là Văn phòng Chính phủ) đã coi hoạt động hụi, họ nhƣ

luật dân sự năm 1995 có hiệu lực thi hành thì không áp dụng Thông tƣ 04/ TTLN nói trên
để giải quyết vấn đề nợ hụi. Sở dĩ là do Bộ luật dân sự không đề cập đến vấn đề hụi, nên
sau đó đã có nhiều cuộc họp của các cơ quan ban, ngành bàn về vấn đề hụi nhằm tạo ra
một quy chế, một hành lang pháp lý cho hoạt động này, nhƣng do các quan điểm còn
nhiều khác biệt, dẩn đến trƣớc ngày Bộ Luật dân sự năm 2005 có hiệu lực, Tòa án vẩn
không có cơ sở pháp lý để thụ lý, giải quyết các tranh chấp về hụi.14
1.4.2 Quy định về hụi từ năm 1996 đến năm 2006
Năm 1995 khi Quốc hội xem xét, thông qua Bộ luật dân sự, đã có nhiều ý kiến đề
nghị Quốc hội quy định về hoạt động chơi hụi. Tuy nhiên vì có nhiều quan điểm khác
nhau. Vì vậy Quốc hội giao cho các cơ quan hữu quan tiếp tục nghiên cứu để trình Quốc
hội vào thời điểm thích hợp.
Kể từ ngày Bộ luật dân sự năm 2005 có hiệu lực, theo quy định tại điểm 2 Khoản 2,
Nghị quyết Quốc hội khóa IX kỳ họp thứ 8 về việc thi hành Bộ luật dân sự. Tòa án nhân
dân tối cao đã có thông báo số 38/KHXX ngày 5/7/1996 “về việc hủy bỏ, chấm dứt hiệu
lực thi hành, sửa đổi, bổ sung và ban hành mới các quy định pháp luật dân sự theo Nghị
quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật dân sự”. Theo thông báo số 38/KHXX này
thì Thông tƣ liên ngành số 04/TTLN ngày 8/8/1992 không còn hiệu lực áp dụng để giải
quyết các tranh chấp về nợ hụi phát sinh từ việc chơi hụi đƣợc xác lập từ ngày 1/7/1996.
Tiếp đó Tòa án nhân dân tối cao có Công văn số 49/KHXX ngày 20/5/1997 về một
số quy định trong Tố tụng dân sự, Công văn số 120/KHXX ngày 27/10/1997 về Tố tụng
dân sự, Công văn số 19/KHXX ngày 13/3/1998 về việc giải quyết tranh chấp nợ hụi với
nội dung nhƣ sau: Thông tƣ liên ngành số 04/TTLN ngày 8/8/1992 không còn hiệu lực
14

Tƣởng Duy Lƣợng, Pháp luật dân sự và thực tiển xét xử, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2012, tr.123, tr.124.

GVHD: Nguyễn Thị Mỹ Linh

15


nhân dân là do biến tƣớng và hậu quả của nhiều vụ bể hụi lớn, nhỏ đã gây ảnh hƣởng xấu
đến xã hội. Đã đến lúc cần nhìn rõ một sự thật, đó là chấp nhận việc chơi hụi nhƣ một
giao dịch bình thƣờng trong xã hội. Từ đó nhanh chóng ban hành các quy định để giải
quyết kịp thời khi các tranh chấp về hụi xảy ra.16
Trong suốt 10 năm, bắt đầu từ năm 1995 các kỳ họp của Quốc hội đã nhiều lần đề
cập đến vấn đề hụi. Song vẫn chƣa có một quyết sách nào thích hợp, trong khi thực tế
hoạt động chơi hụi của ngƣời dân vẩn mặc nhiên tồn tại.
Tại kì họp thứ 7 Quốc hội khóa XI (5/2005) vấn đề hụi là một trong những vấn đề
đƣợc các đại biểu tranh luận gay gắt. Nhóm ý kiến thứ nhất cho rằng: Không nên công
nhận hoạt động chơi hụi trong nhân dân, vì khi hợp pháp thức hóa hoạt động này có thể
dẩn đến những biến tƣớng khó lƣờng mà nên quy định hụi là hợp đồng vay tài sản. Tuy
15
16

Tƣởng Duy Lƣợng, Một số vấn đề về hụi, họ, biêu, phường, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 9, 2007, tr 10.
Tƣởng Duy Lƣợng, Pháp luật dân sự và thực tiển xét xử, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,, 2012, tr.125, tr.126.

GVHD: Nguyễn Thị Mỹ Linh

16

SVTH: Trần Ngọc Mai


Luận văn tốt nghiệp

Hụi, họ, biêu, phường trong pháp luật dân sự Việt Nam

nhiên ý kiến thứ hai lại cho rằng: Nên quy định hụi trong Bộ luật dân sự để cơ quan Nhà
nƣớc có cơ sở pháp lý giải quyết những tranh chấp về hụi trong nhân dân. Đồng thời

Việt báo, Hụi, họ: cần quy định rõ ràng, cụ thể, 2005, http://vietbao.vn/Xa-hoi/Hui-ho-Can-qui-dinh-ro-rang-cuthe/40077377/157/, [ ngày truy cập 13-7-2014].
18
Việt báo, Hụi, họ: cần quy định rõ ràng, cụ thể, 2005, http://vietbao.vn/Xa-hoi/Hui-ho-Can-qui-dinh-ro-rang-cuthe/40077377/157/, [ ngày truy cập 13-7-2014].
19
Hải Âu,, Quyền hiến xác khó thực hiện nếu bị người thân phản đối, Báo điện tử VietNamNet,
http://vnn.vietnamnet.vn/chinhtri/doinoi/2005/05/421745/ , [ ngày truy cập 15-7-2014].
20
Văn Tiến, Quốc hội thông qua Bộ luật dân sự, Báo điện tử VietNamNet, 2005, http://luatvietnam.vn/Quoc-hoithong-qua-Bo-luat-Dan-su/428/186/C6LLH93968/default.aspx, [ngày truy cập 15-7-2014].

GVHD: Nguyễn Thị Mỹ Linh

17

SVTH: Trần Ngọc Mai


Luận văn tốt nghiệp

Hụi, họ, biêu, phường trong pháp luật dân sự Việt Nam

144/2006/NĐ-CP ngày 27-11-2006 của Chính phủ đã quy định về hụi, họ, biêu, phƣờng.
Từ nay trở đi, những ngƣời chơi hụi đã chính thức có một hành lang pháp lý cho sân chơi
của mình. Nhƣng Nhà nƣớc ta nghiêm cấm việc tổ chức hụi để cho vay nặng lãi, lừa đảo,
lạm dụng tín nhiệm hoặc các hành vi trái pháp luật khác để chiếm đoạt tài sản của ngƣời
khác (Điều 2 Nghị định số 144/2006/NĐ-CP), những hành vi lợi dụng giao dịch về hụi
để chiếm đoạt tài sản của ngƣời khác sẽ bị nghiêm trị. Đồng thời Nhà nƣớc cũng bảo vệ
quyền và lợi ích hợp của những ngƣời tham gia hụi nhằm mục đích tƣơng trợ, giúp đỡ
nhau trong nhân dân. Theo Nghị định thì hình thức của hụi là sự thỏa thuận của các bên
thể hiện bằng lời nói hoặc bằng văn bản. Văn bản thỏa thuận về hụi đƣợc công chứng,
chứng thực nếu những ngƣời tham gia hụi có yêu cầu. Dù pháp luật không bắt buộc các

đó là bên tham gia vào quan hệ pháp luật trên cơ sở những quyền và nghĩa vụ do Nhà
nƣớc quy định trong pháp luật. Chủ thể của quan hệ pháp luật có thể là cá nhân, tổ chức
có đủ điều kiện theo quy định của pháp luật, (trong mỗi loại quan hệ pháp luật) và tham
gia vào quan hệ pháp luật đó. Những điều kiện mà cá nhân hoặc tổ chức đáp ứng đƣợc
theo quy định của pháp luật và có khả năng trở thành chủ thể của quan hệ pháp luật đƣợc
gọi là năng lực chủ thể.
Năng lực chủ thể gồm 2 yếu tố:
- Năng lực pháp luật: là khả năng của chủ thể đƣợc Nhà nƣớc thừa nhận, có thể
thực hiện các quyền và nghĩa vụ pháp lý.
- Năng lực hành vi: là khả năng của chủ thể đƣợc Nhà nƣớc thừa nhận. Bằng hành
vi của mình, chủ thể xác lập và thực hiện quyền, nghĩa vụ pháp lý cũng nhƣ độc lập chịu
trách nhiệm về những hành vi của mình khi tham gia vào quan hệ pháp luật.
Năng lực pháp luật và năng lực hành vi của các chủ thể pháp luật không phải là một
thuộc tính tự nhiên của con ngƣời mà đó là thuộc tính pháp lý, vì nó phụ thuộc vào ý chí
của Nhà nƣớc, năng lực pháp luật là tiền đề của năng lực hành vi. Nếu chủ thể pháp luật
chỉ có năng lực pháp luật mà không có năng lực hành vi thì không thể tham gia một cách
tích cực vào các quan hệ pháp luật.
Trong quan hệ hụi, họ, biêu, phƣờng chủ thể tham gia quan hệ pháp luật là cá nhân,
đƣợc thể hiện dƣới vai trò là chủ hụi và thành viên tham gia hụi (hụi viên).
- Chủ hụi: Theo quy định tại Điều 5, Nghị định 144/2006/NĐ-CP quy định về hụi,
họ, biêu, phƣờng thì: “Chủ hụi là ngƣời tổ chức, quản lý hụi, thu các phần hụi và giao các
phần hụi đó cho các thành viên đƣợc lĩnh hụi trong mỗi kỳ mở hụi cho đến khi kết thúc
hụi, trừ trƣờng hợp có thỏa thuận khác. Chủ hụi phải là ngƣời có năng lực hành vi dân sự
đầy đủ”. Tùy theo loại hụi mà có các loại chủ hụi: chủ hụi đồng thời là thành viên trong
dây hụi (hụi không có lãi và hụi đầu thảo) và chủ hụi không là thành viên trong dây hụi
(chủ hụi hƣởng hoa hồng). Chủ hụi phải lập và giử sổ hụi, trong trƣờng hợp dây hụi
không có chủ hụi thì những ngƣời tham gia hụi ủy quyền cho một thành viên lập và giữ
sổ hụi.

GVHD: Nguyễn Thị Mỹ Linh

nhân là khả năng của cá nhân bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ
dân sự”. Bản chất của giao dịch dân sự là sự thống nhất giữa ý chí và bày tỏ ý chí của
chủ thể tham gia giao dịch dân sự. Chỉ những ngƣời có năng lực hành vi mới có ý chí
riêng và nhận thức đƣợc hành vi của họ để có thể tự mình xác lập, thực hiện các quyền,
nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch, đồng thời phải tự chịu trách nhiệm trong giao dịch. Cho
nên giao dịch dân sự do cá nhân xác lập chỉ có hiệu lực nếu phù hợp với mức độ năng lực
hành vi dân sự của cá nhân. Dựa trên cơ sở độ tuổi mà năng lực hành vi dân sự của cá
nhân đƣợc chia thành các mức độ sau đây:
- Năng lực hành vi dân sự đầy đủ: Cá nhân đủ 18 tuổi trở lên, không bị Tòa án ra
quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, không bị Tòa án ra quyết định hạn chế
năng lực hành vi dân sự thì có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
- Năng lực hành vi dân sự một phần (năng lực hành vi dân sự hạn chế, năng lực
hành vi dân sự chƣa đầy đủ): Những ngƣời có năng lực hành vi dân sự một phần là
những ngƣời bắt đầu có nhận thức về hành vi của mình, tuy nhiên sự nhận thức này vẫn
GVHD: Nguyễn Thị Mỹ Linh

20

SVTH: Trần Ngọc Mai


Luận văn tốt nghiệp

Hụi, họ, biêu, phường trong pháp luật dân sự Việt Nam

còn có những hạn chế nhất định. Ngƣời từ 6 tuổi đến dƣới 18 tuổi là ngƣời có năng lực
hành vi dân sự một phần.
- Không có năng lực hành vi dân sự: Theo quy định của pháp luật, ngƣời chƣa đủ 6
tuổi không có khả năng nhận thức đƣợc hành vi của mình nên “giao dịch dân sự của
ngƣời chƣa đủ 6 tuổi phải do ngƣời đại diện theo pháp luật xác lập, thực hiện” (Điều 2

GVHD: Nguyễn Thị Mỹ Linh

21

SVTH: Trần Ngọc Mai


Luận văn tốt nghiệp

Hụi, họ, biêu, phường trong pháp luật dân sự Việt Nam

tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận. Vi phạm sự tự nguyện của chủ thể là vi phạm pháp
luật. Vì vậy, giao dịch dân sự không có sự tự nguyện không làm phát sinh hậu quả pháp
lý.21 Khi tham gia hụi các thành viên có thể thỏa thuận các nội dung trên tinh thần tự
nguyện, thiện chí và bình đẳng theo pháp luật về giao dịch dân sự và hợp đồng. Tuy
nhiên để đảm bảo quyền lợi của những ngƣời tham gia, tối thiểu cũng phải có các nội
dung quy định tại Điều 8 Nghị định 144/2006/NĐ-CP, đó là:
-

Chủ hụi

-

Số ngƣời tham gia, phần hụi

-

Kỳ mở hụi

-

hình thức nhất định của các bên tham gia giao dịch. Thông qua cách thức biểu hiện này
bên đối tác cũng nhƣ ngƣời thứ ba có thể biết đƣợc nội dung của giao dịch đã xác lập.
Hình thức của giao dịch có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong tố tụng dân sự. Nó là chứng
cứ xác nhận các quan hệ đã, đang tồn tại giữa các bên, từ đó xác định trách nhiệm dân sự
khi có hành vi vi phạm xảy ra.
Hình thức giao dịch dân sự đƣợc quy định cụ thể tại Điều 124 Bộ luật dân sự năm
2005 nhƣ sau:
21

Trƣờng Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật dân sự Việt Nam, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2004, tr.123.

GVHD: Nguyễn Thị Mỹ Linh

22

SVTH: Trần Ngọc Mai