TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA 2011 – 2015

Đề tài:

BẢO VỆ LỢI ÍCH CÔNG CHÚNG TRONG QUY ĐỊNH
VỀ QUYỀN TÁC GIẢ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Giảng viên hướng dẫn:

Sinh viên thực hiện:

Th.S NGUYỄN PHAN KHÔI

TRƯƠNG THỊ DIỄM MY

Bộ môn Luật Tư pháp,

MSSV: 5118680

Khoa Luật – ĐHCT

Lớp: Luật Thương Mại

Cần Thơ, tháng 11/2014


LỜI CÁM ƠN

...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................


...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................


MỤC LỤC

Trang
LỜI NÓI ĐẦU

1

1. Lí do chọn đề tài .............................................................................................................1
2. Phạm vi nghiên cứu .......................................................................................................2
3. Mục đích nghiên cứu .....................................................................................................2
4. Phương pháp nghiên cứu .............................................................................................2
5. Kết cấu luận văn.............................................................................................................2
CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TÁC GIẢ VÀ VIỆC BẢO VỆ
LỢI ÍCH CÔNG CHÚNG TRONG QUY ĐỊNH VỀ QUYỀN TÁC GIẢ
3

1.1 Khái quát về quyền tác giả ........................................................................................3
1.1.1 Khái niệm ................................................................................................................3
1.1.1.1 Khái niệm về tác giả .......................................................................................3
1.1.1.2 Khái niệm quyền tác giả và nội dung quyền tác giả ...................................4
1.1.2 Đặc điểm quyền tác giả.........................................................................................6
1.1.2.1 Tác phẩm bảo hộ phải có tính nguyên gốc ..................................................6
1.1.2.2 Quyền tác giả bảo hộ hình thức thể hiện tác phẩm ....................................7

thuộc về công chúng mà Việt Nam là thành viên và tham gia ký kết ..................18
1.3.1.1 Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật ...........19
1.3.1.2 Hiệp định Trips ..............................................................................................21
1.3.1.3 Hiệp định giữa Việt Nam- Hoa Kỳ ..............................................................22
1.3.2 Quy định của luật các quốc gia .........................................................................23
1.3.2.1 Pháp luật Hoa Kỳ .........................................................................................23
1.3.2.2 Pháp luật Thụy Điển .....................................................................................24
1.3.3 Quy định của pháp luật Việt Nam ....................................................................25
1.3.3.1 Giai đoạn trước khi Bộ luật dân sự năm 2005 ra đời ..............................25
1.3.3.2 Giai đoạn từ sau năm 2005 cho đến nay ....................................................28
CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ VIỆC BẢO
VỆ LỢI ÍCH CÔNG CHÚNG TRONG QUYỀN TÁC GIẢ
31

2.1 Nguyên tắc cân bằng lợi ích của chủ sở hữu trí tuệ và lợi ích của xã hội nguyên tắc cơ bản của hệ thống sở hữu trí tuệ ..........................................................31
2.2 Quy định giới hạn của chủ sở hữu quyền SHTT về thời hạn bảo hộ .............34
2.2.1 Thời hạn bảo hộ...................................................................................................34
2.2.1.1 Quyền nhân thân (hay quyền tinh thần) .....................................................35
2.2.1.2 Quyền tài sản (hay quyền kinh tế) ...............................................................36
a. Cách tính không theo đời người tác giả ..........................................................37
b. Cách tính theo đời người tác giả.......................................................................39
2.2.2 Cách tính thời điểm chấm dứt của việc bảo hộ quyền tài sản .....................40
2.2.3 Quyền và nghĩa vụ của công chúng đối với tác phẩm đã hết thời hạn bảo
hộ ......................................................................................................................................40


2.2.3.1 Quyền của công chúng đối với tác phẩm hết thời hạn bảo hộ ................40
2.2.3.2 Nghĩa vụ của công chúng đối với tác phẩm hết thời hạn bảo hộ ............41
2.3 Quy định các trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin
phép, không phải trả tiền nhuận bút, thù lao ............................................................42

2.6 Các đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả ..............................55


CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BẤT CẬP CỦA QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH LIÊN
QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ BẢO VỆ LỢI ÍCH CÔNG CHÚNG TRONG BẢO HỘ QUYỀN
TÁC GIẢ VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN, KIẾN NGHỊ 57

3.1 Một số vụ xâm phạm quyền tác giả cụ thể ...........................................................57
3.1.1 Trong lĩnh vực sao chép, trích dẫn tác phẩm – lạm dụng ngoai lệ ............57
3.1.2 Vấn đề trả tiền nhuận bút, t hù lao hiện nay – lạm dụng độc quyền ..........60
3.1.3 Liên quan đến đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ quyền tác giả ......62
3.2 Một số khó khăn, vướng mắc trong việc quy định về bảo vệ lợi ích công
chúng trong quyền tác .....................................................................................................64
3.2.1 Bất cập tại điều 25 và điều 32 Luật sở hữu trí tuệ về sao chép, trích dẫn
hợp lý ...............................................................................................................................64
a. Liên quan đến quyền trích dẫn .............................................................................64
b. Liên quan đến quyền sao chép .............................................................................65
3.2.2 Liên quan đến việc các tác phẩm không được sử dụng cho trường hợp sử
dụng tác phẩm không phải xin phép, nhưng phải trả tiền nhuận b út thù lao ...66
3.2.3 Về vấn đề quy định tại khoản 2 Điều 26 của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005
được sửa đổi, bổ sung năm 2009 ................................................................................67
3.3 Những giải pháp và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam
về bảo vệ lợi ích công chúng trong quyền tác giả......................................................68
3.3.1 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về bảo vệ lợi ích công
chúng trong quyền tác giả ...........................................................................................68
3.3.1.1 Quy định rõ ràng, hướng dẫn chi tiết hơn cho vấn đề “trích dẫn” ........68
3.3.1.2 Cần có cơ chế quản lý hợp lý cho vấn đề sao chép hiện nay...................69
3.3.1.3 Huỷ bỏ quy định tại khoản 3, Điều 24 của Nghị định số 100/2006/NĐCP của Chính phủ ngày 21 tháng 9 năm 2006 Quy định chi tiết và hướng dẫn
thi hành một số điều của Bộ Luật dân sự Luật Sở hữu trí tuệ về Quyền tác giả
và Quyền liên quan.....................................................................................................70


BLDS

Bộ Luật Dân sự năm 2005

Công ước Berne

Công ước về bảo hộ các tác phẩm văn học
và nghệ thuật.

Hiệp định TRIPS

Hiệp định Trips về các khía cạnh thương
mại của quyền sở hữu trí tuệ.

Nghị định số 100/2006/NĐ-CP

Nghị định 100/2006/NĐ-CP của Chính
phủ ngày 21 tháng 9 năm 2006 Quy định
chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều
của Bộ Luật dân sự Luật Sở hữu trí tuệ về
Quyền tác giả và Quyền liên quan.

Nghị định số 85/2011/NĐ-CP

Nghị định 85/2011/NĐ-CP Sửa đổi, bổ
sung một số điều của Nghị định số
100/2006/NĐ-CP ngày 21tháng 9 năm
2006 quy định chi tiết và hướng dẫn thi
hành một số điều của Bộ luật Dân sự,

trí tuệ luôn bị giới hạn trong phạm vi, thời hạn nhất định và trong những trường hợp
đặc biệt Nhà nước có quyền “cấm hoặc hạn chế chủ thể quyền sở hữu trí tuệ thực hiện
quyền của mình hoặc buộc chủ thể quyền sở hữu trí tuệ phải cho phép tổ chức, cá
nhân khác sử dụng một hoặc một số quyền của mình với những điều kiện phù hợp”. 1
Nhà sáng chế George Washingon Carver sinh năm 1860 cũng đã thừa nhận tính
chân thực của câu nói này. Theo ông, tài sản trí tuệ, sản phẩm của sự sáng tạo không
phải tuyệt đối thuộc về riêng một cá nhân hay một quốc gia nào, mà là một nguồn lực
vô hạn của nhân loại. Với đề tài “Bảo vệ lợi ích công chúng trong quy định về
quyền tác giả ở Việt Nam hiện nay” người viết muốn làm rõ một số vấn đề trong quy
định của pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam về việc quy định giới hạn quyền sở
hữu trí tuệ về thời hạn bảo hộ, các trường hợp ngoại lệ trong sử dụng tác phẩm đã công
bố theo pháp luật Việt Nam và một số đối tượng không thuộc phạm vi bảo hộ quyền
tác giả theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện nay.
1

Khoản 3 Điều 7 Luật SHTT năm 2005 được sửa đổi, bổ sung năm 2009.

GVHD: ThS Nguyễn Phan Khôi

Trang 1

SVTH: Trương Thị Diễm My


Đề tài: Bảo vệ lợi ích công chúng trong pháp luật về quyền tác giả ở Việt Nam hiện
nay
2. Phạm vi nghiên cứu
Do Luật sở hữu trí tuệ có phạm vi rất lớn và rộng nên ở đề tài này người viết chỉ
nghiên cứu một phần nhỏ của Quyền tác giả để đi sâu và làm rõ hơn đề tài mà người
viết đã chọn để nghiên cứu: đó là việc quy định giới hạn quyền sở hữu trí tuệ về thời

Trang 2

SVTH: Trương Thị Diễm My


Đề tài: Bảo vệ lợi ích công chúng trong pháp luật về quyền tác giả ở Việt Nam hiện
nay
CHƯƠNG 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TÁC GIẢ VÀ VIỆC BẢO VỆ LỢI
ÍCH CÔNG CHÚNG TRONG QUY ĐỊNH VỀ QUYỀN TÁC GIẢ
Trong lĩnh vực quyền tác giả, đối tượng bảo hộ bao gồm các tác phẩm văn học,
nghệ thuật và khoa học. Đây được coi là tài sản trí tuệ mang lại giá trị cao trong đời
sống xã hội được Nhà nước quan tâm và đặt ra các tiêu chuẩn để bảo vệ cho quyền
này. Quyền tác giả được hiểu một cách khái quát và đơn giản nhất là quyền của cá
nhân, tổ chức đối với các sản phẩm trí tuệ do mình sáng tạo hoặc có quyền sở hữu.
Còn theo nghĩa hẹp, đó là độc quyền được công nhận cho một người, một nhóm người
hoặc một tổ chức được ngăn cấm người khác sử dụng hay khai thác một sản phẩm do
mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Tuy vậy, việc trao quyền sẽ bị giới hạn nhằm cân bằng
lợi ích giữa chủ thể nắm giữ quyền và lợi ích của người sử dụng và lợi ích của công
chúng nói chung. Trong chương này, người viết sẽ khái quát về quyền tác giả đồng
thời sơ lược về bảo vệ lợi công chúng ở Luật quốc tế cũng như pháp luật của Việt Nam
và một số quốc gia có liên quan.
1.1 Khái quát về quyền tác giả
1.1.1 Khái niệm
1.1.1.1 Khái niệm về tác giả
Người sáng tạo tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học (sau đây gọi chung là tác
phẩm) là tác giả của tác phẩm đó. 2
Tác giả là người trực tiếp sáng tạo ra một phần hoặc toàn bộ tác phẩm văn học,
nghệ thuật, khoa học. Điều đó có nghĩa là tác giả phải dùng khả năng tư duy, óc sáng
tạo để tạo nên tác phẩm. Tác phẩm được tạo ra mang dấu ấn cá nhân của tác giả, thể

Tác giả có thể sáng tạo ra một phần hoặc toàn bộ tác phẩm văn học, nghệ thuật
và khoa học. Điều đó có nghĩa là tác giả không nhất thiết phải sáng tạo ra toàn bộ tác
phẩm. Tác giả có thể sáng tác một phần trong một tác phẩm (trường hợp này gọi là
đồng tác giả). Nhưng để được gọi là đồng tác giả thì họ phải có sự thỏa thuận với nhau
để cùng làm nên một tác phẩm.
Ví dụ: Một nhà thơ viết một bài thơ về Tình yêu, sau khi một người độc giả đọc
được bài thơ ấy thấy lời thơ trong bài thơ có một số câu không hay nên quyết định sửa
đổi theo ý của mình mà không có sự đồng ý của tác giả. Đó không phải là đồng tác giả,
vì họ không có sự thỏa thuận ngay từ đầu về việc hình thành bài thơ đó. Và đồng thời
trong trường hợp này không có sự đồng ý của tác giả mà đã tự ý sửa đổi lời thơ.
Luật cũng quy định tác giả không thể là tổ chức phải là cá nhân. Vì chỉ có cá
nhân mới có hoạt động sáng tạo và tư duy như vậy, nếu một nhóm người cùng sáng tạo
ra một tác phẩm thì lúc này họ được xem là đồng tác giả (tập thể tác giả).
Tác giả và đối tượng bảo hộ quyền tác giả là hai vấn đề quan trọng trong lĩnh vực
bảo hộ quyền tác giả. Bởi xét đến cùng thì mục đích chính của việc bảo hộ quyền tác
giả là bảo vệ những quyền lợi về vật chất và tinh thần cho người đã sáng tạo ra tác
phẩm. Vì vậy, Bộ luật Dân sự và Luật sở hữu trí tuệ quy định người sáng tạo ra tác
phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học là tác giả của tác phẩm đó. 4
1.1.1.2 Khái niệm quyền tác giả và nội dung quyền tác giả
Các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học không chỉ làm giàu đời sống tinh
thần của con người mà còn chứa đựng giá trị thương mại. Bảo hộ quyền tác giả góp
phần thúc đẩy kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học - kỹ thuật phát triển. Giá trị của
quyền tác giả ngày càng được nâng cao và mọi người càng quan tâm hơn trong vấn đề

3

Khoản 2, Điều 8, Nghị đ ịnh 100/ 2006/NĐ-CP của Ch ính phủ, Quy định chi t iết hướng dẫn thi hành một số điều
của Bộ luật Dân sự 2005 và Luật sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan.
4
Những nội dung cơ bản của Luật sở hữu trí tuệ, Vụ công tác lập pháp – Nhà xuất bản tư pháp Hà Nội năm

giả, chủ sở hữu quyền tác giả và các chủ thể có liên quan khác đối với tác phẩm văn
học, nghệ thuật, khoa học.
Theo nghĩa là quan hệ pháp luật: Quyền tác giả chính là các quan hệ xã hội
trong việc tạo ra, sử dụng về quyền tác giả được xác lập giữa các tác giả với chủ sở
hữu quyền tác giả; giữa tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả với các chủ thể khác thông
qua các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học. 6
Nói tóm lại, quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm (văn
học, nghệ thuật, khoa học) do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. 7
Như vậy, trên tinh thần của Luật ta thấy rằng quyền tác giả được trao cho hai chủ
thể đó là tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả. Tác phẩm bao gồm những sáng tạo trong
lĩnh vực văn học, nghệ thuật, khoa học và được biểu hiện với bất kỳ phương tiện nào.

5

Đinh Thị Mai Phương - Phan Thị Hải Anh - Điêu Ngọc Tuấn: Cẩ m nang pháp luật về SHTT và Chuyển giao
công nghệ, Nxb. Ch ính trị Quốc gia, 2004, tr.19-20.
6
Lê Đình Nghị - Vũ Hải Yến : Giáo trình Luật SHTT, Nxb. Giáo dục Việt Nam, năm 2009, tr.23.
7
Khoản 2 Điều 4 Luật SHTT năm 2005 được sửa đổi, bổ sung năm 2009.

GVHD: ThS Nguyễn Phan Khôi

Trang 5

SVTH: Trương Thị Diễm My


Đề tài: Bảo vệ lợi ích công chúng trong pháp luật về quyền tác giả ở Việt Nam hiện
nay

pháp luật về quyền tác giả không đưa ra bất kỳ điều kiện nào về nội dung và giá trị

8

Khoản 2 Điều 27 Luật SHTT năm 2005 được sửa đổi, bổ sung năm 2009.

GVHD: ThS Nguyễn Phan Khôi

Trang 6

SVTH: Trương Thị Diễm My


Đề tài: Bảo vệ lợi ích công chúng trong pháp luật về quyền tác giả ở Việt Nam hiện
nay
nghệ thuật để tác phẩm được bảo hộ. Quyền tác giả được bảo hộ không phụ thuộc vào
nội dung và giá trị nghệ thuật.
Tính nguyên gốc được quy định khác nhau trong pháp luật của mỗi quốc gia.
Ví dụ: Pháp luật Hoa Kỳ quy định tính nguyên gốc thỏa mãn nếu tác phẩm được
tác giả tạo ra độc lập và chứa đựng mức độ sáng tạo tối thiểu, riêng đối với Canada thì
tính nguyên gốc được đáp ứng nếu tác giả là người đầu tiên tạo ra tác phẩm và không
sao chép tác phẩm khác. Pháp luật nước Pháp thì quy định tính nguyên gốc của tác
phẩm phải mang dấu ấn sáng tạo cá nhân mới được bảo hộ quyền tác giả. 9
Một tác phẩm để được bảo hộ phải đảm bảo có tính nguyên gốc. Ý nghĩa chính
xác về tính nguyên gốc là khác nhau trong pháp luật về quyền tác giả của mỗi nước,
nhưng một cách khái quát tính nguyên gốc được hiểu là kết quả của hoạt động sáng tạo
trí tuệ trực tiếp của tác giả, tác phẩm được sáng tạo ra một cách đ ộc lập và không sao
chép, bắt chước từ bất kỳ một tác phẩm nào khác. Việc bảo hộ quyền tác giả chỉ được
áp dụng đối với những đóng góp mang tính nguyên gốc cho tác phẩm và không được
áp dụng đối với bất kỳ yếu tố nào vay mượn từ tác phẩm khác. Tuy pháp luật Việt

Đề tài: Bảo vệ lợi ích công chúng trong pháp luật về quyền tác giả ở Việt Nam hiện
nay
dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình
thức, phương tiện, ngôn ngữ đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng
ký”.
Quyền tác giả bảo hộ hình thức của ý tưởng sáng tạo nhưng nếu hình thức thể
hiện một ý tưởng trùng với nội dung ý tưởng đó, thì hình thức cũng không được bảo
hộ. Quyền tác giả chỉ tập trung bảo hộ hình thức tác phẩm, không bảo hộ nội dung tác
phẩm. Vì thế quyền tác giả phát sinh khi tác phẩm được thể hiện dưới một hình thức
nhất định. Thậm chí tác phẩm được hưởng sự bảo hộ quyền tác giả mà bất chấp các
yếu tố chất lượng hay giá trị của tác phẩm và cũng không cần đáp ứng bất kỳ tiêu
chuẩn về văn học hay nghệ thuật nào. Tác phẩm được bảo hộ được thể hiện dưới nhiều
hình thức khác nhau hết sức đa dạng và phong phú.
Ví dụ: Viết (thơ, truyện..), nói, dưới dạng những thước phim (những tác phẩm
điện ảnh), thể hiện bằng cử chỉ, hành động (các tác phẩm sân khấu), các tác phẩm tạo
hình (tranh, điêu khắc,..). Để một tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả thì bắt buộc nó
phải được ghi nhận dưới một trong các hình thức đó.
1.1.2.3 Quyền tác giả được bảo hộ tự động
Theo khoản 1 Điểu 6 Luật SHTT năm 2005 được sửa đổi, bổ sung năm 2009 có
quy định căn cứ phát sinh, xác lập quyền SHTT như sau: “Quyền tác giả phát sinh kể
từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định,
không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố
hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký”. Một tác phẩm được pháp luật về
quyền tác giả thừa nhận và bảo vệ khi tác phẩm đó là kết quả của hoạt sáng tạo trí óc
trong lĩnh vực văn học, khoa học, nghệ thuật mang tính nguyên gốc và được thể hiện
dưới một hình thức vật chất nhất định. Như vậy, khi một tác phẩm đáp ứng được các
điều kiện trên thì đã được pháp luật bảo vệ và thủ tục đăng ký là không bắt buộc. Tuy
nhiên, để giảm nhẹ sự tranh chấp khi có sự xâm phạm quyền tác giả xảy ra và cơ sở
chứng minh quyền tác giả cho tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả thì khuyến khích đăng
ký quyền tác giả.

độc quyền mới có thể bảo hộ quyền lợi hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu, khuyến
khích họ công bố sản phẩm của mình ra ngoài xã hội mà không sợ các hành vi sử dụng
trái phép xâm phạm cũng như khai thác sản phẩm để bù đắp công sức bỏ ra.
1.1.3 Lí do quy định bảo vệ lợi ích công chúng trong quyền tác giả
Bảo hộ quyền tác giả có nghĩa là bảo vệ quyền của tác giả cũng như của chủ sở
hữu tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, đó là việc bảo vệ quyền nhân thân và
quyền tài sản của các chủ thể nói trên đối với thành quả lao động trí tuệ sáng tạo hoặc
đầu tư của họ. Đồng thời khuyến khích sự sáng tạo, là nguồn động lực cho tư duy phát
triển, khi một người sáng tạo ra một tác phẩm nào đó, nếu dễ dàng bị người khác xâm
phạm đến tác phẩm của họ thì gây nên mất tinh thần cho việc sáng tạo thêm các tác
phẩm tiếp theo. Một khi tác phẩm đã được bảo hộ thì tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả
sẽ dễ dàng đưa sản phẩm ra cuộc sống khi đó họ không cần phải sợ sản phẩm của mình
bị người khác xâm phạm tạo điều kiện công chúng tiếp cận gần hơn với các sản phẩm
trí tuệ. Tuy nhiên, không phải vì thế mà trao hoàn toàn quyền quyết định cho họ, mà
pháp luật ở mỗi quốc gia tuy khác nhau nhưng có quy định riêng về giới hạn khi sử
dụng tác phẩm của họ, vì sao pháp luật lại có quy định như vậy?
- Thứ nhất, nhằm ngăn chặn sự lạm dụng độc quyền.
- Thứ hai, nhằm khuyến khích; phổ biến, áp dụng các kết quả trí tuệ vào cuộc
sống.
GVHD: ThS Nguyễn Phan Khôi

Trang 9

SVTH: Trương Thị Diễm My


Đề tài: Bảo vệ lợi ích công chúng trong pháp luật về quyền tác giả ở Việt Nam hiện
nay
- Thứ ba, nhằm đảm bảo mục tiêu, quốc phòng, an ninh và các nhu cầu cấp thiết
khác của xã hội.

thuộc chứng minh được sáng chế phụ thuộc tạo ra một bước tiến quan trọng về kĩ thuật
so với sáng chế cơ bản và có ý nghĩa kinh tế lớn hơn. Nghĩa là chỉ cần chủ sở hữu sáng
GVHD: ThS Nguyễn Phan Khôi

Trang 10

SVTH: Trương Thị Diễm My


Đề tài: Bảo vệ lợi ích công chúng trong pháp luật về quyền tác giả ở Việt Nam hiện
nay
chế phụ thuộc chứng minh được sáng chế phụ thuộc có tính sáng tạo hơn, kĩ thuật hơn
thì chủ sở hữu sáng chế cơ bản lúc này không thể từ chối việc chuyển giao, nếu không
có lý do chính đáng. Nhà nước luôn luôn khuyến khích việc sáng tạo nên không chỉ
dừng lại ở đối tượng là sáng chế mà còn đối với tác phẩm phái sinh. Pháp luật về
quyền tác giả không cấm việc sáng tạo một tác phẩm dựa theo tác phẩm khác, miễn
sao không làm phương hại đến quyền tác giả của tác phẩm gốc. 10 Như vậy tác phẩm
phái sinh là loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả.
Từ những phân tích chúng ta có thể thấy pháp luật nước ta luôn tạo điều kiện cho
các chủ sở hữu quyền tác giả nói chung và chủ sở hữu các đối tượng quyền sở hữu
công nghiệp nói riêng sáng tạo thêm những tác phẩm, những công trình kĩ thuật mới
dựa trên nền tảng của cái ban đầu. Làm cho các chủ sở hữu phải tích cực hăng say hơn
trong việc tạo ra những tác phẩm, công trình kĩ thuật khác phục vụ cho công chúng và
làm mới bản thân.
Thứ hai, phổ biến, áp dụng các kết quả trí tuệ vào cuộc sống.
Trên thực tế, một đối tượng sở hữu trí tuệ cho dù có giá trị hoặc thể hiện sự sáng
tạo như thế nào đi nữa, mà không áp dụng vào cuộc sống, thì cũng trở thành vô dụng.
Do đó, các độc quyền dành cho chủ sở hữu trí tuệ thường có thời hạn, để tạo một sức
ép buộc họ phải phổ biến các tài sản trí tuệ ra công chúng để thu được lợi ích. Ví dụ:
Đối với sáng chế và nhãn hiệu, chủ sở hữu còn mang nghĩa vụ sử dụng. Nói cách khác,

Với ý nghĩa trên, nội dung này được quy định tại Điều 7 Luật SHTT Việt Nam
năm 2005 được sửa đổi, bổ sung 2009.
Từ cơ sở của Điều luật trên, tại Điều 25 luật này có quy định các hành vi được
xem ngoại lệ, nhằm giới hạn quyền của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ cụ thể như: hành
vi chuyển tác phẩm sang chữ nổi hoặc ngôn ngữ khác cho người khiếm thị, hay trích
dẫn tác phẩm để giảng dạy trong nhà trường mà không làm sai ý tác giả, không nhằm
mục đích thương mại…Hoặc trường hợp sử dụng tác phẩm hết thời hạn bảo hộ tại
Điều 43 Luật SHTT năm 2005 được sửa đổi, bổ sung năm 2009; đối với những hành
vi này khi sử dụng tác phẩm thì không cần phải xin phép trước cũng như không phải
trả tiền nhuận bút, thù lao cho tác giả. Vì thật ra, các hành vi này không phải nhằm
mục đích riêng tư cá nhân, mà chủ yếu là để phục vụ cho lợi ích công cộng, cho xã
hội, cho những hoạt động văn hoá ý nghĩa…Vì nó mang tính chất phi lợi nhuận mà
không quên đi công sức sáng tạo của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả bằng cách
thông tin tên tác giả và nguồn gốc, xuất xứ khi sử dụng tác phẩm.
1.2 Khái quát chung về bảo vệ lợi ích công chúng trong quyền tác giả
1.2.1 Khái niệm bảo vệ lợi ích công chúng trong quyền tác giả
Bảo vệ lợi ích công chúng trong quyền tác giả là vấn đề cấp thiết hiện nay. Hiện
nay chưa có văn bản nào nêu khái niệm cụ thể về “bảo vệ lợi ích công chúng” là như
thế nào?
Ý nghĩa của cụm từ “công chúng” và “thuộc về công chúng”: “Công chúng” ở
đây được hiểu theo nghĩa xã hội, cộng đồng nói chung, mà không phải là các tác giả,
chủ sở hữu các tài sản trí tuệ. Còn “thuộc về công chúng” nghĩa là mọi tổ chức, cá
nhân, trong xã hội ai cũng có quyền sử dụng tác phẩm đó mà không cần phải xin phép
hay trả tiền cho chủ sở hữu quyền tác giả. Tuy nhiên, khi sử dụng tác phẩm thuộc về
công chúng, người sử dụng vẫn phải tôn trọng các quyền nhân thân của tác giả sáng
tạo. 12
Tại điều 7 và điều 8 Luật SHTT năm 2005 sửa đổi, bổ sung năm 2009 có đề cập
đến vấn đề này từ đó ta có thể khái quát phần nào về khái niệm “bảo vệ lợi ích công
chúng”.
“Bảo vệ lợi ích công chúng” trong quyền tác giả là tạo điều kiện cho đông đảo

quyền tác giả;
Như vậy “bảo vệ lợi ích công chúng” là đảm bảo cho công chúng được hưởng
các quyền mà pháp luật đã quy định như: đối với tác phẩm hết thời hạn bảo hộ, các
trường hợp sử dụng tác phẩm trong trường hợp ngoại lệ, các đối tượng không thuộc
phạm vi bảo hộ quyền tác giả. Công chúng sẽ có quyền tiếp cận các tác phẩm văn học
và nghệ thuật khi nó thuộc các trường hợp nêu trên, tuy nhiên khi sử dụng tác phẩm
trong trường hợp này công chúng cần thực hiện một số nghĩa vụ mà luật quy định như:
tôn trọng quyền nhân thân đối với tác phẩm hết thời hạn bảo hộ, không được làm ảnh
hưởng đến việc khai thác bình thường của tác phẩm đối với việc sử dụng tác phẩm
trong trường hợp ngoại lệ...
1.2.2 Đặc điểm của việc bảo vệ lợi ích công chúng trong quyền tác giả
1.2.2.1 Bảo vệ lợi ích công chúng trong quyền tác giả thể hiện thông qua nguyên
tắc cân bằng lợi ích của chủ SHTT và lợi ích của xã hội được thể hiện chủ yếu ở các
nội dung sau:
a. Quy định giới hạn của chủ sở hữu quyền SHTT về thời hạn bảo hộ
Thời hạn bảo hộ các đối tượng SHTT là khoảng thời gian mà Nhà nước bằng quy
định của pháp luật và đảm bảo bằng một hệ thống thực thi quyền cho phép các tác giả,
các chủ SHTT được hưởng các độc quyền đối với các đối tượng SHTT của mình. Tùy
vào từng trường hợp cụ thể, các độc quyền đó sẽ thuộc về tác giả (đồng thời là chủ
GVHD: ThS Nguyễn Phan Khôi

Trang 13

SVTH: Trương Thị Diễm My


Đề tài: Bảo vệ lợi ích công chúng trong pháp luật về quyền tác giả ở Việt Nam hiện
nay
SHTT) hay một số quyền thuộc về tác giả, một số thuộc về chủ SHTT (trong trường
hợp tác giả không đồng thời là chủ SHTT).

công bố thuộc sở hữu của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả mà không cần phải xin
phép (có trường hợp phải thanh toán tiền sử dụng, có trường hợp không phải thanh
GVHD: ThS Nguyễn Phan Khôi

Trang 14

SVTH: Trương Thị Diễm My


Đề tài: Bảo vệ lợi ích công chúng trong pháp luật về quyền tác giả ở Việt Nam hiện
nay
toán tiền sử dụng) trong một số trường hợp đặc biệt, cụ thể nhằm đáp ứng nhu cầu
chính đáng phục vụ cho công tác thông tin, nghiên cứu khoa học, giảng dạy và chính
sách xã hội, đảm bảo không được làm ảnh hưởng đến việc khai thác bình thường tác
phẩm; không gây phương hại đến quyền của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả và phải
thông tin về tên tác giả và nguồn gốc, xuất xứ của tác phẩm”.
Tóm lại, với nguyên tắc là khi sử dụng bất cứ tác phẩm nào thuộc sở hữu quyền
tác giả của người khác đều phải được phép và trả tiền nhuận bút, thù lao cho chủ sở
hữu. Tuy nhiên trong một số trường hợp ngoại lệ được quy định, người sử dụng có thể
sử dụng tác phẩm mà không cần phải xin phép chủ sở hữu quyền tác giả cũng như tu ỳ
từng trường hợp sử dụng mà các cá nhân, tổ chức có nghĩa vụ chi trả hoặc không phải
trả tiền nhuận bút, thù lao cho chủ thể quyền khi sử dụng tác phẩm.
Việc sử dụng tác phẩm trong trường hợp ngoại lệ
Trên thực tế, theo quy định về ngoại lệ trong cơ chế bảo hộ bản quyền, công dân
được tự do sử dụng trong một số trường hợp nhất định và ngoại lệ được quy định rõ
ràng, cụ thể bằng các hành vi sử dụng.
So về nguyên tắc, các hành vi sử dụng tác phẩm cần phải xin phép, phải trả tiền
nhuận bút, thù lao cho chủ thể quyền là việc mặc định, đương nhiên, còn về ngoại lệ
thì hành vi sử dụng bị bó buộc trong một khuôn khổ nhất định vì đây là những hành vi
sử dụng tác phẩm không cần phải xin phép.