B GIÁO D C VÀ ÀO T O
TR

NG

I H C KINH T TP. H

CHÍ MINH

NGUY N TH ÚT

TÁC

NG C A FDI VÀ PHÁT TRI N TÀI CHÍNH
LÊN T NG TR

NG KINH T

LU N V N TH C S KINH T

TP. H Chí Minh- N m 2015


B GIÁO D C VÀ ÀO T O
TR

NG

I H C KINH T TP. H

CHÍ MINH

lên t ng tr

ng kinh t ” là công trình nghiên c u c a riêng tác gi , d

c a PGS.TS.Tr n Th Thu Linh. D li u đ
đ

is h

ng d n

c s d ng trong lu n v n là trung th c

c thu th p t nh ng ngu n đáng tin c y và các k t qu trình bày trong lu n v n

ch a đ

c công b t i b t k công trình nghiên c u nào tr

c đây t i Vi t Nam. N u

phát hi n có b t k gian l n nào, tác gi xin ch u trách nhi m tr

c H i đ ng.

Tp.H Chí Minh, ngày 22 tháng 06 n m 2015
Tác gi lu n v n

Nguy n Th Út


1.4.

Ph

ng và ph m vi nghiên c u..................................................................... 3
ng pháp nghiên c u................................................................................... 4

1.5.

i m m i c a đ tài ........................................................................................... 4

1.6.

B c c bài nghiên c u ........................................................................................ 5

CH

NG 2: KHUNG Lụ THUY T VÀ T NG QUAN CÁC NGHIểN

C U TH C NGHI M TR
2.1.

C ỂY ................................................................. 6

Khung lỦ thuy t .................................................................................................. 6

2.1.1. FDI và t ng tr

ng kinh t : Lý thuy t t ng tr


NG PHÁP NGHIểN C U ............................................ 23

3.1.

Ngu n d li u và ph

ng pháp thu th p d li u .......................................... 23

3.2.

Gi thuy t nghiên c u và các bi n .................................................................. 25

3.2.1. Các gi thuy t nghiên c u và k v ng d u ........................................................ 25
3.2.2. Các bi n s d ng trong mô hình ........................................................................ 25
3.2.2.1.

Bi n ph thu c .............................................................................................. 25

3.2.2.2.

Bi n gi i thích ............................................................................................... 26

3.2.2.3.

Các bi n ki m soát........................................................................................ 28

3.3.

Mô hình nghiên c u ......................................................................................... 32



K t qu ki m đ nh hi n t

4.2.1.2.

K t qu ki m đ nh t t

ng ph

ng sai thay đ i ..................................... 44

ng quan ................................................................. 45


4.2.2. K t qu h i quy ph

ng trình (1): Ki m đ nh tác đ ng đ c l p c a FDI, phát

tri n tài chính đ n t ng tr
4.2.3. K t qu h i quy ph

ng kinh t ............................................................... 46

ng trình (2): Ki m đ nh tác đ ng t

phát tri n tài chính đ n t ng tr
4.3.

CH


FDI

Foreign Direct Investment

GDP

Gross Domestic Product

T ng s n ph m qu c n i

M2

Liquid liabilities

Cung ti n m r ng M2

FEM

Fixed Effects Model

Mô hình tác đ ng c đ nh

REM

Random Effects Model

Mô hình tác đ ng ng u nhiên

GLS



UNCTAD United nations conference on

ADB

H i ngh liên h p qu c v th

Trade and Development

và phát tri n

The Asian Development

Ngân hàng phát tri n châu Á

Bank
WDI

World development indicator

Ch s phát tri n th gi i

ng m i


DANH M C CÁC B NG BI U
B ng 3.1: Dòng v n FDI theo khu v c, 2011-2013............................................. 24
B ng 3.2: K v ng d u c a h s các bi n trong mô hình nghiên c u ................ 25
B ng 3.3: Mô t các bi n s d ng trong mô hình ................................................ 31
B ng 4.1: Th ng kê mô t d li u các bi n.......................................................... 40

Ph l c 4: K t qu h i quy mô hình (1) b ng ph

ng pháp FEM, v i ch s phát tri n

tài chính là M2
Ph l c 5: K t qu h i quy mô hình (2) b ng ph

ng pháp GLS, v i ch s phát tri n

tài chính là M2
Ph l c 6: K t qu h i quy mô hình (2) b ng ph

ng pháp FEM v i ch s phát tri n

tài chính là M2
Ph l c 7: K t qu h i quy mô hình (1) b ng ph

ng pháp FEM, v i ch s phát tri n

tài chính là CREDIT
Ph l c 8: K t qu h i quy mô hình (1) b ng ph

ng pháp GLS, v i ch s phát tri n

tài chính là CREDIT
Ph l c 9: K t qu h i quy mô hình (2) b ng ph

ng pháp GLS, v i ch s phát tri n

tài chính là CREDIT

Ph

n

ng kinh t , đ c

ây c ng chính là đi m khác bi t v i các nghiên c u tr

ng pháp h i quy d li u b ng (

cl

ng FEM, REM và GLS) đ

phân tích m i quan h gi a FDI, phát tri n tài chính và t ng tr
m u 62 qu c gia ch y u

c s d ng đ

ng kinh t trên m t

Châu Á và Châu M Latinh cho giai đo n 1996-2013.

K t qu cho th y r ng s phát tri n khu v c tài chính giúp t ng c
góp c a FDI t i t ng tr

c.

ng s đóng


T tr

NGHIểN C U

LỦ do ch n đ tài:
c t i nay dòng v n FDI luôn đóng m t vai trò quan tr ng đ i v i n n kinh t

đ c bi t t i các qu c gia đang và kém phát tri n. Tr

c h t, nó là m t trong nh ng

ngu n v n quan tr ng đ bù đ p s thi u h t v n đ u t góp ph n t o ra đ ng l c cho
s t ng tr

ng và phát tri n; đ u t s làm t ng c

c a qu c gia. Thông qua đ u t tr c ti p n

ng kh n ng khoa h c công ngh

c ngoài, các công ty (ch y u là các công

ty đa qu c gia) đư chuy n giao công ngh t n

c mình ho c t n

c khác sang n

nh n đ u t , cùng v i đó là kinh nghi m qu n lý, đ i ng lao đ ng đ
luy n v nhi u m t (trình đ k thu t, ph


ng

ng ph thu c

c s t i. Hermes và Lensink (2003),

Alfaro và c ng s (2004), đư cung c p b ng ch ng th c nghi m h tr đ xu t này.
M c dù v y, s l

ng các nghiên c u th c nghi m ki m tra tác đ ng b sung liên quan

đ n v n đ này thì còn r t ít.


3

Bài nghiên c u: “Tác đ ng c a FDI và phát tri n tài chính lên t ng tr
xem xét vai trò c a phát tri n khu v c tài chính trong vi c t ng c
FDI t i t ng tr

các qu c gia khác nhau – các n

ng kinh t

tri n và kém phát tri n.

c bi t, s chú tr ng đ n các n

ng kinh t ” s

ng kinh t , đ đ a ra b ng ch ng li u có ph i s phát tri n tài chính n i đ a

là y u t xúc tác đ FDI thúc đ y n n kinh t t i qu c gia đó hay không? Bên c nh đó,
bài vi t này c ng tìm cách đ phân bi t các nh h
đ n t ng tr

ng kinh t

ng c a FDI và khu v c tài chính

các n n kinh t kém phát tri n, đang phát tri n và phát tri n.

1.2.2. Cơu h i nghiên c u:
C th , bài nghiên c u này đ
S t

c thi t k đ gi i quy t v n đ sau đây:

ng tác gi a FDI và phát tri n tài chính có nh h

ng nh th nào t i t ng tr

ng

kinh t ? Và m i quan h này có khác bi t gi a các qu c gia đư phát tri n, đang phát
tri n và kém phát tri n hay không?
1.3.

it


li u liên h p qu c - UN, c a 62 qu c gia trên th gi i trong giai đo n t 1996-2013.
1.4.

Ph

ng pháp nghiên c u:

Bài nghiên c u s d ng b d li u b ng (panel data) t 62 qu c gia trong th i gian 18
n m t 1996-2013. Các ph
hi u

ng pháp

ng hi u ng c đ nh (Fixed Effects - FE),

ng ng u nhiên (Random Effects- RE) và bình ph

(Generalized least squares: GLS) đ
tri n tài chính t i t ng tr
1.5.

cl

ng nh

nh t t ng quát

c s d ng đ đánh giá s tác đ ng gi a FDI, phát

ng kinh t trong m u 62 n

tài chính trong n

c n đ nh, v ng ch c.

ng


5

1.6.

B c c bài nghiên c u:

B c c lu n v n bao g m 5 ch

ng đ

c trình bày c th nh sau:

Ch

ng 1: Gi i thi u t ng quan các n i dung c a lu n v n và các v n đ nghiên c u.

Ch

ng 2: Khung lý thuy t và t ng quan các nghiên c u th c nghi m tr

Ch

ng 3: Ph

Các lý thuy t tân c đi n truy n th ng mà đ i di n là mô hình Solow (1957) đư không
th ch ra m i liên k t gi a FDI và t ng tr
quan h gi a FDI v i t ng tr

ng kinh t . H u h t các nghiên c u m i

ng kinh t đ u liên k t v i các h c thuy t t ng tr

ng

n i sinh, mà c s là t p trung vào m i quan h chi ti t gi a công ngh và t ng tr

ng

kinh t .
Ýt

ng chính c a lý thuy t t ng tr

ng n i sinh là thay đ i công ngh ng n ch n su t

sinh l i theo v n gi m d n x y ra khi tr l

ng v n t ng lên. Không có su t sinh l i

gi m d n thì không có tr ng thái d ng và do đó chúng ta không còn k v ng s h i t
thu nh p gi a n

c giàu và n


d ng ngo i tác tích c c. Khi tri th c lan t a, các công ty và cá nhân phát minh s t n


7

d ng đ t o ra s n ph m m i, c i thi n s n ph m c , ho c nâng hi u qu s n xu t. Gi
đ nh su t sinh l i không đ i theo qui mô c a mô hình Solow có th không ph i là mô t
chính xác các m i quan h gi a l

ng v n và lao đ ng s d ng v i n ng su t lao đ ng.

H n n a khác v i mô hình Solow, t c đ thay đ i công ngh tác đ ng lên t c đ t ng
tr

ng, không ch m c thu nh p

tr ng thái d ng (không có tr ng thái d ng).

Chính th c thì Romer gi đ nh r ng n ng su t lao đ ng do tr l
đ nh, sao cho s n l

Trong đó

ng g p đ

ng tri th c ( ) quy t

c xác đ nh b i:

< 1. M t hàm ý quan tr ng c a mô hình Romer là các doanh nghi p có th

ng pháp
c đang

c quy t đ nh n i sinh b ng đ u t .

Thay đ i công ngh là n i sinh và có su t sinh l i gi m d n:

V i

là t c đ t ng tr

đ u ng

i

ng ngo i sinh c a c n biên công ngh ,

m c c n biên, y là thu nh p

lan t a công ngh .

n

là thu nh p bình quân

c đang phát tri n đ n sau và

là h s



qu h n. M t th tr
tr

ng tài chính v ng ch c và t t h n có th đ y nhanh t c đ t ng

ng b ng cách t ng t l ti t ki m và đ u t , đ y nhanh ti n đ tích l y v n v t ch t.

Phát tri n tài chính c ng thúc đ y t ng tr

ng b ng cách t ng c

ng c nh tranh và kích

thích ho t đ ng sáng t o t đó giúp thúc đ y n ng su t lao đ ng (báo cáo ADB s 233,
tháng 11/2010).
H th ng tài chính v ng ch c và phát tri n khi nó th c hi n t t n m ch c n ng c t lõi
là: (1) cung c p thông tin v các kho n đ u t và phân b v nν (2) giám sát đ u t và
cung c p thông tin cho vi c qu n tr doanh nghi p sau khi đ

c tài tr v n; (3) t o

thu n l i cho kinh doanh, s đa d ng hóa đ u t và qu n tr r i roν (4) huy đ ng các
kho n ti t ki mν và (5) gi m b t s trao đ i hàng hoá và d ch v .
Vai trò c a phát tri n khu v c tài chính đ n t ng tr

ng kinh t l n đ u tiên đ

c

nghiên c u b i Schumpeter (1911). Ông l p lu n r ng các trung gian tài chính phát


ng n i sinh đ nghiên c u vai trò c a phát tri n khu v c tài chính t i

t ng tr

ng pháp ti p c n

ng kinh t . Greenwood và Jovanovic (1990) cho th y các t ch c tài chính

đóng m t vai trò quan tr ng trong vi c thu th p và phân tích thông tin c a các công ty
và th tr

ng.

King và Levine (1993b) c ng cho r ng l p lu n c a Schumpeter (1911) là đúng. Phát
tri n tài chính làm t ng l i nhu n d a trên s đ i m i vi c cung c p ba d ch v . Nh ng
d ch v này bao g m: đánh giá hi u qu c a các d án đ u t thông qua vi c thu th p
các thông tinν kh n ng t p h p và huy đ ng các ngu n ti t ki m t h gia đình đ
cung c p cho đ u t phát tri n và kh n ng chia s và đa d ng hóa r i ro đ t ng c

ng

c i ti n hàng hóa trung gian.
M t khác, khi th tr

ng tài chính phát tri n đ n m t m c đ nào đó có th t o đi u

ki n cho các công ty n

c ngoài ti p c n đ


trên, có r t nhi u tài li u nghiên c u m i quan h gi a FDI v i t ng

ng kinh t và c ng cho ra các tranh lu n khác nhau v m i quan h này. Tr

ch t


10

xem xét l p lu n c a nhóm nghiên c u cho r ng FDI giúp thúc đ y t ng tr
t in

ng kinh t

c ti p nh n FDI. C th các nghiên c u bao g m:

De Mello (1999): Trong bài nghiên c u này, tác gi nghiên c u nh h
s tích l y v n, t ng s n l

ng c a FDI t i

ng n n kinh t và t ng các y u t gia t ng n ng su t t i các

qu c gia ti p nh n ngu n v n FDI. B ng ph

ng pháp phân tích d li u th i gian và c

d li u b ng đ i v i các qu c gia trong giai đo n 1970-90, lên k t lu n c a tác gi khá
thuy t ph c.

qu c gia nào

không d ng có tính d ng t i I(0) thì s b lo i b kh i m u nghiên c u. Sau b

c 1,

m u nghiên c u s bao g m nh ng qu c gia có chu i bi n th i gian d ng t i I(0) và
các qu c gia này s đ

c phân ra làm 2 nhóm OECD và non-OECD. Ti p theo, đ bi t

FDI có tác đ ng t i t ng tr

ng kinh t trong dài h n hay không tác gi đi ki m đ nh

tính đ ng liên k t c a hai bi n này. S d ng mô hình VAR hai bi n v i m u các qu c
gia có tính d ng I(0)

b

c đ u tiên.

i v i d li u b ng, tác gi s d ng mô hình

h i quy Fixed-effect k t h p IV. Bi n công c đ

c s d ng chính là bi n đ tr c a

bi n ph thu c. K t qu c a nghiên c u ch ra r ng, FDI h tr t ng tr



t s t n kém h n khi đ o ng
h n đ u t gián ti p n

c dòng v n FDI và ít nh y c m v i các cú s c toàn c u

c ngoài.

Nigel Driffield and Chris Jones (2013): Nghiên c u nh h
dòng ki u h i đ n t ng tr

ng c a FDI, v n ODA và

ng kinh t t i các qu c gia đang phát tri n trên th gi i, giai

đo n 1984-2007. B ng vi c s d ng ph

ng pháp 3SLS đ x lý hi n t

ng n i sinh,

tác gi đư tìm th y nh ng k t qu khá thú v là: FDI và dòng ki u h i đ u tác đ ng tích
c c đ n t ng tr

ng kinh t , trong khi đó ngu n vi n tr ODA l i d

tr cho t ng tr

ng kinh t , th m chí h s


t n m 1976 đ n n m 1989, tác gi xác đ nh có hai tác đ ng c a đ u t tr c ti p n
ngoài vào các doanh nghi p trong n
đ ut n

c ngoài có t

c.

u tiên, vi c gia t ng v n c ph n c a nhà

ng quan v i s gia t ng n ng su t t i các nhà máy có ít h n 50

nhân viên, cho th y r ng các nhà máy này đ
ch s h u n
nh h

c

ch

ng l i t nh ng l i th s n xu t c a

c ngoài. Th hai, chúng ta th y r ng vi c gia t ng s h u n

ng tiêu c c đ n n ng su t c a các doanh nghi p thu c s h u trong n

c ngoài
c xét

trong cùng ngành. Nh ng tác đ ng tiêu c c r t l n và m nh m trong các mô hình k


ng pháp ti p c n khác thì tác đ ng ròng t FDI t i các doanh nghi p n i đ a l i là

tiêu c c. Tác gi k t lu n r ng có nh ng l i ích t đ u t n

c ngoài, nh ng mà nh ng

l i ích nh v y xu t hi n t các d án/ công ty liên doanh. Tác gi không tìm th y b ng
ch ng v s t n t i c a "lan t a" công ngh t các công ty n
nghi p trong n

c. i u này có th đ

c ngoài v i các doanh

c gi i thích là do m c đ đ u t n

c ngoài t i

Venezuela có th quá th p, ho c n n kinh t ch a phát tri n đ y đ ho c đa d ng hóa,
đ nh n đ

c l i ích to l n t s hi n di n ngu n v n đ u t tr c ti p n

t lan t a có th l n h n t i nh ng n n kinh t đ nh h

ng xu t kh u nh

c ngoài. Y u
ông Á.

ng này là không b n

v ng. Các nghiên c u c a Ngân hàng Th gi i (1993) cho th y t ng tr
m ts n
h

c

t quá t c đ

ng không có c s t thu nh p và s gia t ng l m

phátν (ii) có s ph thu c vào các nhà đ u t n
v in

ng c a đ u t đư v

ng

ng kinh t

ông Nam Á nh Indonesia, Malaysia và Singapore ch y u theo đ nh

ng đ u t ch không ph i theo đ nh h

ng công ngh . Vì v y, vi c t ng tr

ng t i

các qu c gia này s d a trên s thâm h t v n nhi u h n t c là s d ng đ ng v n ch a


c ngoài t i ngu n nhân l c và vi c b t

bình đ ng thu nh p. Tác gi đư phát tri n m t mô hình t ng tr

ng c a m t n n kinh t

kép trong đó khu v c truy n th ng (nông nghi p) đang s d ng nh ng công ngh l c
h u, trong khi FDI là đ ng l c t ng tr

ng trong l nh v c công nghi p hi n đ i. Vì v y

dòng v n FDI có th s đ y nhanh quá trình phân c c gi a hai khu v c. M t m t, FDI
thúc đ y quá trình công nghi p hóa t i qu c gia ti p nh n v n, m t khác FDI làm cho
t m quan tr ng t

ng c a khu v c n ng truy n th ng (nông nghi p) trong t ng th n n

kinh t s gi m. Các d đoán chính c a mô hình có th đ

c tóm t t nh sau: FDI làm

gia t ng s b t bình đ ng trong thu nh p hay nói cách khác làm gia t ng kho ng cách
giàu nghèo trong xư h iν FDI thúc đ y t ng tr

ng kinh t ν FDI và t tr ng nông

nghi p trong GDP có m i quan h tiêu c c.
Hermes và Lensink (2003) t i 67 qu c gia giai đo n 1970-1995, s



ng đ n vi c phân b các ngu n l c tài chính m t

cách hi u qu t i các d án đ u t . H th ng tài chính có th đóng góp vào t ng tr

ng

kinh t thông qua hai kênh chính đó là: M t m t, nó huy đ ng ti t ki mν đi u này làm
gia t ng ngu n l c tài chính s n có đ tài tr đ u t . M t khác, nó sàng l c và giám sát
các d án đ u t ν đi u này góp ph n vào vi c nâng cao hi u qu c a các d án. Vi c h
th ng tài chính trong n

c phát tri n h n s có kh n ng huy đ ng ti t ki m nhi u h n,

rà soát và giám sát các d án đ u t t t h n, do đó góp ph n t ng tr

ng kinh t cao

h n.
Th hai, Các doanh nghi p trong n
tranh hay do có s liên k t v i n

c do các y u t nh nhu c u s n xu t, s c nh
c ngoài nên h c n nâng c p công ngh hi n có.

Nh ng các đ u t liên quan đ n nâng c p ho c áp d ng các công ngh m i thì có nhi u
r i ro h n so v i các d án khác và th
l

ng nh ng d án nh v y c n tiêu t n m t

15

doanh nghi p trong n

c. FDI đ

c đo b ng lu ng tài chính ch y vào trong m t qu c

gia, nh ng đó có th ch là m t ph n c a FDI vào các n
các kho n đ u t khác đ
t i th tr

ng tài chính

tài chính trong n
các th tr

c tài tr thông qua vay n và / ho c gia t ng v n ch s h u
n

c s t i. Nh v y, tính s n có và ch t l

c c ng có th

khu ch tán công ngh
ng tài chính

c đang phát tri n, vì m t s

n


ng kinh t .

King và Levine (1993) v i m u 80 qu c gia giai đo n 1960-1989, b ng vi c s d ng
các bi n mà Schumpeter (1911) đư đ c p, c th là t l cung ti n M3/GDP (LLY), t
l tài s n c a ngân hàng ti n g i trên t ng tài s n
trung

ngân hàng ti n g i và ngân hàng

ng (BANK), t l tín d ng t nhân trên t ng tín d ng n i đ a (PRIVATE), t l

tín d ng t nhân trên GDP (PRIVY) đ i di n cho m c đ phát tri n tài chính. B ng
ph

ng pháp 3SLS, tác gi tìm th y m i quan h d

c y cao gi a m c đ t ng tr
chính. M i quan h d

ng có ý ngh a th ng kê v i đ tin

ng GDP bình quân đ u ng

ng này đ

i và m c đ phát tri n tài

c gi i tích do phát tri n tài chính làm t ng l i nhu n


c s t i.

Bordo và Meissner (2006) đi xem xét vai trò c a n ngo i t trong các cu c kh ng
ho ng tài chính, trong giai đo n 1880-1913 và 1972-1997 t i m t s qu c gia trên th
gi i. Bài nghiên c u đi tìm hi u các cu c kh ng ho ng n , kh ng ho ng ti n t , kh ng
ho ng ngân hàng và m i t

ng quan gi a các lo i kh ng ho ng này. Các kho ng n

ngo i t là r t nguy hi m cho n n kinh t , đ c bi t n u không đ

c qu n lý ch t ch .

Tuy nhiên, tác gi tìm th y b ng ch ng m nh m r ng vi c ti p xúc v i n ngo i t l n
ch a ch c đư d n t i vi c x y ra kh ng ho ng n , kh ng ho ng ti n t hay ngân hàng,
mà theo l th

ng thì vi c ti p xúc cao v i r i ro v n ngo i t s d d n t i kh ng

ho ng n . K t qu th ng kê c a bài nghiên c u cho th y t i các n

c nh Canada,

Australia, M , New Zealand có m c đ ti p xúc v i r i ro vay n ngo i t cao (kho ng
50-60%) nh ng các n

c này l i ít x y ra kh ng ho ng. B i vì các qu c gia này có h

th ng tài chính v ng m nh, các t ch c tài chính phát tri n và ph n l n vi c vay m