ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA SƯ PHẠM

Phạm Thị Khanh

Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở Trường Trung học phổ thông nọi
trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Mã số:

60 14 05

HÀ NỘI – 2008


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Xuất phát điểm lý luận
Những năm đầu của thế kỷ XXI đã được đánh dấu bằng sự phát triển
mới về chất lượng với những thành tựu to lớn của khoa học công nghệ, song
con người cũng đang đứng trước nhiều vấn đề sống còn của xã hội công
nghiệp và nền kinh tế tri thức đặt ra. Đảng và nhà nước ta đã coi sự nghiệp
giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu. Để đảm bảo thắng lợi sự nghiệp
công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước thì phải: "Ưu tiên hàng đầu cho việc
nâng cao chất lượng dạy và học. Đổi mới chương trình, nội dung, phương
pháp dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và tăng cường cơ
sở vật chất của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy
nghĩ của học sinh, sinh viên. Coi trọng bồi dưỡng cho học sinh, sinh viên
khát vọng mãnh liệt xây dựng đất nước giàu mạnh, gắn liền lập nghiệp
của bản thân với tương lai cộng đồng, dân tộc, trau dồi cho học sinh, sinh

7.2.3. Phương pháp trò chuyện
Tổ chức trao đổi học tập kinh nghiệm với một số trường nội trú đã làm
tốt công tác này như trường Dân tộc Nội trú vùng cao Việt Bắc, trường THPT
dân tộc Nội trú Hoà Bình, trường THPT dân tộc Nội trú Phú Thọ …
7.2.4. Phương pháp điều tra viết bằng bảng hỏi
- Các biện pháp quản lý HĐNK của BGH và các tổ chức.
- Những suy nghĩ, nhận thức của học sinh trước các biện pháp quản lý
HĐNK của BGH và các tổ chức trong trường.
7.2.5. Phương pháp mô hình hóa
Phương pháp này được dùng trong việc xây dựng mô hình hiện trạng và
mô hình hệ thống quản lý HĐNK.
7.2.6. Phương pháp điều tra kiểm chứng
Điều tra kiểm chứng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về mức độ
cần thiết và tính khả thi các biện pháp quản lý HĐNK ở trường THPT Nội trú
Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng.
7.2.7. Phương pháp thử nghiệm
Với một số biện pháp thực hiện quản lý HĐNK ở trường THPT Nội trú Đồ
Sơn, thành phố Hải Phòng.
7.3. Nhóm phương pháp xử lý số liệu nghiên cứu: sử dụng thống kê toán học
Phương pháp này dùng trong việc thống kê tổng hợp các phiếu điều tra
cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh.
8. Cấu trúc luận văn

-5-


Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, phụ lục, luận văn được
trình bày trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận của các biện pháp quản lý hoạt động ngoại
khoá ở trường Trung học phổ thông.

nghiệm, nhà sư phạm A.T.Côpchiêva kết luận: “Công việc ngoại khoá nếu
được tiến hành có hệ thống không những nâng cao trình độ chung về sự tiến
bộ của học sinh mà còn cả về trình độ ngôn ngữ, kiến thức của các em”.[5].
Cai Rôp– Nhà giáo dục học người Nga đã viết: “Khi đặt kế hoạch công
tác giảng dạy chung cho cả năm học mới, người hiệu trưởng phải xét kết quả
hoạt động ngoài lớp năm học trước và nhằm mục đích nâng cao thành tích của
học sinh, củng cố kỷ luật và nâng cao chất lượng giảng dạy của nhà trường,
mà định nhiệm vụ hoạt động ngoài lớp cho năm học sắp tới. Trong kế hoạch
công tác của nhà trường có dành một mục riêng cho hoạt động ngoài lớp. Mục
đích đó gồm mấy yếu tố sau: Xây dựng điều kiện và cơ sở vật chất cho hoạt
động ngoài lớp năm tới, các hoạt động ngoài lớp của nhà trường và của lớp,
phân phối lực lượng và định kỳ hạn cho kế hoạch. Về kế hoạch tỷ mỉ, cụ thể
về cách tổ chức các hoạt động quần chúng đặc biệt, hoặc các ngày nghỉ… thì
người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo sẽ quyết định riêng và bổ sung cho
kế hoạch toàn năm. Những người phụ trách tổ chức và người chỉ đạo ấy chính
là những người được uỷ nhiệm thi hành những điều khoản bổ sung kia”[5]
Như vậy, các công trình nghiên cứu này đã làm nổi rõ tầm quan trọng
của các hoạt động ngoại khoá và chỉ ra một số biện pháp cần thiết cho nhà
quản lý phải làm gì để tổ chức và quản lí tốt các hoạt động này nhằm nâng cao
chất lượng giáo dục.
1.1.2. Trong nước
Trong nước, từ những năm 60 của thế kỷ XX, khi xây dựng chương
trình giáo dục, Bộ Giáo dục đã xác định rõ: “Muốn thực hiện giáo dục và giáo
dưỡng trong các môn học đạt kết quả đầy đủ thì ở nhà trường cần tổ chức
ngoại khoá. Hoàn cảnh kháng chiến trước đây chưa cho phép chúng ta thực
hiện đầy đủ công tác này cho nên trong chương trình cũng chưa ghi phần

-7-





thể việc cần tổ chức và quản lý hoạt động ngoại khoá ra sao? Làm thế nào để
hoạt động ngoại khoá trong nhà trường trung học phổ thông thực sự là một
họat động thường xuyên có kết quả tốt? Cách thức cho nhà quản lý khi tổ chức
hướng dẫn thực hiện các tổ nhóm chuyên môn đưa hoạt động ngoại khoá vào
trong kế hoạch năm học? … Điều này khiến cho không ít trường phổ thông
vẫn cảm thấy hoạt động ngoại khoá còn là việc làm có tính hình thức, ép
buộc…
Vì thế việc xây dựng cơ sở lý luận cho quản lý hoạt động ngoại khoá
giúp nhà quản lý có cơ sở điều hành công tác chuyên môn của nhà trường nói
chung, hoạt động ngoại khoá nói riêng đạt kết quả tốt hơn.

1.2. Lí luận chung về quản lý quá trình giáo dục - đào tạo
1.2.1. Khái niệm quản lý
Quản lý là một thuộc tính lịch sử, nội tại của mọi quá trình lao động. Nó
là một hiện tượng xã hội xuất hiện từ rất sớm, như C.Mac đã nói: "Bất cứ lao
động xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào được thực hiện ở quy mô tương đối
lớn, đều cần ở một chừng mực nhất định đến sự quản lý."
Quản lý là một quá trình lựa chọn các tác động, nhà quản lý phải biết
sắp xếp và thể hiện hợp lý các tác động lên đối tượng bị quản lý sao cho
đảm bảo sự cân đối cả hai mặt ổn định và phát triển của bộ máy. Nếu chỉ có
ổn định mà không phát triển thì tất yếu dẫn đến suy thoái và ngược lại nếu
phát triển mà không ổn định thì sẽ có nguy cơ rối ren. Quản lý còn là việc
đặt ra mục tiêu, lựa chọn các phương tiện, điều kiện và tác động vào từng
thành tố của hệ thống bằng các phương pháp thích hợp nhằm đạt mục tiêu
quản lý. Về phương diện nhà quản lý thì quản lý là sự tác động của nhà
quản lý trong việc chỉ huy, điều khiển, tổ chức quản lý hướng vào các quá
trình xã hội và hành vi hoạt động của từng con người trong quá trình quản
lý nhằm đưa đến sự phát triển, biến đổi phù hợp với quy luật khách quan,

gì.

-10-


Lãnh đạo là điều khiển/điều hành, tác động, huy động và giúp đỡ con
người và tổ chức trong hệ thống thực hiện nhiệm lãnh đạo là quá trình tác
động, liên kết các thành viên trong tổ chức, tập hợp, động viên họ tham gia
xây dựng kế hoạch, giám sát thực hiện kế hoạch và kiểm tra, đánh giá việc
thực hiện kế hoạch, hoàn thành những công việc nhất định để đạt được mục
tiêu của tổ chức.
- Kiểm tra:
Để hoàn thành chức năng lãnh đạo, người lãnh đạo hệ thống cần thiết và
phải thực hiện chức năng kiểm tra của quản lý, lãnh đạo mà không kiểm tra thì
coi như không lãnh đạo.
Kiểm tra theo lý thuyết hệ thống là thiết lập mối liên hệ ngược trong
quản lý. Có ba yếu tố cơ bản trong công tác kiểm tra:
+ Xây dựng chuẩn thực hiện.
+ Đánh giá việc thực hiện trên cơ sở so sánh chuẩn.
+ Nếu có sự chênh lệch thì cần điều chỉnh hoạt động.
Trong trường hợp cần thiết có thể điều chỉnh mục tiêu.
Quan hệ giữa các chức năng của hoạt động quản lý thể hiện trong sơ đồ:
KẾ HOẠCH

KIỂM TRA

THÔNG TIN

TỔ CHỨC


là loại hình hoạt động chuyên biệt nhưng lại ảnh hưởng tới toàn xã hội nói
chung, tới mỗi bộ phận cấu thành của nó nói riêng. Do tính đa cấp, quản lý
giáo dục là loại hình quản lý được đông đảo thành viên tham gia và hơn
nữa, bản thân nó là hoạt động mang tính xã hội - nhân văn, vì vậy phải đặc
biệt quan tâm đến mối quan hệ giữa người dạy và người học, giữa cán bộ
quản lý giáo dục với người dạy và người học và rộng hơn nữa là mối quan
hệ nhà trường - gia đình - xã hội.

-12-


Quản lý giáo dục không chỉ có ý nghĩa là loại hình quản lý có tính xã hội
mà điều cơ bản là nó phải thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với toàn
bộ hệ thống giáo dục.
Giáo sư Phạm Viết Vượng cho rằng: Mục đích cuối cùng của quản lý
giáo dục là tổ chức quá trình giáo dục có hiệu quả để đào tạo lớp thanh niên
thông minh sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc
của bản thân và xã hội.
Như vậy, có thể nói, quản lí giáo dục về thực chất là quản lí có hiệu
quả chất lượng giáo dục (bao gồm dạy học và giáo dục theo nghĩa hẹp) được
thực hiện thông qua các tác động có mục đích, có kế hoạch, qua các chức
năng tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá để đào tạo thế hệ trẻ thông minh
sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân
và xã hội.
1.2.3. Quản lý nhà trường
Trường học là tổ chức giáo dục cơ sở mang tính nhà nước và xã hội,
trực tiếp làm công tác giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ, trực tiếp tham gia vào quá
trình thực hiện mục tiêu bồi dưỡng nhân tài cho đất nước, đào tạo nhân lực,
nâng cao dân trí. Nhà trường là tế bào chủ chốt của bất kỳ hệ thống quản lý
giáo dục nào từ trung ương đến địa phương.

hoạt động học và các hoạt động giáo dục, trong đó có HĐNK. Quá trình quản
lý ấy làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để dần
dần đạt mục tiêu. Các hoạt động trong nhà trường bản thân nó đã có tính giáo
dục song cần có sự quản lý, tổ chức chặt chẽ mới phát huy được hiệu quả của
bộ máy.
Mục tiêu quản lý của nhà trường được cụ thể hoá trong kế hoạch, nhiệm
vụ năm học, tập trung vào việc phát triển toàn diện nhân cách của học sinh. Để
thực hiện mục tiêu này người hiệu trưởng phải tiến hành các hoạt động quản
lí: xây dựng môi trường giáo dục, xây dựng cơ sở vật chất nhà trường và các
điều kiện phục vụ cho dạy và học, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, tạo

-14-


lập và duy trì tốt mối quan hệ nhà trường –gia đình –xã hội, thực hiện dân chủ
hoá trong quản lý nhà trường và các hoạt động khác.
Như vậy, quản lí nhà trường là việc người hiệu trưởng xây dựng mục
tiêu, kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra đánh giá các kết quả đạt
được so với yêu cầu và chuẩn mực đề ra trong chương trình giáo dục và
nhiệm vụ năm học về chất lưọng phát triển toàn diện nhân cách của học sinh.
Quản lí nhà trường tập trung vào việc nâng cao chất lượng giáo dục mà
trọng tâm là quản lí các hoạt động dạy học và giáo dục diễn ra trong nhà
trường, trên lớp học và các hoạt động ngoài nhà trường.
1.2.4. Quản lí quá trình đào tạo
Nội dung của quản lý quá trình đào tạo với tư cách là một hệ thống khá
phức tạp và toàn vẹn. Gồm các nội dung chủ yếu sau:
- Quản lý mục tiêu đào tạo:
Đó là quản lý việc xây dựng và thực hiện mục tiêu đào tạo trong quá
trình đào tạo. Quản lý mục tiêu đào tạo là quản lý một hệ thống những yêu cầu
lâu dài và trước mắt của xã hội đối với sự phát triển "nhân cách người lao

thức đó vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú
học tập cho học sinh [17].
1.3.2. Mối quan hệ giữa hoạt động ngoại khoá với các hoạt động giáo dục
Việc tổ chức hoạt động trên lớp và tổ chức ngoài giờ lên lớp là hai bộ
phận hữu cơ hợp thành một thể thống nhất trong quá trình giáo dục học sinh
nhằm đạt mục tiêu đào tạo của nhà trường THPT. Những đặc điểm cơ bản của
hai dạng hoạt động này có ý nghĩa làm cơ sở để tổ chức thực hiện các biện
pháp sư phạm thích hợp. Do vậy các biện pháp tổ chức học tập ngoài giờ lên
lớp phải được đặt trong mối quan hệ học tập chính khoá và học tập ngoại
khoá. Trong nhà trường muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ của việc giảng dạy
môn học, người giáo viên cần phải phối hợp một cách khéo léo các mặt hoạt
động chính khoá và ngoại khoá.
1.3.3. Vai trò của hoạt động ngoại khoá đối với hoạt động giáo dục học sinh
Trung học phổ thông ở trường nội trú
Hoạt động ngoại khoá có một tầm quan trọng đặc biệt, đem lại nhiều tác
dụng to lớn, góp phần đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục đào tạo, nâng
cao chất lượng giáo dục.

-17-


Theo quan niệm của nhiều nhà giáo dục, chất lượng giáo dục phổ thông
là sự phát triển toàn diện nhân cách học sinh về tất cả các mặt: trí tuệ, thể chất,
tâm hồn, thể hiện ở việc học sinh có được những kiến thức và kĩ năng cơ bản
trong các lĩnh vực đọc, viết, làm toán, khoa học, các kĩ năng ứng xử, giao tiếp
xã hội.., được đo bằng các chuẩn nhằm xem xét mức độ đạt được các nhiệm
vụ, mục tiêu giáo dục. Các chuẩn này được xây dựng trên cơ sở thống nhất
giữa nhà trường và cộng đồng, được công chúng chấp nhận, đáp ứng nhu cầu
phát triển của mỗi cá nhân học sinh và yêu cầu của cộng đồng đối với nhân
cách được đào tạo.

- Nâng cao hiểu biết các giá trị truyền thống dân tộc, khơi dậy tình yêu
với khoa học, những ham muốn tìm tòi sáng tạo, giải thích những hiện
tượng tự nhiên – xã hội có cơ sở khoa học.
1.3.4.2. Hoạt động ngoại khoá giúp việc phát hiện năng khiếu của học sinh
Trong HĐNK học sinh tham gia có dịp trổ tài bộc lộ những hiểu biết
của mình, đó là lúc để người giáo viên nhìn nhận để phát hiện ra những học
sinh có năng khiếu, từ đó có kế hoạch bồi dưỡng. Trong HĐNK, tính độc lập
và sự sáng tạo của học sinh rất được tôn trọng. Các kỹ năng nghe nói của các
em được hình thành và phát triển một cách tự giác, chủ động, tạo cơ sở thuận
lợi cho việc giáo viên thực hiện việc đổi mới các phương pháp dạy học trong
nhà trường trung học phổ thông theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác,
chủ động sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng phương pháp tự học đặc biệt là rèn
kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế.
1.3.4.3. Hoạt động ngoại khoá hướng hứng thú vào các hoạt động bổ ích, làm
giảm thiểu tình trạng yếu kém về đạo đức của học sinh
Hoạt động này hướng các em sử dụng thời gian rảnh rỗi vào những việc
có ích, hợp lý trong quá trình học tập của mình . Một sân chơi thú vị với
nhiều hình thức phong phú giúp các em giảm bớt việc tham gia những hoạt
động không lành mạnh. Thông qua HĐNK giáo viên có thể phát huy được tính
tích cực từ chính những đặc điểm tâm lý của những học sinh yếu kém về đạo
đức. Qua hoạt động ngoại khoá nếu giáo viên tin tưởng, giao việc, khích lệ sẽ
có thể làm thay đổi cách nhìn, cách sống của chính những học sinh đó. Các em
sẽ hoàn thành nhiệm vụ một cách vui vẻ, tự nguyện. Mỗi lần như vậy các em
sẽ xích lại gần nhau hơn. Dần dần giáo viên tạo ra được thói quen và cách ứng
xử tốt cho các em. Hoạt động ngoại khoá với nhiều hình thức phong phú, lại
diễn ra ở nhiều thời điểm, hoàn cảnh khác nhau đòi hỏi cách thức hoạt động
khác nhau, sẽ rèn luyện cho học sinh đức tính thích nghi chủ động, năng động,

-19-


hội và tạo điều kiện cho họ tham gia tích cực vào công tác giáo dục thế hệ trẻ.

-20-


Chất lượng giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào sự tác động tích cực của
các yếu tố môi trường khác nhau như môi trường gia đình- môi trường nhà
trường và xã hội. HĐNK là dịp để từng gia đình học sinh có thêm ý thức đóng
góp trong điều kiện có thể để xây dựng phong trào giáo dục ở địa phương.
HĐNK trong chừng mực nhất định còn tạo được sự phối hợp của liên
ngành chức năng trong xã hội. Tuỳ từng lĩnh vực một mà các ngành có phần
việc tham gia với giáo dục đào tạo nhà trường. Những ngành cần phối hợp để
làm tốt hoạt động này như: Hội cựu chiến binh (ngoại khoá về anh bộ đội Cụ
Hồ trong văn học và trong thực tế sống chiến đấu), các trung tâm văn hoá
(ngoại khoá về lịch sử - địa lý) Toà án, Viện kiểm sát (ngoại khoá về giáo dục
công dân); Các trung tâm nghiên cứu vật nuôi, cây trồng (ngoại khoá về sinh
học); Trung tâm y tế (ngoại khoá về giáo dục sức khoẻ sinh sản vị thành
niên)… Sự phối hợp này không đơn thuần là một hành động nhất thời mà
phải được xác định trong một chương trình, kế hoạch dài hạn, được xây dựng
trên cơ sở chiến lược giáo dục nói chung của trường. Sự huy động các lực
lượng tham gia vào hoạt động ngoại khoá trong nhà trường sẽ tạo ra được môi
trường cần thiết để thúc đẩy chất lượng giáo dục.
1.3.4. Quản lý hoạt động ngoại khóa đối với học sinh Trung học phổ thông
trường nội trú
1.3.4.1. Cơ sở tâm lý học– giáo dục học của việc tổ chức hoạt động ngoại
khoá
 Cơ sở tâm lí:
+) HĐNK phải dựa trên sự hứng thú, tự nguyện của học sinh
Để thực hiện có chất lượng giáo dục, mọi hoạt động trong nhà trường
phải xuất phát từ mục tiêu đào tạo, song cũng cần dựa trên yêu cầu chính đáng

tính kế hoạch lại càng phải được đề cao bấy nhiêu. Cần phân phối HĐNK cho
cả năm, từng học kỳ, từng tháng. Khi tổ chức, giáo viên là người hướng dẫn
cho các em vận dụng hiểu biết vào việc làm cụ thể. Một khi tính tự lập của các
em được đề cao, các em có thể phát biểu ý kiến chủ quan về một vấn đề cụ
thể. Khi đó trình độ tư duy, khả năng vận dụng kiến thức của các em sẽ được
nâng cao một bước.
HĐNK nếu được tiến hành như vậy sẽ làm cho việc học tập nội khoá
được sâu sắc, trình độ suy nghĩ, tính tự lập của học sinh được nâng cao và
ngay bản thân các em sẽ thấy hứng thú, tích cực hưởng ứng HĐNK của
trường.
+) Phù hợp với đặc điểm tâm lí lứa tuổi của học sinh THPT nội trú:
-22-


Hơn nữa việc tổ chức HĐNK còn phải dựa trên cơ sở là việc hình thành
và phát triển nhân cách của người học sinh bậc trung học phổ thông.
Đặc biệt đối với học sinh ở các trường THPT nội trú, hoạt động này là
quá trình các em thực hiện mối quan hệ giữa con người với thế giới tự nhiên,
với xã hội, với người khác, với chính mình, và bao giờ cũng nhằm vào những
đối tượng nhất định. Dưới sự hướng dẫn của thầy cô, học sinh THPT ở nội trú
sẽ thực hiện những hoạt động cụ thể. Bằng hoạt động các em sẽ lĩnh hội đựơc
những kinh nghiệm quý báu, không phải trả giá cho những mò mẫm, thử
nghiệm đúng, sai không cần thiết. Cũng bằng hoạt động giao tiếp trong ngoại
khoá, các em lĩnh hội nội dung của mối quan hệ xã hội, chứa đựng những giá
trị những chuẩn mực do xã hội quyết định.
 Cơ sở giáo dục học
Hoạt động ngoại khoá trong nhà trường trung học phổ thông phải
xuất phát từ mục tiêu giáo dục của nhà trường: đào tạo học sinh thành con
người phát triển toàn diện, có khả năng thích ứng nhanh với hoàn cảnh xã
hội hiện nay.

sẽ giúp các phẩm chất, tính cách, năng lực của các em được hình thành. Tham
gia tổ ngoại khoá sẽ giúp trí tuệ các em phát triển được tốt, tình yêu với môn
học, với tri thức loài người sẽ khiến các em có ý thức tự giác vươn lên để tiếp
thu sáng tạo.
Tham gia các hình thức ngoại khoá có tính quần chúng, các em được
giao lưu tình cảm. Tính đa dạng của hoạt động tạo nên tính đa dạng của giao
lưu, mục đích và phương thức tiến hành. Trong giao lưu các em hiểu hơn giá
trị đích thực của cuộc sống. Từ đó có thái độ và hành động đúng trước cuộc
sống. HĐNK giúp các em có dịp thể hiện rõ sự hiểu biết và thái độ ứng xử của
mình. Nhờ hoạt động này sự phát triển về mặt thể chất, tâm lý, xã hội – biểu
hiện của sự phát triển nhân cách của các em được tốt hơn.

1.3.4.2. Quản lý các hoạt động ngoại khóa

-24-