BỘ TÀI CHÍNH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH – MARKETING

**********************
PHAN THỊ MỸ DUNG

ĐỀ TÀI: HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC HUYỆN CHƯ SÊ-TỈNH GIA LAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
Mã số: 60340201

TPHCM - 2015


BỘ TÀI CHÍNH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI CHÍNH – MARKETING

**********************
PHAN THỊ MỸ DUNG

ĐỀ TÀI: HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC HUYỆN CHƯ SÊ-TỈNH GIA LAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
Mã số: 60340201


TÓM TẮT LUẬN VĂN
Luận văn đã hệ thống và làm rõ thêm được các vấn đề lý luận về NSNN, chi và
quản lý chi tiêu như: khái niệm, đặc điểm, nội dung chi, quản lý chi NSNN cấp huyện.
Trong phần phân tích thực trạng, tác giả đã khái quát tình hình kinh tế xã hội huyện
Chư Sê - tỉnh Gia Lai giai đoạn 2010 - 2014, phân tích thực trạng và đánh giá công tác
quản lý chi NSNN mà điển hình là chi NSNN huyện Chư Sê giai đoạn 2010 - 2014,
quản lý chi NSNN trên địa bàn cũng ngày càng hoàn thiện hơn: Xây dựng khuôn khổ
pháp lý quản lý chi tiêu ngân sách, nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực, cải thiện tính
minh bạch chi ngân sách, cải thiện tình trạng phân bổ nguồn lực ngân sách. Tuy nhiên
bên cạnh đó quản lý chi NSNN trên địa bàn tỉnh vẫn còn một số bất cập như: Quy
trình phân bổ nguồn lực tài chính công (soạn lập ngân sách) thiếu mối liên kết chặt chẽ
giữa kế hoạch phát triển KT-XH trung hạn (3 - 5 năm) với nguồn lực trong một khuôn
khổ kinh tế vĩ mô được dự báo, không mang lại hiệu quả cao nhất trên địa bàn, kém
hiệu quả hoạt động khu vực công, chi ngân sách địa phương vẫn xảy ra tình trạng chi
ngoài kế hoạch theo cơ chế xin cho,... Những đánh giá chủ yếu đã được rút ra theo các
góc độ sau:
Kết quả đạt được:

- Xây dựng khuôn khổ pháp lí quản lí chi tiêu ngân sách
- Nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực
- Cải thiện tính minh bạch chi ngân sách
Hạn chế:
- Quy trình phân bổ nguồn lực NSNN thiếu mối liên hệ chặt chẽ giữa kế
hoạch phát triển kinh tế, xã hội với nguồn lực trong khuôn khổ kinh tế vĩ
mô được dự báo.
- Chi ngân sách vẫn xảy ra tình trạng chi ngoài kế hoạch, chi không hiệu
quả còn lãng phí.
- Một số bất cập khác còn tồn tại trong công tác quản lý chi trên địa bàn.




T
3

T
3

2. Tình hình nghiên cứu đề tài ........................................................................................... 2
T
3

T
3

T
3

T
3

3. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của đề tài..................................................................... 5
T
3

T
3

T
3



6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ....................................................................... 6
T
3

T
3

T
3

T
3

7. Bố cục của nghiên cứu ................................................................................................... 7
T
3

T
3

T
3

T
3

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ QUẢN LÝ CHI
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC ............................................................................................... 8
T

T
3

T
3

1.1.4 Vai trò của NSNN ...................................................................................................................10
T
3

T
3

1.2 CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC ............................................................................... 10
T
3

T
3

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm của chi NSNN ..................................................................................10
T
3

T
3

1.2.2 Phân loại chi NSNN ...............................................................................................................11
T
3

3

1.3.1 Nhiệm vụ chi của NSNN cấp huyện ..................................................................................16
T
3

T
3

1.3.2 Nội dung quản lý chu trình NSNN cấp huyện .................................................................20
T
3

T
3

1.3.3 Các tiêu chí đánh giá kết quả quản lý chi NSNN ...........................................................27
T
3

T
3

1.4 CÁC YẾU TỐ CHỦ YẾU ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ NGUỒN CHI NGÂN
SÁCH NHÀ NƯỚC .......................................................................................................... 28
T
3

T
3

T
3

1.5.2 Kinh nghiệm từ quản lý chi NSNN tại huyện Ea H’leo tỉnh Đăk Lăk ....................32
T
3

T
3

1.5.3 Bài học kinh nghiệm cho huyện Chư Sê ..........................................................................33
T
3

T
3

Kết luận chương 1............................................................................................................. 34
T
3

T
3

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC HUYỆN
CHƯ SÊ - TỈNH GIA LAI TRONG THỜI KỲ (2010-2014)........................................ 35
T
3

2.1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI Ở HUYỆN CHƯ SÊ ........ 35


T
3

2.2.2 Quản lý lập dự toán chi ngân sách cấp huyện .................................................................48
T
3

T
3

2.2.3 Quản lý chấp hành chi ngân sách cấp huyện ...................................................................51
T
3

T
3

2.2.4 Quản lý quyết toán chi ngân sách cấp huyện của huyện Chư Sê ...............................62
T
3

T
3

2.3 ĐÁNH GIÁ VIỆC QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH CẤP HUYỆN CỦA HUYỆN
CHƯ SÊ TRONG GIAI ĐOẠN 2010-2014 .................................................................... 66
T
3


3.1 MỤC TIÊU VÀ ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC HUYỆN CHƯ SÊ .............................................................. 73
T
3

T
3

3.1.1 Định hướng phát triển kinh tế - xã hội của huyện Chư Sê đến năm 2020 ...............73
T
3

T
3

3.1.2 Mục tiêu hoàn thiện quản lý chi ngân sách Nhà nước huyện Chư Sê .......................77
T
3

T
3

3.1.3 Những yêu cầu đặt ra khi hoàn thiện quản lý chi NSNN huyện Chư Sê .................78
T
3

T
3

3.2 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ


3.2.4 Hướng tới lập dự toán ngân sách trung hạn, quản lý ngân sách theo đầu ra ...........81
T
3

T
3

3.2.5 Cải tiến hình thức cấp phát, thanh toán các khoản chi ngân sách ..............................83
T
3

T
3

3.2.6 Hoàn thiện quyết toán chi ngân sách cấp huyện .............................................................83
T
3

T
3

3.2.7 Xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý tài chính......................................................................84
T
3

T
3

3.2.8 Một số giải pháp khác ............................................................................................................84

3

T
3

Kết luận chương 3............................................................................................................. 89
T
3

T
3

KẾT LUẬN ....................................................................................................................... 90
T
3

T
3

TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................................ 91
T
3

T
3

iii


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ


Hội đồng nhân dân

NSĐP

Ngân sách địa phương

NSNN

Ngân sách nhà nước

UBND

Ủy ban nhân dân

vi


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong quá trình đổi mới nền kinh tế, đặc biệt là thực hiện chương trình cải cách
tổng thể nền hành chính Nhà nước, trong đó cải cách tài chính công là một trong bốn
trụ cột, đã và đang diễn ra những thay đổi cơ bản trong lĩnh vực tài chính. Sự ra đời
của Luật Ngân sách Nhà nước (NSNN) sửa đổi (năm 2002) đã đánh dấu một bước
ngoặt trong quá trình cải cách tài chính của địa phương. Tuy nhiên, trong quá trình
thực hiện dự toán NSNN hàng năm vẫn còn tình trạng sử dụng NSNN không hiệu quả
để thất thoát, lãng phí. Vì vậy, tăng cường công tác quản lý chi ngân sách là một
nhiệm vụ bức thiết nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tiền, tài sản Nhà nước, đồng
thời tạo niềm tin cho nhân dân trong công cuộc đổi mới đất nước.
Hoạt động của lĩnh vực tài chính công vừa cung cấp nguồn lực, vừa thông qua

Để thực hiện đề tài nghiên cứu này tác giả có kế thừa những cơ sở lý thuyết và
các nghiên cứu đi trước. Sau đây là tổng quan tài liệu được sử dụng cho đề tài nghiên
cứu:
“Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách tỉnh Kiên Giang” năm 2008, của tác
giả Văn Tuấn Kiệt, bằng các phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và các
phương pháp phân tích tổng hợp, thống kê, so sánh đã làm rõ hơn về những vấn đề lý
luận về ngân sách nhà nước và nội dung hoạt động của nó, xem xét khái quát thực
trạng về quản lý ngân sách tại Kiên Giang. Trong phần phân tích thực trạng, tác giả đã
khái quát tình hình kinh tế xã hội Việt Nam giai đoạn 2003-2007, phân tích thực trạng
quản lý ngân sách tỉnh Kiên Giang mà điển hình là quản lý ngân sách giai đoạn 20032007, nêu rõ được quá trình phân cấp nguồn thu và chi, từ đó chỉ ra những kết quả đạt
được, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế về phân cấp quản lý ngân sách hiện hành
làm cơ sở cho các đề xuất giải pháp góp phần hoàn thiện, nâng cao hiệu quả quản lý
ngân sách tỉnh Kiên Giang trong giai đoạn đổi mới cơ chế quản lý kinh tế.
“Hoàn thiện quản lý chi NSNN nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội trên địa
bàn tỉnh Quảng Ninh” năm 2009, của tác giả Trần Văn Lâm, đã hệ thống hoá và làm
rõ thêm được các vấn đề lý luận về tăng trưởng và phát triển kinh tế xã hội; NSNN, chi
và quản lý chi NSNN trong nền kinh tế thị trường với những nội dung cụ thể: mục
tiêu, nguyên tắc và phương thức của quản lý chi NSNN...; quản lý chi NSNN với việc
thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. Luận án cũng đã trình bày một cách khái quát thực
2


trạng quản lý chi ngân sách thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn tỉnh Quảng
Ninh về hệ thống cơ chế, chính sách liên quan đến quản lý chi ngân sách địa phương
trên các mặt: cải thiện cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội; công bằng xã hội. Từ đó, rút ra
những kết quả đạt được và những hạn chế cùng với những nguyên nhân của việc quản
lý chi NSNN trong những năm vừa qua.
“Nâng cao hiệu lực quản lý chi ngân sách Tp.Hồ Chí Minh” của tác giả
Nguyễn Thị Bạch Huệ, năm 2010. Nội dung của luận văn đã trình bày được những cơ
sở lý luận, pháp lý và thực tiễn của việc nâng cao hiệu quả quản lý chi ngân sách của

tổng hợp lý luận và phân tích thực trạng, luận án đã đề xuất các nhóm giải pháp để
hoàn thiện quản lí chi ngân sách nhà nước tỉnh Hà Tĩnh. Các giải pháp tập trung vào
giải quyết những vấn đề quan trọng trong quản lý chi ngân sách nhà nước ở tỉnh Hà
Tĩnh và giải quyết những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong quản lý chi ngân
sách nhà nước ở Hà Tĩnh thời gian qua.
“Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với các đơn vị dự toán trong tiến trình
cải cách tài chính công ở Việt Nam” năm 2013 của tác giả Nguyễn Hồng Hà trên cơ
sở kết quả nghiên cứu lý luận, đánh giá thực trạng và dựa vào đặc điểm, tính chất và
lĩnh vực hoạt động của các đơn vị dự toán ở Việt Nam, luận án đã đề xuất một số giải
pháp mới có tính thuyết phục và tính khả thi cao nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý tài
chính đối với các đơn vị dự toán trong tiến trình cải cách tài chính công ở Việt Nam:
- Đổi mới quy trình dự toán và phân bổ ngân sách cho các đơn vị dự toán trên
cơ sở khuôn khổ chi tiêu trung hạn, gắn với kết quả đầu ra;
- Tái cơ cấu nguồn ngân sách nhà nước cấp và đổi mới cơ chế điều hành tài
chính đối với các đơn vị dự toán khu vực hành chính, sự nghiệp công;
- Thay đổi căn bản phương thức cấp phát ngân sách thường xuyên cho khu vực
sự nghiệp công theo hướng đặt hàng sản phẩm đầu ra hoặc đấu thầu gói hỗ trợ kinh phí
thường xuyên cuốn chiếu;
- Thay đổi phương thức cấp phát ngân sách thường xuyên cho khu vực hành
chính theo chuẩn ISO hóa, xây dựng nền hành chính quốc gia tận tụy, công tâm, hiệu
lực và hiệu quả;
- Hoàn thiện cơ chế, chính sách giá phí dịch vụ công;
- Một số giải pháp khác, như: Củng cố vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực hành
chính, sự nghiệp công; đảm bảo quyền lợi của các tầng lớp khó khăn, duy trì lợi ích

4


chung của xã hội khi giao quyền tự chủ thực sự cho các đơn vị dự toán. Đồng bộ hóa
cơ chế tài chính trong tổng thể đổi mới hoàn thiện cơ chế quản lý;...

+ Quản lý chi ngân sách Nhà nước bao gồm những nội dung gì? Các tiêu chí
đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả quản lý chi này như thế nào?
+ Thực trạng công tác quản lý chi ngân sách huyện Chư Sê hiện nay diễn ra như
thế nào?
+ Cần có giải pháp nào để hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách huyện Chư
Sê?
4. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
-

Phạm vi nghiên cứu của luận văn : Chi NSNN được tiếp cận nghiên cứu

và phản ánh trong luận án này là chi NSNN được hiểu theo nghĩa hẹp - chi tiêu của
chính phủ và chính quyền địa phương. Và trong phạm vi chi NSNN của chính quyền
địa phương, luận văn cũng chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu chi ngân sách thông qua
chu trình ngân sách là lập, chấp hành và quyết toán chi ngân sách cấp huyện tại
huyện Chư Sê trong giai đoạn 2010-2014.
-

Đối tượng nghiên cứu của luận văn: Công tác quản lý chi ngân sách nhà

nước cấp huyện.
5. Phương pháp nghiên cứu
Sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu, so sánh, phân tích, tổng hợp, thống kê…
Phương pháp thống kê, mô tả: là thu thập tài liệu, phân tích, tổng hợp, so sánh
số liệu giữa các năm (so sánh số tương đối và tuyệt đối) trong công tác quản lý chi
ngân sách để đánh giá các nhận định, từ đó rút ra kết luận về vấn đề được nghiên cứu
thông qua việc xử lý số liệu bằng phương pháp thống kê toán học trên Excel.
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Luận văn đã hệ thống hoá và làm rõ thêm các vấn đề lý luận về quản lý chi
NSNN từ khâu chuẩn bị ngân sách đến chấp hành ngân sách và kế toán quyết toán chi

xã hội ở mọi quốc gia. Song quan niệm về NSNN lại chưa thống nhất, người ta đã đưa
ra nhiều định nghĩa về NSNN tùy theo các trường phái và các lĩnh vực nghiên cứu.
Các nhà kinh tế Nga quan niệm: NSNN là bảng liệt kê các khoản thu, chi bằng
tiền trong một giai đoạn nhất định của quốc gia.
Một cách hiểu tương tự, người Pháp cho rằng: NSNN là toàn bộ tài liệu kế toán
mô tả và trình bày các khoản thu và kinh phí của Nhà nước trong một năm. Hay:
NSNN là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước, là kế hoạch tài chính cơ bản của
Nhà nước.
NSNN là những quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình Nhà nước huy động
và sử dụng các nguồn tài chính khác nhau.
Theo Điều 1 Luật ngân sách nhà nước (01/2002/QH11) thông qua tại kỳ họp
thứ 2 Quốc hội khóa 11 ngày 16/12/2002 định nghĩa: “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ
các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan nhà nước có thẩm
quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức
năng và nhiệm vụ của nhà nước".
Với khái niệm trên, khi nói đến NSNN, người ta thường đề cập tới 3 đặc tính cơ
bản:
+ Tính pháp lý: Được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thực hiện.
+ Tính kinh tế: Phản ảnh các khoản thu và các khoản chi.
+ Tính niên độ: Thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định.

8


1.1.2 Đặc điểm của NSNN
Thứ nhất, có tính pháp lý cao: Các khoản thu chi của ngân sách nhà nước luôn
luôn gắn liền với địa vị pháp lý của nhà nước và quyển lực về kinh tế chính trị của nhà
nước - khiến cho các khoản thu và chi của nhà nước luôn luôn được thực hiện và phải
được tuân thủ nghiêm ngặt.
Thứ hai, hoạt động của ngân sách nhà nước là hoạt động gồm hai mặt thu và

1.1.4 Vai trò của NSNN
NSNN có vai trò rất to lớn, vai trò này thể hiện trên hai nội dung sau:
Thứ nhất, NSNN là công cụ quan trọng nhất để tiến hành tập trung các nguồn
lực tài chính nhằm đảm bảo các khoản chi theo nguyên tắc cân đối tài chính tích cực.
Thứ hai, NSNN là công cụ dùng để điều chỉnh về mật độ vĩ mô các hoạt động
kinh tế - xã hội; các hoạt động về phương diện kinh tế, tác động và điều chỉnh các hoạt
động của xã hội (văn hóa, y tế, giáo dục...); tác động vào thị trường giá cả.
1.2 CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
1.2.1 Khái niệm, đặc điểm của chi NSNN
a. Khái niệm
Chi ngân sách nhà nước là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được
tập trung vào ngân sách nhà nước và đưa chúng đến mục đích sử dụng. Do đó, Chi
ngân sách nhà nước là những việc cụ thể không chỉ dừng lại trên các định hướng mà
phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng
của nhà nước.
Phạm vi chi NSNN rất rộng, bao trùm mọi lĩnh vực đời sống, liên quan trực tiếp
hoặc gián tiếp đến mọi đối tượng. Từ khái niệm chi NSNN có thể thấy:
- Quyền quyết định chi NSNN do Nhà nước (Quốc hội, Chính phủ hay cơ quan
công quyền được ủy quyền) quyết định.
- Chi NSNN không mang tính lợi nhuận, chú trọng đến lợi ích cộng đồng, lợi
ích kinh tế - xã hội.

10


- Sự quản lý chi NSNN phải tôn trọng nguyên tắc công khai và minh bạch và có
sự tham gia của công chúng.
b. Đặc điểm
Thực chất chi ngân sách nhà nước là việc cung cấp các phương tiện tài chính
cho các nhiệm vụ của ngân sách nhà nước. Song việc cung cấp này có những đặc thù

4

được trả nợ đầy đủ, đúng hạn cả gốc và lãi, để tạo uy tín cao trong quan hệ tín dụng
T
9
4

quốc tế, và tín dụng nội địa.
Trả nợ vay trong nước: (gốc và lãi).
T
7
4

Trả nợ vay nước ngoài: (gốc và lãi).
T
7
4

Chi dự trữ:
Chi dự trữ là những khoản chi ngân sách nhà nước để bổ sung quỹ dự trữ nhà
nước và quỹ dự trữ tài chính.
1.2.3 Nội dung và vai trò của chi NSNN
a. Nội dung của chi NSNN
* Xét trên chức năng nhiệm vụ, chi NSNN có các nội dung chi như sau:
Chi tích lũy: Chi cho tăng cường cơ sở vật chất như đầu tư phát triểnkinh tế và
kết cấu hạ tầng, trong đó phần lớn là xây dựng cơ bản, khấu hao tài sản xã hội
Chi tiêu dùng: Không tạo ra sản phẩm vật chất để xã hội sử dụng trong tương
lại (chi bảo đảm xã hội), như: giáo dục; y tế; công tác dân số; khoa học - công nghệ;
văn hóa; thong tin đại chúng; thể thao; lương hưu và trợ cấp xã hội; các khoản lien
quan đến can thiệp của chính phủ vào các hoạt động kinh tế; quản lý hành chính; an

sở đó tạo môi trường và điều kiện thuận lợi cho sự ra đời và phát triển các doanh
nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế (có thể thấy rõ nhất tầm quan trọng của điện lực,
viễn thong, hang không đến hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp). Bên cạnh
đó, việc cấp vốn hình thành các doanh nghiệp nhà nước là một trong những biện pháp
căn bản để chống độc quyền và giữ cho thị trường khỏi rơi vào tình trạng cạnh tranh
không hoàn hảo. Và trong những điều kiện cụ thể, nguồn kinh phí trong ngân sách
cũng có thể được sử dụng để hỗ trợ cho sự phát triển của các doanh nghiệp, đảm bảo
tính ổn định về cơ cấu hoặc chuẩn bị cho việc chuyển sang cơ cấu mới hợp lý hơn.
* Giải quyết các vấn đề xã hội:
Xây dựng và phát triển các vấn đề xã hội như: y tế, giáo dục, giao thông… Trợ
giúp trực tiếp dành cho những người có thu nhập thấp hay có hoàn cảnh đặc biệt như
chi về trợ cấp xã hội, trợ cấp gián tiếp dưới hình thức trợ giá cho các mặt hang thiết
yếu, các khoản chi phí để thực hiện chính sách dân số, chính sách việc làm, chống mù
chữ, hỗ trợ đồng bảo bão lụt.
* Ổn định về mặt thị trường:
Góp phần ổn định thị trường, chống lạm phát, bình ổn giá cả thị trường hang
hóa: Nhà nước chỉ điều tiết những mặt hàng quan trọng những mặt hàng mang tính
chất chiến lược. Cơ chế điều tiết thông qua trợ giá, điều chỉnh thuế xuất nhập khẩu, dự
trữ quốc gia, thị trường vốn sức lao động: thông qua phát hành trái phiếu và chi tiêu
của chính phủ. Kiềm chế lạm phát: cùng với Ngân hàng Trung ương với chính sách
tiền tệ thích hơpk NSNN góp phần điều tiết thông qua chính sách thuế và chi tiêu của
chính phủ.

13