MỤC LỤC
A/ MỞ BÀI
1/LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
2/MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
3/ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
4/GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
5/PHẠM VI NGHIÊN CỨU
6/PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
B/ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
1/NGUỒN GỐC ĐỀN HÙNG MẢNH ĐẤT
“ HỒN THIÊNG SÔNG NÚI ”.
2/NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN CỦA KHU DI TÍCH ĐỀN
HÙNG
3/CÁC HOẠT ĐỘNG VĂN HÓA TẠI DI TÍCH LỊCH SỬ ĐỀN HÙNG
KHI MÙA LỄ HỘI.
4/ MỘT SỐ HÌNH ẢNH TẠI DI TÍCH ĐỀN HÙNG VÀ LỄ HỘI ĐỀN
HÙNG
5/ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY DI TÍCH LỊCH SỬ “ĐỀN HÙNG”
6/CẢM NHẬN CỦA SINH VIÊN KHOA “QUẢN LÝ VĂN HÓA” SAU
KHI TÌM HIỂU VỀ DI TÍCH ĐỀN HÙNG
C /KẾT LUẬN

1


A/MỞ BÀI
“Dù ai đi ngược về xuôi, Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng Mười tháng Ba”
Đó là lời nhắc nhở của cha ông ta về cội nguồn và đạo lý thủy chung của
người con đất Việt. Đây cũng là điều phù hợp với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên
lâu đời và bền vững của dân tộc Việt Nam. Một dân tộc muốn khẳng định mình
thì dân tộc đó phải có nguồn cội. Từ xa xưa các vua Hùng đã có công dựng

những nét đặc trưng mà cội nguồn để lại.
Lí do lí luận: Là một con người của thế hệ trẻ. Được tiếp xúc với nhiều cái
mới , lối sống mới, suy nghĩ mới …Tuy nhiên không vì thế mà tôi quên đi cội
nguồn cũng như những gì quý báu mà cha ông ta để lại.Con người Việt nam
được biết đến là dòng dõi của con rồng cháu tiên và điều này luôn làm tôi cũng
như bao người dân đất Việt khác tự hào.Vì vậy tôi luôn rất tôn trọng , tưởng
nhớ những gì mà mình đã được thừa hưởng.Hằng năm lễ hội Đền Hùng được
tổ chức rất hoành tráng trên quê hương mình.Là con dân Phú Thọ tôi thấy rất tự
hào về điều này.Không chỉ ngưỡng mộ mà tôi còn muốn tìm hiểu thêm về di
tich lịch sử Đền Hùng độc đáo này để có thể thấy rõ thêm những nét đặc trưng
của mà khu di tích đem lại cho cộng đồng người Việt.Nguồn gốc ,sức ảnh
hưởng của khu di tích tới người dân ra sao và tại sao nó lại thu hút được nhiều
người đến vậy… ?.Và từ đó tìm ra hướng bảo tồn và phát huy khu di tích lịch
sử đền Hùng.
Lí do thực tiễn : Tìm hiểu về di tích “Đền Hùng ngoài việc để biết rõ hơn
cuội nguồn dân tộc mà còn được hiểu biết về ngày hội thiêng liêng của cả dân
tộc qua đó có thể phục vụ tốt nhất cho việc học tập của mình.Ngoài những bài
giảng trên lớp về những chính sách phát triển văn hóa của nhiều vùng miền ,

3


tôi cũng muốn đóng góp thêm những hiểu biết của mình về di tích lịch sử của
quê hương mình để cho việc học tập và tìm hiểu thêm hiệu quả.
2/Mục đích nghiên cứu :
Như đã nói ở trên , mục đích nghiên cứu chính của tôi là “bảo tồn và phát
huy khu di tích lịch sử Đền Hùng” tìm ra nhứng hướng đi những chính sách
thiết thực nhất cho công cuộc tổ chưc các đơn thăm quan và thu hút khách du
lichjnhats là vào mùa lễ hội của khu di tich nhằm “bảo tồn và phát huy” di tích
lịch sử mang ý nghía thiêng liêng này. Đây là nơi hội tụ đầy đủ những nét đặc

Phạm vi nghiên cứu của tôi tập chung chủ yếu vào những điều tôi biết về
“di tích lịch sử Đền Hùng khi ở trên đất Phú Thọ” này để tìm ra những thuận
lợi khó khăn của khu di tích ,dựa vào đó để đưa ra các phương án “bảo tồn và
phát huy” “.Ngoài ra tôi còn nghiên cứu dựa trên sách báo nói về đền Hùng và
lễ hội đền Hùng.Những tài liệu mà tôi có thể tham khảo liên quan đến di tích
Đền Hùng sẽ được tôi chọn lọc và đưa vào bài tiểu luận của mình .
7/Phương pháp nghiên cứu:
Tổng hợp những thông tin có trên sách báo , internet , các nghiên cứu của
các nhà khoa học về đền Hùng và lễ hội đền Hùng.Qua đó đọc và chọn lọc
những thông tin chính xác để đưa vào bài tiểu luận.

5


B/ NỘI DUNG
1/Nguồn gốc Đền Hùng mảnh đất “Hồn thiêng sông núi :”
Đền thờ vua Hùng, còn được gọi là Đền Hùng vương hay Đền Hùng,
trước đây còn có tên Đền Quốc tổ Hùng Vương.
“Con người có tổ có tông, như cây có cội như sông có nguồn." Câu ca
ấy sống mãi cùng năm tháng đi suốt chiều dài lịch sử kể từ buổi các vua
Hùng dựng nước, lập nên nhà nước Văn Lang - Nhà nước đầu tiên của dân
tộc Việt Nam.
Với những công trình nghiên cứu khoa học, lịch sử và khai quật, các di
chỉ khảo cổ xung quanh khu vực núi Hùng (xã Hy Cương, TP. Việt Trì,
tỉnh Phú Thọ) đã minh chứng: hàng ngàn năm trước, dải đất từ Việt Trì đến
Đền Hùng và một số địa danh phụ cận là đất phát tích của người Việt Nam.
Nơi đây đã ra đời một kinh đô đầu tiên, nhà nước đầu tiên trong lịch sử
Việt Nam, và Đền Hùng là nơi thờ tự 18 đời vua Hùng theo tín ngưỡng thờ
cúng Tổ tiên của người Việt.
Trong các truyền thuyết của người Việt, có rất nhiều truyền thuyết liên

khác.
Trên núi Hùng (còn gọi là Nghĩa Lĩnh), có mộ vua Hùng, tương truyền
là mộ vua Hùng Vương thứ 6 (Hùng Hồn Vương, húy là Long Tiên Lang).
Đền Hùng chỉ là một trong số các di tích thờ cúng vua Hùng, tướng lĩnh
thời Hùng Vương, song lại là di tích quan trọng nhất, tiêu biểu nhất, đặc
trưng nhất về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên người Việt Nam. Nó không chỉ
phản ảnh truyền thống văn hóa Việt Nam mà còn phản ảnh lòng thủy
7


chung, hiếu nghĩa của người Việt qua các thế hệ với những người có công
dựng nước và giữ nước.
Thời đại các vua Hùng dựng nước, khu vực di tích lịch sử Đền Hùng là
vùng trung tâm của quốc gia Văn Lang. Bằng các cứ liệu về lịch sử , khảo
cổ học, địa lý, nhân chủng học… đã chứng minh và khẳng định thời đại
vua Hùng là có thật trong lịch sử Việt Nam. Núi Hùng thuộc xã Hy Cương,
huyện Phong Châu, tỉnh Vĩnh Phúc, cách Hà Nội 80 km đường chim bay.
Xem địa thế trùng trùng long hổ Tả Đảo Sơn mà hữu Tản Viên
Lô, Đà hai nước hai bên, Giữa sông Thao thủy, đồng trên Nhị hà.
(Ca dao)Thực vậy, đây là vùng đất "sơn châu, thủy tụ", vừa hùng vĩ, vừa
đẹp tựa tranh. Núi Hùng cao 175m, xung quanh là một vùng bao la, những
quả đồi trọc ở phía ngã ba Việt Trì nhấp nhô như những chú rùa khổng lồ
phơi giáp trên mặt nước. Bên phải là đồi Khang phụ trông giống như con
hổ đang nằm phủ phục, nghếch mặt về Đền Hùng. Phía trái là vị tướng
quân giương nỏ bảo vệ ngôi đền, đó là đồi An Thái. Dưới chân núi là làng
Thậm thình. Tương truyền, chính tại làng Thậm Thình này, hoàng tử Lang
Liêu đã cùng dân làng thức đêm quết bánh giầy dâng lên vua. "Thậm
thình", "thậm thình"… tiếng quết bánh trở thành địa danh ghi dấu tích
huyền thoại lịch sử.
Từ trên đỉnh cao nhất của núi Nghĩa Lĩnh, phóng tầm mắt sẽ còn thấy

mô đất, đến năm 1874 thì được xây dựng như ngày nay.
Sau núi, hướng Đông Nam là giếng Ngọc, nơi các con gái vua Hùng soi
gương, chải tóc. Hiện khu di tích Đền Hùng có thêm nhiều công trình.
Trong đó có Bảo tàng Hùng Vương giúp khách tham quan hiểu biết được
đời sống các mặt của cư dân Lạc Việt.

9


Hàng năm, đến ngày 10 tháng 3 âm lịch, con cháu giòng giống Lạc
Hồng lại hướng về đỉnh Nghĩa Lĩnh, nơi có đền Hùng để giỗ Tổ. Ít người
biết hơn, trước đó hơn một tháng, ngày mồng 7 tháng giêng, lễ giỗ Mẹ Au
Cơ cũng được tổ chức trang trọng ở xã Hiền Lương - Hạ Hòa - Phú Thọ,
nơi có đền thờ Đức Tổ Mẫu Au Cơ (cách đền Hùng Vương 50 cây số) mà
dân trong vùng gọi tắt là Đức Mẹ.
Đền Thờ Mẫu Âu Cơ nằm giữa cánh đồng Hiền Lương, cạnh con sông
Thao bốn mùa tươi mát. Theo thần tích được ghi trong Ngọc phả của đền
thì Mẹ Âu Cơ đẹp lắm. Mẹ về Trời ngày 25 tháng 12 năm Nhâm Thân.
Trải mấy ngàn năm, đền thờ Mẹ luôn khói hương nghi ngút suốt đêm
ngày. Đền nằm dưới gốc một cây đa có tuổi chí ít cũng vài trăm năm, cũng
có thể cây đó cùng tuổi với ngôi đền. Trong đền, tượng Đức Thánh Mẫu
Âu Cơ hiền từ phúc hậu, dang tay như muốn ôm lấy các con vào lòng.
Dưới chân Thánh Mẫu là điện thờ Sơn Thần Thổ Địa và các quan tướng đã
từng theo hầu và thờ phượng Mẹ.
Xưa kia, trong khuôn viên Đền có giếng Loan, giếng Phượng để Mẹ tắm
giặt, soi gương. Xéo trước mặt đền là hai ngọn núi Muối và núi Nả nay vẫn
còn dấu tích của Mẹ, trên núi Nả hiện còn một cái giếng cổ, nước rất trong,
là nơi Mẹ dừng chân nghỉ, soi gương, tắm mát mỗi khi đi làm về ngang.
Tương truyền, địa phận Hiền Lương, nơi dãy Hoàng Liên Sơn hùng vĩ
nhấp nhô uốn lượn, được phân bố rải rác như những ngón tay của chàng

Vi và làng Triệu Phú (làng Trẹo) xây dựng.
Đền Trung còn gọi là "Hùng Vương Tổ miếu" được làm đầu tiên. Đây
là nơi các vua Hùng cùng Lạc hầu, Lạc tướng bàn việc nước, là nơi Lang
Liêu dâng bánh chưng, bánh dày và được lên ngôi kế vị...

11


Đền Thượng được Làng Cả xây dựng tại nơi mà các Vua Hùng lập Đàn
tế trời đất cầu mưa thuận gió hòa mang lại ấm no cho muôn dân. Kề bên
Đền Thượng, dân làng Cả còn lập miếu thờ Tổ Hùng Vương thứ 6 (còn gọi
là lăng mộ Tổ).
Đền Hạ và chùa "Thiên Quang thiền tự", với gác chuông ở phía trước,
được Làng Vi xây dựng. Đền Hạ thờ Mẫu Âu Cơ (mẹ Tiên) nơi tục truyền
mẹ Âu Cơ sinh ra 1 bọc có trăm trứng, nở ra 100 người con. Dân tộc Việt
có dòng dõi Tiên Rồng là từ huyền thoại này.
Dưới chân núi Hùng, có giếng Ngọc là nơi hai nàng công chúa là Tiên
Dung và Ngọc Hoa thường soi gương chải tóc. Dân xóm Phân Trà đã xây
dựng đền Giếng để thờ hai nàng.
Mỗi một địa danh trên đất Phú Thọ, đặc biệt là dải đất từ Việt Trì đến
Đền Hùng, đều có tên gọi gắn với một tích cổ thời Hùng Vương. Không có
một quốc gia nào trên thế giới lại có một khu di tích chứa đựng những ý
nghĩa sâu sắc về cội nguồn dân tộc thiêng liêng như Đền Hùng.
Tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên bền vững và sống mãi trong tâm thức của
54 dân tộc anh em trong cộng đồng người Việt truyền từ đời này sang đời
khác đã làm nên sức mạnh phi thường, và truyền thống cao quý của cả dân
tộc Việt trên suốt chiều dài lịch sử dựng nước và đấu tranh bảo vệ đất
nước.
Những năm 40, Hai Bà Trưng đã làm lễ tế Tổ, thề đền nợ nước trả thù
nhà ở Đền Hùng.


Nhắc đến di tích lịch sử Đền Hùng là không ai không nghĩ tới lễ hội
Đền Hùng “ .Lễ hội đền Hùng còn gọi là Giỗ tổ Hùng Vương là một lễ hội
lớn mang tầm vóc quốc gia ở Việt Nam, tưởng nhớ và tỏ lòng biết ơn công
lao lập nước của các vua Hùng, những vị vua đầu tiên của dân tộc. Lễ hội
diễn ra vào ngày 10 tháng 3 âm lịch, tuy nhiên, lễ hội thực chất đã diễn ra
từ hàng tuần trước đó với những phong tục như đâm đuống (đánh trống
đồng) của dân tộc Mường, hành hương tưởng niệm các vua Hùng, và kết
thúc vào ngày 10 tháng 3 âm lịch với lễ rước kiệu và dâng hương trên Đền
Thượng. Lễ hội Đền Hùng hiện được Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam nâng lên thành quốc giỗ tổ chức lớn vào những năm chẵn.
Có 2 lễ được cử hành cùng thời điểm ngày chính hội:
- Lễ rước kiệu vua: Đám rước kiệu với màu sắc sặc sỡ của bạt ngàn cờ,
hoa, lọng, kiệu, trang phục truyền thống xuất phát từ dưới chân núi rồi lần
lượt qua các đền để tới đền Thượng, nơi làm lễ dâng hương. Đám rước như
một con rồng uốn lượn trên những bậc đá dưới những tán lá cây để tới đỉnh
núi Thiêng.

- Lễ dâng hương: Người hành hương tới đền Hùng chủ yếu vì nhu cầu của
đời sống tâm linh. Mỗi người đều thắp lên vài nén hương khi tới đất Tổ để
nhờ làn khói thơm nói hộ những điều tâm niệm của mình với tổ tiên. Trong
14


tâm hồn người Việt thì mỗi nắm đất, gốc cây nơi đây đều linh thiêng và
chẳng có gì khó hiểu khi nhìn thấy những gốc cây, hốc đá cắm đỏ những
chân hương.

Phần hội có nhiều trò chơi dân gian đặc sắc. Đó là những cuộc thi hát
xoan (tức hát ghẹo), một hình thức dân ca đặc biệt của Vĩnh Phú, những

động được nghỉ một ngày giỗ tổ.Từ đó cả dân tộc ta lại có một ngày nghỉ là
ngày mùng 10 tháng 3 giỗ tổ Hùng Vương hay còn gọi là“ quốc giỗ”. Khu
di tích lịch sử Đền Hùng cho rằng, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương xuất
phát điểm là một lễ hội dân gian, mang trong mình yếu tố nội sinh, trải qua
chiều dài lịch sử đất nước đã trở thành một loại hình sinh hoạt văn hóa đặc
sắc trong đời sống tâm linh của dân tộc Việt, từ dân gian đến các triều đại
18


phong kiến trước đây và cả thời hiện tại, vì thế mà Di tích lịch sử Đền
Hùng được quan tâm đầu tư xây dựng để làm nơi thờ tự Tổ chung của cả
dân tộc.
Ngày 25/11, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam phối hợp với
UBND tỉnh Phú Thọ tổ chức Hội thảo khoa học “Di tích lịch sử Đền Hùng
và không gian văn hóa Hùng Vương”.
Hội thảo nhằm mục đích thảo luận các giá trị văn hóa của Di tích lịch
sử Đền Hùng và không gian văn hóa Hùng Vương, đưa ra những biện
pháp, kế hoạch bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa vật thể và phi vật
thể. Hội thảo cũng phân tích những giá trị nổi bật của Di tích lịch sử Đền
Hùng, xem xét khả năng đáp ứng các tiêu chí đề ra đối với việc công nhận
di sản văn hóa phi vật thể thế giới.Ý kiến thảo luận của các đại biểu tập
trung vào các nhóm vấn đề: Thời đại Hùng Vương - trung tâm nước Văn
Lang; tín ngưỡng Hùng Vương, Di tích lịch sử Đền Hùng trong tiến trình
phát triển của dân tộc; không gian văn hóa Hùng Vương trong đời sống tín
ngưỡng… Về vai trò của Vua Hùng trong đời sống tâm linh người Việt, GS
Vũ Ngọc Khánh khẳng đinh: Trong tâm trí người dân Việt Nam, Vua Hùng
cùng với các nhân vật lịch sử trong buổi đầu sơ khai dựng nước luôn gắn
bó thường trực trong đời sống tâm linh của người Việt. Chính vì vậy đã
làm nên sự bất tử, trường tồn của dân tộc.
Còn về những giá trị tư tưởng văn hóa của Di tích lịch sử Đền Hùng,

6/Cảm nhận của bản thân sau khi tìm hiểu về Đền Hùng :
Sau khi tìm hiểu về di tích lịch sử Đền Hùng cũng như các nét văn hoá
đặc trưng xung quanh nó.Tôi thấy rằng Đền Hùng không chỉ đơn thuần là
20


“Cội nguồn của dân tộc Việt Nam” mà còn là nơi diễn ra lễ hội lớn tầm cỡ
quốc gia . Lễ hội Đền Hùng còn là một hoạt động rất được nhà nước và
nhân dân hướng tới với một cảm xúc thiêng liêng nhất và tự hào nhất.Ngày
Quốc giỗ của Việt Nam là tinh hoa của người dân đất Việt , nó mang trong
mình sự biết ơn lớn lao của con dân đối với các vị vua Hùng đã có công
dựng nước và giữ nước cũng như niềm tin của con người gửi gấm vào thế
hệ mai sau mãi mãi không quên công ơn ngàn đời mà cha ông ta đã để lại.
Di tích lịch sử Đền Hùng Và Lễ hội Đền Hùng là lúc để con cháu nơi nơi
tụ hội về , nó là ngày hội của non sông đất nước và sức ảnh hưởng của nó
đến người dân Việt Nam thật lớn.Nhà nhà giổ tổ , người người giỗ tổ mang
theo truyền thống gói bánh trưng , dã bánh dày được truyền lại từ những
đời vua hùng trước đó. Di tích lịch sử Đền Hùng là niềm tự tôn của dân
tộc.Niềm tự hào của nhân dân Việt nam và của cả những người con xa quê
hiếm có dịp về nước.Nó đóng vai trò quan trọng trong tâm linh mỗi người
để rồi : “ Dù ai đi ngược về xuôi , Nhớ ngàỳ giỗ tổ mùng 10 tháng 3 .chúng
ta phải tiếp thu bảo tồn và phát huy di tích lịch sử mang tầm cỡ quốc gia
này.

21


C/ KẾT LUẬN
Di tích lịch sử Đền Hùng Là một vùng đất lịch sử, đất phát tích của dân
tộc Việt Nam, Phú Thọ chứa đựng các dấu tích văn hóa vật thể và phi vật