TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA HÓA HỌC

PHÙNG THỊ THÚY

XÂY DựNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG
TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “CRỒM SẮT - ĐỒNG” - SGK HÓA HỌC 12 NÂNG
CAO

•

• • •

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phương pháp dạy học
PHÙNG THỊ THÚY

HÀ NỘI, 2015


TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA HÓA HỌC

XÂY DựNG BÀI TẬP TÌNH HUỐNG
TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “CRÔM SẮT - ĐÒNG” - SGK HÓA HỌC 12 NÂNG
CAO

•

• • •



HÀ NỘI, 2015


MỤC LỤC

1.1.........................................................................................................................
1.5.1.

Bài tập tình huống góp phần phát triển năng lực tư duy, rèn

PHỤ LỤC
DANH MỤC CHÚ GIẢI CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viêt tăt

Chữ viêt đây đủ

BTTH

Bài tập tình huông

CNH

Công nghiệp hóa

ĐC

Đôi chứng

ĐHSPHN2


NXBGD

Nhà xuât bản giáo dục

PPDH

Phương pháp dạy học

QTDH

Qúa trình dạy học

sv

Sinh viên

SGK

Sách giáo khoa

TN

Thực nghiệm


THCVĐ

Tình huông có vân đê




học chương “Crôm - sắt - Đồng”-SGK Hóa học 12 nâng cao”. Đây là vấn đề có ỷ
nghĩa thiết thực, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đang đặt ra với việc nâng cao chất
lượng dạy học.
2. Mục đích nghiên cửu
Nghiên cún xây dựng bài tập tình huống đê rèn năng lực dạy học cho sinh
viên ngành sư phạm hóa của các trường đại học sư phạm.
3. ĐỐÌ
-

tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống BTTH và mối quan hệ giữa cách xây
dựng và sử dụng BTTH với chất lượng dạy học trong chương “Crôm - sắt
- Đồng” - SGK Hóa học 12 nâng cao.

-

Phạm vi nghiên cứu: Chưong “Crôm - sắt - Đồng” -SGK Hóa học 12 nâng
cao.

4. Nhiệm vụ nghiên cún
+ Phân tích cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn của việc xây dựng BTTH chương
“Crôm - sắt - Đồng” - SGKHH12NC ở trường trung học phổ thông, bao gồm các
khái niệm, các lí thuyết, phân loại và vai trò của BTTH, thực trạng xây dựng và sử
dụng BTTH ở trường THPT.
+ Đe xuất nguyên tắc và qui trình xây dựng BTTH.
+ Xây dựng hệ thống BTTH chương “Crôm - sắt - Đồng”-SGK Hóa học 12
nâng cao.


-

Đe xuất nguyên tắc, quy trình, điều kiện xây dựng BTTH.
7.2.

-

về mặt thực tiễn

Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng xây dựng BTTH trong quá trình
dạy học.

-

Xây dựng hệ thống bài tập tình huống trong dạy học chương “Crôm - Sắt Đồng”- SGK Hóa học 12NC nhằm giúp sv nắm vững kiến thức, hình
thành và rèn năng lực dạy học, kĩ năng giải quyết BTTH cho sv và nâng
cao chất lượng dạy học.
CHƯƠNG 1
Cơ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỤC TIỄN CỦA ĐÈ TÀI

1.1.

Tổng quan về bài tập và bài tập tình huống

8


1.1.1.


GV và sv trong việc lựa chọn BTTH phù họp với nội dung dạy học.
Hạn chế:
+ Hệ thống BTTH chưa phù họp với nhu cầu đối mới ở trường THCS hiện
nay, chưa phản ánh hết sự đa dạng, phong phú, sinh động của thực tiễn dạy học

9


các môn học ở nhà trường THCS.
+ Nội dung BTTH chưa đáp ứng mục tiêu dạy học đặt ra.
1.2.

Một số khái niệm

1.2.1.

Bài tập [6]

Theo từ điển tiếng việt “Bài tập là bài ra cho học sinh làm đế vận dụng
những điều đã học, ví dụ bài tập đại số, ra bài tập, làm bài tập ở lớp”.
Tác giả Trần Thị Hương cho rằng “Bài tập là các nhiệm vụ học tập giáo
viên đặt ra cho học sinh thực hiện được trình bày dưới dạng câu hỏi, bài toán, tình
huống có vấn đề hay yêu cầu hoạt động, buộc HS tìm điều chưa biết trên cơ sở
những điều đã biết, qua đó nắm vững tri thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo tương
ứng” [6, tr. 17]. Theo khái niệm này, có thể hiểu bài tập có các dấu hiệu sau:
+ Bài tập bao gồm các yếu tố cơ bản là những điều kiện và những yêu
cầu.
+ Bài tập giúp HS nắm vững kiến thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo tương
ứng.
Phân tích quan niệm của các tác giả trên, tôi thấy về cơ bản thống nhất ở

mới.
+ THCVĐ được cấu thành bởi 3 yếu tố: nhu cầu nhận thức hoặc hành động
của người học, sự tìm kiếm những tri thức và phương thúc hành động chưa biết,
khả năng trí tuệ của chủ thể thế hiện ở kinh nghiệm và năng lực.
+ Đặc trang cơ bản của THCVĐ là những lúng túng về lý thuyết và thực
hành để giải quyết vấn đề. THCVĐ xuất hiện nhờ hoạt động tích cực tìm tòi,
nghiên cứu của chính chủ thế.
1.2.3. Bài tập tình huống
1.2.3.1.

Khái niệm BTTH [17,/77

Khái niệm BTTH được các tác giả đưa ra nhiều ý kiến khác nhau:
Tác giả Nguyễn Như An cho rằng “BTTH sư phạm là một dạng bài tập nêu
tình huống giả định hay thực tiễn trong QTDH, một tình huống khó khăn, căng
thẳng về trí tuệ, đòi hỏi sv phải nhận thức được và cảm thấy có nhu cầu cần giải
đáp bằng cách huy động vốn tri thức và kinh nghiệm sáng tạo của họ đế giải quyết
theo quy trình hợp lý, phù hợp với nguyên tắc, phương pháp và lý luận dạy họcgiáo dục đúng đắn” [1].

1
1


Tác giả Nguyễn Trường Kháng cho rằng, BTTH là những giả định, đã,
đang hoặc có thế xảy ra trong thực tế cuộc sống. Việc giải quyết BTTH nhằm xây
dựng, củng cố kiến thức ở trường phố thông trung học [7].
Từ những phân tích, tổng họp ý kiến trên, em rút ra khái niệm: BTTH là
một dạng bài tập nêu những tình huống khác nhau, đã và đang hoặc có thể xảy ra
trong ỌTDH. Đó là những tình huống có mâu thuẫn, có vấn đề, đòi hỏi sv phải
nhận thức và cảm thấy có nhu cầu giải đáp bằng cách huy động vốn tri thức, kinh

-

BTTH dùng cho phần kiểm tra, đánh giá

1.23.2.2.

Phân loại theo mục đích và yêu cầu sử dụng Căn cứ vào mục

đích và yêu cầu sử dụng, có thể phân loại thành các nhóm sau:
-

BTTH về xác định mục tiêu

-

BTTH về kiến thức

-

BTTH về lựa chọn phương pháp dạy học

-

BTTH về sử dụng phương tiện dạy học

1.2.3.1.

Đặc trưng của BTTH

1

dạy học, trong đó việc dạy học được tố chức theo những chủ đề phức hợp gần với
cuộc sống thật của cuộc sống và nghề nghệp. Quá trình dạy học được tô chức
trong môi trường tạo điều kiện tri thức” [18].

1
3


Từ những phân tích, tổng họp các quan niệm của các tác giả trên, tôi có
khái niệm: Phương pháp dạy học tình huống là phương pháp dạy học, giáo viên
cung cấp cho học sinh một tình huống dạy học, đòi hỏi người học tìm hiểu, phân
tích và hành động trong tình huống đó, để đưa ra lời giải đáp, dựa trên những
nguyên tắc nhất định. Qua đó, học sinh tìm ra kiến thức mới, củng cố kiến thức,
hình thành các kĩ năng, kĩ xảo và các phẩm chất nhân cách cần thiết.
1.3.2.

Đặc trung của phương pháp dạy học tình huống

-Khi sử dụng phương pháp dạy học tình huống, người giáo viên làm nhiệm
vụ “tùy thác”, nghiã là không bắt người học làm theo ý mình một cách miễn
cưỡng mà làm cho học tự giác, tích cực biến ỷ đồ của người thầy giáo thành
nhiệm vụ học tập của mình và người học tự đảm việc học của mình để chiếm lĩnh
tri thức. Giáo viên chỉ đưa người học vào tình huống dạy học và gợi ra những vấn
đề đế tự họ tìm ra lời giải.
-

Cung cấp một môi trường sư phạm lý tưởng cho học viên tổ chức các hoạt
động học tập của mình.

-


-Sử dụng phương pháp tình huống trong quá trình dạy học giúp giáo viên
định hướng đúng đắn cải tiến PPDH của mình.
-HS được gợi mở, tranh luận về những tình huống có thật, cụ thể, giúp
người học phát huy tính tích cực sáng tạo, rèn luyện phương pháp tư duy và tưởng
tượng sáng tạo của người học.
-Tạo điều kiện cho HS hiếu bài mau, nhớ bài lâu nhất, biết cách xử lý tình
huống.
-Không khí lớp học sôi nổi, học sinh mong đợi giờ học, thích học, kích
thích hứng thú và tính tích cực học tập.
-

Thầy mến trò, hết lòng với trò là nhân vật trung tâm của lớp học. Trò quý
trọng thầy, phương pháp tình huống có tác dụng rõ rệt về rèn luyện đạo
đức đối với cả thầy, trò.

1.4.

Xây dụng bài tập tình huống

1.4.1.

Nguyên tắc xây dụng BTTH

-

BTTH phải phù hợp với mục tiêu bài giảng, với nội dung dạy học.

-


1
5

cần hìnhthành.


-

Phải đảm bảo đầy đủ cấu trúc của một bài tập.

-

Phải chứa đựng cấp độ khó, dễ khác nhau để

có thê tố chức các hình

thức học tập khác nhau.
-

Ngôn ngữ phải ngắn gọn, rõ ràng.

1.4.3.

Quy trình xây dụng BTTH

Theo tôi, quy trình xây dựng BTTH gồm 5 bước:
-Bước 1: Xác định mục tiêu xây dựng một bài tập tình huống
Xây dựng BTTH nhằm giúp sv hiểu rõ kiến thức, kĩ năng gì?
Mục tiêu xây dựng hệ thống BTTH nhằm bồi dưỡng cho HS kiến thức, kĩ
năng, phấm chất, thái độ cần thiết đế thực hiện tốt hoạt động học.

bỏ những tình tiết thừa, hoặc không phù họp. Sau đó lựa chọn, gọt rũa những câu
từ, ngữ pháp đế được phần dữ kiện của BTTH. Xác định yêu cầu của BTTH thì
tùy theo NDDH.
-Bước 5: Kiêm tra, đảnh giá bài tập tình huông đã xây dung, từ đó chuân
hóa, điều chỉnh hệ thong bài tập tình huống
+Xác định chuấn kiếm tra, đánh giá: Tiêu chuân kiểm tra, đánh giá BTTH
là các yêu cầu tuân thủ để xây dựng BTTH. Trong đó yêu cầu về mục đích,
NDDH có tầm quan trọng đặc biệt.
+ Xác định kĩ thuật kiểm tra, đánh giá: Cho GV giảng dạy xem xét hệ thống
BTTH đã xây dựng và nêu ý kiến nhận xét.
+ Đánh giá: Rà soát lại hệ thống BTTH đã xây dựng, đối chiếu chúng với
những yêu cầu đề ra, như kiểm tra BTTH xây dựng có phù họp với mục tiêu,
NDDH và trình độ học tập của HS hay không? Rà soát những câu hỏi phù hợp với
trình độ của HS, loại bỏ những BTTH không phù hợp.
+ Ra quyết định để điều chỉnh: Căn cứ vào kết quả kiểm tra, đánh giá trên,
đưa ra quyết định điều chỉnh việc xây dựng BTTH. Đây là công việc được tiến
hành thường xuyên, liên tục trong suốt quá trình xây dựng.

1.5. Vai trò của BTTH đối vói sv
1.5.1.

Bài tập tình huống góp phần phát triến năng lực tư duy, rèn luyện

1
7


năng lực dạy học cho sv
BTTH là dạng bài tập chứa đựng những khó khăn, mâu thuẫn trong nhận
thức, buộc sv phải nỗ lực tư duy mới giải quyết được. Những bài tập như thế kích


nắm vững hệ thống tri thức, kĩ năng dạy

học - giáo dục, từ đó có hiểu biết sâu sắc hơn về nghề nghiệp tương lai. Bằng việc
thực hiện các thao tác của hành động trong quá trình giải quyết bài tập,

sv

hình

dung một cách rõ ràng công tác dạy học - giáo dục ở trường phồ thông phong phú,
đa dạng, nhưng hết sức khó khăn, phức tạp, đòi hỏi một năng lực sư phạm thực sự
của giáo viên tương lai như thế nào. Nhờ đó, sv có một sự định hướng đúng đắn

1
8


cho bản thân trong việc rèn luyện nghiệp vụ sư phạm.
Mặt khác, thông qua việc giải quyết BTTH, sv được rèn
luyện một số phẩm chất như kiên trì, chịu khó, nhẫn
lại, trung thực, tinh thần hợp tác, học hỏi và giúp đỡ
nhau, rèn luyện và nâng cao “bản lĩnh sư phạm” cho

sv.

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
1. Tinh huống và BTTH đã được sử dụng rộng rãi và mang lại hiệu quả cao
trong nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Việc nắm
vững kiến thức, hình thành và rèn luyện kĩ năng dạy học được thực hiện

XÂY DỤNG BTTH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG
“CRÔM - SẮT - ĐÒNG”-SGK HÓA HỌC 12NC
2.1.

Nội dung kiến thức chương “Crôm - sắt - Đồng”SGKHH12NC

2.1.1.
a.

Mục tiêu của chương

về kiến thức
Biết:
+ Cấu tạo nguyên tử và vị trí của Crôm, sắt, đông và một số kim loại

chuyển tiếp thường gặp (như Ag, Au, Ni, Sn, Pb) trong bảng tuần hoàn.
+ Cấu tạo đơn chất của crom, sắt, đồng và một số kim loại chuyển tiếp +
Phương pháp sản xuất, thành phần, tính chất và ứng dụng của gang, thép, một số
ứng dụng của croom, sắt, đồng.
b.

về kĩ năng
HS có được hệ thống kĩ năng hóa học phố thông cơ bản và tương đối thành

thạo, thói quen làm việc khoa học gồm:
+ Kĩ năng làm bài tập hóa học.
+ Kĩ năng thực hành hóa học.
+ Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức hóa học để giải
của các chất và một số vấn đề trong thực tiễn đòi.
c. Vê tình cảm, thải độ +Hứng thú

Hóa học.

-

Hóa vô cơ-phần kim loại: Dùng các lý thuyết chủ để nghiên cứu các nhóm
nguyên tố, những nguyên tố điên hình và các hợp chất có nhiều ứng dụng
quan trọng, gần gũi trong thực tế đời sống, sản xuất hóa học như crom, sắt,
đồng...

-

Chương “Crôm - sắt - Đồng” đòi hỏi học sinh biết vị trí, cấu hình electron
nguyên tử, sự tạo thành các trạng thái số oxi hóa của crom, sắt, đồng và
hiểu được những tĩnh chất và phương pháp điều chế các kim loại cũng như
các họp chất quan trọng của chúng.
Ngoài các kim loại crôm, sắt, đồng, một số kim loại chuyển tiếp quan trọng

khác như vàng, bạc, niken, kẽm, chì, thiếc cũng được nghiên cứu sơ lược.
Chương “Crôm - sắt - Đồng” gồm các bài sau:

2
1


Bài 38: Crôm
Bài 39: Một số hợp chất của crôm
Bài 40: Sắt
Bài 41: Một số hợp chất của sắt
Bài 42: Hợp kim của sắt
Bài 43: Đồng và một số hợp chất của đồng

2


mặt, biết cách nhận xét, tìm ra bản chất của vấn đề.
+ Nhận thấy bộ môn hóa học rất thiết thực, gắn liền với công nghệ và đời
sống.
Câu hỏi:
a. Theo anh (chị) cách xác định mục tiêu dạy học như trên đã đúng chưa? Vì
sao?
b. Anh (chị) xác định mục tiêu bài soạn trên như thế nào?
c. Hãy chọn các từ chính đế diễn tả mục tiêu (về kiến thức, kĩ năng, thái độ)
thuộc bộ môn mà anh (chị) sẽ giảng dạy.
Hưóng dân giải quyết
a. Cách xác định mục tiêu dạy học như trên là chưa đúng bởi vì trong mục
tiêu về kiến thức đã sử dụng cụm từ “Biết cách làm thí nghiệm sắt tác
dụng với dung dịch CuS04”. Đây là mục tiêu về kĩ năng không phải mục
tiêu về kiến thức.
b. Cần sửa lại như sau:
Kiến thức
-

Biết được vị trí của sắt trong bảng tuần hoàn và cấu hình electron nguyên
tử.

-

Biết được tính chất vật lý, tính chất hóa học và trạng thái tự nhiên của
Kĩ năng

-


-

Nhận thấy bộ môn hóa học rất thiết thực, gắn liền với công nghệ và đời
sống.

c. Các từ để diễn tả mục tiêu dạy học +Kiến thức: Nắm được, biết, hiểu...
+KĨ năng: Vẽ, tính được, làm được...
+ Thái độ: có hứng thú, nhiệt tình...
BTTH 2:
Một sv soạn bài “Đồng và một số hợp chất của đồng” đã xác định mục tiêu
dạy học như sau:

1. Kiến thức
-

Biếtđược tầm quan trọng của đồng trong đời sống.

-

Biết được vị trí, cấu hình electron, tính chất vật lý, ứng dụng của đồng.

2. Kĩ năng
-

Viết được phương trình phản ứng minh họa tính chất của Cu và họp chất
của Cu.

-


Tính chất của CuO, Cu(OH)2, và CuS04.5H20.
HS hiểu: Tại sao Cu có tính khử yếu?
về kĩ năng

-

Viết được phương trình phản ứng minh họa tính chất của Cu và họp chất
của Cu.

-

Sử dụng và bảo quản đồng hợp lý dựa vào các tính chất vật lý của nó.

-

Làm các BT tính toán.

về thải độ
Biết được tầm quan trọng của Cu. Từ đó bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
c. Các từ để diễn tả mục tiêu dạy học

về kiến thức: Nắm được, hiểu, biết...
về kĩ năng: Vẽ, tính được, nhận biết được, giải thích được, so sánh được,
vận dụng, ứng dụng...
BTTH 3:
Một sv khi soạn bài: “Hợp kim của sắt” đã xác định mục tiêu dạy học như
sau:
Kiến thức:
HS biết: