B ăGIỄOăD CăVĨă ĨOăT O
TR

NG

IăH CăKINHăT ăTP.H

CHÍ MINH

HĨăTH ăTHANHăDI U

PHÂN TÍCH CÁC NHỂNăT

TỄCă

NGă

Nă

HĨNHăVIă ịNGăB OăHI MăXĩăH IăC Aă
DOANHăNGHI PăTRểNă

AăBĨNăQU Nă8

THĨNHăPH ăH ăCHệăMINH

LU NăV NăTH CăS KINHăT

Tp. H ăChíăMinh,ăn mă2015




NG D N KHOA H C:

TS. NGUY NăQU NHăHOA

Tp. H ăChíăMinh,ăn mă2015


L IăCAMă OAN
Tôi xin cam đoan đ tài lu n v n “ Phơnătíchăcácănhơnăt ătácăđ ngă
đ nă hƠnhă viă đóngă B oă hi mă xưă h iă c aă Doanhă nghi pă trênă đ aă bƠnă
qu nă8 thƠnhăph ăH ăChíăMinh”ăhoàn toàn do tôi th c hi n d
h

is

ng d n c a Ti n s Nguy n Qu nh Hoa. Các đo n trích d n và s

li u s d ng trong lu n v n đ u đ

c d n ngu n và có đ chính xác cao

nh t trong ph m vi hi u bi t c a tôi.
Lu n v n này không nh t thi t ph n ánh quan đi m c a tr

ng

h c Kinh t TP.HCM.
Tp.H Chí Minh, ngày 25 tháng 6 n m 2015
H c viên th c hi n lu n v n


c v Qu BHXH ...........................................................................4

1.2. Hành vi đóng BHXH c a DN (NSDL ) .......................................................5
1.2.1. Khái ni m chung v hành vi đóng BHXH c a DN (NSDL ) ...............5
1.2.2.

nh h

ng c a n đ ng, tr n đóng BHXH đ i v i ng

i lao đ ng và

qu BHXH ...........................................................................................................7
1.3. Kinh nghi m các n

c ...................................................................................8

1.4. Các k t qu nghiên c u liên quan ..................................................................9
CH

NGă2. C ăS ăLụăTHUY TăVĨăMỌăHỊNHăNGHIểNăC U .................14

2.1. C s lý thuy t .............................................................................................14
2.1.1. Thuy t hành đ ng h p lý (TRA) ..........................................................14
2.1.2. Thuy t hành vi d đ nh (TPB) ..............................................................15
2.1.3. Mô hình nghiên c u đ xu t .................................................................16
2.1.4. Phân tích nh ng nhân t tác đ ng đ n hành vi đóng BHXH c a DN ..17
2.1.5. Phân tích hành vi đóng BHXH c a DN ................................................25
2.1.6. Các gi thuy t c a mô hình nghiên c u đ xu t ...................................25

3.3.3. Ph
CH

ng pháp ch n m u và quy mô m u ...............................................33

ng pháp h i quy tuy n tính đa bi n: .............................................36

NGă4.ăK TăQU ăNGHIểNăC U ..............................................................38

4.1. Th c tr ng đóng BHXH c a doanh nghi p trên đ a bàn Qu n 8, thành ph
H Chí Minh ..........................................................................................................38
4.1.1. Tình hình kinh t - xư h i trên đ a bàn qu n 8 ......................................38
4.1.2. Tình hình tham gia BHXH trên đ a bàn Qu n 8, thành ph H Chí
Minh

...............................................................................................................38

4.2. Thông tin m u nghiên c u ...........................................................................42
4.2.1. Phân lo i các DN đ

c kh o sát theo quy mô lao đ ng .......................42

4.2.2. Phân lo i Doanh nghi p đ c kh o sát theo lo i hình Doanh nghi p .................43
4.2.3. Tình hình n BHXH c a nh ng DN phân theo lo i hình DN ..............44
4.2.4. Tình hình gi i quy t ch đ c a DN .....................................................45
4.3.
4.3.1.

ánh giá thang đo ........................................................................................45
ánh giá đ tin c y c a thang đo thông qua h s Cronbach’s Alpha

B ng 4.6: Tình hình gi i quy t ch đ BHXH c a DN ............................................45
B ng 4.7: o l

ng h s Cronbach’s Alpha c a các nhân t (l n 1) ......................46

B ng 4.8: o l

ng h s Cronbach’s Alpha c a các nhân t (l n 2) ......................48

B ng 4.9: o l

ng h s Cronbach’s Alpha c a bi n ph thu c ............................50

B ng 4.10: KMO và Ki m đ nh Bartlett’s Test (bi n đ c l p) .................................51
B ng 4.11: K t qu phân tích nhân t khám phá EFA ..............................................51
B ng 4.12: KMO và Ki m đ nh Bartlett’s Test (bi n ph thu c) .............................53
B ng 4.13: K t qu phân tích nhân t khám phá EFA c a bi n ph thu c ..............53
B ng 4.14: ánh giá s phù h p c a mô hình Model Summary b...........................55
B ng 4.15: K t qu ki m đ nh ANOVA ...................................................................56
B ng 4.16: K t qu h i quy theo ph
B ng 4.17 Ki m đ nh ph

ng pháp Enter ...............................................56

ng sai theo quy mô DN ..................................................58

B ng 4.18 Ki m đ nh ANOVA _ quy mô DN ..........................................................58
B ng 4.19 Ki m đ nh ph

ng sai theo l ai hình DN ................................................59

B o hi m xư h i

- BHTN

:

B o hi m th t nghi p

- DN

:

Doanh nghi p

- DNNQD

:

Doanh nghi p ngoài qu c doanh

- NSDL

:

Ng

i s d ng lao đ ng

- NL


Kho n 4

i u 8 c a Lu t Doanh nghi p s 68/2014/QH13 quy đ nh v

ngh a v c a Doanh nghi p kh ng đ nh Doanh nghi p có ngh a v th c hi n
ch đ BHXH, BHTN, BHYT và B o hi m khác cho ng

i lao đ ng theo quy

đ nh c a pháp lu t. Tuy nhiên, do tình hình kinh t ph c h i còn ch m, s n
xu t, kinh doanh c a doanh nghi p còn nhi u khó kh n, s doanh nghi p gi i
th , ng ng ho t đ ng còn cao, d n đ n tình tr ng tr n đóng, ch m đóng, n
đ ng BHXH v n còn ti p di n. Tình tr ng n BHXH, BHTN di n ra
h t các đ a ph

ng và có chi u h

h u

ng gia t ng qua các n m c v s đ n v và

s ti n n . Báo cáo c a BHXH Vi t Nam v tình hình n BHXH, BHTN và
t

ng ng t l n so v i s ph i thu qua các n m l n l

c là: n m 2011 là

4.291 t đ ng (6,2%), n m 2012 là 5.939 t đ ng (6,03%), n m 2013 là 6.829
t đ ng (5,81%). Riêng n m 2014, n BHXH là 5.578 t đ ng (4,93%), n

hay n đ ng BHXH, nh ng theo nghiên c u c a tác gi ch a có nhi u nghiên
c u sâu v nguyên nhân d n đ n n đ ng do hành vi đóng BHXH c a DN,
nh ng nhân t nào là nguyên nhân chính tác đ ng đ n hành vi đóng BHXH
c a DN, t đó nghiên c u, t ng h p đ a ra m t s g i ý gi i pháp c n thi t.
Do đây là l n đ u tiên th c hi n đ tài, nên tác gi ch ch n m t đ a ph

ng

đi n hình c a thành ph H Chí Minh đ th c hi n nghiên c u. T i Qu n 8 đa
s các doanh nghi p trên đ a bàn đ u có quy mô siêu nh , ho t đ ng không
hi u qu , tình tr ng n đ ng BHXH còn cao và khai thác m r ng đ i t

ng

v n còn h n ch , trên c s đó tác gi ch n đ tài nghiên c u là “ Phân tích
các nhơnă t tácă đ ngă đ nă hƠnhă viă đóngă B oă hi mă xưă h iă c aă Doanhă
nghi pătrênăđ aăbƠnăQu nă8,ăthƠnhăph ăH ăChíăMinh” v i hy v ng k t qu
nghiên c u này có th

ng d ng đ

sinh xư h i cao cho nh ng ng

c trong th c t , nh m có đ

i x ng đáng đ

th thúc đ y s tích c c làm vi c c a ng

c th h



b.

Nh ng nhân t nào tác đ ng đ n hành vi đóng BHXH c a DN ?

c.

Nh ng gi i pháp nào đ m b o DN s có hành vi tuân th đóng

BHXH đúng quy đ nh?
iăt

3.
it

ngăvƠăph măviănghiênăc u

ng nghiên c u c a lu n v n : là các nhân t tác đ ng đ n hành vi

đóng BHXH c a DN.
Ph m vi nghiên c u: Lu n v n nghiên c u v quy đ nh đóng BHXH c a
DN và Quy trình x lý khi DN đóng BHXH không đúng quy đ nh.
it

ng kh o sát : là các DN và NL đang tham gia đóng BHXH trên

đ a bàn Qu n 8, thành ph H Chí Minh bao g m các DN có hành vi đóng
BHXH đúng quy đ nh (DN không n BHXH) và nh ng DN đóng BHXH
không đúng quy đ nh (DN đang n và đư t ng n BHXH).

Ph

ng pháp nghiên c u đ nh l

ng: đ

c s d ng đ xác đ nh nh ng

nhân t tác đ ng đ n hành vi đóng BHXH c a DN. Vi c thu th p thông tin
tr c ti p b ng cách g i b ng câu h i đ n DN đang tham gia BHXH trên đ a
bàn Qu n 8, thành ph H Chí Minh. Ph

ng pháp đ nh l

ng ch y u đ

c


s d ng là ph

ng pháp nhân t khám phá (EFA) v i công c x lý là ph n

m m SPSS 20.
5.

ụăngh aăc aăđ ătƠi

Sau khi th c hi n xong đ tài, thông qua k t qu t cu c kh o sát các
DN trên đ a bàn Qu n 8, thành ph H Chí Minh chúng ta không nh ng xác

l i cho ng

i ng

i lao đ ng, và gia đình h .

góp vào s phát tri n kinh t - xư h i c a đ a ph
sinh xư h i đ
6.

tài c ng mong mu n đóng
ng, đ m b o h th ng an

c phát tri n ngày m t cao.

K tăc uăc aălu năv n

Ngoài ph n m đ u và k t lu n, đ tài đ

c chia thành 5 ch

ng nh sau:

Ch

ng 1: T ng quan v BHXH và các nghiên c u liên quan:

Ch

ng này nh m m c đích gi i thi u khái quát v BHXH và nh ng

đ ng đ n hành vi đóng BHXH c a DN; và đ xu t các gi thuy t c a mô hình
nghiên c u.
Ch

ng 3: Ph

Trình bày ph

ng pháp nghiên c u
ng pháp nghiên c u c a đ tài bao g m thi t k mô hình

nghiên c u, xây d ng thang đo, b ng h i đi u tra kh o sát, thu th p d li u,
s l

ng m u, khái quát v phân tích nhân t và các mô hình ki m đ nh đ ra.
Ch

ng 4: K t qu nghiên c u

Ch ng này trình bày th c tr ng tham gia đóng BHXH trên đ a bàn Qu n 8,
thành ph H Chí Minh giai đo n 2005 – 2014; mô t thông tin m u nghiên c u;
ti n hành đánh giá đ tin c y c a các thang đo thông qua h s Cronbach’s Alpha;
và phân tích h i quy nh m xác đ nh m c đ t ng quan c a các nhân t , ki m
đ nh các bi n đ nh tính có liên quan nh th nào đ n hành vi đóng BHXH. Sau
cùng là phân tích các nhân t d a vào k t qu h i quy.
Ch

ng 5 : G i ý chính sách

Ch


c .Vì v y c n có m t bi n pháp d phòng và kh c ph c t ng th lâu dài, hi u
qu nh t và BHXH là bi n pháp phòng ch ng kh c ph c r i ro mang l i hi u
qu nh t đáp ng đ

c các yêu c u đ t ra.

Theo T ch c Lao đ ng Qu c t (ILO): BHXH là s b o v c a c ng đ ng
xư h i v i các thành viên c a mình thông qua s huy đ ng các ngu n đóng góp
vào qu BHXH đ tr c p trong các tr

ng h p m đau, tai n n, th

ng t t, già

y u, th t nghi p đ ng th i ch m sóc y t và tr c p cho các gia đình đông con đ
n đ nh đ i s ng c a các thành viên và b o đ m an toàn xư h i.
Lu t BHXH ( s 71/2006/QH11 ngày 29/06/2011) quy đ nh : BHXH là
s b o đ m thay th ho c bù đ p m t ph n thu nh p c a ng

i lao đ ng khi

h b gi m ho c m t thu nh p do m đau, thai s n, tai n n lao đ ng, b nh
ngh nghi p, th t nghi p, h t tu i lao đ ng ho c ch t, trên c s đóng vào qu
b o hi m xư h i.
V y có th hi u BHXH là m t qu chung m c đích đ chi tr cho ng
lao đ ng và thân nhân c a h trong tr

ng h p h b m t thu nh p do suy



i lao đ ng và nhân dân trên ph m vi c n

c,

bao g m các ch đ : m đau, thai s n, tai n n lao đ ng, b nh ngh nghi p,
h u trí, t tu t, khám, ch a b nh BHYT, BHTN.
M c đích l n c a BHXH là đ m b o đ i s ng cho ng

i lao đ ng và

gia đình yên tâm s n xu t và không ph i lo l ng đ n các r i ro b t ng .
th i góp ph n h n ch và đi u hòa mâu thu n gi a ng
ng

i lao đ ng. T o môi tr

ng

i s d ng lao đ ng và

ng làm vi c n đ nh, t ng n ng su t và hi u qu

lao đ ng góp ph n thúc đ y phát tri n đ t n

c.

1.1.3. Ch căn ngăBHXH
BHXH đ



t c, đ th c hi n đ
t

c hình th c này NL

ng quan v i thu nh p c a NL

và NSDL

và qu l

th c t , ch có m t s NL g p r i ro và đ

ph i đóng m t t l

ng vào m t qu chung. Và trên
c qu chi tr . Nh v y, theo quy

lu t s đông bù s ít, BHXH th c hi n phân ph i l i thu nh p gi a nh ng
ng

i may m n, ít g p r i ro cho nh ng ng

i không may m n, g p r i ro

trong cu c s ng. ó có th là s phân ph i l i thu nh p theo chi u ngang gi a
nh ng ng
ng



v n có nh ng mâu thu n n i t i khách

ng, ti n công và th i gian lao đ ng. Thông qua BHXH, nh ng

mâu thu n đó s đ

c đi u hòa, gi i quy t. Nh đó mà hai bên hi u nhau h n

và g n bó l i ích v i nhau h n.
Nh có BHXH NL

yên tâm, g n bó t n tình v i công vi c, n i làm

vi c. T đó, tích c c lao đ ng s n xu t, nâng cao n ng xu t lao đ ng và hi u
qu kinh t . Ch c n ng này bi u hi n nh m t đòn b y kinh t kích thích NL
nâng cao n ng su t lao đ ng cá nhân và nâng cao n ng su t lao đ ng xư h i.


4

1.1.4. S ăl

căv ăQu ăBHXH

+ Khái ni m:
Qu BHXH là qu tài chính đ c l p v i ngân sách nhà n
thành t đóng góp c a ng
tr c a nhà n


+

c tr ng Qu BảXH

Qu b o hi m xư h i mang đ y đ nh ng đ c tr ng c b n nh t c a m t
qu , ngoài ra do đ c thù c a BHXH mà qu BHXH có nh ng đ c tr ng riêng sau:
- Qu BHXH là qu an toàn v tài chính: Ngh a là, ph i có m t s cân
đ i gi a ngu n vào và ngu n ra c a qu BHXH. Ch c n ng c a b o hi m xư
h i là đ m b o an toàn v thu nh p cho ng
n ng này, đ n l

i lao đ ng và đ th c hi n ch c

t nó, BHXH ph i t b o v mình tr

c nguy c m t an toàn

v tài chính. i u đó lý gi i t i sao trong đi u 40 i u l BHXH n

c ta quy


5

đ nh “ Qu b o hi m xư h i đ
t ng tr

c th c hi n các bi n pháp đ b o t n giá tr và

ng theo quy đ nh c a chính ph ”.

ng nhi u nh ng nh v y

i có m c đóng góp nh nhau s ch c ch n đ

c

ng m t kho n tr c p nh nhau. Trong th c t , cùng tham gia BHXH

nh ng có ng
đ

ng đóng góp đ ng

ng nh n tr c p.

Tính không hoàn tr th hi n
đóng- có h

i lao đ ng là đ i t

iđ

ch

ng nhi u l n, có ng

m đau), th m chí không đ

ch




6

Nh ng hành vi đ
s 95/2013/N -CP đ
đ i v i tr

c quy đ nh t i

i u 26, 27, 28 Ch

ng III Ngh đ nh

c xem là hành vi đóng BHXH không đúng quy đ nh,

ng h p DN (NSDL ) có m t trong các hành vi sau:

- Th a thu n v i NL

không tham gia BHXH b t bu c, BHTN: DN

(NSDL ) ký h p đ ng v i NL
cho NL , ho c có th do NL

d

i 3 tháng đ không ph i đóng BHXH

yêu c u đ đ

i thu c di n tham gia BHXH,

gi m s ti n ph i đóng BHXH, BHTN, DN (NSDL ) không khai

báo và tr n đóng BHXH cho nh ng ng

i lao đ ng làm vi c theo các h p

đ ng ng n h n.
- Không đóng BHXH b t bu c, BHTN cho toàn b ng
thu c di n tham gia BHXH b t bu c, BHTN:

i lao đ ng

không ph i đóng BHXH,

BHTN thì DN (NSDL ) không đ ng ký tham gia BHXH cho toàn b NL
c a DN mình
- S d ng qu BHXH sai m c đích: thay vì ph i trích n p ph n ti n
l

ng, ti n công c a NL

cho c quan BHXH theo đúng quy đ nh, nh ng

DN (NSDL ) l i s d ng ph n ti n đó vào m c đích khác mà không chuy n
cho c quan BHXH


7

ng h p m đau, thai s n, tai n n lao đ ng, b nh

ngh nghi p, th t nghi p, h t tu i lao đ ng. N BHXH vi ph m quy n tham
gia BHXH c a NL .
Th hai, đ i v i DN n BHXH làm cho NL

m t ni m tin vào DN, khi

quy n l i c a h không đ

c đ m b o thì làm m t đi s g n bó c a NL v i

DN. i u này c ng nh h

ng đ n n ng su t lao đ ng c a đ n v , nh h

đ n c nh tranh c a DN trên th tr

ng

ng.

Th ba, theo cách qu n lý qu BHXH theo mô hình PAYG (Pay as you
go) thì l y ph n đóng góp c a nh ng NL
nh ng ng

i đang thu c di n h

đang tham gia đ chi tr cho



Hi n nay trên th gi i có hai ph
Ph

ng th c qu n lý, th c hi n thu BHXH.

ng th c th nh t, c quan thu th c hi n thu BHXH, coi đóng BHXH là

m t lo i thu . Các qu c gia th c hi n theo ph
Th y

i n,

an M ch. Ph

ng th c trên là Anh, Canada,

ng th c t ch c qu n lý th hai, c quan thu

BHXH là riêng, tách bi t v i c quan thu . Các n
th c th hai là Pháp,

c th c hi n theo ph

ng

c, Hàn Qu c, Nh t B n.

Vi t Nam là qu c gia có c quan BHXH riêng bi t v i c quan Thu . C
quan BHXH đ

n p các kho n quá tháng, tr

ng h p: tr

ng h p không c ý s yêu c u

ng h p c ý s yêu c u n p kho n quá h n +

1% lưi su t m i tháng.
Các tr
tr

ng h p gi m o h s , gian l n, lao đ ng b t h p pháp và nh ng

ng h p ch ý ph m t i s chuy n h s lên c quan công t đ truy c u

trách nhi m hình s .


9

Kinh nghi m t ảàn Qu c
Hàn Qu c c ng là qu c gia có c quan BHXH tách riêng v i c quan
thu .V m t qu n lý n đ ng BHXH c quan BHXH

Hàn Qu c th c hi n

nh sau:
V phía c quan BHXH: Khuy n khích đóng các kho n n đ ng BHXH
trong n m hi n t i thông qua các hình th c g i đi n, g p tr c ti p sau đó là

ng pháp nh trên

s n c a Hàn Qu c đư gi m liên ti p trong 4 n m t 686 tri u USD (n m
2006) xu ng 498 tri u USD (n m 2009).
1.4. Cácăk tăqu ănghiênăc uăliênăquan
Nghiên c u “Th c tr ng thu BảXả khu v c doanh nghi p ngoài
qu c doanh”, Tr n Qu c Túy (2006)
Theo nghiên c u c a Tr n Qu c Túy, nh ng nguyên nhân d n đ n tình
tr ng n đ ng là:
Nguyên nhân khách quan:


10

+ Chính sách v BHXH và m t s chính sách khác có liên quan ch a đ y
đ , đ ng b và phù h p v i th c t , còn có s phân bi t và thi u bình đ ng
gi a các thành ph n kinh t .
+ Theo Ngh đ nh 113/2004/ N

- CP ngày 16/4/2004 c a Chính ph ,

quy đ nh x ph t hành chính v hành vi vi ph m pháp lu t lao đ ng, m c cao
nh t là 20 tri u đ ng ch a đ s c n ng đ r n đe. Vì v y, các doanh nghi p
chi m d ng ti n n p BHXH vào m c đích kinh doanh mà không b ph t ho c
s n sàng ch p nh n n p ph t vì m c ph t không cao.
Nguyên nhân v phía các DNNQD:
+ Ph n l n các DNNQD m i đ

c thành l p, ng



c đi m lao đ ng c a khu v c DNNQD: trình đ còn h n ch nên

hi u bi t r t ít v trách nhi m và quy n l i khi tham gia BHXH; m t khác, do
s c ép v vi c làm ho c s m t vi c làm, đa s ng
đ u tranh đòi h i quy n đ

i lao đ ng không dám

c tham gia BHXH v i ch s d ng lao đ ng. V


11

m t tâm lý, ng

i lao đ ng ít tin t

ng vào s t n t i n đ nh lâu dài c a

doanh nghi p, nên không c n tham gia BHXH mà mu n ch doanh nghi p tr
th ng vào l

ng.

Nguyên nhân v phía t ch c th c hi n BHXH:
+ Công tác thông tin tuyên truy n v BHXH còn có nh ng h n ch nh t đ nh.
+ Công tác thanh tra, ki m tra còn ch a m nh, ch a sâu và ch a th ng xuyên.
Nghiên c u “Hành vi đóng BảXả b t bu c trong các DN Vi t Nam
và khuy n ngh chính sách”, Tôn Trung Thành (2010)


c, m c l i nhu n c a doanh nghi p v i cách th c n p

BHXH đ rút ra k t lu n v hành vi đóng BHXH b t bu c c a DN. Phân tích
k t qu

cl

+ Ng
nh n đ

ng cho th y:

i lao đ ng làm vi c trong các doanh nghi p tr n đóng BHXH đ u

cm cl

ng ròng cao h n ng

i lao đ ng làm vi c t i các doanh

nghi p cùng ngành nh ng th c hi n đúng các quy đ nh v đóng góp BHXH.
Tuy nhiên nghiên c u c ng cho th y ch a có đ c n c k t lu n r ng doanh
nghi p tr n đóng góp đ y đ ngh a v BHXH ch đ t ng thêm l i nhu n.