1
Mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta đang bớc sang giai đoạn mới đó là
thực hiện thắng lợi công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc định hớng XHCN.
Trong bối cảnh lịch sử mới, hơn lúc nào hết Đảng ta nhận thức sâu sắc rằng:
Sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta đòi hỏi phải phát huy hơn nữa
sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, trong đó phải kể đến một bộ phận
quan trọng là thế hệ trẻ. Đại hội IX của Đảng đã xác định: "Đối với thế hệ trẻ
chăm lo giáo dục, bồi dỡng, đào tạo phát triển toàn diện về chính trị, t tởng,
đạo đức, lối sống, văn hóa, sức khỏe, nghề nghiệp, giải quyết việc làm, phát
triển tài năng, sức sáng tạo, phát huy vai trò xung kích trong sự nghiệp xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc" [19, tr.126].
Khi khẳng định vai trò to lớn của thế hệ trẻ trong sự nghiệp cách mạng
hiện nay, thì chúng ta cũng thấy đợc vai trò quan trọng của sinh viên Việt
Nam. Bởi vì, sau khi ra trờng họ sẽ trở thành những ngời lao động có trình độ
cao đó là nguồn nhân lực chủ yếu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa
định hớng XHCN. Lực lợng đông đảo nhất và quan trọng nhất là sinh viên Hà
Nội vì Hà Nội là nơi tập trung nhiều trờng đại học, cao đẳng lớn có bề dày về
giáo dục và đào tạo. Vì vậy, sự phát triển bền vững của đất nớc theo định hớng
XHCN đòi hỏi khách quan phải trang bị cho họ nhận thức chính trị, những
kiến thức về mục tiêu, con đờng đi lên CNXH của dân tộc ta. Chính vì thế,
giáo dục thế giới duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội hiện nay vừa là một
vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết. Bởi vì, trong bối cảnh hiện nay
trớc sự biến đổi phức tạp của tình hình kinh tế, chính trị trên thế giới, trớc
chiến lợc diễn biến hòa bình của chủ nghĩa đế quốc, các thế lực thù địch đang
chống phá CNXH, đặc biệt là trên lĩnh vực t tởng, một trong các đối tợng đó là
thế hệ trẻ, nhằm làm cho hệ t tởng t sản chiếm vị trí thống trị trong đời sống
tinh thần. Hơn nữa, do ảnh hởng của mặt trái cơ chế thị trờng đang hình thành
lối sống thực dụng trong một bộ phận sinh viên. Trong cơ chế thị trờng xuất
hiện sự may rủi làm nảy sinh t tởng cầu may dễ dẫn đến với thế giới quan tôn
- Trần Thớc, "Sự hình thành thế giới quan xã hội chủ nghĩa ở tầng lớp trí
thức Việt Nam", Luận án PTS Triết học, Học viện CTQG Hồ Chí Minh, 1993.
- Trần Thanh Hà, "Vấn đề giáo dục thế giới quan khoa học cho cán bộ
đảng viên ngời dân tộc Khơme ở Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn
hiện nay", Luận văn thạc sĩ Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí
Minh, 1993.
- Trần Viết Quân, "Bồi dỡng thế giới quan duy vật biện chứng cho đội
ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở Tây Nguyên hiện nay", Luận văn thạc sĩ
Triết học, Học viện CTQG Hồ Chí Minh, 2002.
3
Tất cả những tác giả trên đã đề cập đến:
- Khái niệm thế giới quan nói chung, thế giới quan khoa học nói riêng,
cấu trúc và chức năng của chúng.
- Tầm quan trọng và tính tất yếu của việc xây dựng thế giới quan duy
vật biện chứng trong quá trình xây dựng CNXH.
- Những điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan để hình thành thế
giới quan duy vật biện chứng. Những nguyên tắc phơng pháp luận chung trong
việc xây dựng thế giới quan duy vật biện chứng cho nhân dân trong thời kỳ
quá độ lên CNXH.
- Đa một số giải pháp cụ thể và những quan điểm nhằm bồi dỡng và
phát triển thế giới quan duy vật biện chứng cho một số đối tợng cụ thể ở
những nớc vốn lạc hậu về kinh tế - xã hội thực hiện quá độ lên CNXH.
Riêng vấn đề giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên
Hà Nội hiện nay cha ai bàn đến. Đồng thời, xuất phát từ vai trò quan trọng của
lực lợng này trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Vì vậy, tôi
chọn đề tài: " Vn giỏo dc th gii quan duy vt bin chng cho sinh
viờn cỏc trng i hc cao ng H Ni hin nay " để làm luận văn tốt
nghiệp.
chứng cho sinh viên Hà Nội và đa ra một số giải pháp chủ yếu để nâng cao
chất lợng giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội.
6. ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
- Góp phần vào việc đa ra những cơ sở khoa học nhằm nâng cao hiệu
quả giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội.
- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho công tác giáo dục
đào tạo ở các trờng đại học, cao đẳng.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,
luận văn đợc kết cấu làm 2 chơng, 5 tiết.
5
Chơng 1
Tầm quan trọng của việc giáo dục thế giới quan
duy vật biện chứng cho sinh viên Hà Nội hiện nay
1.1. thế giới quan duy vật biện chứng và vai trò của giáo dục
thế giới quan duy vật biện chứng đối với sinh viên hiện nay
1.1.1. Thế giới quan duy vật biện chứng và vệc giáo dục thế giới
quan duy vật biện chứng
1.1.1.1. Thế giới quan duy vật biện chứng
Trong cuộc sống hàng ngày, con ngời luôn có mối quan hệ hữu cơ với
thế giới, con ngời luôn có nhu cầu tìm hiểu thế giới, những vấn đề đầu tiên mà
họ quan tâm là "nguồn gốc và bản chất của thế giới", "vị trí và vai trò của con
ngời trong thế giới ấy". Trả lời cho những vấn đề đó sẽ hình thành ở con ngời
những quan điểm, quan niệm về thế giới, về vị trí và vai trò của con ngời trong
thế giới. Đó là cơ sở để hình thành thế giới quan của con ngời.
Thế giới quan xuất hiện từ thời nguyên thủy nhng phạm trù thế giới
quan đợc xuất hiện vào khoảng thế kỷ XVIII do nhà triết học Can tơ ngời
quan triết học là hình thức thế giới quan có trình độ phát triển cao hơn, sâu
sắc hơn so với thế giới quan huyền thoại và tôn giáo. Ngay từ khi mới ra
đời, triết học đã tồn tại nh là một hệ thống những quan điểm lý luận chung
nhất về thế giới và về vai trò của con ngời trong thế giới ấy. Thực tiễn đã
chứng minh rằng, chỉ có triết học mới có thể giải quyết đợc những vấn đề
chung nhất của thế giới mà không một ngành khoa học cụ thể nào có thể
làm đợc. Vì vậy, triết học bao giờ cũng đóng vai trò hạt nhân lý luận của
một thế giới quan. Triết học là sự thể hiện cô đọng tập trung nhất thế giới
quan của mỗi giai cấp, mỗi thời đại lịch sử nhất định. Nó thể hiện chiều sâu
của t tởng, thể hiện trình độ cao của trí tuệ con ngời. Thế giới quan triết học
luôn giữ vai trò chủ đạo định hớng các hành vi chính trị và đạo đức, lối
sống của con ngời. Nó giúp cho con ngời biết nhận thức và hành động theo
mục tiêu lý tởng của mình.
Lịch sử triết học là lịch sử đấu tranh giữa hai đờng lối triết học cơ
bản, đó là triết học duy vật và triết học duy tâm và đó cũng là cuộc đấu
tranh giữa hai loại hình thế giới quan: duy vật và duy tâm. Trong quá trình
đấu tranh đó, thế giới quan duy vật đã từng bớc phát triển tơng ứng với trình
độ phát triển t duy của con ngời ở mỗi giai đoạn lịch sử. Từ thế giới quan
duy vật biện chứng "thô sơ" thời cổ đại, thế giới quan duy vật siêu hình thời
cận đại đến thế giới quan duy vật siêu hình cổ điển Đức đã phát triển đến
một trình độ mới đó là thế giới quan duy vật biện chứng. Nhờ kế thừa
những giá trị tinh hoa của triết học trong lịch sử, đặc biệt là kế thừa có phát
triển sáng tạo hạt nhân hợp lý của triết học cổ điển Đức, Mác và Ăngghen
đã sáng lập ra một hệ thống triết học mới khác về chất so với các triết học
7
trớc đó. Các triết học trớc Mác chỉ nhằm mục đích là giải thích thế giới,
còn triết học Mác là công cụ hữu hiệu để cải tạo thế giới hiện thực. "Các
nhà triết học đã chỉ giải thích thế giới bằng nhiều cách khác nhau, song vấn
thức khoa học cũng sẽ không sản sinh ra cái gì vĩ đại cả. Hồ Chủ tịch vị
lãnh tụ của dân tộc Việt Nam, Ngời là một điển hình cho niềm tin khoa học,
chính nhờ có niềm tin ở chính nghĩa, ở lý luận khoa học của chủ nghĩa Mác
- Lênin, Ngời đã cầm lái con thuyền cách mạng đa dân tộc ta đến bến bờ
9
độc lập, đánh Pháp, đuổi Mỹ làm nên chiến thắng nh những huyền thoại
của dân tộc Việt Nam.
Niềm tin chính là động lực mạnh mẽ, giúp cho mỗi con ngời có nghị
lực phi thờng, có thể vợt qua những phút giây hiểm nguy, giám hy sinh vì
mục tiêu lý tởng mà mình cho là cao cả.
Niềm tin khoa học chi phối mạnh mẽ nhận thức, t tởng, chính trị,
đạo đức, lối sống và hành động cách mạng của mỗi con ngời. Nó đòi hỏi
hành động của mỗi ngời cách mạng phải dựa trên cơ sở tri thức khoa học và
tuân theo những giá trị và chuẩn mực đúng đắn của xã hội. Nếu ng ời ta
sống mà không có niềm tin khoa học, hoặc thiếu niềm tin khoa học thì dễ bị
mất phơng hớng trong hoạt động nhận thức và thực tiễn, có thể bị đẩy vào
tình trạng bế tắc không có đờng ra.
Lý tởng cách mạng, là một trong những nhân tố cơ bản trong cấu
trúc của thế giới quan duy vật biện chứng. Lý tởng là sự phản ánh hiện thực
khách quan một cách đặc biệt trong ý thức của con ngời dới dạng hình tợng, kiểu mẫu hay chuẩn mực, mà con ngời cần phải phấn đấu đạt tới. Lý tởng cách mạng đóng vai trò định hớng đối với hoạt động nhận thức và thực
tiễn của con ngời. Nó là nhân tố kích thích sự phấn đấu vơn lên làm chủ của
con ngời trong tự nhiên, xã hội và cả bản thân. Lý tởng đúng đắn, cao cả sẽ
làm cho mỗi ngời hình thành niềm hy vọng lớn, góp phần làm cho họ có
thái độ, lập trờng sống đúng đắn, lao động, học tập và công tác tích cực,
giúp cho họ vơn tới những giá trị cao đẹp; nh lòng nhân ái, lòng vị tha và
những phẩm chất chân, thiện, mỹ; giúp cho họ đấu tranh với cái ác, cái xấu,
cái tiêu cực và lạc hậu trong xã hội và có thể sẵn sàng hy sinh cả tính mạng
của mình cho lý tởng cao đẹp đó.
Trong thế hệ thanh niên thì sinh viên là lực lợng tiêu biểu nhất, bởi
vì theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin sinh viên có một vị trí quan
trọng trong sự nghiệp cách mạng của giai cấp vô sản. Ăngghen viết: "Giai
cấp vô sản lao động trí thức phải đợc hình thành từ hàng ngũ sinh viên, giai
cấp đó có sứ mệnh phải kề vai, sát cánh và cùng đứng trong một đội ngũ với
ngời anh em của họ, những ngời công nhân lao động chân tay, đóng vai trò
quan trọng trong cuộc cách mạng sắp tới đây" [37, tr.613]. ở đây, Ăngghen
đã đánh giá rất cao vai trò của sinh viên với t cách là đội dự bị của giai cấp
vô sản lao động trí thức.
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, thanh niên sinh viên là
cội nguồn sức sống của dân tộc, là ngời chủ tơng lai của nớc nhà. Lênin cho
rằng sự nghiệp cách mạng của giai cấp vô sản không thể thiếu sự tham gia
tích cực, tự giác của thanh niên sinh viên. Với những tri thức khoa học và
lòng nhiệt tình của tuổi trẻ cùng với thực tiễn đấu tranh chính trị, họ sẽ trở
thành những ngời cộng sản giác ngộ, là ngời bạn đồng minh đáng tin cậy
của giai cấp công nhân. Đợc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng và
11
đợc tập hợp thành tổ chức, nhờ đó, họ hoạt động trong phong trào cách
mạng, họ gắn liền lý luận với thực tiễn.
ở nớc ta các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nớc cũng đánh giá rất
cao vai trò của sinh viên. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội sinh viên Việt
Nam lần thứ VI năm 1999, nguyên Tổng Bí th Lê Khả Phiêu đã gọi sinh viên
"là bộ phận trí tuệ và u tú trong các thế hệ thanh niên, là nơi kết tinh nhiều tài
năng sáng tạo, là nguồn lao động có học vấn cao, có chuyên sâu và đại bộ
phận sinh viên sẽ trở thành ngời trí thức của đất nớc" [23, tr.67]. Có thể
khẳng định rằng, sinh viên Việt Nam là lực lợng u tú nhất trong thanh niên,
có tri thức, đợc đào tạo cơ bản ở trình độ cao, có nhiệt tình của tuổi trẻ. Qua
thực tế ta thấy, trong bất cứ một phong trào nào của thanh niên, sinh viên
nớc, lòng tự hào dân tộc, truyền thống vẻ vang, anh hùng bất khuất của dân
tộc đợc hình thành qua giáo dục.
Trong xã hội có giai cấp, giáo dục cũng mang tính giai cấp nhằm
đào tạo ra lớp ngời phục vụ và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị xã hội và
của chế độ xã hội mà họ xây dựng. Tính giai cấp đợc bộc lộ rất đa dạng
trong nền giáo dục của mỗi quốc gia khác nhau, mỗi chế độ khác nhau.
Giáo dục theo quan điểm phong kiến nhằm đào tạo ra những con ngời trung hiếu. Giáo dục, theo quan điểm t bản chủ nghĩa nhằm tạo ra con
ngời thạo việc và tích cực, những nhà buôn, những nhà công nghiệp để phục
vụ lợi ích cho giai cấp t sản... Giáo dục theo quan điểm của chủ nghĩa Mác
- Lênin nhằm tạo ra những con ngời phát triển toàn diện. "Biết thấm nhuần
tổng số những kiến thức của nhân loại mà chủ nghĩa cộng sản là kết quả bởi
vì tơng lai của loài ngời hoàn toàn phụ thuộc vào việc giáo dục thế hệ công
nhân đang lớn lên" [35, tr.262].
ở nớc ta, giáo dục trớc hết là trách nhiệm của Đảng và Nhà nớc,
trách nhiệm của các ngành và mọi ngời trong xã hội. Muốn xây dựng chủ
nghĩa xã hội phải có con ngời xã hội chủ nghĩa: đó là những con ngời đợc
phát triển toàn diện. Họ có phẩm chất chính trị, đạo đức, tri thức khoa học
có năng lực t duy lý luận, có khả năng hoạt động thực tiễn. Lênin kết luận
rằng: "Họ phải hiểu rằng, điều đó chỉ có thể thực hiện đợc trên cơ sở một
nền học vấn hiện đại, và nếu họ không có nền học vấn đó thì chủ nghĩa
cộng sản chì là một nguyện vọng mà thôi" [33, tr.175].
Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng nhằm làm cho sinh viên
nắm đợc những nội dung cơ bản của thế giới quan duy vật biện chứng và h ớng dẫn sinh viên vận dụng lý luận đó vào thực tiễn một cách sáng tạo. Từ
đó, sinh viên sẽ phát triển nhân cách một cách hài hòa: biết lĩnh hội tri thức
đã học, biết biến tri thức đó thành niềm tin và lý tởng cao cả của mình, tức
là vận dụng tri thức đó vào cải tạo thế giới hiện thực.
Bản chất của giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng là quá trình
tác động đồng bộ, tích cực, có định hớng, có kế hoạch vào ý thức của sinh
ở môn học kinh tế chính trị Mác - Lênin giúp cho sinh viên nhận thức hệ
thống lý luận khoa học của Mác và Ăngghen về sự vận động của xã hội t
bản chủ nghĩa, thấy rõ đợc bản chất của giai cấp t sản trong nền kinh tế t
14
bản chủ nghĩa là bóc lột giá trị thặng d. Nhờ bóc lột giá trị thặng d do giai
cấp công nhân tạo ra, giai cấp t sản đã đẩy mạnh phát triển kinh tế và bớc
vào cuộc cách mạng công nghiệp làm tăng năng suất lao động, nh ng đồng
thời cũng làm cho lực lợng sản xuất mang tính chất xã hội hóa ngày càng
cao, mâu thuẫn với tính chất chập hẹp của chế độ chiếm hữu t nhân, t bản
chủ nghĩa. Chủ nghĩa t bản càng phát triển thì càng làm cho mâu thuẫn giữa
lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất càng gay gắt. Mâu thuẫn đó chỉ giải
quyết triệt để khi cuộc cách mạng giành những t liệu sản xuất chủ yếu vào
tay xã hội quản lý, làm cho quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình
độ của lực lợng sản xuất. Ngời có sứ mệnh lịch sử thực hiện quá trình cách
mạng đó là giai cấp công nhân, con đẻ của nền đại công nghiệp, đại diện
cho lực lợng sản xuất và phơng thức sản xuất tiên tiến của thời đại mới.
Môn chủ nghĩa xã hội khoa học là môn học mà hệ thống tri thức của
nó vừa dựa trên cơ sở triết học và kinh tế chính trị học Mác - Lênin, vừa bổ
sung và hoàn tất các học thuyết ấy, làm cho chủ nghĩa Mác - Lênin mang
tính hoàn chỉnh cân đối, làm cho thế giới quan duy vật biện chứng thực sự
khoa học. Bởi vì, chủ nghĩa xã hội khoa học chứa đựng những nội dung tri
thức khoa học đề cập đến các vấn đề cải tạo thế giới theo những quy luật
khách quan của cách mạng xã hội chủ nghĩa. Chủ nghĩa xã hội khoa học
làm rõ mục tiêu cuối cùng và con đờng giải phóng xã hội, giải phóng con
ngời, đồng thời luận giải một cách khoa học về lực lợng chủ đạo trong quá
trình cách mạng, đó là giai cấp công nhân với sứ mệnh lịch sử của mình là
xây dựng CNXH, CNCS.
Nh vậy, là cả ba môn khoa học cơ bản này đã làm sáng tỏ lôgíc lịch
1.1.2. Vai trò của việc giáo dục thế giới duy vật biện chứng đối
với sinh viên hiện nay
Sinh viên là đội ngũ trí thức trong tơng lai, là lực lợng trẻ có học thức,
họ là những ngời nhạy cảm với cái mới, năng động và sáng tạo, là chủ nhân tơng lai của đất nớc. Sinh viên là một tầng lớp xã hội luôn đợc gia đình, nhà trờng và xã hội hết sức quan tâm. Bởi lẽ, ngay từ khi đất nớc còn chiến tranh,
sinh viên Việt Nam đã từng gắn bó và có những đóng góp lớn lao vào sự
nghiệp cách mạng và thắng lợi của dân tộc ta. Ngày nay, trong sự phát triển
của đất nớc, sinh viên Việt Nam có vai trò hết sức to lớn. Tại Đại hội sinh viên
toàn quốc lần thứ V, nguyên Tổng Bí th Đỗ Mời đã khẳng định: "Sự nghiệp
đổi mới của đất nớc, xây dựng chủ nghĩa xã hội thành công hay không thành
công, đất nớc ta bớc vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế
giới hay không, chủ yếu do thế hệ thanh niên hiện nay quyết định, trong đó
sinh viên là một bộ phận có vai trò hết sức quan trọng".
Nh vậy, hơn bao giờ hết, trong giai đoạn cách mạng ở nớc ta hiện
nay, đòi hỏi sinh viên Việt Nam phải nâng cao khả năng nắm bắt tri thức
16
khoa học cơ bản, khoa học chuyên ngành để đáp ứng đòi hỏi của sự nghiệp
CNH, HĐH, những đòi hỏi khắt khe của thị trờng sức lao động thời kỳ phát
triển kinh tế thị trờng ở nớc ta hiện nay cũng nh đòi hỏi của thị trờng khu
vực và thị trờng quốc tế. Điều đó cũng đòi hỏi sinh viên phải đợc giáo dục
và rèn luyện để trở thành những con ngời có phẩm chất chính trị - đạo đức
lối sống tiến bộ, có lòng yêu nớc, yêu chủ nghĩa xã hội.
Để hội tụ đợc đầy đủ những phẩm chất trên đây, thì điều quan trọng
là sinh viên phải đợc trang bị một cách đầy đủ, toàn diện thế giới quan duy
vật biện chứng.
Việc trang bị đó chủ yếu là thông qua quá trình giáo dục thế giới
quan duy vật biện chứng. Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho
sinh viên hiện nay là một trong những công việc quan trọng nhất của công
tác giáo dục lý luận, trong các trờng đại học, cao đẳng. Nói về tầm quan
phát trong mỗi sinh viên mà phải thông qua giáo dục mới có đợc. Lý tởng cao
đẹp chỉ đợc xây dựng trên cơ sở thế giới quan duy vật biện chứng, ở đó có sự
thống nhất giữa khoa học và niềm tin, giữa lý trí và tình cảm.
1.1.2.2. Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng góp phần xây
dựng phẩm chất đạo đức và lối sống lành mạnh
Giáo dục đạo đức cho sinh viên ngày nay có ý nghĩa vô cùng quan
trọng trong công tác giáo dục đào tạo ở các trờng đại học, cao đẳng, bởi vì
nó là cơ sở nền tảng hình thành con ngời mới vừa "hồng" vừa "chuyên",
những con ngời nh vậy mới gánh vác đợc trọng trách mà Đảng và nhân dân
giao phó là "lực lợng quan trọng trong sự nghiệp thực hiện thắng lợi công
nghiệp hóa, hiện đại hóa định hớng xã hội chủ nghĩa". Trong khi ấy thì một
thực tế đang diễn ra trong một bộ phận sinh viên, nh nhận định của TS.
Hoàng Trang - Trờng Đại học kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh đó là
"Những tiêu cực do cơ chế thị trờng nẩy sinh đang lan vào các trờng đại
học, cao đẳng đã ảnh hởng không tốt đến các hoạt động của nhà trờng, làm
giảm sút chất lợng học tập và đạo đức, lối sống trong một bộ phận sinh
viên... nguy hại hơn nữa là sự xói mòn, xuống cấp đạo đức, phẩm chất của
một bộ phận sinh viên" [15, tr.154]. Trớc thực trạng suy thoái về đạo đức lối
sống của sinh viên hiện nay, thì việc xây dựng phẩm chất đạo đức và lối
sống lành mạnh cho sinh viên hiện nay làm cho họ vừa có tài vừa có đức
trong đó đức là gốc, để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn xây dựng đất nớc là
một trong những vấn đề cấp bách đảm bảo cho sự nghiệp xây dựng CNXH
khỏi chệch hớng. Nhng vấn đề là làm thế nào để xây dựng phẩm chất đạo
đức và lối sống lành mạnh cho sinh viên trong điều kiện hết sức khó khăn,
có sự tác động khách quan của cơ chế thị trờng ở nớc ta và thế lực thù địch
thực hiện âm mu "diễn biến hòa bình", chống CNXH ở nớc ta. Trong nhiều
18
năm qua, chúng đã tìm mọi cách gieo rắc trong sinh viên lối sống thực
rèn luyện t duy lý luận cho ngời học, chủ yếu là gắn lý luận với thực tiễn.
Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng không những cung cấp tri thức
khoa học ở trong nhà trờng mà còn hớng dẫn chỉ đạo cho sinh viên biết đem
lý luận đã học vào rèn luyện trong đời sống thực tiễn. Không phải ngẫu
nhiên mà phong trào sinh viên tình nguyện - màu áo xanh thanh niên, sinh
viên tình nguyện đã trở nên thân thơng và rất quen thuộc với ngời dân Hà
Nội cũng nh nhân dân cả nớc nói chung. Đa số sinh viên Việt Nam sau khi
ra trờng, sẵn sàng đi bất cứ nơi nào để cống hiến sức trẻ và trí tuệ của mình
cho sự giầu có và phát triển của đất nớc. Những công việc mà họ đã làm là
bởi lẽ họ đã đợc giáo dục rèn luyện phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống
trong nhà trờng, họ đã biết đem những lý luận đã đợc học vào vận dụng
trong thực tiễn cuộc sống. Giữa họ sẽ có sự thống nhất giữa học và hành, lời
nói và việc làm. Nh vậy, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng còn giúp
cho sinh viên tham gia vào hoạt động thực tiễn đạt kết quả tốt. Giáo dục thế
giới quan duy vật biện chứng là quá trình giúp cho sinh viên rèn luyện năng
lực giải quyết công việc của mình, cũng nh tự rèn luyện mình để hòa nhập
vào hoạt động chung của xã hội.
Tóm lại, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên
hiện nay có một vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động nhận thức và
22
thực tiễn. Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng để họ có đ ợc một lập
trờng cách mạng vững chắc, để nhận ra đợc cuộc đấu tranh gay go phức tạp
giữa hai con đờng t bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa ngày nay để thấy rõ
đợc sự xuyên tạc của bọn cơ hội, bọn phản động muốn bác bỏ chủ nghĩa
Mác - Lênin trong điều kiện thế giới có những diễn biến phức tạp..
Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng còn giúp cho sinh viên
Việt Nam có đợc phơng pháp luận khoa học, từ đó họ có niềm tin vào
CNXH, vào sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng ta. Khi đã có niềm tin và lập tr ờng vững vàng thì sinh viên tham gia vào thực tiễn cuộc sống với t cách ngời lao động có trình độ cao, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp công nghiệp
1.2.1. Sự tác động của điều kiện trong nớc và thế giới
1.2.1.1. Sự tác động của những điều kiện trong nớc
Trớc hết phải tính đến sự tác động của điều kiện kinh tế - xã hội.
Đại hội VI của Đảng đã đề ra đờng lối đổi mới, qua gần hai mơi năm đổi
mới, Đảng và nhân dân ta đã thu đợc những thành tựu hết sức quan trọng về
kinh tế và xã hội. "Kinh tế tăng trởng khá, văn hóa - xã hội có những tiến
bộ, đời sống nhân dân tiếp tục đợc cải thiện" [19, tr.16]. Những thành tựu
này đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở n ớc ta, và nó là tiền đề trực tiếp cho Đảng, Nhà nớc và nhân dân ta tiếp tục
thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa định h ớng xã
hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, cần nhận thấy rằng, nền kinh tế nớc ta hiện nay
vẫn ở trạng thái chậm phát triển so với nhiều nớc trong khu vực và thế giới.
Đời sống của một bộ phận nhân dân hiện nay vẫn ở mức thấp. Nguyên nhân
căn bản là chúng ta xuất phát từ một nền sản xuất nhỏ, nông nghiệp, nghèo
nàn lạc hậu, tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ t bản chủ nghĩa.
Nền sản xuất nông nghiệp lạc hậu, tồn tại lâu dài ở n ớc ta đã tác động
không nhỏ đến đời sống tinh thần của nhân dân ta và tác động đến cả quá
trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên hiện nay.
Phần lớn sinh viên Hà Nội là con em của nhân dân ở khắp các vùng miền
khác nhau. Vì vậy, họ luôn luôn đợc kế thừa cả những yếu tố tích cực và
hạn chế của ngời nông dân Việt Nam. Những yếu tố tích cực ví dụ nh lòng
yêu nớc, tính cần cù chịu khó, dũng cảm, luôn đợc thế hệ trẻ kế thừa và
phát huy. Bên cạnh đó, những hạn chế của ngời nông dân nh: đầu óc t hữu,
nếp nghĩ và t duy thiển cận, t duy kinh nghiệm là chủ yếu, cung cách làm
ăn tủn mủn, tùy tiện, thiếu tổ chức kỷ luật đã ảnh hởng rất lớn đến việc giáo
dục thế giới quan duy vật biện chứng cho thế hệ ngày nay nói chung và sinh
viên Hà Nội nói riêng.
Thực tiễn xã hội loài ngời đã chứng minh con ngời vừa là chủ thể của
hoàn cảnh, nhng đồng thời vừa là sản phẩm của hoàn cảnh. Mác đã viết "Con
nhân.
Thứ hai: Trên lĩnh vực văn hóa - xã hội, bên cạnh những mặt tích
cực và tiến bộ đã xuất hiện một số biểu hiện không lành mạnh nh mê tín dị
đoan phát triển, thị hiếu bắt chớc không lành mạnh, các tệ nạn xã hội phát
triển; cũng nh một số hoạt động về đời sống tâm linh, tôn giáo đợc đề cao
quá mức ở một bộ phận nhân dân.
Những hiện tợng tiêu cực đó đã ảnh hởng không nhỏ đến đời sống
tinh thần của nhân dân ta và nó sẽ gây trở ngại đối với việc giáo dục thế
giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên và sinh viên Hà Nội nói riêng.
Copyright: Tài liệu đại học ©