TỔ CHỨC DẠY HỌC DỰ ÁN MỘT SỐ KIẾN THỨC VỂ ĐIỆN VẬT LÝ LỚP 9
THCS VÀ NHỮNG KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM THU ĐƯỢC
ThS. Cao Thị Sông Hương
Khoa Vật lý - ĐH Đồng Tháp
Tóm tắt: Báo cáo trình bày quá trình tổ chức dạy học dự án (DHDA) một số kiến thức trong
chương Điện học – Vật lý 9 THCS - nhằm phát huy tính tự lực, năng động, sáng tạo cũng như
phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác làm việc, năng lực vận
dụng kiến thức vào thực tiễn của học sinh (HS). Bên cạnh đó báo cáo tập trung phân tích và
đánh giá hiệu quả sư phạm của tiến trình dạy học thông qua kết quả thu được từ thực nghiệm
sư phạm.

1. Đặt vấn đề
Điện có rất nhiều ứng dụng trong đời sống và kỹ thuật, vì thế các kiến thức trong
chương Điện học – Vật lý 9 THCS – rất phù hợp để tổ chức cho HS vận dụng kiến thức
vào thực tế, liên hệ giữa học với hành, phối hợp lý thuyết với thực tiễn. DHDA chú
trọng việc vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn, các vấn đề mang tính
thời sự. Qua đó phát huy tính tự lực, năng động, sáng tạo trong việc thực hiện các hành
động học tập mang tính phức hợp, nâng cao năng lực cộng tác làm việc, năng lực phát
hiện và giải quyết vấn đề, tạo hứng thú học tập cho HS. Với nhận định trên chúng tôi
đã tổ chức DHDA một số các kiến thức trong chương điện học và đã thu được một số
kết quả khả quan.
2. Tổ chức tình huống vấn đề trong DHDA
Tình huống vấn đề (THVĐ) trong dạy học nói chung và DHDA nói riêng là tình huống
mà trong đó nảy sinh vấn đề cần nghiên cứu. THVĐ luôn tiềm ẩn vấn đề (mâu thuẫn
nhận thức), chứa đựng các điều kiện đã cho và mục đích cần đạt được, đồng thời phải
gây chú ý và hứng thú cho người học. Trong DHDA HS phải thực hiện một nhiệm vụ
học tập phức hợp, có thể vượt khỏi phạm vi tiết học nhằm giải quyết những vấn đề xuất
phát từ các tình huống thực tiễn. Vì thế cần tổ chức THVĐ thật sinh động, hấp dẫn gần
gũi với thực tế, tạo động lực mạnh mẽ giúp người học vượt qua những trở ngại trong
quá trình thực hiện dự án. Sử dụng video clip và phim hoạt hình để diễn đạt THVĐ gần
gũi với thực tế là rất thích hợp. Nó không những chuyển tải tốt nội dung tình huống,

thực hiện, phân công lao động. GV kiểm tra tính khả thi
của kế hoạch để sự có định hướng kịp thời.
Giai đoạn 4: HS làm việc cá nhân và nhóm như kế hoạch
đã vạch ra, thiết kế sản phẩm, tập dượt chuẩn bị cho buổi
giới thiệu sản phẩm. GV theo dõi tiến độ thực hiện dự án
và cố vấn khi được yêu cầu.

Giai đoạn 5: HS báo cáo tổng kết dự án và giới thiệu sản phẩm trước tập thể lớp và
khách dự. GV trong vai khách dự.
Giai đoạn 6: HS tham gia đánh giá dự án qua ba hình thức: đánh giá hợp tác, đánh giá
đồng đẳng và tự đánh giá. GV đánh giá quá trình thực hiện và kết quả dự án.
Đợt dự án được tích hợp vào chương trình dạy học tự chọn dưới hình thức chuyên đề
bám sát (CĐBS). Mục tiêu của CĐBS là ôn tập, củng cố, hệ thống hóa, khắc sâu kiến
thức, kỹ năng (không bổ sung kiến thức nâng cao mới) và thời lượng cho CĐBS là 2
tiết/tuần nên rất phù hợp cho việc triển khai các dự án học tập. Các dự án được HS lớp
9A5 – Trường THCS Nguyễn Thị Lựu, Cao Lãnh, Đồng Tháp – thực hiện trong hơn 2
tuần. Kế hoạch DHDA thể hiện ở bảng sau (trong đó 4 tiết lên lớp tổ chức trong giờ tự
chọn được quy định trong chương trình).

Lịch trình tổ chức dự án


st
t

Giai đoạn

Địa điểm

Thời


12-28/10/10

3

Giới thiệu sản phẩm

Trên lớp

2 tiết

HS và
GV

28/10/10

Đánh giá

4.Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm

*Năng lực phát hiện vấn đề
Sau khi phân tích THVĐ trong các clip, HS thảo luận toàn lớp để xác định vấn đề cần
giải quyết trong mỗi tình huống. HS đã xác định được mục tiêu và lựa chọn chủ đề phù
hợp cho dự án. Chẳng hạn như sau khi xem xong tình huống trong phim hoạt hình
“Hỏa hoạn”, HS đã đưa ra ngay ý tưởng cần thiết kế một chuông báo cháy để sớm
phát hiện đám cháy trong lúc ngủ say. Khi chưa thể phát hiện được vấn đề ngay sau lần
đầu xem tình huống, HS đã chủ động đề nghị GV chiếu lại tình huống cho đến khi tìm
ra được vấn đề cần giải quyết. Đó là biểu hiện của sự chủ động, tích cực và tinh thần
trách nhiệm trong học tập của HS.
*Năng lực lập kế hoạch – đề xuất giải pháp

H2. Một số sản phẩm dự án

HS thường làm việc cá nhân trong khâu tìm kiếm dụng cụ, vật liệu có sẵn, làm việc
nhóm trong khâu tìm mua vật liệu, lắp ráp mạch điện và chế tạo mô hình. Các nhóm
đều chọn giải pháp lắp đặt và vận hành mạch điện thành công mới tiến hành thiết kế
mô hình. Trong các dự án thiết kế bài thuyết trình trên powerpoint và áp phích đa số
HS làm việc cá nhân trong khâu tìm kiếm thông tin và thiết kế powerpoint; làm việc
nhóm trong khâu biên tập thông tin, thiết kế áp phích. Trong thời gian làm việc nhóm,
các thành viên hỗ trợ lẫn nhau một cách rất tích cực, khi gặp vướng mắc họ cùng nhau
thảo luận để tìm giải pháp thay thế. Đôi khi những sự cố trong lúc thực hiện dự án làm
gián đoạn hoạt động nhóm, chẳng hạn như nhóm Fire trong lúc lắp đặt mạch điện báo
cháy thì chuông bị hỏng nên phải dời ngày làm việc vào hôm sau. Nhóm Bồ Câu Trắng
với dự án mạch điện báo hiệu mực nước trên bồn cao khá phức tạp nên cần sự cố vấn
của GV trong việc quấn biến trở. Các dự án đều giải quyết được các vấn đề thực tiễn,
các mô hình hoạt động tốt, trang trí khá công phu, thẩm mỹ. Bài trình chiếu
Powerpoint sử dụng hình ảnh sinh động, màu sắc hài hòa, phối hợp khá tốt kênh hình
và kênh chữ. Áp phích trình bày đẹp thể hiện súc tích các nội dung cần thiết.
Quá trình thực hiện dự án đã hình thành và phát triển ở HS năng lực hành động, thực
hiện kế hoạch; năng lực hợp tác; năng lực giải quyết vấn đề, đề xuất giải pháp tình thế;
phát triển óc thẩm mỹ và sự khéo léo.
*Năng lực sáng tạo
Trong suốt quá trình thực hiện dự án HS liên tục tư duy nhằm đưa ra các ý tưởng mới,
từ việc đặt tên dự án sao cho phù hợp với nội dung dự án và ấn tượng đến việc vẽ sơ đồ
mạch điện đáp ứng yêu cầu thực tế, thiết kế mô hình sản phẩm, tìm kiếm nguồn vật
liệu, dụng cụ phù hợp, lắp đặt và trang trí mô hình, chuẩn bị bài thuyết trình giới thiệu
sản phẩm. Trong quá trình thiết kế và chế tạo mô hình, HS phải lựa chọn phương án


thực hiện sao cho khả thi nhất, hiệu quả nhất và đối mặt với những khó khăn thách
thức. Vì thế năng lực tư duy bậc cao của HS (phân tích, tổng hợp, đánh giá và sáng tạo)

Quán
phê
động

cà
tự

Thiêt kế mạch đèn báo trong quán cà
phê, khách ấn nút xanh khi cần phục
vụ, ấn nút đỏ khi cần thanh toán

Sử dụng ống hút để làm ống đi dây điện
và dùng giấy lụa để trang trí bàn ghế
trong mô hình quán cà phê

3

Niềm
Tin

Chiếc tủ kỳ
diệu

Thiết kế mạch điện trong tủ gia đình,
khi mở tủ thì đèn tự sáng khi đóng tủ
thì đèn tự tắt.

Sử dụng công tắc trong thiệp nhạc có
sẵn trên thị trường để thiết kế mạch điện


chuẩn bị cho buổi báo cáo chính thức. Sau buổi báo cáo thử đã có những điều chỉnh
nhất định, hoặc bổ sung thêm nội dung trình chiếu, thuyết trình hoặc trang trí chỉnh sửa
lại mô hình. Thậm chí nhóm Điện (dự án mạch điện nhà tắm) và nhóm Fire (dự án
chuông báo cháy) đã làm lại mô hình mới.
Sự tiếp thu ý kiến đóng góp nhằm điều chỉnh, hoàn thiện sản phẩm là biểu hiện của sự
năng động, tích cực, tinh thần hợp tác và tư duy phê phán của HS.
Đến buổi báo cáo chính thức HS đã tiến bộ rất nhiều, trình bày tự tin và lưu loát hơn.
Các báo cáo đều thể hiện được lý do thành lập nhóm, lý do chọn dự án, quá trình thực
hiện dự án thiết kế sản phẩm, những khó khăn trở ngại trong quá trình thực hiện, giới
thiệu tính năng và vận hành sản phẩm, phạm vi ứng dụng và phương hướng phát triển
dự án. Phần lớn các dự án đều thu hút được sự chú ý của người nghe, lôi cuốn đông
đảo khán giả tham gia trao đổi chất vấn các vấn đề liên quan đến dự án, đặc biệt là các
dự án thiết kế sản phẩm thật. Các thắc mắc đều được các “chủ dự án” giải đáp thõa
đáng. Ví dụ như:
Hỏi: Có thể đặt băng kép ở vị trí nào trong nhà để có thể phát hiện đám cháy kịp thời
nhất ?
Trả lời: Đặt ở những vị trí có nguy cơ cháy cao như ở gần bếp.
Hỏi: Làm thế nào để có thể báo cháy trong các gia đình có không gian rộng lớn?


Trả lời: Cần thiết kế thêm nhiều băng kép và chuông báo động đặt vào nhiều vị trí khác
nhau trong nhà (dự án chuông báo cháy).

H4. Một số hình ảnh của buổi báo cáo dự án

Quá trình trao đổi chất vấn về dự án không những phát triển tư duy phân tích, tổng
hợp, đánh giá và khả năng giao tiếp, thuyết trình trước đám đông của HS thực hiện dự
án mà còn cả ở HS khách mời.
*Năng lực đánh giá
Ngoài đánh giá của GV, HS cũng tham gia ba hình thức đánh giá như: đánh giá hợp