SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TRƯỜNG THPT ĐIỂU CẢI

Mã số:………………

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG TRÒ CHƠI ĐỊA LÍ ĐỂ GIÁO DỤC
HỌC SINH LỚP 10 THPT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ TÀI
NGUYÊN

Người thực hiện:Phạm Văn Lâm
Lĩnh vực nghiên cứu:
- Phương pháp dạy học bộ môn: Địa Lí
Năm học:2012-2013

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH
KHOA HỌC
I.THÔNG
NHÂN
1. Họ và tên: PHẠM VĂN LÂM

TIN CHUNG VỀ CÁ

1


2. Ngày tháng năm sinh: 07/06/1980
3. Nam, nữ: Nam
4. Địa chỉ:Trường thpt Điểu Cải, Ấp Đồn Điền 3, xã Túc Trưng,
huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai
5. Điện thoại: 0908551000 (CQ)/ 0613639043

ứng xử thông minh với môi trường, tôi mạnh dạn chọn chuyên đề “ Sử dụng trò
chơi địa lí để giáo dục học sinh lớp 10 THPT bảo vệ môi trường và tài nguyên”.
Mục đích của chuyên đề này nhằm tạo hứng thú cho các em học tập môn địa lí nói
chung. Nhằm trang bị cho các em những kiến thức và kĩ năng, thái độ, hành động
bảo vệ môi trường nói riêng.
Thông qua những trò chơi địa lí tích hợp trong những tiết dạy địa li lớp 10. Hay
trong những buổi hoạt động ngoại khóa, giúp cho các em có những nhận thức đúng
đắn về môi trường và tài nguyên. Từ đó tạo cho các em có ý thức, thái độ tích cực
đối với môi trường và tài nguyên. Trang bị cho các em các kĩ năng thực hành và kết
quả cuối cùng là các em có trách nhiệm về môi trường và tài nguyên và biết hành
động thích hợp để bảo vệ môi trường, ứng xử thích nghi thông minh đối với môi
trường.
Trước những thực trạng môi trường hiện nay đang bị ô nhiểm nặng, nguồn tài
nguyên có nguy cơ cạn kiệt hoàn toàn. Tôi thiết nghĩ thông qua những trò choi địa lí
nhằm mục đích giáo dục các em bảo vệ môi trường và tài nguyên là vô cùng cấp
thiết đối học sinh lớp 10 THPT.

II. TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1.Cơ sở lí luận
- Lần đầu tiên trong lịch sử, vào năm 1948, tại cuộc họp liên hiệp quốc bảo vệ
môi trường và tài nguyên thiên nhiên tại pari thuật ngữ “ GDMT ” được sử
dụng. Tiếp sau đó, có rất nhiều cố gắng để định nghĩa thuật ngữ này.
- IUCN, 1970 đã định nghĩa giáo dục môi trường là quá trình nhận biết các giá
trị và làm sáng tỏ các khái niệm nhằm phát triển các kỷ năng và quan điểm cần
thiết để hiểu và đánh giá được sự quan hệ tương tác giữa con người, nền văn
hóa và thế giới vật chất bao quanh. Giáo dục môi trường đồng thời cũng thực

3



Tuy nhiên, GDMT trong môn địa lí ở trường phổ thông cần được tiến hành theo
hai định hướng cơ bản:
+ Được thực hiện bằng cách khai thác những tri thức môi trường hiện có trong
sách giáo khoa địa lí.
+ Cách thức dạy học GDMT có hiệu quả là tổ chức các hoạt động cho học sinh.
Và theo bản thân tôi, với kinh nghiệm 10 năm giảng dạy. Tôi thấy định hướng.
Tổ chức những hoạt động để giáo dục học sinh bảo vệ môi trường thì hiệu quả sẽ
cao hơn.Vì thông qua hoạt động các em sẽ khắc sâu kiến thức. và sẽ tạo ra cho các
em:

4


- Nhận thức đúng đắn về môi trường.
- Ý thức, thái độ thân thiện với môi trường.
- Kĩ năng thực tế hành động trong môi trường.
Và trong các hoạt động được tổ chức cho học sinh . Thì tôi thấy trò chơi địa lí
là một hình thức cuốn hút được nhiều học sinh tham gia. Và thông qua những
trò chơi , các em có ý thức trách nhiệm sâu sắc với môi trường, có được những
hành động thích hợp bảo vệ môi trường.
- Trò chơi địa lí có thể lồng ghép trong từng tiết dạy trên lớp hoạc tổ chức trong
những buổi hoạt động ngoại khóa.
- Nội dung trò chơi địa lí giúp các em hiểu, ý thức, hành động đúng về môi
trường.
- Trò chơi mang đầy đủ tính chất của một trò chơi, có luật chơi, cách chơi, gây
hứng thú và sự thi đua giữa các em, giữa các nhóm tổ.
Thông qua mỗi trò chơi nhằm giáo dục các em những khía cạnh riêng về môi
trường và tài nguyên.Vì vậy “ Tổ chức trò chơi địa lí để giáo dục học sinh bảo vệ
môi trường và tài nguyên ”là một hoạt động thiết thực trong quá trình giảng dạy ở
trường thpt.Vì vậy tôi mạnh dạn đưa ra giải pháp này để giáo dục học sinh lớp 10

Mục đích của trò chơi: Giúp học sinh hiểu được du canh và du cư là hoạt động
nông nghiệp ở trình độ kỷ thuật thấp từ đó làm cho tài nguyên rừng trên thế
giới bị suy giảm làm tài nguyên đất bị xói mòn dẫn đến nghèo đói.
Chuẩn bị:
- GV phô tô tờ rơi số 1 đủ cho các em học sinh trong lớp.
- HS sưu tầm một số hình ảnh về nạn phá rừng, xói mòn đất, hiện tượng đói nghèo
trên thế giới.
Hệ thống việc làm:
- Giáo viên yêu cầu 2 học sinh cạnh nhau cùng trao đổi và vạch các mũi tên nối các ô
ở tờ rơi số 1 theo một trình tự nối tiếp hợp lý.
- Chọn một số tờ rơi đã hoàn thành ( khoãng 3 tờ rơi ) dán lên bảng và tổ chức cho
học sinh cả lớp phối hợp cùng thầy giáo xác định các hướng tiếp nối, sửa chữa các
dấu nối chưa hợp lý, hoàn thiện một tờ rơi có mũi tên nối hợp lý. Các em vừa theo
dõi, trao đổi ý kiến, vừa sửa chữa trên tờ rơi của cá nhân.
- Chọn một số tranh các em sưu tầm cho tất cả lớp xem và thảo luận: có thể xem xói
mòn đất là nguyên nhân chủ yếu nhất thể hiện tác động trực tiếp của du canh và du
mục dẫn đến nghèo đói.

6


DU CANH

Tăng cường rửa trôi

DU MỤC

Xói mòn đất

Thiếu thức ăn gia xúc


Tăng cường rửa trôi

Phá rừng

Xói mòn đất

DU MỤC

Thiếu thức ăn gia xúc

Năng suất gỗ
giảm sút

Chăn nuôi động vật giảm

Thiếu củi
đun

Thiếu phân chuồng

Khô hạn

Giảm độ phì nhiêu

Năng suất thấp và không
ổn định

NGHÈO ĐÓI


• Để bảo vệ đống kẹo (rừng), những người kiểm lâm cần sự hỗ trợ của ai?
Những người hỗ trợ cần phải làm những gì để giúp người kiểm lâm bảo vệ rừng (đống kẹo).
• Bảo vệ rừng là trách nhiệm của ai?
Bài 37: Địa lí các ngành giao thông vận tải ( tiết45ppct)
Phần củng cố bài:
Tên trò chơi: Đi tìm ẩn số (thời gian 5 phút)
Mục đích của trò chơi: Giúp các em hiểu được ngành giao thông vận tải đường ô tô
ngoài những lợi ích mang lại. Loại hình vận tải này còn ảnh hưởng xấu đến môi trường
khí quyển trên trái đất.

9


Hệ thống việc làm: Chuẩn bị bản đồ đường ô tô việt nam, trên đó có các kí hiệu các
tuyến đường ô tô ở việt Nam.
- Thực hiện: Có hai đội tham gia chơi, mỗi đội có 5 học sinh
+ Khi có hiệu lệnh bắt đầu, bản đồ treo lên, đồng thời một em trong mỗi đội sẽ cầm bút
lông ghi vào những ô tròn những con số tên những tuyến đường. Mỗi em chỉ được phép ghi
1 lần trong 1 lượt đi. Sau 1 phút, trò chơi sẽ dừng. Đội nào ghi nhiều tuyến đường đúng, đội
đó thắng cuộc.
+ Đội thắng cuộc trả lời câu hỏi: Ngành vận tải ô tô ngoài những tiện ích to lớn, ngành vận
tải này mang lại những hậu quả gì cho môi trường tự nhiên.

10


Bản đồ lúc chưa hoàn thành

11


Câu 2: Mùa khô kéo dài ở Tây Nguyên gây ……….làm khó khăn cho canh tác nông
nghiệp.
*Nhóm 2:
Câu 3: Hiện tượng thời tiết gì, làm cho cây trồng trong nông nghiệp bị rụng lá?
Câu 4: Tên của khu rừng cấm có diện tích lớn nhất khu vực Đông Nam Bộ.
*Nhóm 3:
Câu 5: Những thành phố lớn, trung tâm công nghiệp nước ta thường tập trung ở đâu?
13


Câu 6 : Gió mùa Đông Bắc gây thiên tai gì cho khu vực Tây Bắc nước ta?
*Nhóm 4:
Câu 7 : Tên khu vực nào nước ta, thiên tai động đất ít xảy ra nhất?
Câu 8 : Núi Bà Đen thuộc tỉnh nào của Đông Nam Bộ?
*Bước 3: Cho học sinh thảo luận để tìm ra từ chính xác .
*Bước 4: Cho nhóm trưởng lên điền từ vào ô trống trên giấy rô ki, giáo viên đã vẽ
trước.
- Sau khi các nhóm điền xong, giáo viên chuẩn kiến thức.
Phiếu học tập phản hồi :
Câu 1:
Câu 2:
S Ư

Ơ

N G
C Á
Câu 5:

M

Ă C
Á N

I
Ê
N
T
A
I

Câu 3:
N Câu 4:
G B Ằ
N G
H Ạ I
Câu 6:
M B Ộ
N H Câu 8:

HÌNH ẢNH HỌC SINH THAM GIA TRÒ CHƠI ĐỊA LÍ TRONG GIỜ HỌC CHÍNH KHÓA

14


B. Nội dung trò chơi tổ chức trong những buổi hoạt động ngoại khóa
Trò chơi địa lí trong hoạt động ngoại khóa là trò chơi học tập, có tác dụng mở rộng, nâng
cao hiểu biết địa lí và các kĩ năng hoạt động của học sinh. Tổ chức trò chơi tốt vừa phát
huy sự nhanh trí, sáng tạo, tính tự lập và tinh thần tập thể.Ngoài ra tạo cho các em có ý
thức về bảo vệ môi trường trong hoạt động ngoại khóa môn địa lí.
Ví dụ 1

được bổ sung sau mỗi hiệp chơi.

-

Mỗi học sinh được tự do lấy từ nguồn thực phẩm của cả đội, nhưng phải tuân
thủ theo nguyên tắc sau:
+ Sau khi chơi xong phải ăn hết những gì mình lấy được.
+ Khai thác tài nguyên đúng vị trí của nhóm mình.
+ Mỗi người phải lấy ít nhất một cái kẹo trong mỗi hiệp để sống sót.
+ Sau mỗi hiệp lượng thực phẩm sẽ được bổ sung bằng một nửa lượng hiện
còn.

-

Giáo viên chuẩn bị cho mỗi đội 60 cái kẹo vào một góc riêng, thông báo cho
mỗi đội biết vị trí tài sản của đội mình, cử người giám sát toàn bộ tránh hiện
tượng lấy nhầm vào tài sản của nhóm khác và bổ sung kẹo sau mỗi hiệp.

-

Tuyên bố trò chơi bắt đầu, các em tự do khai thác tài nguyên của nhóm mình,
ghi lại kết quả đã lấy, xem còn lại bao nhiêu.

-

Sau hai đến ba hiệp, dừng lại xem xét để loại những học sinh không sống sót
được và tái sinh tài nguyên cho các nhóm theo đúng luật chơi.

16



-

Gọi 2 em thế hệ một lên nhận bao nilon và đến bao bắp to trước mặt đại diện
cho lượng than đá trên toàn cầu, khai thác bao nhiêu tùy thích. Sau đó đến 4 em
thế hệ hai, rồi đến thế hệ ba tiếp tục lấy.

-

Khi cả 3 thế hệ đã lấy xong, thảo luận cùng cả đội xem điều gì sẽ xảy ra với
tổng lượng than đá trên thế giới? Thế hệ tiếp sau còn lại bao nhiêu? Có còn gì
cho thế hệ thứ tư? Những em tham gia trò chơi có nghĩ đến con cháu của mình
không hay chỉ cố gắng lấy càng nhiều càng tốt? Điều xảy ra trong trò chơi này
có thể xảy ra trong thế giới thật không?

Ví dụ 4 Trò chơi Tôi tên gì?
-

Một nhóm học sinh (khoảng 10- 12 em) đứng thành vòng tròn. Giữa vòng tròn
có 1 học sinh. Sau lưng em này mang một mảnh giấy ghi tên một dạng địa

17


hình/cảnh quan/con sông… Tất cả những người xung quanh đọc được tên này,
nhưng em đó không biết tên đó.
-

Để biết được mình mang tên gì, em học sinh đó phải tự đặt ra các câu hỏi về
đặc điểm của dạng địa hình hay cảnh quan/con sông mà mình mang tên và hỏi



-

Vật liệu: Mỗi học sinh có 1 tờ báo cũ.

-

Địa điểm: Sân trường

-

Hoạt động:

+ Học sinh để các tờ giấy báo cũ cạnh nhau trên mặt đất, sau đó đứng vào trên tờ
báo đó (mỗi học sinh chỉ đứng trên 1 tờ giấy báo).
+ Tất cả ra ngoài và chạy vòng quanh (theo cùng 1 chiều) quanh địa điểm có giấy
báo – theo nhịp tay của giáo viên.
+ Khi giáo viên ra hiệu thì tất cả nhanh chóng nhảy vào vị trí có giấy báo (một tờ
giấy báo chỉ được phép chứa một người).
+ Sau đó ra ngoài chạy tiếp, giáo viên cất đi một số tờ giấy báo và vỗ tay cho tất
cả nhảy vào lại. Lúc này sẽ có một số người không có chỗ đứng, phải đứng ra
ngoài vòng.
+ Các lần tiếp theo giáo viên cũng lấy đi một số tờ giấy báo và hoạt động diễn ra
tương tự, có rất nhiều người bị loại ra khỏi vòng.
Giải thích:
+ Các tờ giấy báo bị mất dần tượng trưng cho hình ảnh của việc đất rừng bị
khai thác, xâm lấn, chiếm đoạt.
+ Những người bị loại ra khỏi vòng chơi tượng trưng cho cây cối bị chặt, đốn.



Dạy học theo phương pháp này giúp cho quá trình tích hợp vấn đề bảo vệ môi
trường và tài nguyên trong giảng dạy địa lí đạt hiệu quả cao. Được ban giám
hiệu nhà trường và phụ huynh học sinh ủng hộ.

-

Thông qua từng trò chơi địa lí ngoài mục đích giáo dục các em bảo vệ môi
trường và tài nguyên còn rèn luyện cho các em các kỹ năng sống và khã năng
thích ứng với trường trong tương lai.

-

Ở nước ta việc đưa ra giáo dục bảo vệ môi trường và tài nguyên đã đặt ra từ lâu
nhưng việc thực hiện còn gặp nhiều khó khăn. Bởi vậy sử dụng trò chơi địa lí
để giáo dục học sinh bảo vệ môi trường và tài nguyên là điều cần thiết đối mỗi
giáo viên giảng dạy địa lí ở trường thpt. Như ý kiến của thứ trưởng bộ giáo dục
và Đào tạo Vũ Ngọc Hải từng nói “ Mỗi giáo viên phải trở thành một nhà giáo
dục môi trường để giảng dạy các môn học trong nhà trường”.

IV. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
1. Kết luận
Trong quá trình thực hiện đề tài “ sử dụng trò chơi địa lí để giáo dục học sinh lớp
10 THPT bảo vệ môi trường và tài nguyên ”. Tôi còn gặp một số khó khăn.
-

Học sinh lớp 10 mới bước vào trường mới nên các em còn bở ngỡ với phương
pháp dạy học theo phương pháp mới.

-


-

Trong quá trình tổ chức trò chơi, giáo viên cần chuẩn bị trò chơi đa dạng,
phong phú nhằm gây hứng thú cho các em, đồng thời mỗi trò chơi là một thông
điệp về vấn đề môi trường mà giáo viên muốn nhắn nhủ đến các em.

-

Trong quá trình tổ chức các buổi dạy học ngoại khóa cần phải có kinh phí để tổ
chức trò chơi địa lí cho các em. Mà kinh phí các em đóng còn hạn chế. Kính
mong BGH nhà trường , sở giáo dục tạo điều kiện để hoạt động dạy học theo
phương pháp tích hợp này đạt hiệu quả cao.

V. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.Hoạt động giáo dục môi trường trong môn địa lí ở trường phổ thông-PHẠM XUÂN
HẬU-NGUYỄN KIM HỒNG- NGUYỄN ĐỨC VŨ-Nhà xuất bản Giáo Dục-Năm
xuất bản 2005.
2.Giáo dục môi trường qua địa lí nhà trường-NGUYỄN ĐỨC VŨ-Giáo trình ĐHSP
Huế-2001.
3.Hoạt động ngoại khóa địa lí ở trường phổ thông-TS. NGUYỄN ĐỨC VŨ- Nhà
xuất bản Giáo Dục-Năm xuất bản 2001.
NGƯỜI THỰC HIỆN
NGƯỜI THỰC HIỆN
SỞ GD&ĐT ĐỒNG NAI
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
TRƯỜNG THPT ĐIỂU CẢI
Độc lập-Tự do-Hạnh phúc

22

Tốt

khá

Đạt 
- Đưa ra các giải pháp kiến nghị có khã năng áp dụng thực tiễn, dễ thực hiện và dễ đi vào
cuộc sống:
Tốt

khá

Đạt 
- Đã được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoạc có khả năng áp dụng đạt hiệu quả trong
phạm vi rộng:
Tốt

khá

Đạt 

XÁC NHẬN CỦA TỔ CHUYÊN MÔN

THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

23


24